💻 Phần mềm phong thuỷ · Phong Thuỷ Liên HoaPhần mềm phong thuỷ Vũ Giới Hợp LuậnLa kinh số · Bảng luận · Tính năng · Kho kiến thức — dùng ngay trên trình duyệt💻 Mở phần mềm Hợp Luận

Thanh Ô Kinh (4): Khí thừa phong tán và những huyệt không được táng

Thầy Vũ Giới — Phong Thuỷ Liên Hoa

Minh hoạ Thanh Ô Kinh (4): Khí thừa phong tán và những huyệt không được táng

Thanh Ô Kinh
青烏經 (氣乘風散 · 能消已福)
Tác giả: Thanh Ô Tiên Sinh 青烏先生 (đời Hán, sử không chép tên) · chú: thừa tướng nước Kim Ngột Khâm Trắc 兀欽仄
Bản gốc: Thanh Ô Tiên Sinh Táng Kinh 青烏先生葬經, chép trong Khâm định Cổ Kim Đồ Thư Tập Thành 欽定古今圖書集成, Bác vật vựng biên, Nghệ thuật điển, quyển 655, Kham dư bộ vựng khảo 5 (bản đồng hoạt tự 1726).

Bài này là trung tâm của Thanh Ô Kinh. Câu "khí thừa phong tán, mạch ngộ thuỷ chỉ", khí cưỡi gió thì tan, mạch gặp nước thì dừng, là gốc của hai chữ "phong thuỷ". Sau câu ấy, kinh văn liệt kê bốn loại huyệt không được táng, giảng lý cảm ứng giữa hài cốt và con cháu, phân biệt huyệt ấm với huyệt lạnh, và kết bằng bảy loại núi phạm vào thì sinh hung. Táng Thư của Quách Phác dẫn gần như cả đoạn này làm "Kinh viết".

Trả lời nhanh: Khí cưỡi gió thì tan, mạch gặp nước thì dừng; núi vòng che giấu, uốn lượn như rồng rắn là đất phú quý. Bốn loại huyệt không được táng: bất súc (núi không bao chứa) thì hài cốt mục nát; bất cập (không có triều đối) thì chủ nhà tuyệt diệt; đằng lậu (trống khuyết) thì lật quan nát quách; bối tù (u ám quay lưng) thì suối lạnh nhỏ giọt. Người chết thân xác tan về đất, tinh thần vào mộ, hài cốt về gốc; khí lành cảm ứng thì phúc đến người sống. Huyệt tốt thì ấm, âm dương giao hoà; ngược lại thì con cháu cô bần. Bảy loại núi đồng, đoạn, thạch, quá, độc, bức, trắc phạm vào thì sinh hung mới, tiêu phúc cũ.

Khí thừa phong tán, mạch ngộ thuỷ chỉ – 氣乘風散

氣乘風散,脈遇水止,藏隱蜿蜒,富貴之地。
  注:知其所散。故官不出。就其所止。裁穴有定。回山藏隱。如蜿蜒然。乃富貴之地。璞引經云。界水則止其一也。
Trang gốc Thanh Ô Kinh đoạn khí thừa phong tán
Trang sách gốc: kinh văn khí thừa phong tán, bất súc chi huyệt, bách niên huyễn hoá, đông sơn khởi diễm và đồng đoạn dữ thạch, kèm lời chú. Trang gốc bản khắc.

Dịch kinh văn: Khí cưỡi gió thì tan, mạch gặp nước thì dừng. Che giấu kín đáo, uốn lượn quanh co, ấy là đất phú quý.

Dịch lời chú: Biết chỗ khí tan thì quan không ra (từ chỗ ấy). Theo chỗ khí dừng mà cắt huyệt thì có định. Núi vòng lại che giấu, như rồng rắn uốn lượn, ấy là đất phú quý. Quách Phác dẫn Kinh rằng: "giới thuỷ thì dừng" là một trong số đó.

Giảng: Hai vế đối nhau hoàn hảo. Vế trên nói về gió: khí "thừa" gió, tức cưỡi lên gió, bị gió mang đi, thì tan. Vế dưới nói về nước: mạch "ngộ" nước, tức gặp nước, thì dừng. Gió là kẻ thù của khí, nước là bạn của khí. Từ hai vế này mà có hai chữ "phong thuỷ": phong để tránh, thuỷ để được. Táng Thư sau này viết thành câu nổi tiếng: "Khí thừa phong tắc tán, giới thuỷ tắc chỉ. Cổ nhân tụ chi sử bất tán, hành chi sử hữu chỉ, cố vị chi phong thuỷ."

Sống núi trơ trọi lộng gió
Sống núi trơ trọi lộng gió, cỏ thấp đá lộ: nơi khí cưỡi gió mà tan. Ảnh: Andrew Plowright, Wikimedia Commons, CC BY-SA 3.0.

Ảnh trên là một sống núi trơ trọi lộng gió: cỏ thấp, cây không mọc nổi, đá lộ ra. Đứng trên đỉnh như vậy sẽ hiểu ngay chữ "phong tán". Khí, dù hiểu là hơi ấm, độ ẩm, hay sức sống của đất, đều bị gió cuốn đi. Huyệt không bao giờ ở chỗ lộng gió như thế.

Bốn chữ "tàng ẩn uyển diên" (藏隱蜿蜒) bổ sung cho hai vế trên. Tàng ẩn là che giấu kín: núi hai bên vòng lại che chắn huyệt, không để gió thổi thẳng vào. Uyển diên là uốn lượn: mạch núi tới huyệt không cứng thẳng mà uốn khúc như rồng, như rắn, đó là mạch sống. Có che chắn mà mạch chết thì không có khí để giữ; mạch sống mà không che chắn thì khí đến rồi lại tan. Đủ cả hai mới là đất phú quý.

Sơ đồ khí thừa phong tán, mạch ngộ thuỷ chỉ
Gió lùa chỗ trống thì khí tán; long hổ che gió, nước giới hạn phía trước thì khí dừng. Sơ đồ: Phong Thuỷ Liên Hoa vẽ lại.

Bốn loại huyệt không được táng – 不畜 · 不及 · 騰漏 · 背囚

不畜之穴,是謂腐骨;不及之穴,主人絕滅。騰漏之穴,翻棺敗槨;背囚之穴,寒泉滴瀝。其為可畏,可不慎乎?
  注:舊注:不畜者,言山之無包藏也,不及者,言山之無朝對也,騰漏者,言其空缺,背囚言其幽陰,此等之穴,俱不可葬也。

Dịch kinh văn: Huyệt không bao chứa, gọi là làm mục xương. Huyệt không tới, chủ nhà tuyệt diệt. Huyệt trống rỉ, lật quan nát quách. Huyệt quay lưng u tối, suối lạnh nhỏ giọt. Những điều ấy đáng sợ, há không cẩn thận sao?

Dịch lời chú: Cựu chú nói: "bất súc" là núi không có bao chứa che giấu; "bất cập" là núi không có triều đối; "đằng lậu" là nói chỗ trống khuyết; "bối tù" là nói chỗ u ám. Những huyệt như vậy đều không thể táng.

Sơ đồ bốn loại huyệt không được táng
Bốn loại huyệt không táng: bất súc, bất cập, đằng lậu, bối tù và ứng nghiệm của chúng. Sơ đồ: Phong Thuỷ Liên Hoa vẽ lại.

Giảng: Bốn loại huyệt này là bốn kiểu thất bại của việc giữ khí. Bất súc (不畜): súc là chứa, nuôi. Núi không có vòng tay ôm lại, huyệt trơ trọi, khí không được chứa, hài cốt nằm đó mau mục. Bất cập (不及): cập là tới. Trước mặt không có núi triều, không có án, khí đến mà không có gì đón, như người nói mà không ai nghe. Đằng lậu (騰漏): đằng là bốc lên, lậu là rỉ ra. Một bên khuyết, một bên trống, gió lùa vào, nước rỉ đi, khí thoát hết; lời ứng nghiệm "phiên quan bại quách", lật quan tài, nát quách ngoài, nghe rất ghê nhưng hợp lý: đất trống khuyết thì dễ sạt lở, dễ ngập úng. Bối tù (背囚): quay lưng và bị giam hãm, u ám không có ánh sáng, đất ẩm lạnh, "hàn tuyền trích lịch", nước suối lạnh nhỏ giọt vào trong huyệt.

Câu kết "kỳ vi khả uý, khả bất thận hồ" là lời răn trực tiếp. Thanh Ô Kinh hiếm khi dùng giọng cảnh báo như thế, cho thấy người xưa coi bốn loại huyệt này là sai lầm nghiêm trọng nhất. Người học điểm huyệt trước hết phải tránh bốn điều này, sau đó mới bàn đến chuyện tìm huyệt quý.

Bách niên huyễn hoá: lý cảm ứng – 百年幻化

百年幻化,離形歸真。精神入門,骨骸反根。吉氣感應,鬼神及人。
  注:人死形脫離而化為土,真氣歸本,精神聚於墳墓中,受生氣蔭枯骨則吉。人祥之氣與穴氣相感應,積禎祥以及子孫也。郭氏引經曰:鬼神及人,宗其類耳。
Mộ phủ giấy ngũ sắc dịp Thanh Minh
Mộ được phủ giấy ngũ sắc dịp Thanh Minh ở nghĩa trang Bukit Brown, Singapore. Ảnh: Jacklee, Wikimedia Commons, CC BY-SA 3.0.

Dịch kinh văn: Trăm năm biến hoá, lìa hình mà về chân. Tinh thần vào cửa, xương cốt về gốc. Khí lành cảm ứng, quỷ thần đến với người.

Dịch lời chú: Người chết, hình thể lìa ra mà hoá thành đất, chân khí trở về gốc, tinh thần tụ trong phần mộ; được sinh khí che chở xương khô thì tốt. Khí lành của người cảm ứng với khí của huyệt, tích điềm lành mà đến con cháu. Quách Phác dẫn Kinh rằng: "Quỷ thần đến với người, là theo đồng loại vậy."

Giảng: Đây là đoạn giải thích vì sao táng pháp có ý nghĩa với người sống. "Bách niên" là trăm năm, đời người. "Huyễn hoá" là biến hoá như ảo: sinh ra rồi mất đi. "Ly hình quy chân": lìa bỏ hình thể để trở về cái chân thật. "Tinh thần nhập môn, cốt hài phản căn": tinh thần đi vào cửa (mộ), xương cốt trở về gốc (đất). Hai câu này đặt người chết vào vòng tuần hoàn của khí: từ khí mà sinh, chết thì trả về khí.

"Cát khí cảm ứng, quỷ thần cập nhân": khí lành cảm ứng thì quỷ thần, tức linh khí của tổ tiên, đến với người sống. Lời chú dùng chữ "tông kỳ loại", theo đồng loại: con cháu cùng khí với tổ tiên, nên khí ở mộ tổ ảnh hưởng đến con cháu. Táng Thư phát triển ý này thành câu "khí cảm nhi ứng, quỷ phúc cập nhân" và kể chuyện núi đồng ở phía tây sụp thì chuông linh ở phía đông kêu.

Thanh Minh thượng hà đồ, đoạn đầu
Thanh Minh thượng hà đồ (清明上河圖) của Trương Trạch Đoan đời Tống, đoạn đầu: cảnh ngoại thành tiết Thanh Minh. Ảnh: Trương Trạch Đoan (張擇端), Wikimedia Commons, tranh/ảnh công cộng.

Bức "Thanh Minh thượng hà đồ" đời Tống ở trên vẽ cảnh kinh thành vào tiết Thanh Minh, mùa người ta đi tảo mộ. Cùng với tấm ảnh mộ phủ giấy ngũ sắc ở đầu mục, hai hình cho thấy nhịp sống quanh phần mộ: người sống trở về chăm sóc nơi tổ tiên nằm. Táng pháp của Thanh Ô Kinh nằm trong mạch văn hoá ấy, lấy hiếu đạo làm gốc.

Đông sơn khởi diễm, tây sơn khởi vân – 東山起焰

東山起焰,西山起雲,穴吉而溫,富貴綿延,其或反是,子孫孤貧。
  注:陰陽配合,水火交搆,二氣鬱蒸而成穴,故吉而溫,子孫富貴長久也。不能如是,不可謂穴。
Bình minh trên núi, mây nổi trong thung lũng
Bình minh rực lửa phía đông, mây nổi trong thung lũng: hình ảnh đông sơn khởi diễm, tây sơn khởi vân. Ảnh: ForestWander, Wikimedia Commons, CC BY-SA 3.0 US.

Dịch kinh văn: Núi đông bốc lửa, núi tây nổi mây, huyệt tốt mà ấm, phú quý kéo dài. Nếu trái lại, con cháu cô độc nghèo khó.

Dịch lời chú: Âm dương phối hợp, thuỷ hoả giao kết, hai khí hun đúc mà thành huyệt, cho nên tốt mà ấm, con cháu phú quý lâu dài. Không được như vậy thì không thể gọi là huyệt.

Giảng: Câu này dùng hình ảnh rất đẹp. Phía đông bốc lửa: mặt trời mọc, ánh sáng, hơi ấm, dương khí. Phía tây nổi mây: hơi nước, mây mưa, âm khí. Lửa và mây gặp nhau, thuỷ và hoả giao hoà, thì sinh ra hơi ấm ẩm, như nồi hấp, như lò ấp. Huyệt tốt là nơi âm dương giao hoà như vậy, đất "ôn", ấm áp mà không khô nóng, ẩm mà không ướt lạnh.

Chữ "ôn" (溫) là một trong những dấu hiệu thực tế quan trọng nhất của huyệt. Thầy địa lý xưa khi đào huyệt thường xem đất: đất tốt thì mịn, có màu, ấm tay, gọi là "thổ ngũ sắc" hay "huyệt thổ"; đất xấu thì lạnh, ẩm, có nước rỉ, hoặc khô rời như cát. Câu kinh này nối thẳng với lời cảnh báo "hàn tuyền trích lịch" ở đoạn trên: huyệt bối tù thì lạnh, huyệt cát thì ấm.

Bảy loại núi phạm thì hung – 童斷與石,過獨偪側

童斷與石,過獨偪側。能生新凶,能消已福。
  注:舊注:不生草木曰童,崩陷坑塹曰斷。童山無衣,斷山無氣,石則土不滋,過則勢不住,獨山則無雌雄,偪山則無明堂,側山則斜欹而不正。犯此七者,能生新凶,能消已受之福。郭氏引經證而特言五者,亦是節文之義也。逼側在五不葬之中。
Sơ đồ bảy loại núi không táng
Bảy loại núi phạm thì sinh hung mới, tiêu phúc cũ: đồng, đoạn, thạch, quá, độc, bức, trắc. Sơ đồ: Phong Thuỷ Liên Hoa vẽ lại.

Dịch kinh văn: Núi trụi, núi đứt cùng núi đá, núi lướt qua, núi đơn độc, núi bức, núi nghiêng: có thể sinh hung mới, có thể tiêu phúc cũ.

Dịch lời chú: Cựu chú nói: không mọc cỏ cây gọi là đồng; sụt lở hào hố gọi là đoạn. Núi đồng không có áo, núi đoạn không có khí; núi đá thì đất không tươi nhuận; núi quá thì thế không dừng; núi độc thì không có thư hùng; núi bức thì không có minh đường; núi trắc thì nghiêng lệch không ngay. Phạm vào bảy điều này thì có thể sinh hung mới, có thể tiêu cái phúc đã hưởng. Quách Phác dẫn Kinh làm chứng mà chỉ nói năm, cũng là ý lược bớt câu chữ. Bức và trắc nằm trong năm bất táng.

Núi trơ trụi không cỏ cây
Dải núi trơ trụi không cây cỏ: đồng sơn, núi không có áo. Ảnh: Unleashed Agency, Wikimedia Commons, CC0.

Giảng: Đây là danh sách bảy loại núi cấm táng, cụ thể nhất trong cả kinh. Đồng sơn (童山) là núi trụi như đầu trẻ con cạo tóc: không cỏ cây, nghĩa là đất không nuôi được sự sống, khí không có. Ảnh trên là một dải núi trơ trụi như vậy.

Vách sạt lở Thảo Lĩnh ở Đài Loan
Vách sạt lở Thảo Lĩnh (草嶺) ở Đài Loan: đoạn sơn, mạch đất bị cắt đứt. Ảnh: kaurjmeb, Wikimedia Commons, CC BY 2.0.

Đoạn sơn (斷山) là núi bị đứt: sụt lở, có hào hố cắt ngang, mạch khí bị chặt đứt. Ảnh trên là vách sạt lở trên núi ở Đài Loan, mạch đất bị cắt thành vết lở dài. Đặt mộ dưới chân hay trên lưng một vết lở như vậy thì vừa đứt mạch vừa nguy hiểm thật sự.

Núi đá hoa cương trơ trọi
Núi đá hoa cương trơ trọi: thạch sơn, đất không được nuôi dưỡng. Ảnh: Jacob W. Frank, Wikimedia Commons, tranh/ảnh công cộng.

Thạch sơn (石山) là núi đá trơ, đất mỏng hoặc không có đất. Lời chú nói "thổ bất tư", đất không được nuôi dưỡng tươi nhuận. Cần phân biệt: núi có đá xen đất, đá có vân, có thớ thì không phải thạch sơn; chỉ núi đá thô cứng, khô, không đất mới là thạch sơn cấm táng.

Quá sơn (過山) là núi lướt qua: mạch đang chạy, chưa dừng. Như đã giảng ở bài hai, "có đi thì có dừng"; táng ở chỗ còn đi thì khí không tụ. Độc sơn (獨山) là núi đơn độc một mình, không có núi khác phối hợp, "vô thư hùng", không có âm dương đối đãi. Bức sơn (偪山) là núi bị ép sát, phía trước không có khoảng trống làm minh đường. Trắc sơn (側山) là núi nghiêng lệch, thế không ngay, khí không đứng.

Lời chú nêu một điểm khảo chứng quý: Táng Thư nói "ngũ bất táng", năm loại không táng là đồng, đoạn, thạch, quá, độc, còn Thanh Ô Kinh có bảy. Người chú giải thích Quách Phác chỉ dẫn năm loại là lược bớt, bức và trắc vốn đã bao hàm trong năm loại kia. Đây là chứng cứ cho thấy Táng Thư dẫn từ Thanh Ô Kinh chứ không phải ngược lại.

Câu "năng sinh tân hung, năng tiêu dĩ phúc" rất đáng suy nghĩ. Đất xấu không chỉ không mang lại phúc, mà còn sinh ra hoạ mới và làm tiêu hao cái phúc đã có. Vì vậy người xưa rất thận trọng khi cải táng: đưa hài cốt từ chỗ yên ổn đến chỗ phạm bảy điều này thì mất nhiều hơn được.

Luận theo Phong Thuỷ Liên Hoa – 蓮花風水按語

Phong Thuỷ Liên Hoa xem đoạn này là "phần cấm kỵ" bắt buộc phải thuộc trước khi học điểm huyệt. Thầy Vũ Giới thường dạy theo thứ tự: tránh trước, tìm sau. Vào một khu đất, việc đầu tiên là loại bỏ những chỗ phạm: chỗ lộng gió, chỗ trơ trụi, chỗ sạt lở, chỗ đá trơ, chỗ mạch còn đang chạy, chỗ đơn độc, chỗ bị ép, chỗ nghiêng. Những chỗ còn lại mới xét tiếp.

Điều đáng chú ý là các tiêu chí của Thanh Ô Kinh phần lớn trùng với những gì khoa học đất và địa chất hiện đại cũng khuyên: tránh sườn sạt lở, tránh nơi xói mòn mạnh, tránh nơi đọng nước lạnh, chọn nơi đất ổn định, thoát nước tốt mà không khô kiệt. Người xưa diễn đạt bằng ngôn ngữ khí, nhưng điều họ quan sát là thật.

Về dương trạch, bài học "khí thừa phong tán" áp dụng trực tiếp: nhà ở đầu gió, ở góc ngã ba lộng gió, ở tầng cao trống trải không che chắn thì khí tán, người ở dễ mệt mỏi, khó tích tụ. Nhà có che chắn hai bên, phía trước có khoảng sân hay mặt nước tĩnh thì khí dừng. Nguyên lý của âm trạch và dương trạch chỉ là một.

Tóm lại

Đoạn trung tâm của Thanh Ô Kinh dạy: khí cưỡi gió thì tan, mạch gặp nước thì dừng, núi che giấu uốn lượn là đất phú quý. Bốn loại huyệt bất súc, bất cập, đằng lậu, bối tù không được táng. Người chết trở về khí, khí lành cảm ứng đến con cháu. Huyệt tốt thì ấm, âm dương giao hoà. Bảy loại núi đồng, đoạn, thạch, quá, độc, bức, trắc phạm vào thì sinh hung, tiêu phúc. Bài sau bàn về chủ khách, đất bình dương và những huyệt kỳ hình dị tướng.

Bài sau: Thanh Ô Kinh (5): Bình dương đại địa, chân long nghỉ chân.

Bài trước: Thanh Ô Kinh (3): Sơn xuyên dung kết, sơn ngưng thuỷ trừng.

Nguồn: Thanh Ô Tiên Sinh Táng Kinh (青烏先生葬經), Ngột Khâm Trắc chú, chép trong Khâm định Cổ Kim Đồ Thư Tập Thành, Nghệ thuật điển quyển 655, Kham dư bộ vựng khảo 5: quyển 655, đoạn khí thừa phong tán đến năng tiêu dĩ phúc (sách thuộc công cộng). Nguyên văn chép theo bản khắc; lời chú đặt sau chữ 注. Thầy Vũ Giới tổng hợp và biên soạn; lý pháp thì chia sẻ, thủ pháp phải dạy trực tiếp.

Công cụ Liên Hoa dùng kèm bài này – 蓮花工具

  • La Kinh Liên Hoa: la kinh trực tuyến miễn phí, đo toạ hướng, long nhập thủ và thuỷ khẩu.
  • Lập Cục Pháp: lập cục theo nguyên lý Liên Hoa.

Bài liên quan – 相關文章

Học bài bản cùng Thầy Vũ Giới – 隨師研習

Kinh văn trong sách là phần Thư; đem la bàn ra núi thật, nhận long, nhận huyệt, xét thuỷ khẩu và lập hướng là phần Thủ, phải học trực tiếp. Mời tham khảo Khoá học cao cấp Phong Thuỷ Sư Liên Hoa hoặc Khảo luận phong thuỷ – khôi phục nguyên lý gốc. Ghi danh, hỏi lịch khai giảng qua Zalo 0988 964 636 (Thầy Vũ Giới, TP.HCM).

Câu hỏi thường gặp – 常見問題

Câu "khí thừa phong tán, mạch ngộ thuỷ chỉ" nghĩa là gì? – 氣乘風散 脈遇水止

Khí cưỡi gió thì tan, mạch gặp nước thì dừng; đây là gốc của hai chữ phong thuỷ, Táng Thư dẫn lại làm "Kinh viết".

Bốn loại huyệt không được táng là gì? – 四不葬穴

Bất súc (không bao chứa), bất cập (không triều đối), đằng lậu (trống khuyết), bối tù (u ám quay lưng).

Vì sao mộ tổ ảnh hưởng con cháu? – 感應

Theo kinh, người chết trở về khí, khí lành ở huyệt cảm ứng với khí cùng loại ở con cháu, nên phúc đến người sống.

Huyệt "ôn" là sao? – 穴吉而溫

Huyệt tốt là nơi âm dương, thuỷ hoả giao hoà nên đất ấm, mịn, không lạnh ẩm, không khô rời.

Bảy loại núi không táng khác ngũ bất táng của Táng Thư thế nào? – 七者與五不葬

Thanh Ô Kinh kể bảy: đồng, đoạn, thạch, quá, độc, bức, trắc; Táng Thư chỉ dẫn năm, lời chú nói đó là lược bớt.

Từ khoá: ["Thanh Ô Kinh" · "khí thừa phong tán" · "mạch ngộ thuỷ chỉ" · "ngũ bất táng" · "cảm ứng" · "huyệt không táng"]

Bài viết liên quan

Có thể quý vị quan tâm

Đi tiếp

Khoá học liên quan, app áp dụng, bài học thuật cùng chủ đề và quà tài liệu.

Bình luận

để gửi bình luận.

  • Đang tải bình luận…