💻 Phần mềm phong thuỷ · Phong Thuỷ Liên HoaPhần mềm phong thuỷ Vũ Giới Hợp LuậnLa kinh số · Bảng luận · Tính năng · Kho kiến thức — dùng ngay trên trình duyệt💻 Mở phần mềm Hợp Luận

Địa Lý Tứ Đạn Tử (7): Diên Đạn Tử Địa Học Chính Nghĩa, gốc phép táng và Hà Lạc

Thầy Vũ Giới — Phong Thuỷ Liên Hoa

Địa Lý Tứ Đạn Tử (7): Diên Đạn Tử Địa Học Chính Nghĩa, gốc phép táng và Hà Lạc
地理四彈子 · Diên Đạn Tử Địa Học Chính Nghĩa (鉛彈子地學正義), mười lăm thiên "Nguyên" (原) · bộ bốn Đạn Tử, in kèm Bạt Sa Kinh (扒砂經)
Tác giả: Diên Đạn Tử đề Thanh Khê Phương Tòng Ngô (青溪方從吾, tự Hựu Thừa 又承) soạn; Phú Xuân Trương Phượng Tảo (張鳳藻, tự Cửu Nghi 九儀) chú và tập hợp bốn Đạn Tử; các bạn đồng môn ở Hải Xương, Vũ Lâm, Phú Xuân tham đính; Bạt Sa Kinh đề Kim Tinh Liêu Công (金精廖公) bí truyền
Bản gốc: Địa Lý Tứ Đạn Tử, Tụ Cẩm đường khắc (聚錦堂梓), có bài bạt năm Khang Hy Ất Mão (1675), in trong Cố Cung trân bản tùng san (故宮珍本叢刊).

Mục Lục Kho sách lúc lập để trống tên tập thứ tư của bộ, chỉ ghi "Đạn Tử thứ tư". Đọc đến tr. 201 thì đã rõ: tập thứ tư là Diên Đạn Tử (鉛彈子), "viên đạn chì", tên đầy đủ Diên Đạn Tử Địa Học Chính Nghĩa (鉛彈子地學正義). Sắt, vàng, ngọc, chì: bốn thứ kim loại, bốn viên đạn. Khác ba tập trước bàn hình thế là chính, Diên Đạn Tử là tập lý thuyết: mười lăm thiên mở bằng chữ "Nguyên" (原, truy gốc), mỗi thiên truy gốc một khái niệm lý khí, từ phép táng, Hà Đồ, Lạc Thư đến can chi, luật lữ, trung tinh. Bài này giới thiệu cả tập và đọc kỹ hai thiên đầu.

Sông Ly Giang và núi trong sương mù
Sông Ly Giang trong sương: Diên Đạn Tử bàn gốc lý số đằng sau núi sông. Ảnh: Arian Zwegers, Wikimedia Commons, CC BY 2.0.

Trả lời nhanh: Diên Đạn Tử Địa Học Chính Nghĩa là tập thứ tư của Địa Lý Tứ Đạn Tử, đề Thanh Khê Phương Tòng Ngô soạn, gồm mười lăm thiên "Nguyên": gốc phép táng, Hà Đồ, Lạc Thư, tiên thiên và hậu thiên quái vị, tiên hậu thiên biến nhau, nạp giáp ngũ hành, mười hai luật cách tám sinh con, cách tám tương sinh, thiên can hoá hợp, địa chi lục hợp, hình xung phá hại, trung tinh, hoả tinh, luân biện. Thiên đầu lấy câu Hệ Từ "xưa táng chỉ phủ dày bằng củi, thánh nhân đổi lấy quan quách, lấy tượng quẻ Đại Quá" làm gốc của phép táng: hai hào âm bọc bốn hào dương là đất ôm khí; trạch trên phong dưới là được nước làm đầu, tàng gió thứ hai. Thiên Hà Đồ giảng số trời đất: sinh số ở trong, thành số ở ngoài, dương sinh thì âm thành, cộng năm mươi lăm.

Thầy Vũ Giới giảng: "Diên Đạn Tử là tập để hiểu chữ, không phải để tra. Đọc nó thì biết các vòng trên la kinh từ đâu ra; biết gốc rồi thì không còn sợ những con số, cũng không còn mê những con số."

Diên Đạn Tử là tập gì – 鉛彈子地學正義

Trang đầu tập ghi tên người: Thanh Khê Phương Tòng Ngô Hựu Thừa soạn; Phú Xuân Trương Phượng Tảo Cửu Nghi chú; một người ở Hải Xương, một người ở Vũ Lâm và một người ở Phú Xuân cùng tham đính. Khác ba tập trước đề tên các bậc danh sư đời trước, Diên Đạn Tử đề tên một người gần thời Trương Cửu Nghi, nên có thể là tác phẩm của nhóm học trò cùng thời. Tên sách "Địa Học Chính Nghĩa" nghĩa là "nghĩa đúng của môn học đất".

Đồ gốm trong mộ Tây Hán
Đồ gốm trong mộ Tây Hán: phép táng có từ rất sớm, nghi lễ đi trước, học thuật đến sau. Ảnh: Gary Todd, Wikimedia Commons, CC0.

Mục lục khắc một tờ riêng, mười lăm dòng, dòng nào cũng mở bằng chữ "Nguyên". Nội dung tập dài khoảng ba mươi tờ, nhiều bảng và nhiều hình: Hà Đồ phương vị, Lạc Thư, Phục Hy bát quái phương vị, Văn Vương bát quái, hình mười hai luật cách tám sinh con, Trung tinh chi đồ. Phần lớn các thiên sau là bảng liệt kê can chi theo nạp giáp, theo hợp, theo xung, nên bài này chỉ giới thiệu mục đích từng thiên, không chép bảng.

Bảng mười lăm thiên Nguyên trong mục lục Diên Đạn Tử Địa Học Chính Nghĩa
Sơ đồ 1: Diên Đạn Tử gồm mười lăm thiên, mỗi thiên truy gốc một khái niệm: phép táng, Hà Đồ, Lạc Thư, tiên hậu thiên, nạp giáp, luật lữ, can chi, trung tinh, hoả tinh. Vẽ lại theo Diên Đạn Tử – Phong Thuỷ Liên Hoa

Thiên 1: Gốc phép táng – 原葬法之始

Nguyên văn

易曰:古之葬者,厚衣之以薪,葬之中野,不封不樹,喪期無數。後世聖人易之以棺槨,蓋取諸大過。

Dịch

Kinh Dịch nói: thời xưa, người chết được phủ dày bằng củi, chôn giữa đồng, không đắp mộ, không trồng cây, tang không có kỳ hạn. Đời sau thánh nhân đổi bằng quan quách, ấy là lấy tượng ở quẻ Đại Quá.

Giảng

Câu này chép nguyên văn Hệ Từ truyện hạ. Diên Đạn Tử dùng nó làm điểm khởi đầu của cả môn địa lý: phép táng không phải do thầy địa lý đặt ra, mà do thánh nhân "lấy tượng" từ Kinh Dịch. Lời chú của Trương Cửu Nghi giảng: táng là việc của âm, vì vậy lấy quẻ Đại Quá; quẻ này trên dưới hai hào đều âm, giữa bốn hào đều dương. Người táng ở trên dưới bọc đất, nhập tàng ở trong, lấy âm ôm dương, đó là nghĩa.

Mộ Hoàng Công Vọng ở Thường Thục
Mộ Hoàng Công Vọng (Thường Thục): gốc phép táng là để người mất được yên, người sống được nhờ. Ảnh: 猫猫的日记本, Wikimedia Commons, CC BY-SA 4.0.

Phần sau lời chú còn một ý đẹp: Đại Quá là trạch (Đoài) ở trên, phong (Tốn) ở dưới. Lấy trạch mà táng, là được nước làm đầu; gió ở dưới chỗ ấy thì khí không bị gió thổi tan. Lời chú nối với câu Táng Thư: "phép phong thuỷ, được nước là đầu, tàng gió thứ hai". Theo cách đọc này, hai chữ "phong thuỷ" đã có sẵn trong tượng quẻ mà thánh nhân dùng để dạy chôn cất.

Sơ đồ quẻ Đại Quá làm gốc phép táng theo Diên Đạn Tử
Sơ đồ 2: Hệ Từ nói thánh nhân lấy tượng Đại Quá mà đặt quan quách; Diên Đạn Tử giảng hai hào âm bọc bốn hào dương là đất ôm khí, trạch trên phong dưới là được nước, tàng gió. Vẽ lại theo Diên Đạn Tử – Phong Thuỷ Liên Hoa

Thiên 2: Hà Đồ – 原河圖之義

Nguyên văn

易曰:河出圖,洛出書,聖人則之。又曰:天一地二,天三地四,天五地六,天七地八,天九地十。天數五,地數五,五位相得而各有合。天數二十有五,地數三十,凡天地之數五十有五,此所以成變化而行鬼神也。

Dịch

Kinh Dịch nói: sông Hà hiện Đồ, sông Lạc hiện Thư, thánh nhân lấy đó làm phép. Lại nói: trời một đất hai, trời ba đất bốn, trời năm đất sáu, trời bảy đất tám, trời chín đất mười. Số trời có năm, số đất có năm, năm vị gặp nhau mà mỗi vị đều có chỗ hợp. Số trời hai mươi lăm, số đất ba mươi, cộng số trời đất là năm mươi lăm; đó là cái để thành biến hoá mà làm việc quỷ thần.

Giảng

Lời chú Trương Cửu Nghi giảng Hà Đồ theo lối âm dương sinh thành: đạo trời đi lên, nên một dương sinh ở phương bắc, tức là "địa lôi phục" (quẻ Phục); đạo đất đi xuống, nên một âm sinh ở phương nam, tức là "thiên phong cấu" (quẻ Cấu). Hà Đồ tức là thái cực. Phương đông bắc là vị dương, nên dương làm chủ, âm làm khách; phương tây nam là vị âm, nên âm làm chủ, dương làm khách. Một, ba ở trong, sáu, tám ở ngoài; hai, bốn ở trong, bảy, chín ở ngoài.

Bia đá ở Đài quan tinh Cáo Thành
Bia ở Đài quan tinh Cáo Thành (Hà Nam): người xưa đo trời để định số, Hà Đồ là số của trời đất. Ảnh: Windmemories, Wikimedia Commons, CC BY-SA 4.0.

Ý quan trọng là "dương sinh thì âm thành, âm sinh thì dương thành": năm số trong (một đến năm) là sinh số, năm số ngoài (sáu đến mười) là thành số. Một được năm thành sáu, hai được năm thành bảy, ba được năm thành tám, bốn được năm thành chín; năm ở giữa là thổ, được năm nữa thành mười. Vì vậy thổ là mẹ của năm hành: không có thổ ở giữa thì bốn hành kia không thành được.

Sơ đồ Hà Đồ: sinh số một đến năm ở trong, thành số sáu đến mười ở ngoài, ứng năm hành
Sơ đồ 3: Một sáu thuỷ phương bắc, hai bảy hoả phương nam, ba tám mộc phương đông, bốn chín kim phương tây, năm mười thổ ở giữa. Vẽ lại theo Diên Đạn Tử – Phong Thuỷ Liên Hoa

Lạc Thư và hai bát quái – 洛書 · 先天後天

Thiên ba giảng Lạc Thư: chín số xếp thành hình vuông, đội chín đạp một, trái ba phải bảy, hai bốn là vai, sáu tám là chân, năm ở giữa. Lời chú giảng Lạc Thư là "dụng" của Hà Đồ: Hà Đồ là thể, số chẵn lẻ đứng yên theo cặp; Lạc Thư là dụng, số lưu hành quanh trung cung. Chín cung của phép phi tinh, của Huyền Không, đều từ Lạc Thư mà ra.

Đài quan tinh Cáo Thành đời Nguyên
Đài quan tinh Cáo Thành (năm 1276): đo bóng mặt trời định bốn mùa, gốc của Lạc Thư và hậu thiên. Ảnh: Gary Todd, Wikimedia Commons, CC0.

Thiên bốn, năm, sáu giảng tiên thiên bát quái (Phục Hy, Càn nam Khôn bắc, đối đãi) và hậu thiên bát quái (Văn Vương, Ly nam Khảm bắc, lưu hành), rồi giảng cách tiên thiên biến thành hậu thiên. Lời chú dùng các câu của Thuyết Quái truyện: "thiên địa định vị, sơn trạch thông khí, lôi phong tương bạc, thuỷ hoả bất tương xạ" cho tiên thiên; "đế xuất hồ Chấn" cho hậu thiên. Ý này nối với câu Thiết Đạn Tử "tiên thiên để thống long, hậu thiên để bố cục" ở bài trước.

Nạp giáp, luật lữ, can chi – 納甲 · 律呂 · 干支

Thiên bảy giảng nạp giáp: tám quẻ nạp mười can (Càn nạp giáp nhâm, Khôn nạp ất quý…), từ đó hai mươi bốn sơn chia âm dương và năm hành. Thiên tám và chín giảng mười hai luật âm nhạc "cách tám sinh con": từ hoàng chung đếm cách tám bậc thì ra luật kế tiếp, giống như vợ chồng sinh con. Diên Đạn Tử dùng nó để giải thích vì sao các sơn cách nhau tám vị lại "sinh" nhau. Đây là một ví dụ thú vị: sách địa lý cổ không tách rời âm nhạc, lịch pháp và Dịch.

Mặt trước Đài quan tinh Cáo Thành
Đài quan tinh Cáo Thành: lịch, luật lữ và can chi cùng một gốc là đo khí trời. Ảnh: Windmemories, Wikimedia Commons, CC BY-SA 4.0.

Thiên mười, mười một, mười hai giảng thiên can hoá hợp (giáp kỷ hợp hoá thổ, ất canh hợp hoá kim…), địa chi lục hợp (tý sửu, dần hợi…) và hình, xung, phá, hại. Lời chú nhắc rằng các quan hệ ấy đều có gốc ở vị trí mặt trời, mặt trăng trong năm, không phải con số tuỳ tiện. Phong Thuỷ Liên Hoa đọc các thiên này như phần "giải nghĩa thuật ngữ"; dùng thế nào cho một ngôi mộ cụ thể thì phải học trực tiếp.

Tranh tuyết tạnh của Hoàng Công Vọng
Tranh cổ: tương truyền Hoàng Công Vọng (đời Nguyên), cảnh tuyết vừa tạnh: trời đất trong, số lý hiện rõ. Phạm vi công cộng.

Trung tinh, hoả tinh, luân biện – 中星 · 火星 · 輪辨

Ba thiên cuối đưa người đọc lên trời. "Trung tinh" là các sao đi qua chính giữa bầu trời lúc chập tối, rạng sáng theo từng tháng: người xưa dùng nó để định mùa, Kinh Thư có câu "nhật trung tinh điểu, dĩ ân trọng xuân". Bản in có một hình tròn "Trung tinh chi đồ" xếp các chòm sao theo hai mươi tám tú. "Hoả tinh" giảng sao Đại Hoả (Tâm tú) và sao Hoả, gắn với việc chọn thời. "Luân biện" là phân biệt các vòng (luân) trên la kinh, vòng nào dùng cho việc gì.

Thiên Tử Sơn ở Vũ Lăng Nguyên
Thiên Tử Sơn (Vũ Lăng Nguyên): núi nhọn như lửa, đó là hình hoả tinh trên mặt đất. Ảnh: chensiyuan, Wikimedia Commons, CC BY-SA 4.0.

Đặt ba thiên này ở cuối, Diên Đạn Tử cho thấy cái nhìn nhất quán của bộ sách: đất ứng với trời. Thiết Đạn Tử nói "đất không có tinh khí thì lấy ánh sao làm tinh khí"; Kim Đạn Tử có cả phần Thiên Tinh tâm pháp; Diên Đạn Tử thì giải thích các sao ấy là gì, đi thế nào trên trời. Bài này chỉ giới thiệu; các bảng trung tinh theo tháng, cách dùng trên la kinh không chép lại.

Dòng Trường Giang qua Tam Hiệp
Trường Giang qua Tam Hiệp: luân biện là xét vòng chuyển của khí, như nước đi qua từng khúc. Ảnh: Jan Kranendonk, Wikimedia Commons, CC BY-SA 4.0.

Diên Đạn Tử trong bộ bốn Đạn Tử – 四彈子總觀

Nhìn cả bộ, bốn viên đạn bổ cho nhau: Thiết Đạn Tử nói hình khí bằng câu đối, Kim Đạn Tử nói hình, lý, thời bằng thơ, Ngọc Đạn Tử là bảng kiểm long, huyệt, thuỷ, sa, Diên Đạn Tử giải nghĩa gốc của lý khí. Người đọc trọn bốn tập sẽ có một khung khá đủ: biết xem núi, biết kiểm từng điều, và biết các khái niệm trên la kinh từ đâu ra. Trương Cửu Nghi ghép bốn tập lại có lẽ chính vì thấy chúng thành một vòng như vậy.

Áo ngọc đời Tây Hán
Áo ngọc đời Tây Hán: người xưa trọng việc táng; bốn Đạn Tử là bốn lối nhìn về cùng một việc. Ảnh: Gary Todd, Wikimedia Commons, CC0.

Sau Diên Đạn Tử, phần Tứ Đạn Tử trong bản in còn vài tờ phụ về các vòng la kinh, rồi sang Tuyết Tâm Phú trực giải (đã có bài riêng trên Kho sách). Bạt Sa Kinh in ở cuối tập, sẽ đọc trong ba bài tiếp theo.

Tranh sơn thuỷ của Văn Trưng Minh
Tranh cổ: Văn Trưng Minh (đời Minh), núi nước có trật tự: lý số không rời hình thế. Phạm vi công cộng.

Bảng tóm tắt Diên Đạn Tử – 鉛彈子提要

ThiênNội dung chính
原葬法之始Táng lấy tượng Đại Quá: âm ôm dương, được nước, tàng gió
原河圖之義Sinh số trong, thành số ngoài, thổ là mẹ năm hành
原洛書之義Lạc Thư là dụng của Hà Đồ, gốc của chín cung
原先天 · 後天卦位Tiên thiên đối đãi, hậu thiên lưu hành
原納甲五行之義Tám quẻ nạp mười can, chia âm dương hai mươi bốn sơn
原十二律 · 隔八相生Luật âm nhạc cách tám sinh con
原天干化合 · 地支六合 · 刑冲破害Quan hệ can chi có gốc ở nhật nguyệt
原中星 · 火星 · 輪辨Sao giữa trời theo mùa, sao Hoả, phân biệt vòng la kinh

Luận theo Phong Thuỷ Liên Hoa – 蓮花風水按語

Diên Đạn Tử có một giá trị ít sách có: nó không đưa ra quy tắc mới, mà truy gốc của các quy tắc cũ. Thiên đầu về quẻ Đại Quá đặc biệt đáng đọc với người Việt, vì nó cho thấy việc chôn cất trong văn hoá Hán Việt gắn với Kinh Dịch từ rất sớm, và hai chữ "được nước, tàng gió" có gốc ngay trong tượng quẻ. Phong Thuỷ Liên Hoa dạy phần này trong Khảo luận nguyên lý gốc: hiểu gốc thì phân biệt được đâu là nguyên lý, đâu là thứ người sau thêm vào.

Cũng cần nói rõ: Diên Đạn Tử là tập lý khí, mà Phong Thuỷ Liên Hoa coi Hình Pháp là gốc. Các thiên Hà Lạc, nạp giáp, can chi, trung tinh là để hiểu ngôn ngữ của la kinh; còn đất tốt hay không vẫn quyết ở long, huyệt, sa, thuỷ như ba tập trước đã dạy. Phong Thuỷ Liên Hoa đọc thêm thời khí bằng vận khí đồ ngũ vận lục khí mà Thầy Vũ Giới khôi phục, cũng là một cách "lấy trời ứng đất" như ba thiên cuối, nhưng luôn đặt sau hình.

Tóm lại – 總結: Diên Đạn Tử Địa Học Chính Nghĩa là tập thứ tư, tập lý thuyết của Địa Lý Tứ Đạn Tử, gồm mười lăm thiên "Nguyên". Phép táng lấy tượng quẻ Đại Quá: âm bọc dương, nước trên gió dưới. Hà Đồ có sinh số trong, thành số ngoài, thổ là mẹ. Các thiên sau giải nghĩa Lạc Thư, tiên hậu thiên, nạp giáp, luật lữ, can chi, trung tinh. Hiểu gốc để dùng đúng, không phải để thay hình bằng số.

Bài trước: Địa Lý Tứ Đạn Tử (6): Ngọc Đạn Tử, Thẩm Huyệt, Thẩm Thuỷ, Thẩm Sa.

Bài sau: Địa Lý Tứ Đạn Tử (8): Bạt Sa Kinh (1) (sắp đăng).

Nguồn: Địa Lý Tứ Đạn Tử 地理四彈子, Diên Đạn Tử Địa Học Chính Nghĩa 鉛彈子地學正義 (tr. 201 trở đi của bản in): mục lục mười lăm thiên, thiên 原葬法之始 và 原河圖之義 chép theo chữ lớn; các thiên sau chỉ tóm ý, không chép các bảng can chi, luật lữ, trung tinh. Câu mở hai thiên đầu là nguyên văn Hệ Từ truyện. Hiệu đính: tên ba người tham đính khắc mờ, chỉ ghi quê. Lời giảng là của Phong Thuỷ Liên Hoa theo bài giảng của Thầy Vũ Giới.

Công cụ Liên Hoa dùng kèm bài này – 蓮花工具

  • La Kinh Liên Hoa: la kinh trực tuyến miễn phí, xem các vòng tiên thiên, hậu thiên, hai mươi bốn sơn.
  • Lập Cục Pháp: lập cục âm trạch, dương trạch theo nguyên lý Liên Hoa.
  • Vẽ Mặt Bằng Liên Hoa: vẽ long mạch, sa thuỷ quanh khu đất trước khi xét lý khí.

Bài liên quan – 相關文章

Học bài bản cùng Thầy Vũ Giới – 隨師研習

Biết Hà Đồ, Lạc Thư, nạp giáp từ đâu ra là phần Thư; đứng ở huyệt mà biết vòng nào trên la kinh dùng cho việc gì, và biết lúc nào không cần đến la kinh, là phần Nhãn và Tâm. Xem Khảo luận phong thuỷ – khôi phục nguyên lý gốc hoặc Khoá học cao cấp Phong Thuỷ Sư Liên Hoa. Ghi danh, hỏi lịch khai giảng qua Zalo 0988 964 636 (Thầy Vũ Giới, TP.HCM).

Câu hỏi thường gặp – 常見問題

Tập thứ tư của Tứ Đạn Tử là gì? – 第四彈子

Là Diên Đạn Tử Địa Học Chính Nghĩa (viên đạn chì), đề Thanh Khê Phương Tòng Ngô soạn, Trương Cửu Nghi chú.

Vì sao phép táng gắn với quẻ Đại Quá? – 大過

Hệ Từ nói thánh nhân lấy tượng Đại Quá mà đặt quan quách. Quẻ có hai hào âm bọc bốn hào dương như đất ôm khí, trạch trên phong dưới như được nước và tàng gió.

Sinh số và thành số trong Hà Đồ là gì? – 生成數

Một đến năm là sinh số ở trong, sáu đến mười là thành số ở ngoài; mỗi sinh số cộng năm thành thành số, nên thổ ở giữa là mẹ của năm hành.

Diên Đạn Tử có dùng để tra hướng mộ được không? – 用法

Không nên. Tập này giải nghĩa gốc của các khái niệm lý khí; đất tốt hay không vẫn quyết ở long, huyệt, sa, thuỷ.

Vì sao sách địa lý lại bàn luật âm nhạc? – 律呂

Người xưa coi luật lữ, lịch pháp và Dịch cùng một gốc là nhịp trời đất; cách tám tương sinh của mười hai luật được dùng để giải thích quan hệ sinh giữa các sơn.

Từ khoá: tứ đạn tử · diên đạn tử · 鉛彈子 · địa học chính nghĩa · 地學正義 · quẻ đại quá · hà đồ lạc thư · nạp giáp · phép táng · lý khí

Bài viết liên quan

Có thể quý vị quan tâm

Đi tiếp

Khoá học liên quan, app áp dụng, bài học thuật cùng chủ đề và quà tài liệu.

Bình luận

để gửi bình luận.

  • Đang tải bình luận…