💻 Phần mềm phong thuỷ · Phong Thuỷ Liên HoaPhần mềm phong thuỷ Vũ Giới Hợp LuậnLa kinh số · Bảng luận · Tính năng · Kho kiến thức — dùng ngay trên trình duyệt💻 Mở phần mềm Hợp Luận

Thanh Ô Kinh (3): Sơn xuyên dung kết, sơn ngưng thuỷ trừng

Thầy Vũ Giới — Phong Thuỷ Liên Hoa

Minh hoạ Thanh Ô Kinh (3): Sơn xuyên dung kết, sơn ngưng thuỷ trừng

Thanh Ô Kinh
青烏經 (山川融結 · 極品官資)
Tác giả: Thanh Ô Tiên Sinh 青烏先生 (đời Hán, sử không chép tên) · chú: thừa tướng nước Kim Ngột Khâm Trắc 兀欽仄
Bản gốc: Thanh Ô Tiên Sinh Táng Kinh 青烏先生葬經, chép trong Khâm định Cổ Kim Đồ Thư Tập Thành 欽定古今圖書集成, Bác vật vựng biên, Nghệ thuật điển, quyển 655, Kham dư bộ vựng khảo 5 (bản đồng hoạt tự 1726).

Sau hai đoạn lý luận về khí, Thanh Ô Kinh chuyển sang hình thế núi sông. Bài này gồm bốn đoạn kinh văn liền nhau: sơn xuyên dung kết và đôi mắt ấn chứng của huyệt; đất phúc hậu bốn bề vây bọc; núi ngưng nước lắng, núi đến nước quanh; và một chuỗi câu so sánh núi nước tốt xấu kết bằng hai câu nổi tiếng "cửu khúc uỷ di" và "trùng trùng giao toả". Đây là phần người học loan đầu hay thuộc lòng nhất.

Trả lời nhanh: Núi đứng, sông chảy không dứt, chỗ chúng giao hoà thì kết huyệt; trên huyệt có những gò nhỏ như lông mày, mi mắt làm ấn chứng, không có thì khó phân huyệt thật. Đất phúc dày thì thong dong không gấp, bốn bề vây quanh, phân rõ chủ khách. Núi phải ngưng tụ, nước phải lắng trong; núi đến nước quanh thì quý đến nhanh, của cải dày; núi dừng nước chảy đi thì vua cũng bị bắt, hầu cũng bị tù. Núi đứng nước uốn thì con cháu nghìn ức; núi chạy nước thẳng thì phải ở nhờ ăn đậu. Nước chín khúc uốn lượn sánh với đê cát của tể tướng; sa thuỷ trùng trùng đan khoá thì quan đến cực phẩm.

Sơn xuyên dung kết và đôi mắt của huyệt – 山川融結

山川融結,峙流不絕。雙眸若無,烏乎其別。
  注:山峙有天心,至於山,川流自交合至於水口,皆融成穴。雙眸附近之眉毛眼睫,為上面之印證,所以別其真穴也。
Trang gốc Thanh Ô Kinh đoạn sơn xuyên dung kết
Trang sách gốc: kinh văn sơn xuyên dung kết, phúc hậu chi địa, sơn dục kỳ ngưng đến cực phẩm quan tư, chú hai hàng chữ nhỏ. Trang gốc bản khắc.

Dịch kinh văn: Núi sông hoà quyện kết tụ, núi đứng sông chảy không dứt. Nếu không có đôi mắt thì lấy gì mà phân biệt?

Dịch lời chú: Từ chỗ núi đứng có thiên tâm cho đến núi, từ chỗ sông chảy tự giao hợp cho đến thuỷ khẩu, đều hoà quyện mà thành huyệt. "Đôi mắt" là lông mày, lông mi gần mắt, làm ấn chứng ở phía trên, dùng để phân biệt huyệt thật.

Giảng: "Dung kết" (融結) là hai chữ then chốt. Dung là tan hoà, kết là đọng lại. Núi là phần cứng, đứng yên (峙); sông là phần mềm, chảy mãi (流). Một cuộc đất thành huyệt khi cái đứng và cái chảy gặp nhau, hoà vào nhau mà đọng lại ở một chỗ. Núi mà không có nước thì khí không dừng; nước mà không có núi thì khí không có gì để chở. Chữ "bất tuyệt" nhấn mạnh tính liên tục: mạch núi không đứt, dòng nước không cạn.

Câu "song mâu nhược vô, ô hồ kỳ biệt" (雙眸若無,烏乎其別) được lời chú giảng rất cụ thể. "Song mâu" là đôi mắt, nhưng ý chỉ những thứ quanh mắt: lông mày, mi mắt. Trên đất, đó là những gò nhỏ, nếp đất mờ mờ ngay phía trên huyệt, như hàng lông mày che trên mắt. Các sách đời sau gọi là "nghĩ mi", "hà tu", "giải nhãn", "thiền dực", những dấu vết tinh tế trên mặt đất giúp nhận huyệt. Không có những dấu ấy thì dù cuộc lớn đẹp đến đâu cũng khó biết huyệt nằm chỗ nào.

Đất phúc hậu, bốn bề vây bọc – 福厚之地

福厚之地,雍容不迫。四合週顧,辨其主客。
  注:明堂寬大,氣勢不局促,四山皆合,如賓主揖遜,尊卑定序也。
Thung lũng nhỏ núi khép bốn phía
Thung lũng núi khép bốn phía, khoảng đất bằng ở giữa: hình ảnh của đất phúc hậu, tứ hợp chu cố. Ảnh: Kai3952, Wikimedia Commons, CC BY-SA 4.0.

Dịch kinh văn: Đất phúc dày thì thong dong không gấp gáp. Bốn bề hợp lại vây quanh, phân rõ chủ và khách.

Dịch lời chú: Minh đường rộng lớn, khí thế không chật chội; bốn núi đều hợp lại như chủ với khách vái nhường nhau, trên dưới định rõ thứ bậc.

Giảng: "Ung dung bất bách" (雍容不迫) là dáng của người có phúc: không vội vàng, không chen chúc. Đất cũng vậy. Một cuộc đất phúc hậu thì minh đường trước huyệt rộng rãi, núi bốn phía cách huyệt vừa phải, không ép sát làm ngột ngạt. Ngược lại, chỗ núi đè sát, minh đường hẹp, nước chảy xiết thì gọi là "cục xúc", khí bị bức bách, phúc mỏng mà hoạ nhanh.

"Tứ hợp chu cố" là bốn phía khép lại và quay nhìn vào. Chữ "cố" (顧) là ngoảnh lại nhìn, rất có tình: núi không chỉ đứng quanh mà còn hướng về huyệt. Lời chú so sánh với cảnh chủ và khách vái nhường nhau: núi sau huyệt là chủ, núi trước mặt là khách, hai bên là người hầu; ai ở vị trí nấy, tôn ti có thứ tự. Đây là hình ảnh đầu tiên trong kinh văn của khái niệm "tứ thú" mà Táng Thư sau này giảng thành Thanh Long, Bạch Hổ, Chu Tước, Huyền Vũ.

Ảnh trên là một thung lũng nhỏ có cây cầu Đại Phố, núi khép bốn phía, ở giữa là khoảng đất bằng và dòng suối. Đứng giữa một nơi như vậy, người ta cảm thấy được che chở, yên ổn: đó chính là cảm giác "ung dung bất bách" mà kinh văn nói.

Sơn ngưng thuỷ trừng – 山欲其凝,水欲其澄

山欲其凝,水欲其澄。山來水迴,逼貴豐財。山止水流,虜王囚侯。
  注:舊注:山本乎靜,欲其動;水本乎動,欲其靜。逼貴者,貴來速也;豐財者,財積之厚也。此山來水回之效也。勢位之隆,無如王者而為之所虜;爵位之高,無如公侯而為之所因。此山止水流之應也。
Hồ Tenaya phẳng lặng dưới chân núi đá
Hồ Tenaya phẳng lặng phản chiếu núi đá: núi ngưng, nước lắng. Ảnh: Brocken Inaglory, Wikimedia Commons, CC BY-SA 3.0.

Dịch kinh văn: Núi muốn ngưng tụ, nước muốn lắng trong. Núi đến nước quanh thì quý đến nhanh, của cải dồi dào. Núi dừng nước chảy đi thì vua bị bắt, hầu bị tù.

Dịch lời chú: Cựu chú nói: núi vốn tĩnh, cần có động; nước vốn động, cần có tĩnh. "Bức quý" là quý đến nhanh; "phong tài" là của cải tích luỹ dày. Đó là hiệu nghiệm của núi đến nước quanh. Thế vị không ai cao bằng bậc vương mà lại bị người bắt; tước vị không ai cao bằng công hầu mà lại bị giam. Đó là ứng nghiệm của núi dừng nước chảy.

Giảng: Tám chữ "sơn dục kỳ ngưng, thuỷ dục kỳ trừng" là cặp câu kinh điển nhất của Thanh Ô Kinh. Núi "ngưng" là núi tụ lại, đầy đặn, có thần, không tản mạn, không xiêu vẹo. Nước "trừng" là nước lắng trong, chảy chậm, đọng lại trước huyệt, không ào ạt, không đục ngầu. Lời cựu chú giảng rất sâu: núi vốn tĩnh nên phải có động, nghĩa là núi phải có thế chạy tới, có sinh khí; nước vốn động nên phải có tĩnh, nghĩa là nước phải có chỗ dừng, có chỗ tụ. Âm trong dương, dương trong âm, đó mới là sống.

Ảnh hồ Tenaya trên cho thấy hình ảnh "thuỷ trừng": mặt nước phẳng lặng phản chiếu núi đá phía sau, núi đứng vững như được giữ lại bởi mặt hồ. Cảnh ấy không cần học phong thuỷ cũng thấy yên lành.

Núi đến nước quanh, núi dừng nước chảy – 山來水迴

Hai câu sau đặt hai cảnh tương phản. "Sơn lai thuỷ hồi": núi từ xa chạy tới, nước uốn vòng ôm lại. Khí theo núi mà đến, gặp nước vòng thì dừng, cho nên quý đến nhanh và của cải tích được. "Sơn chỉ thuỷ lưu": núi đứng ì không có mạch tới, nước thì chảy tuột đi. Không có khí đến, khí có chút nào cũng theo nước mà đi mất.

Sơ đồ sơn lai thuỷ hồi và sơn chỉ thuỷ lưu
So sánh núi đến nước quanh (cát) với núi dừng nước chảy (hung). Sơ đồ: Phong Thuỷ Liên Hoa vẽ lại.

Lời ứng nghiệm của câu thứ hai rất nặng: "lỗ vương tù hầu", vua bị bắt, hầu bị tù. Người xưa dùng hình ảnh cực đoan để nhấn mạnh: dù thế vị có cao đến đâu, gặp đất núi dừng nước chảy cũng không giữ được. Phong Thuỷ Liên Hoa đọc câu này như lời cảnh báo về hướng nước: nước chảy thẳng đi trước mặt là điều tối kỵ cả trong âm trạch lẫn dương trạch.

Sông Ly ở Dương Sóc, núi nối nhau, sông uốn quanh
Sông Ly ở Dương Sóc, Quế Lâm: núi nối nhau chạy tới, sông uốn quanh chân núi. Ảnh: chensiyuan, Wikimedia Commons, CC BY-SA 4.0.

Ảnh sông Ly ở Dương Sóc trên là cảnh "sơn lai thuỷ hồi" quen thuộc: các ngọn núi đá vôi nối nhau chạy tới, dòng sông uốn quanh chân núi. Chỗ nào nước vòng ôm một doi đất bằng, chỗ ấy thường là nơi làng mạc tụ cư từ xưa.

Sơn đốn thuỷ khúc, sơn tẩu thuỷ trực – 山頓水曲

山頓水曲,子孫千億。山走水直,從人寄食。水過東西,財寶無窮。三橫四直,官職彌崇。九曲委蛇,準擬沙堤。重重交鎖,極品官資。
  注:舊注:從人寄食,言為人之傭奴也。沙堤者,言宰相出,必築沙為堤,冀無崎嶇以礙車輪也。後人因之,以沙堤為宰相故事耳。

Dịch kinh văn: Núi dừng đọng, nước uốn khúc thì con cháu nghìn ức. Núi chạy đi, nước chảy thẳng thì phải theo người ở nhờ ăn đậu. Nước đi ngang qua đông tây thì của báu vô cùng. Ba ngang bốn dọc thì chức quan càng cao. Chín khúc uốn lượn thì sánh như đê cát. Trùng trùng giao khoá thì quan đến cực phẩm.

Dịch lời chú: Cựu chú nói: "theo người ở nhờ ăn đậu" là nói làm đầy tớ cho người. "Sa đê" là đê cát: khi tể tướng ra đường, phải đắp cát làm đê cho phẳng, mong không gồ ghề làm vướng bánh xe. Người sau theo đó lấy "sa đê" làm điển tích về tể tướng.

Giảng: "Sơn đốn" khác "sơn chỉ" ở đoạn trên. Đốn (頓) là dừng lại mà nặng, đọng, như người đang đi dừng chân đứng vững; chỉ (止) ở đoạn trên là dừng mà không có mạch tới. Núi đốn là núi chạy tới rồi dừng hẳn, khí tụ lại. Nước khúc là nước uốn quanh, không đi thẳng. Hai điều ấy hợp lại thì khí tụ lâu dài, nên "con cháu nghìn ức", dòng họ đông đúc bền lâu.

Ngược lại, "sơn tẩu thuỷ trực": núi chạy tuột đi, nước chảy thẳng băng. Khí không dừng, không tụ, nên con cháu nghèo khó, phải đi ở nhờ. Câu "tòng nhân ký thực" (從人寄食) có lẽ là lời phán nặng nhất về đất xấu trong cả kinh.

Cửu Khúc Khê ở Vũ Di Sơn
Cửu Khúc Khê ở Vũ Di Sơn: nước đi ngang trước vách núi, uốn khúc rồi mới ra. Ảnh: John Lian, Wikimedia Commons, CC BY-SA 4.0.

"Thuỷ quá đông tây, tài bảo vô cùng": nước đi ngang qua trước mặt, từ đông sang tây hoặc từ tây sang đông, tức là nước chảy ngang trước huyệt chứ không chảy thẳng vào hay chảy thẳng ra. Nước ngang như dải lụa vắt trước mặt là cách giữ khí rất tốt, các sách đời sau gọi là "thuỷ hoành lan", nước ngang chắn.

"Tam hoành tứ trực, quan chức di sùng": ba đường ngang, bốn đường dọc. Đây là câu khó; cách hiểu phổ biến là núi và nước trước huyệt xếp thành nhiều lớp ngang dọc đan nhau, lớp lớp ngăn chắn, như bàn cờ có thứ tự. Lớp chắn càng nhiều thì khí càng được giữ, nên quan chức càng cao.

Cửu khúc uỷ di và trùng trùng giao toả – 九曲委蛇 · 重重交鎖

Sơ đồ cửu khúc uỷ di và trùng trùng giao toả
Nước chín khúc uốn lượn và sa hai bên đan cài khoá thuỷ khẩu. Sơ đồ: Phong Thuỷ Liên Hoa vẽ lại.

"Cửu khúc uỷ di, chuẩn nghĩ sa đê": nước chín khúc uốn lượn thì có thể sánh với đê cát của tể tướng. "Uỷ di" (委蛇) là dáng uốn lượn như rắn bò, thong thả, mềm mại. Nước chảy ra khỏi cuộc mà phải uốn nhiều khúc thì khí ra chậm, tình lưu luyến không muốn đi. Lời chú giải thích điển tích sa đê: đời Đường, khi có người được phong tể tướng, quan phủ đắp đường cát từ nhà ông đến cửa thành cho xe đi êm. Từ đó "sa đê" thành tên gọi khác của chức tể tướng.

Sông ở Vũ Di Sơn uốn khúc giữa núi
Sông ở Vũ Di Sơn, Phúc Kiến, uốn khúc giữa các vách núi. Ảnh: Lennartbj, Wikimedia Commons, CC BY-SA 4.0.

Ảnh trên là sông ở Vũ Di Sơn, Phúc Kiến. Dòng suối nổi tiếng ở đây được gọi là Cửu Khúc Khê, suối chín khúc, uốn quanh các vách núi trước khi ra sông lớn. Tên gọi ấy cho thấy người xưa đã thấy ở cảnh "cửu khúc" một vẻ đẹp đặc biệt, vừa là cảnh, vừa là khí.

"Trùng trùng giao toả, cực phẩm quan tư": lớp lớp đan khoá thì quan đến cực phẩm. "Giao toả" là các núi nhỏ, gò đất từ hai bên thuỷ khẩu chìa ra đan cài nhau như răng lược, như then cửa, khoá chặt chỗ nước ra. Thuỷ khẩu được khoá chặt thì khí trong cuộc không thoát ra được. Trong các phép xem thuỷ khẩu đời sau, như hãn môn, hoa biểu, la tinh, bắc thần, đều phát triển từ ý "giao toả" này.

Luận theo Phong Thuỷ Liên Hoa – 蓮花風水按語

Bốn đoạn kinh văn trong bài này có một mạch chung: khí phải được đưa tới và giữ lại. Núi đưa khí tới, nước giữ khí lại. Đất phúc hậu là đất có đủ cả hai: núi đến có tình, nước quanh có ý, bốn bề vây bọc, thuỷ khẩu khoá kín. Thầy Vũ Giới thường tóm gọn cho học trò bằng ba chữ: "đến, dừng, giữ". Núi có đến không, khí có dừng không, nước có giữ không.

Lư Sơn cao đồ của Thẩm Chu đời Minh
Lư Sơn cao đồ (廬山高圖) của Thẩm Chu đời Minh: núi ngưng, thác đổ, suối uốn quanh chân núi. Ảnh: Thẩm Chu (沈周), Wikimedia Commons, tranh/ảnh công cộng.

Bức Lư Sơn cao đồ của Thẩm Chu đời Minh ở trên là cách hoạ sĩ xưa vẽ một ngọn núi "ngưng": núi lớn sừng sững ở giữa, thác đổ xuống, suối uốn quanh chân núi rồi mới chảy ra. Tranh sơn thuỷ cổ và địa lý hình thế cùng chia sẻ một con mắt nhìn: núi phải có thần, nước phải có tình.

Khi áp dụng vào dương trạch hiện đại, những câu này vẫn còn nguyên giá trị. "Sơn" có thể là toà nhà cao phía sau, dãy nhà, mảng cây xanh; "thuỷ" là đường đi, dòng xe, dòng người. Một căn nhà có toà nhà vững chắc phía sau và con đường uốn cong ôm phía trước là "sơn lai thuỷ hồi". Một căn nhà đối diện con đường thẳng tắp lao tới hay chạy tuột đi là "thuỷ trực". Phong Thuỷ Liên Hoa dùng đúng nguyên lý của Thanh Ô Kinh, chỉ đổi đối tượng quan sát.

Còn những câu phán về phú quý, tể tướng, cực phẩm, người học nên hiểu là thang đo độ lớn của cuộc đất. Cuộc đất có chín khúc giao toả là cuộc lớn, khí tụ nhiều, sức phát mạnh. Còn người hưởng được hay không, Phong Thuỷ Liên Hoa luôn nhắc thêm yếu tố đức và việc làm của người sống. Đất chỉ là một phần của vận mệnh.

Tóm lại

Thanh Ô Kinh dạy nhìn núi sông qua bốn đoạn: núi sông dung kết và ấn chứng như đôi mắt; đất phúc hậu bốn bề vây bọc, chủ khách phân minh; núi ngưng nước lắng, núi đến nước quanh là cát, núi dừng nước chảy là hung; núi đốn nước khúc thì con cháu đông, núi chạy nước thẳng thì nghèo; nước ngang, ba ngang bốn dọc, chín khúc, giao toả đều là cách giữ khí. Bài sau sang đoạn nổi tiếng nhất: khí thừa phong tán, mạch ngộ thuỷ chỉ.

Bài sau: Thanh Ô Kinh (4): Khí thừa phong tán và những huyệt không được táng.

Bài trước: Thanh Ô Kinh (2): Bàn Cổ hỗn luân, khí manh đại phác.

Nguồn: Thanh Ô Tiên Sinh Táng Kinh (青烏先生葬經), Ngột Khâm Trắc chú, chép trong Khâm định Cổ Kim Đồ Thư Tập Thành, Nghệ thuật điển quyển 655, Kham dư bộ vựng khảo 5: quyển 655, đoạn sơn xuyên dung kết đến cực phẩm quan tư (sách thuộc công cộng). Nguyên văn chép theo bản khắc; lời chú đặt sau chữ 注. Thầy Vũ Giới tổng hợp và biên soạn; lý pháp thì chia sẻ, thủ pháp phải dạy trực tiếp.

Công cụ Liên Hoa dùng kèm bài này – 蓮花工具

  • La Kinh Liên Hoa: la kinh trực tuyến miễn phí, đo toạ hướng, long nhập thủ và thuỷ khẩu.
  • Lập Cục Pháp: lập cục theo nguyên lý Liên Hoa.

Bài liên quan – 相關文章

Học bài bản cùng Thầy Vũ Giới – 隨師研習

Kinh văn trong sách là phần Thư; đem la bàn ra núi thật, nhận long, nhận huyệt, xét thuỷ khẩu và lập hướng là phần Thủ, phải học trực tiếp. Mời tham khảo Khoá học cao cấp Phong Thuỷ Sư Liên Hoa hoặc Khảo luận phong thuỷ – khôi phục nguyên lý gốc. Ghi danh, hỏi lịch khai giảng qua Zalo 0988 964 636 (Thầy Vũ Giới, TP.HCM).

Câu hỏi thường gặp – 常見問題

"Sơn ngưng thuỷ trừng" nghĩa là gì? – 山凝水澄

Núi phải ngưng tụ, đầy đặn có thần; nước phải lắng trong, chảy chậm có chỗ tụ. Núi tĩnh cần có động, nước động cần có tĩnh.

"Song mâu" trong Thanh Ô Kinh là gì? – 雙眸

Lời chú giảng là lông mày, mi mắt: những gò nhỏ, nếp đất mờ phía trên huyệt làm ấn chứng để nhận huyệt thật.

Sơn lai thuỷ hồi khác sơn chỉ thuỷ lưu thế nào? – 山來水迴 · 山止水流

Núi đến nước quanh thì khí tới và được giữ, quý đến nhanh; núi dừng không mạch, nước chảy đi thì khí không có, vua cũng bị bắt.

"Cửu khúc uỷ di, chuẩn nghĩ sa đê" là sao? – 九曲委蛇

Nước uốn chín khúc mới ra khỏi cuộc thì khí ra chậm; sa đê là đường cát đắp cho tể tướng, nên cách này ví với bậc tể tướng.

"Trùng trùng giao toả" áp dụng thế nào? – 重重交鎖

Xem thuỷ khẩu: núi gò hai bên chìa ra đan cài khoá chặt chỗ nước ra thì khí không thoát; đó là gốc của phép xem thuỷ khẩu đời sau.

Từ khoá: ["Thanh Ô Kinh" · "sơn ngưng thuỷ trừng" · "sơn lai thuỷ hồi" · "cửu khúc uỷ di" · "trùng trùng giao toả" · "đất phúc hậu"]

Bài viết liên quan

Có thể quý vị quan tâm

Đi tiếp

Khoá học liên quan, app áp dụng, bài học thuật cùng chủ đề và quà tài liệu.

Bình luận

để gửi bình luận.

  • Đang tải bình luận…