Địa Lý Tứ Đạn Tử (6): Ngọc Đạn Tử, Thẩm Huyệt, Thẩm Thuỷ, Thẩm Sa
地理四彈子 · Ngọc Đạn Tử Địa Lý Nguyên Xu (玉彈子地理元樞), Thẩm Huyệt mười tắc (審穴十則), Thẩm Thuỷ bốn tắc (審水四則), Thẩm Sa sáu tắc (審砂六則) · bộ bốn Đạn Tử, in kèm Bạt Sa Kinh (扒砂經)
Tác giả: Ngọc Đạn Tử không đề tên tác giả; Phú Xuân Trương Phượng Tảo (張鳳藻, tự Cửu Nghi 九儀) chú, một hậu học ở Hải Xương tham đính; Bạt Sa Kinh đề Kim Tinh Liêu Công (金精廖公) bí truyền
Bản gốc: Địa Lý Tứ Đạn Tử, Tụ Cẩm đường khắc (聚錦堂梓), có bài bạt năm Khang Hy Ất Mão (1675), in trong Cố Cung trân bản tùng san (故宮珍本叢刊).
Bài trước đọc mười tắc Thẩm Long, phần đầu của Ngọc Đạn Tử. Bài này đọc nốt hai mươi tắc còn lại: Thẩm Huyệt mười tắc (審穴十則), Thẩm Thuỷ bốn tắc (審水四則) và Thẩm Sa sáu tắc (審砂六則). Long đã xét xong thì xuống huyệt; huyệt đã định thì xét nước trước mặt và các núi quanh. Hết phần Sa là hết Ngọc Đạn Tử. Như mọi bài trong bộ, phép điểm huyệt chỉ dừng ở nguyên lý.

Trả lời nhanh: Phần sau Ngọc Đạn Tử có hai mươi tắc. Thẩm Huyệt: nước do âm thịnh, lửa do dương cực; năm sao thiếu một tượng thì không làm được huyệt; mạch đến mềm chậm thì huyệt ở trên, gấp cứng thì huyệt ở dưới; chọn huyệt cốt ở thừa khí, phân âm dương, già trẻ, lấy sinh khí; huyệt có kết lớn, kết nhỏ, có kỵ long; khí ẩn thì đặt sâu, khí nổi thì đặt nông; trong huyệt phải có đất thật làm chứng; làm huyệt không quá không thiếu, thiếu thì bồi, thừa thì gọt. Thẩm Thuỷ: nước là con của khí, khí đi thì có nước, nước tụ thì khí tụ; minh đường là chỗ hình dừng ở chỗ trống; thuỷ khẩu phải có cửa khoá; thuỷ cục theo long thần sinh vượng. Thẩm Sa: long hổ là khí chung ôm hộ, nên hướng về không quay lưng, nên ngay không nghiêng; triều lạc ngay ngắn dày đặn là cát; chiếu ứng không ở to nhỏ mà ở có tình.
Thầy Vũ Giới giảng: "Ngọc Đạn Tử chia rõ việc nào ra việc ấy: long, huyệt, thuỷ, sa. Đi thực địa cũng làm đúng thứ tự đó. Thấy huyệt đẹp mà chưa xét nước và sa thì chưa được quyết."
Hai mươi tắc sau của Ngọc Đạn Tử – 審穴 · 審水 · 審砂
Ba phần này khắc từ tờ tám đến tờ hai mươi tư của tập ngọc. Thẩm Huyệt dài nhất, gần tám tờ; Thẩm Thuỷ hai tờ; Thẩm Sa hai tờ, phần cuối có các bảng xếp phương vị theo "sáu thân" (tử tôn, thê tài, huynh đệ, phụ mẫu, quan quý, trường sinh). Bản in hiện còn thiếu một mặt ở tờ hai mươi mốt, ngay trong phần Sa; trang in có ghi chú "nguyên thư khuyết đệ nhị thập nhất diện". Vì vậy phần Sa trong bài chỉ đọc được các tắc đầu và phần kết.

Lối viết vẫn như phần Thẩm Long: mỗi tắc một tiêu đề, chính văn vài câu biền ngẫu, lời chú giải thích. Sơ đồ dưới đây liệt kê tên hai mươi tắc. Bài gom thành tám đoạn: năm đoạn huyệt, hai đoạn thuỷ, một đoạn sa.

Đoạn 1: Nguồn của huyệt, năm sao – 原穴 · 五星
Nguyên văn
水由陰盛,火由陽極。盛極殺也,未宜陽沖;全惡陰和,沖和生焉。金木不穴,水火及其所自。一以貫四,四象不備,奚能作穴。
Dịch
Thuỷ do âm thịnh, hoả do dương cực. Thịnh và cực đều là sát, chưa nên dùng chỗ dương xung; hoàn toàn ghét chỗ âm quá hoà; có xung có hoà thì sinh. Kim và mộc tự nó không thành huyệt, phải nhờ thuỷ hoả mà đến chỗ của nó. Lấy một mà xuyên suốt bốn; bốn tượng không đủ thì sao làm được huyệt.
Giảng
Lời chú giảng tắc "nguyên huyệt" theo năm hành của hình núi: long đến đầu huyệt mang thể kim, mộc, thuỷ, hoả, thổ. Thuỷ là âm thịnh, mềm trôi; hoả là dương cực, nhọn gấp; cả hai đều quá. Kim tròn, mộc thẳng thì tự nó cứng, chưa có chỗ nhận khí. Huyệt sinh ra ở chỗ âm dương giao nhau: dương gặp âm thì xung mà hoà, âm gặp dương thì hoà mà có sức. Thổ ở giữa, lấy một mà xuyên bốn: chỗ kết thường có chất thổ dày làm nền.

Tắc "huyệt tổng" và "cương lĩnh" theo sau tóm các thế đến: mạch đến mềm chậm mà dừng thì huyệt ở trên, chỗ nhô cao; mạch đến gấp cứng mà dừng thì huyệt ở dưới, chỗ rơi thấp; đến chéo thì huyệt tựa; đến cong thì huyệt đón. Lời chú kết bằng một câu gọn: "phân âm dương, biện già trẻ; tránh già, dùng trẻ, là thừa sinh khí". Tắc "năm sao" thì ví các dạng đầu huyệt với những vật quen thuộc như đầu chim hạc, cổ ngựa, tim sen, mai rùa: đó là cách sách cổ giúp người học nhớ hình.
Đoạn 2: Kết huyệt lớn nhỏ, kỵ long – 論穴結法 · 騎龍法
Nguyên văn
太祖聚峰,氣旺神強,穴在天然,斯為正結。形勢停歸,乃為少結。騎龍扦勢,勢正形止,傍斜耳受。
Dịch
Thái tổ có núi tụ, khí vượng thần mạnh, huyệt ở chỗ tự nhiên: đó là chính kết. Hình thế dừng về mà thôi thì là tiểu kết. Kỵ long thì đặt theo thế: thế chính thì hình dừng, bên nghiêng thì nhận khí ở tai.
Giảng
Lời chú phân huyệt thành sơ kết, trung kết, chính kết, tiểu kết. Long có đủ tổ tụ, khí vượng, đến chỗ tận mà dừng là chính kết; giữa đường long dừng một nhịp mà các núi chầu về thì là tiểu kết, phát nhanh nhưng không lâu. Ý này nối với câu "sơ, trung, lão huyệt đều có thể an" của Kim Đạn Tử ở bài trước.

"Kỵ long" là huyệt đặt ngay trên lưng long khi long đang đi, chưa tận. Đây là kiểu huyệt khó, nhiều sách cấm. Ngọc Đạn Tử không cấm mà nói điều kiện: thế phải chính, hình phải dừng, hai bên phải có núi ôm như hai tai để nhận khí. Lời chú dặn kỹ: kỵ long mà không có hộ vệ thì là cưỡi lên gió, phải tránh. Bài chỉ nêu nguyên lý; nhận một huyệt kỵ long thật cần mắt người đi núi nhiều năm.
Đoạn 3: Phép đặt huyệt, khí nổi khí chìm – 論扦法 · 乘氣
Nguyên văn
氣隱扦深,氣浮扦淺。一呼也,氣在外,以乘之陽;一吸也,氣在內,以受之陰。其氣浮者陽也,其氣沉者陰也。
Dịch
Khí ẩn thì đặt sâu, khí nổi thì đặt nông. Thở ra thì khí ở ngoài, lấy dương mà thừa; hít vào thì khí ở trong, lấy âm mà nhận. Khí nổi là dương, khí chìm là âm.
Giảng
Tắc "luận thiên pháp" dùng hình ảnh hơi thở như Thiết Đạn Tử: long đến như một hơi thở, có lúc khí đẩy ra ngoài, có lúc khí rút vào trong. Lời chú giảng: chỗ đất nhô lên, mặt đất cứng sáng, là khí ở ngoài, đặt nông để thừa; chỗ đất phẳng lặng, mặt đất mềm tối, là khí ở trong, đặt sâu để nhận. Ý này trùng với câu "khí như hoa táng da, khí như quả táng xương" của Thiết Đạn Tử.

Tắc "thừa khí" thêm một lớp: trong huyệt có kim, có thuỷ, có mộc, có thổ, tức là chất đất ở các tầng khác nhau. Lời chú nói khí từ dưới lên thì nổi, khí từ sau đến thì chìm; phải xem đất có "mạch" (đường vân) đến từ đâu. Đây là phần cần thử đất thật, không thể đoán qua hình. Bài này chỉ nêu nguyên lý.
Đoạn 4: Chứng nghiệm trong huyệt – 穴內證驗
Nguyên văn
真土之體,有土斯有氣。氣無形,土有跡;驗跡于土,即知乎氣。
Dịch
Thể của đất thật: có đất thì có khí. Khí không có hình, đất có dấu; nghiệm dấu ở đất thì biết được khí.
Giảng
Đây là tắc rất thực tế. Lời chú tả đất thật trong huyệt: trên có nắp, dưới có đáy, bốn phía có ranh giới, sắc sáng nhuận, chất mịn mà không cứng, không bở. Đất như vậy là chứng của khí. Ngược lại, đất toàn đá vụn, đất đọng nước, đất bở rời, đất có kiến mối, là chỗ khí không tới. Lời chú cũng nhắc có huyệt ở chỗ nhiều đá mà vẫn thật, có huyệt ở chỗ trũng nước mà vẫn kết, nhưng đó là cách biệt lệ, không nên dựa vào.

Tắc "phép làm trong huyệt" theo sau dạy: xét kỹ hình thế, phối với năm hành, đừng thiếu đừng quá. Thiếu thì bồi, quá thì gọt; lẫn tạp thì phải tách. Lời chú gọi đó là "lấy sức người bù sức trời", và nói thêm rằng việc bồi gọt cũng có giới hạn: hình thế đã định thì không thể vì muốn mà đổi. Phong Thuỷ Liên Hoa coi đây là nguyên tắc "bổ cứu", không phải "tạo huyệt".

Đoạn 5: Thuỷ nguyên – 水原
Nguyên văn
水者氣之子,有氣斯有水;水聚氣聚,水散氣散。界其勢者一,龍水也;有長短,界其形者二,龍水也;有淺深,界其氣者三,龍水也;有明暗。交而氣鍾,淺深會而形止,長短合而勢拘。
Dịch
Nước là con của khí; có khí thì có nước. Nước tụ thì khí tụ, nước tán thì khí tán. Phân giới thế của long là nước thứ nhất, có dài có ngắn; phân giới hình của long là nước thứ hai, có nông có sâu; phân giới khí của long là nước thứ ba, có sáng có tối. Sáng tối giao nhau thì khí dồn; nông sâu gặp nhau thì hình dừng; dài ngắn hợp nhau thì thế bị giữ lại.
Giảng
Câu "nước là con của khí" là câu mở rất hay. Lời chú giảng: long thần là khí ở trong, sa thuỷ là khí ở ngoài; huyệt nhận khí ở trong làm chủ, nhưng khí ngoài tốt thì khí trong mới ổn. Ba lớp nước là ba vòng phân giới: vòng lớn chạy dọc hai bên long cho biết thế, vòng giữa ôm sát chân núi cho biết hình, vòng nhỏ nhất ngay trước huyệt (thường chỉ là vệt ẩm, rãnh mưa) cho biết khí. Ba vòng gặp nhau đúng chỗ thì huyệt thật.

Lời chú còn nói: người xưa có Lại Công, Liêu Công, các tiên sư, đều truyền phép xem nước, nhưng sách để lại ít; người sau tự đặt nhiều phép, cái đúng ít mà cái sai nhiều. Ngọc Đạn Tử chỉ giữ lại cái gốc: nước tụ thì khí tụ, đừng bỏ gốc mà chạy theo bảng tra.
Đoạn 6: Minh đường, thuỷ khẩu, thuỷ cục – 明堂 · 水口 · 水局
Nguyên văn
陽虛則明,圓淨則堂。故蟾翼初交,氣止于虛,一明堂也;龍虎交,勢止于虛,二明堂也;外陽交,勢止于虛,三明堂也。順則俱瀉,逆則左右橫,則左右而缺一,偽假亮其福微。一關截氣,二關截形,三關截勢。
Dịch
Dương trống thì sáng, tròn sạch thì thành đường. Cho nên chỗ cánh con cóc (hai chân nhỏ của huyệt) vừa giao, khí dừng ở chỗ trống: đó là minh đường thứ nhất. Long hổ giao, thế dừng ở chỗ trống: là minh đường thứ hai. Dương bên ngoài giao, thế dừng ở chỗ trống: là minh đường thứ ba. Thuận thì đều trút đi; nghịch thì trái phải nằm ngang; thiếu một bên thì là giả, phúc nhỏ. Cửa thứ nhất khoá khí, cửa thứ hai khoá hình, cửa thứ ba khoá thế.
Giảng
Ba minh đường là ba vòng trống trước huyệt: nội minh đường nhỏ ngay dưới huyệt, trung minh đường trong vòng long hổ, ngoại minh đường ngoài cùng nơi các núi xa giao nhau. Lời chú giảng "minh" là sáng, lấy dương khí gặp chỗ trống thì sáng; "đường" là chỗ tròn, sạch, như cái sân trước nhà. Người xưa ví minh đường như lòng bàn tay, như cái đĩa: phải có đáy, có vành, không lệch.

Tắc "thuỷ khẩu" nói ba lớp cửa nước: cửa trong khoá khí, cửa giữa khoá hình, cửa ngoài khoá thế. Cửa nước khép chặt, có núi giữ hai bên như hai cánh cửa, thì khí trong cục không thoát. Tắc "thuỷ cục" theo sau dạy phân nước theo long thần sinh vượng, khách thuỷ, chủ thuỷ; lời chú có bàn tam hợp, nguyên không. Phần này bài chỉ nêu tên; như Kim Đạn Tử đã dặn, phép núi phép nước không lẫn, phép nước cụ thể phải học có thầy.

Đoạn 7: Long hổ, triều lạc, chiếu ứng – 龍虎 · 朝樂 · 照應
Nguyên văn
真氣之鍾,抱護蟬翼,一龍虎也;正形之止,拱揖股肱,二龍虎也;大勢之中,外陽環抱,三龍虎也。宜向不宜背,宜正不宜斜。朝宜翔舞,陽吉陰凶;樂宜端厚,陷賊忌親。遠對穴者為照,近拱穴者為應;照應的則穴向真,照應不的則穴向假。然亦不在大小高低長短方圓,惟在情向。
Dịch
Chỗ chân khí dồn, có cánh ve ôm giữ, là long hổ thứ nhất; chỗ hình chính dừng, có tay chân chắp vái, là long hổ thứ hai; giữa đại thế, có dương bên ngoài vòng ôm, là long hổ thứ ba. Nên hướng về, không nên quay lưng; nên ngay, không nên nghiêng. Núi triều nên như chim lượn múa; dương là cát, âm là hung. Núi lạc (gối sau) nên ngay ngắn dày đặn; kỵ sụt lở và núi giặc áp sát. Núi xa đối huyệt là chiếu, núi gần chầu huyệt là ứng; chiếu ứng đúng thì hướng huyệt thật, không đúng thì hướng huyệt giả. Nhưng cũng không ở to nhỏ, cao thấp, dài ngắn, vuông tròn, mà chỉ ở có tình hướng về.
Giảng
Phần Sa đi theo đúng ba lớp như minh đường: long hổ trong, long hổ giữa, long hổ ngoài. Lời chú giảng: hai bên trái phải của huyệt, bên trái là thanh long, bên phải là bạch hổ; không phải chỉ nhà có long hổ mới tốt, mà long hổ phải "hướng về". Long cao vạn trượng mà quay lưng thì vô dụng; hổ thấp mà ôm vào thì quý. Lời chú dặn câu then chốt: xem sa thì xem tình, không xem dáng.

Câu kết "không ở to nhỏ cao thấp, chỉ ở có tình" là câu đáng nhớ nhất của cả phần Sa. Sau đó bản in có các bảng xếp phương vị sa theo sáu thân (tử tôn, thê tài, huynh đệ, phụ mẫu, quan quý, trường sinh) gắn với từng nhóm địa chi; một phần các bảng ấy nằm ở mặt thiếu. Bài không chép các bảng này, vì đó là phần đoán việc nhà theo phương vị, Kho sách chỉ ghi để biết sách có. Trang cuối khắc "Ngọc Đạn Tử chung".


Bảng tóm tắt Thẩm Huyệt, Thẩm Thuỷ, Thẩm Sa – 審穴水砂提要
| Phần | Câu then chốt | Ý chính |
|---|---|---|
| Thẩm Huyệt | 四象不備,奚能作穴 | Huyệt sinh ở chỗ âm dương giao, đủ bốn tượng |
| Thẩm Huyệt | 避老用少,是乘生氣 | Tránh già, dùng trẻ là thừa sinh khí |
| Thẩm Huyệt | 騎龍扦勢,傍斜耳受 | Kỵ long phải có hai tai nhận khí |
| Thẩm Huyệt | 氣隱扦深,氣浮扦淺 | Khí ẩn đặt sâu, khí nổi đặt nông |
| Thẩm Huyệt | 有土斯有氣 | Đất thật làm chứng cho khí |
| Thẩm Huyệt | 不及則培,太過則削 | Thiếu bồi, thừa gọt (chỉ bổ cứu) |
| Thẩm Thuỷ | 水者氣之子 | Nước tụ thì khí tụ |
| Thẩm Thuỷ | 三明堂 | Ba vòng minh đường trong, giữa, ngoài |
| Thẩm Thuỷ | 一關截氣,二關截形,三關截勢 | Ba lớp cửa nước |
| Thẩm Sa | 宜向不宜背,宜正不宜斜 | Long hổ phải hướng về, ngay ngắn |
| Thẩm Sa | 惟在情向 | Sa quý ở có tình, không ở to nhỏ |
Luận theo Phong Thuỷ Liên Hoa – 蓮花風水按語
Ngọc Đạn Tử là tập có trật tự nhất trong bốn Đạn Tử, và hai mươi tắc sau là phần dùng được ngay cho người đi thực địa: xét huyệt bằng âm dương giao nhau, bằng chỗ khí nổi chìm, bằng đất thật; xét nước bằng ba vòng phân giới và ba minh đường; xét sa bằng tình hướng về. Câu "nước là con của khí" và câu "sa chỉ ở có tình" là hai câu Phong Thuỷ Liên Hoa thường dùng để sửa thói quen chỉ nhìn núi to núi đẹp.
Ở Việt Nam, minh đường của nhiều khu mộ cổ là một vạt ruộng phẳng hay một ao nước tròn trước mặt; long hổ có khi chỉ là hai dải gò thấp. Theo Ngọc Đạn Tử, thấp không sao, miễn có tình. Phong Thuỷ Liên Hoa đọc thêm vận khí bằng vận khí đồ ngũ vận lục khí mà Thầy Vũ Giới khôi phục, nhưng như sách dặn, phải xét long, huyệt, thuỷ, sa cho thật trước. Các phép điểm huyệt, đặt nông sâu, bồi gọt trong bài chỉ dừng ở nguyên lý; muốn dùng phải học trực tiếp, có thầy dẫn ngoài thực địa.
Tóm lại – 總結: Thẩm Huyệt mười tắc dạy huyệt sinh ở chỗ âm dương giao, tránh già dùng trẻ, có chính kết tiểu kết và kỵ long, khí ẩn đặt sâu khí nổi đặt nông, đất thật làm chứng, thiếu bồi thừa gọt. Thẩm Thuỷ bốn tắc dạy nước là con của khí, ba minh đường, ba lớp cửa nước, thuỷ cục theo sinh vượng. Thẩm Sa sáu tắc dạy long hổ phải hướng về và ngay ngắn, triều lạc ngay dày, chiếu ứng không ở to nhỏ mà ở có tình. Hết phần này là hết Ngọc Đạn Tử.
Bài trước: Địa Lý Tứ Đạn Tử (5): Ngọc Đạn Tử, Thẩm Long mười tắc.
Bài sau: Địa Lý Tứ Đạn Tử (7): Diên Đạn Tử Địa Học Chính Nghĩa.
Nguồn: Địa Lý Tứ Đạn Tử 地理四彈子, Ngọc Đạn Tử Địa Lý Nguyên Xu 玉彈子地理元樞: Thẩm Huyệt thập tắc 審穴十則, Thẩm Thuỷ tứ tắc 審水四則, Thẩm Sa lục tắc 審砂六則 (tờ 8–24 của tập, tr. 193–200 của bản in, đến dòng "玉彈子終"). Bản in thiếu mặt tờ 21 (phần Sa). Chính văn chép theo chữ lớn những câu đọc chắc; các câu về năm sao, ba huyệt cương lĩnh, sáu kỵ long pháp, thuỷ cục, sa đoán khắc nhoè nhiều chữ nên chỉ tóm ý theo lời chú; các bảng sáu thân không chép. Lời giảng là của Phong Thuỷ Liên Hoa theo bài giảng của Thầy Vũ Giới.
Công cụ Liên Hoa dùng kèm bài này – 蓮花工具
- La Kinh Liên Hoa: la kinh trực tuyến miễn phí, đo hướng huyệt, minh đường và thuỷ khẩu.
- Lập Cục Pháp: lập cục âm trạch, dương trạch theo nguyên lý Liên Hoa.
- Vẽ Mặt Bằng Liên Hoa: vẽ ba vòng minh đường, long hổ, án triều và cửa nước quanh huyệt.
Bài liên quan – 相關文章
- Địa Lý Tứ Đạn Tử (5): Ngọc Đạn Tử, Thẩm Long mười tắc
- Địa Lý Tứ Đạn Tử (3): Kim Đạn Tử, Loan Đầu tâm pháp
- Địa Lý Tứ Đạn Tử (2): Thiết Đạn Tử, phép toạ và phép tác
- Tuyết Tâm Phú (1): Thiên khai địa tịch
Học bài bản cùng Thầy Vũ Giới – 隨師研習
Thuộc "nước là con của khí, sa chỉ ở có tình" là phần Thư; đứng ở huyệt mà chỉ ra được ba vòng minh đường, ba lớp cửa nước, long hổ nào hướng về, núi nào quay lưng, là phần Nhãn và Tâm. Xem Khoá học cao cấp Phong Thuỷ Sư Liên Hoa hoặc Khảo luận phong thuỷ – khôi phục nguyên lý gốc. Ghi danh, hỏi lịch khai giảng qua Zalo 0988 964 636 (Thầy Vũ Giới, TP.HCM).
Câu hỏi thường gặp – 常見問題
Ngọc Đạn Tử xét huyệt bằng gì? – 審穴
Bằng chỗ âm dương giao nhau, chỗ mạch đến chậm hay gấp, chỗ khí nổi hay chìm, và bằng đất thật trong huyệt làm chứng cho khí.
"Nước là con của khí" nghĩa là gì? – 水者氣之子
Có khí thì có nước; nước tụ thì khí tụ, nước tán thì khí tán. Vì vậy xem nước để biết khí có dừng ở đó hay không.
Ba minh đường là gì? – 三明堂
Ba vòng trống trước huyệt: nội minh đường nhỏ ngay dưới huyệt, trung minh đường trong vòng long hổ, ngoại minh đường nơi các núi xa giao nhau. Minh đường phải tròn, sạch, không lệch khuyết.
Long hổ thấp có xấu không? – 龍虎
Không nhất thiết. Ngọc Đạn Tử nói long hổ nên hướng về, ngay ngắn; sa không ở to nhỏ cao thấp mà ở có tình.
Vì sao bài không chép bảng sáu thân? – 六親砂
Các bảng ấy xếp phương vị sa để đoán việc con cháu, của cải trong nhà; một phần lại nằm ở mặt bản in bị thiếu. Kho sách chỉ ghi để biết sách có, không chép thành bảng tra.








