Địa Lý Tứ Đạn Tử (2): Thiết Đạn Tử, Hình Khí chương (phần sau) và Lý Khí chương
地理四彈子 · Thiết Đạn Tử Địa Lý Nguyên Cơ (鐵彈子地理元機), Hình Khí chương (形氣章) phần sau và Lý Khí chương (理氣章) · bộ bốn Đạn Tử, in kèm Bạt Sa Kinh (扒砂經)
Tác giả: Thiết Đạn Tử đề Nam Đường quốc sư Hà Lệnh Thông (南唐國師何令通) soạn, một nhà chú đời Minh ở Tân An chú; Phú Xuân Trương Phượng Tảo (張鳳藻, tự Cửu Nghi 九儀) duyệt và tập hợp bốn Đạn Tử; Bạt Sa Kinh đề Kim Tinh Liêu Công (金精廖公) bí truyền
Bản gốc: Địa Lý Tứ Đạn Tử, Tụ Cẩm đường khắc (聚錦堂梓), có bài bạt năm Khang Hy Ất Mão (1675), in trong Cố Cung trân bản tùng san (故宮珍本叢刊).
Bài trước mở Thiết Đạn Tử bằng sáu đoạn đầu của Hình Khí chương: khí vận làm chủ, khí thế đi trước, khí tụ qua bốn tầng long, thế, huyệt, cục. Bài này đọc nốt phần còn lại của tập sắt: nửa sau Hình Khí chương (形氣章), nơi sách đi từ long xuống huyệt với những câu quyết về trướng, cổ, đỉnh, quầng, về phép ngồi và phép làm; rồi trọn Lý Khí chương (理氣章), chương ngắn bàn cách dùng sao trời, tiên thiên, hậu thiên, địa bàn và thiên bàn. Hết Lý Khí chương là hết Thiết Đạn Tử; trang sau bản khắc đã sang mục lục Kim Đạn Tử.

Trả lời nhanh: Phần sau Hình Khí chương của Thiết Đạn Tử dạy cách đọc khí từ long xuống huyệt. Long đủ năm hành nên núi biến hoá không cùng; long thuần dương nên gặp âm thì hoá, tính long ưa nước nên được nước thì dừng, long cưỡi gió nên được kín gió thì nghỉ, được cục được quan thì tụ. Trước huyệt phải có trướng mở, cổ thắt, đỉnh đầy, quầng che. Ngồi huyệt có ba phép toạ (đãng, sát, vượng), làm huyệt có ba phép tác (toàn thai, bảo thai, phá thai). Khí bình dương sợ tán, khí núi cao sợ gấp; khí lộ như hoa thì táng nông, khí ẩn như quả thì táng sâu. Điểm huyệt cầu "ba tĩnh một động", nhận khí cầu "trăm chết một sống". Lý Khí chương nói đất không có tinh khí thì lấy ánh sao làm tinh khí; tiên thiên để thống long, hậu thiên để bố cục; long là địa khí xét ở trong, thuỷ là thiên khí xét ở ngoài.
Thầy Vũ Giới giảng: "Thiết Đạn Tử nói hình trước, nói lý sau, mà lý chỉ một chương ngắn. Người xưa biết rõ: hình không đúng thì lý khí giỏi mấy cũng không cứu được. Học sách này nên thuộc hình cho chắc rồi hãy cầm la kinh."
Phần sau Thiết Đạn Tử gồm những gì – 鐵彈子後半
Trong bản khắc, Thiết Đạn Tử chỉ có hai chương: Hình Khí và Lý Khí. Hình Khí chương dài, chiếm từ tờ một đến tờ mười chín của tập; Lý Khí chương ngắn, từ tờ hai mươi đến tờ hai mươi hai rồi khắc chữ "Thiết Đạn Tử chung" (鐵彈子終). Cách khắc vẫn như bài trước: chính văn chữ lớn từng cặp câu đối, lời chú chữ nhỏ hai dòng chen ngay sau. Lời chú dài gấp nhiều lần chính văn, kể cả chuyện các thầy đời trước, nên bài này chép nguyên văn phần chữ lớn và chỉ tóm ý lời chú.

Nửa sau Hình Khí chương đi theo một trình tự khá rõ: tính của long (ngũ hành, âm dương, nước, gió, cục), sinh tử của long và huyệt, dấu hiệu khí tụ trước huyệt, sao và phép làm huyệt, khí ở đồng bằng và ở núi, âm dương của sa thuỷ, rồi cuối chương là cách phân biệt quý tiện, chân nguỵ của long. Lý Khí chương thì gom các đề mục lý khí lớn vào vài câu: sao trời, tiên thiên hậu thiên, nhập thủ, phân kim, tứ sinh tứ tuyệt, tam hợp, chế sát, thiên bàn địa bàn. Bài này giữ đúng thứ tự ấy, chia thành chín đoạn.
Đoạn 1: Long đủ năm hành, núi biến hoá không cùng – 龍備五行之全
Nguyên văn
龍備五行之全,故山之形變;龍之變化極神,故山之變換無窮。龍之體純乎陽,故山逢陰而化,逢陽而生;龍之情喜乎水,故山得水而住。龍之行御乎風,故山乘風而騰,藏風乃歇。龍必得局乃棲,故山以有局有關而聚,以無局無關而散。龍凡遇物則配,故山以有配有合而止,以無配無合而行。
Dịch
Long đủ cả năm hành nên hình núi biến đổi; long biến hoá rất thần nên núi đổi dạng không cùng. Thể của long thuần dương, nên núi gặp âm thì hoá, gặp dương thì sinh. Tình của long ưa nước, nên núi được nước thì dừng. Long đi cưỡi gió, nên núi gặp gió thì vọt lên, kín gió mới nghỉ. Long phải có cục mới đậu, nên núi có cục có quan thì tụ, không cục không quan thì tán. Long hễ gặp vật thì phối, nên núi có phối có hợp thì dừng, không phối không hợp thì còn đi.
Giảng
Đoạn này là bức chân dung của "long". Lời chú giải thích: long có đủ năm hành nên núi lúc thì tròn như kim, lúc thẳng như mộc, lúc nhọn như hoả, lúc uốn như thuỷ, lúc vuông như thổ; đi một mạch dài có khi đổi mấy lần hình. Người học hay muốn một quy tắc cứng cho từng dạng núi, nhưng sách nói thẳng: long "biến hoá cực thần", không thể bắt núi đứng yên một hình mà đoán.

Bốn câu sau là bốn điều kiện cho long dừng: gặp âm để hoá, gặp nước để trụ, kín gió để nghỉ, có cục có quan để tụ. Câu cuối "phàm gặp vật thì phối" là câu hay. Long không dừng ở chỗ trống trơn; nó dừng khi có cái gì đó đối đãi với nó: nước ôm, núi chầu, cửa nước khép. Không có vật đối thì long còn đi, và chỗ ấy chỉ là đoạn đường của long, chưa phải nơi kết.
Đoạn 2: Sinh tử của long và huyệt – 龍生死 · 穴生死
Nguyên văn
辨龍生死,須分三陰三陽;辨穴生死,須識陽多陰少。龍有變體,或為顛任;穴有變格,則為墜宮。星體有正有側,兼襯貼之宜辨;穴情有顯有晦,形氣影之宜詳。
Dịch
Phân sinh tử của long phải chia ba âm ba dương; phân sinh tử của huyệt phải biết dương nhiều âm ít. Long có thể biến, hoặc thành "điên nhậm" (đột ngột ngóc lên rồi gánh lấy khí); huyệt có cách biến, thì thành "truỵ cung" (huyệt rơi thấp). Thể sao có chính có nghiêng, nên phải phân biệt chỗ đệm, chỗ áp; tình huyệt có rõ có mờ, nên phải xét kỹ hình, khí và bóng của nó.
Giảng
Lời chú cho biết "ba âm ba dương" là cách đo mạch: mạch lên cao là dương, xuống thấp là âm, đi một mạch phải có lên có xuống, có nhô có lặn thì long mới sống. Long cứng một mạch, thẳng tuột, không lên xuống là long chết. Còn huyệt "dương nhiều âm ít" là chỗ nhận khí phải ấm, mở, nhô, sáng hơn là lạnh, khép, lõm, tối. Hai câu sau nói về những trường hợp lạ: long đang đi chợt ngóc lên dựng một ngọn rồi lại đi tiếp (điên), huyệt không ở trên cao mà rơi xuống chỗ thấp như đáy chén (truỵ cung). Sách không bảo tránh, mà bảo đừng bỏ qua chỉ vì nó khác thường.

Câu "hình, khí, ảnh" đáng ghi nhớ. Hình là cái thấy được, khí là cái cảm được, ảnh là cái bóng: lời chú ví như trăng trên trời có quầng, nước dưới đất có bóng. Có huyệt hình không rõ mà khí rõ, có huyệt chỉ thấy bóng của nó ở một vệt cỏ, một làn nước đọng. Người đi núi lâu năm đọc được cả ba lớp; người mới chỉ thấy lớp hình.
Đoạn 3: Trướng, cổ, đỉnh, quầng – 蓋帳 · 束咽 · 泥丸 · 輪暈
Nguyên văn
蓋帳不開,龍不巢;輪暈不覆,穴不住。束咽不細,氣不聚;泥丸不滿,氣不充。
Dịch
Cái trướng không mở thì long không làm tổ; luân vựng không che thì huyệt không trụ. Chỗ thắt cổ không nhỏ thì khí không tụ; nê hoàn không đầy thì khí không sung.
Giảng
Đây là bốn câu ngắn nhất, chắc nhất của chương, đúng chất "đạn". Lời chú giảng mỗi câu bằng một hình ảnh trên thân người: trướng như cái lọng che đầu, cổ thắt như yết hầu, nê hoàn như đỉnh đầu tròn đầy, luân vựng như quầng sáng mờ trên đỉnh. Long đi đến chỗ sắp kết thường mở ra một dãy núi như cánh trướng; dưới trướng mạch thu nhỏ lại thành cổ; qua cổ mạch phình ra một đỉnh tròn; quanh đỉnh có vệt đất hơi gồ như vành trăng. Thiếu trướng thì khí không có chỗ ở, thiếu cổ thì khí tràn, thiếu đỉnh thì khí mỏng, thiếu quầng thì khí không đọng.

Lời chú còn nhắc một điều thực tế: cổ thắt phải "nhỏ" nhưng không được đứt. Mạch bị đào cắt, bị đường xẻ ngang thì không còn là cổ thắt mà là mạch gãy. Đời nay nhiều chỗ mở đường cắt ngang sống núi, rồi người ta vẫn nhìn bản đồ địa hình mà tưởng là "cổ ong lưng hạc". Phải ra thực địa xem đất ở đó còn liền hay đã bị cắt.

Đoạn 4: Năm sao, bốn phép, ba toạ, ba tác – 五星 · 坐法 · 作法
Nguyên văn
五星不離水土體,九星當要輔弼隨。土星不作,而五星皆有撞;火木不可蓋,水上豈能粘。坐宕、坐殺、坐旺,是為坐法;全胎、保胎、破胎,是為作法。
Dịch
Năm sao không rời thể thuỷ và thổ; chín sao cần có tả phù, hữu bật theo hầu. Thổ tinh không kết thì năm sao đều có phép "tràng"; sao hoả, sao mộc không thể dùng phép "cái", trên sao thuỷ sao dùng được phép "niêm". Toạ đãng, toạ sát, toạ vượng là phép ngồi; toàn thai, bảo thai, phá thai là phép làm.
Giảng
Câu đầu dạy rằng dù núi mang hình hành nào, chỗ kết vẫn phải có chất thuỷ (mềm, uốn, có nước) và chất thổ (dày, vững). Chín sao (cửu tinh) thì cần phụ, bật đi theo như hai người hầu, tức là hai bên có núi nhỏ kèm. Câu thứ hai nhắc đến bốn phép quen thuộc của điểm huyệt là cái, niêm, ỷ, tràng: đặt huyệt trên đỉnh, dưới chân, tựa bên, hay đón đầu mạch. Thiết Đạn Tử chỉ nói gọn: sao nhọn, sao thẳng thì không đặt trên đỉnh; sao thuỷ mềm trôi thì không bám chân. Bài này chỉ dừng ở nguyên lý; phép điểm huyệt cụ thể phải học trực tiếp với thầy ngoài thực địa.

Sáu chữ "toạ" và "tác" là chỗ riêng của Thiết Đạn Tử. Lời chú giảng: long gấp, khí dữ thì không được phạm, phải lùi về chỗ phẳng rộng mà ngồi, đó là toạ đãng; khối đất cứng no như kim mà không thấy chỗ nhận khí thì mở chỗ lõm lấy nước mà ngồi, đó là toạ sát; long lười, phẳng, khí yếu thì tìm chỗ sống nổi khí dâng mà ngồi, đó là toạ vượng. Về phép làm: long xuống đồng bằng, khí cứng đã hết, đến đầu huyệt thành mâm phẳng như lòng bàn tay thì giữ trọn, gọi là toàn thai; huyệt chỉ là đôn nhỏ như viên ngọc, như đài hoa thì giữ gìn nhẹ tay, gọi là bảo thai; khí âm dày, vỏ cứng thì mở sâu để lấy khí dương, gọi là phá thai.

Đoạn 5: Mượn thai, con về bụng mẹ – 挨生傍氣 · 子投母腹
Nguyên văn
挨生傍氣,或為脫殺借胎,或是子投母腹;脫殺逢生,或為借母養子,或是以子救母。脫龍就局,納前朝只為半偏半真;撥山劈硬處平基,祇為直來直受。
Dịch
Áp vào chỗ sinh, tựa vào khí, có khi là bỏ sát mượn thai, có khi là con về bụng mẹ. Bỏ sát gặp sinh, có khi là mượn mẹ nuôi con, có khi là lấy con cứu mẹ. Rời long mà theo cục để thu triều án phía trước, chỉ vì long nửa lệch nửa thật; gạt núi bổ chỗ cứng để làm nền phẳng, chỉ vì long đến thẳng thì phải nhận thẳng.
Giảng
Bốn hình ảnh "mượn thai", "con về bụng mẹ", "mượn mẹ nuôi con", "lấy con cứu mẹ" là cách sách nói về quan hệ sinh khắc giữa hình sao của long và chỗ đặt huyệt. Lời chú lấy ví dụ: sao mộc mà mang nước thì nước nuôi mộc, đặt huyệt ở chỗ nước tụ là "con về bụng mẹ"; sao kim mà có chỗ mở ra lấy nước, kim sinh thuỷ, đặt ở chỗ thuỷ là "mượn mẹ nuôi con". Ý chung: khí chỗ cứng là sát, không nhận thẳng được; phải tìm chỗ khí đã chuyển sang sinh mà nhận.

Hai câu sau là hai cách xử lý ngược nhau. Long nửa lệch nửa thật thì không theo long đến cùng mà rời long, theo cục để thu lấy núi triều phía trước. Long đến thẳng, mạch mạnh, thì không né nữa, mà gạt chỗ cứng, làm nền phẳng để nhận thẳng. Lời chú dặn hai cách này đều là "phép sau cùng", chỉ dùng khi hình thế bắt buộc, và đều phải người có mắt mới làm được.
Đoạn 6: Khí đồng bằng, khí núi cao, hoa và quả – 平洋之氣 · 山壠之氣
Nguyên văn
平洋之氣常防散,須要窩中浮酥;山壠之氣常防急,當看水面蟠蛇。沒水之氣伏而吹,宜乘其急;出洞之龍氣直而吐,宜乘其餘。精華外露之氣如花,宜葬其皮;精華內蘊之氣如果,宜葬其骨。
Dịch
Khí đồng bằng thường lo tán, phải có chỗ lõm mà đất nổi xốp; khí núi đồi thường lo gấp, phải xem như rắn cuộn trên mặt nước. Khí của long chìm dưới nước nằm phục mà thổi lên, nên đón chỗ nó gấp; khí của long ra khỏi động đi thẳng mà nhả ra, nên đón chỗ dư của nó. Khí tinh hoa lộ ra ngoài như hoa thì nên táng ở da; khí tinh hoa ẩn bên trong như quả thì nên táng ở xương.
Giảng
Đây là đoạn rất thực dụng cho người Việt, vì đồng bằng sông Hồng và sông Cửu Long đều là đất bình dương. Sách nói khí đồng bằng sợ nhất là tán: đất phẳng, nước chảy khắp, gió lùa không chắn. Muốn biết chỗ khí đọng thì xem chỗ hơi lõm như cái ổ mà đất trong lòng lại hơi nổi, xốp, như "sữa đông nổi trên mặt". Còn núi đồi thì ngược lại, khí sợ nhất là gấp: mạch dốc, khí lao xuống. Muốn biết chỗ khí chậm lại thì xem mạch có uốn như con rắn cuộn trên mặt nước hay không.

Câu "hoa và quả" là câu Thầy Vũ Giới hay dùng để giảng chuyện nông sâu. Khí lộ ra ngoài, sáng sủa, tươi tắn như bông hoa thì tinh hoa ở lớp trên, táng nông; khí ẩn trong, mặt ngoài trầm lặng như quả còn vỏ thì tinh hoa ở bên trong, táng sâu. Lời chú dặn đây chỉ là nguyên tắc; mức nông sâu cụ thể còn tuỳ đất, tuỳ nước ngầm, phải thử đất mới quyết.
Đoạn 7: Âm dương sinh tử của sa thuỷ, ba tĩnh một động – 砂水陰陽 · 三靜一動
Nguyên văn
龍穴有陰陽,砂水亦有陰陽;龍穴有生死,砂水亦有生死。氣有虛實,法當以實投虛,以虛乘實;氣有先後,法當先到先收,後到後收。點穴須求三靜一動,認氣須要百死一生。
Dịch
Long huyệt có âm dương, sa thuỷ cũng có âm dương; long huyệt có sinh tử, sa thuỷ cũng có sinh tử. Khí có hư có thực, phép phải lấy thực đặt vào hư, lấy hư đón lấy thực; khí có trước có sau, phép phải đến trước thu trước, đến sau thu sau. Điểm huyệt phải cầu ba tĩnh một động; nhận khí phải cầu trăm chết một sống.
Giảng
Lời chú giảng sa thuỷ "sống" là sa có tình hướng về, nước có uốn, có ôm, thong thả; sa thuỷ "chết" là núi quay lưng, nước chảy thẳng như tên, xiết, chéo, bỏ đi. Nhiều người chỉ xét long huyệt mà coi sa thuỷ là phụ; Thiết Đạn Tử đặt hai bên ngang nhau. Câu "lấy thực đặt vào hư" dạy rằng mạch đầy thì đặt huyệt ở chỗ hơi trũng để nhận, chỗ trũng thì phải đón mạch đầy đổ vào.

"Ba tĩnh một động" là một câu khẩu quyết: chung quanh huyệt, long, hổ, án phải tĩnh, đứng yên mà ôm; chỉ có mạch đến là động, sống. Tất cả cùng động thì khí loạn; tất cả cùng tĩnh thì khí chết. Còn "trăm chết một sống" là cảnh giác: trong cả dải núi đá cứng, đất chết, chỉ một chỗ có sinh khí. Người nhận khí phải chịu khó đi tìm cái một ấy, không nên thấy núi đẹp là đặt.
Đoạn 8: Pháp táng, ý táng và cách phân biệt long – 法葬 · 會意 · 辨龍
Nguyên văn
法葬之葬法在形裏,會意之葬意在形表。龍之貴賤以格辨,龍之正餘以祖辨,龍之大小以幹辨;是故同龍論格,同格論祖,同祖論幹。龍之去住以局辨,龍之偏正以堂辨,龍之真偽以座辨;是故同龍論局,同局論堂,同堂論座。凶星不無衰殘,只要有胎有化;吉曜縱然秀發,亦要有精有神。
Dịch
Táng theo phép thì phép nằm trong hình; táng theo ý thì ý nằm ngoài hình. Long quý hay tiện, xét bằng cách; long chính hay phụ, xét bằng tổ; long lớn hay nhỏ, xét bằng cán. Cho nên cùng long thì luận cách, cùng cách thì luận tổ, cùng tổ thì luận cán. Long đi hay dừng, xét bằng cục; long lệch hay chính, xét bằng minh đường; long thật hay giả, xét bằng chỗ ngồi. Cho nên cùng long thì luận cục, cùng cục thì luận đường, cùng đường thì luận chỗ ngồi. Sao hung không phải không có chỗ suy tàn, chỉ cần có thai có hoá; sao cát dù tú lệ, cũng cần có tinh có thần.
Giảng
Hai câu đầu phân hai bậc người làm nghề. Bậc thứ nhất táng theo phép: thấy hình gì làm theo hình ấy, có sách có quyết. Bậc thứ hai táng theo ý: đọc được cái ý của trời đất ở ngoài hình, nên có khi đặt huyệt ở chỗ người thường thấy "không đúng sách". Lời chú dặn bậc thứ hai không bỏ phép mà đi qua phép; người chưa thuộc phép mà đòi "hội ý" thì chỉ là đoán mò.

Sáu câu giữa là một bảng phân loại gọn mà Phong Thuỷ Liên Hoa dùng rất nhiều khi dạy: hai long cùng dạng thì so cách sao; cùng cách thì so tổ sơn; cùng tổ thì so long cán hay long chi. Muốn biết long dừng hay còn đi, xem cục; muốn biết chính hay lệch, xem minh đường; muốn biết thật hay giả, xem chỗ ngồi của huyệt. Hai câu cuối nói rõ ràng: núi xấu chưa chắc bỏ, núi đẹp chưa chắc dùng. Thứ quyết định là có thai có hoá (khí đã chuyển sang hiền), có tinh có thần (khí đang sống).
Đoạn 9: Lý Khí chương, sao trời và hai bàn – 理氣章
Nguyên văn
地無精氣,以星光為精氣;地無吉凶,以星氣為吉凶。用先天以統龍,當詳究乎四龍天星;用後天以布局,宜細察乎三盤卦例。以龍定穴,須察入路陰陽;以水定向,須看歸路陰陽。龍脈有順逆,衰氣自當有辨;五行有類例,作用各自有法。來路看四生,坐下看四絕;局內看三合,向上看雙金。壬有壬氣,內宜審乎五行;堂有堂氣,外宜觀乎四勢。
Dịch
Đất không có tinh khí, lấy ánh sao làm tinh khí; đất không có cát hung, lấy khí sao làm cát hung. Dùng tiên thiên để thống long, phải xét kỹ bốn long thiên tinh; dùng hậu thiên để bố cục, nên xét kỹ lệ quẻ ba bàn. Lấy long định huyệt, phải xét âm dương lối vào; lấy thuỷ định hướng, phải xem âm dương lối về. Long mạch có thuận nghịch, khí suy tự phải phân biệt; năm hành có loại lệ, cách dùng mỗi loại có phép riêng. Lối đến xem tứ sinh, dưới chỗ ngồi xem tứ tuyệt; trong cục xem tam hợp, trên hướng xem song kim. Nhâm có khí của nhâm, bên trong nên xét năm hành; minh đường có khí của minh đường, bên ngoài nên xem bốn thế.
Giảng
Câu mở Lý Khí chương là câu nền của mọi phép thiên tinh: núi sông chỉ là đất đá, cái làm cho chúng "có khí" là sự ứng với trời. Lời chú dẫn chuyện người xưa chia đất theo phân dã, chín châu ứng mười hai thứ, trên trời có sao gì thì dưới đất có vùng ấy. Tiếp đó sách đặt ra hai tầng: tiên thiên (bát quái đối đãi Càn Khôn) dùng để xét long đến; hậu thiên (bát quái lưu hành) dùng để bố cục, định hướng, thu thuỷ.
Các câu về nhập thủ, tứ sinh tứ tuyệt, tam hợp, song kim là đề mục lý khí của phái Tam Hợp; lời chú bàn rất dài, có cả các con số phân kim. Bài này chỉ dừng ở nguyên lý như quy định của Kho sách: đọc để biết sách cổ đặt lý khí sau hình thế và dùng nó để kiểm lại, không để thay hình thế. Hai câu "nhâm có khí nhâm, đường có khí đường" là lời tổng: trong thì xét năm hành của mạch, ngoài thì xem bốn thế của núi.

Đoạn cuối chương nói về ba bàn trên la kinh. Chính văn chép: đất lấy tám phương định vị, chính quyền của đạo Khôn, lấy tý chính ngọ chính của hậu thiên làm địa bàn, ở trong để ứng khí đất; lấy mười hai phân dã để chính độ số của các thứ trên trời, nên nhâm tý bính ngọ làm thiên bàn, ở ngoài để ứng khí trời. Đi cùng là câu "long là địa khí, phải từ chỗ mạch thật mà phát ở trong; thuỷ là thiên khí, phải từ chỗ hướng trống mà phát ở ngoài", và câu kết "ở trời thành tượng, ở đất thành hình, đồng một khí".

Bảng tóm tắt Thiết Đạn Tử phần sau – 鐵彈子後半提要
| Câu quyết | Ý chính |
|---|---|
| 龍必得局乃棲 | Long có cục có quan mới tụ |
| 辨穴生死,須識陽多陰少 | Huyệt sống thì dương nhiều âm ít |
| 蓋帳不開,龍不巢 | Trướng không mở thì long không làm tổ |
| 束咽不細,氣不聚 | Cổ không thắt thì khí không tụ |
| 坐宕坐殺坐旺 · 全胎保胎破胎 | Ba phép ngồi, ba phép làm |
| 平洋之氣常防散 | Đồng bằng lo khí tán |
| 山壠之氣常防急 | Núi đồi lo khí gấp |
| 如花葬皮 · 如果葬骨 | Khí lộ táng nông, khí ẩn táng sâu |
| 三靜一動 · 百死一生 | Quanh huyệt tĩnh, mạch động; tìm cái một sống |
| 同龍論局,同局論堂,同堂論座 | Phân thật giả của long bằng cục, đường, chỗ ngồi |
| 地無精氣,以星光為精氣 | Lý khí: đất ứng với sao trời |
| 龍為地氣 · 水為天氣 | Long xét ở trong, thuỷ xét ở ngoài |
Luận theo Phong Thuỷ Liên Hoa – 蓮花風水按語
Thiết Đạn Tử là một bằng chứng tốt cho điều Phong Thuỷ Liên Hoa vẫn nói: Hình Pháp là gốc. Cả tập sắt dài hai mươi hai tờ thì Hình Khí chiếm mười chín, Lý Khí chỉ ba. Mà ngay trong Lý Khí chương, câu nào cũng quay về hình: long định huyệt, thuỷ định hướng, trong xem năm hành của mạch, ngoài xem bốn thế. Người học bây giờ hay làm ngược lại, học thuộc bảng phân kim trước rồi mới ra núi. Sách cổ dạy thứ tự ngược với thói quen ấy.
Hai câu nên mang theo khi đi thực địa ở Việt Nam là "khí đồng bằng lo tán, khí núi đồi lo gấp" và "ba tĩnh một động". Ở đồng bằng, chỗ khí đọng hay là gò nổi giữa ruộng có nước ôm, một vệt đất cao hơn vài gang tay cũng đủ. Ở trung du, chỗ khí chậm lại là đoạn mạch uốn lượn sau khi đã qua cổ thắt. Phong Thuỷ Liên Hoa đọc thêm lớp thời khí bằng vận khí đồ ngũ vận lục khí mà Thầy Vũ Giới khôi phục, nhưng lớp ấy chỉ đặt lên sau khi hình đã đúng. Các phép toạ, tác, phân kim trong bài chỉ dừng ở nguyên lý; muốn dùng phải học trực tiếp, có thầy dẫn ngoài thực địa.
Tóm lại – 總結: Nửa sau Hình Khí chương đi từ long xuống huyệt: long đủ năm hành, gặp âm thì hoá, được nước thì dừng, kín gió thì nghỉ, có cục thì tụ; trước huyệt cần trướng mở, cổ thắt, đỉnh đầy, quầng che; có ba phép toạ, ba phép tác; đồng bằng lo tán, núi đồi lo gấp; khí như hoa táng nông, như quả táng sâu; ba tĩnh một động, trăm chết một sống. Lý Khí chương lấy sao trời làm tinh khí của đất, tiên thiên thống long, hậu thiên bố cục, địa bàn ở trong, thiên bàn ở ngoài. Hết chương này là hết Thiết Đạn Tử.
Bài trước: Địa Lý Tứ Đạn Tử (1): Thiết Đạn Tử, Hình Khí chương, khí vận làm chủ, khí thế làm đầu.
Bài sau: Địa Lý Tứ Đạn Tử (3): Kim Đạn Tử Địa Lý Nguyên Châu Kinh (1).
Nguồn: Địa Lý Tứ Đạn Tử 地理四彈子, Thiết Đạn Tử Địa Lý Nguyên Cơ 鐵彈子地理元機: Hình Khí chương 形氣章 từ đoạn "龍備五行之全" đến hết chương, và trọn Lý Khí chương 理氣章 (tr. 160–174 của bản in, đến dòng "鐵彈子終"). Chính văn chép theo chữ lớn; lời chú chữ nhỏ chỉ tóm ý. Hiệu đính: các chữ "顛任", "晦", "審", "衰殘" bản khắc mờ, đọc theo lời chú; câu "陵谷變遷,山川改色…" cuối Hình Khí chương khắc nhoè nhiều chữ nên không chép; các câu Lý Khí về phân kim và khí tuyến chỉ tóm ý. Lời giảng là của Phong Thuỷ Liên Hoa theo bài giảng của Thầy Vũ Giới.
Công cụ Liên Hoa dùng kèm bài này – 蓮花工具
- La Kinh Liên Hoa: la kinh trực tuyến miễn phí, xem các vòng địa bàn, thiên bàn và hai mươi bốn sơn.
- Lập Cục Pháp: lập cục âm trạch, dương trạch theo nguyên lý Liên Hoa.
- Vẽ Mặt Bằng Liên Hoa: vẽ long mạch, sa thuỷ, đánh dấu trướng, cổ thắt, minh đường quanh khu đất.
Bài liên quan – 相關文章
- Địa Lý Tứ Đạn Tử (1): Thiết Đạn Tử, Hình Khí chương
- Linh Thành Tinh Nghĩa: khí vận, khí thế
- Táng Thư: táng là nương sinh khí
- Tuyết Tâm Phú (1): Thiên khai địa tịch, nhị khí nhất lý
Học bài bản cùng Thầy Vũ Giới – 隨師研習
Thuộc "trướng mở, cổ thắt, đỉnh đầy, quầng che" là phần Thư; đứng ở chân núi mà chỉ ra được đâu là cổ thắt thật, đâu là chỗ đường xẻ, đâu là chỗ ba tĩnh một động, là phần Nhãn và Tâm. Xem Khoá học cao cấp Phong Thuỷ Sư Liên Hoa hoặc Khảo luận phong thuỷ – khôi phục nguyên lý gốc. Ghi danh, hỏi lịch khai giảng qua Zalo 0988 964 636 (Thầy Vũ Giới, TP.HCM).
Câu hỏi thường gặp – 常見問題
Thiết Đạn Tử có mấy chương? – 鐵彈子篇目
Bản khắc chỉ có hai chương: Hình Khí chương rất dài và Lý Khí chương ngắn. Hết Lý Khí chương bản in ghi "Thiết Đạn Tử chung" rồi sang Kim Đạn Tử.
"Trướng, cổ, đỉnh, quầng" là gì? – 蓋帳束咽
Là bốn dấu hiệu khí tụ trước huyệt: dãy núi mở ra như cánh trướng, mạch thắt nhỏ như cổ, mạch phình thành đỉnh tròn đầy, và vành đất hơi gồ như quầng trăng che trên huyệt.
Ba phép toạ và ba phép tác là gì? – 坐法作法
Toạ đãng, toạ sát, toạ vượng là cách chọn chỗ ngồi theo khí gấp, cứng hay yếu; toàn thai, bảo thai, phá thai là cách làm huyệt tuỳ thai khí đủ, mỏng hay bị vỏ cứng bọc. Bài chỉ nêu nguyên lý.
Vì sao khí đồng bằng sợ tán mà khí núi sợ gấp? – 平洋與山壠
Đất bằng không có gì giữ khí nên khí dễ tản theo gió nước; núi dốc thì khí lao xuống nhanh. Đồng bằng tìm chỗ lõm mà đất nổi xốp, núi tìm chỗ mạch uốn như rắn cuộn.
Lý Khí chương của Thiết Đạn Tử thuộc phái nào? – 理氣派別
Các đề mục tứ sinh tứ tuyệt, tam hợp, song kim, thiên bàn địa bàn thuộc hệ Tam Hợp, nhưng sách đặt chúng sau hình thế và dùng để kiểm lại hình thế, không để thay thế.








