Học xong toàn bộ lý thuyết, cách tốt nhất để khép lại giáo trình là dàn lại ba án quẻ nổi tiếng nhất của Thiệu Khang Tiết — mỗi án minh họa một kỹ thuật: án mai hoa dạy lập quẻ theo thời gian và luận tượng, án cụ già mặt lo dạy lập quẻ theo người và phương, án thanh niên mặt vui dạy luận theo sắc khí. Đọc kỹ ba án này, người học sẽ thấy toàn bộ mười bốn bài trước vận hành như một cỗ máy.
Án một: hai chim đua nhau trên cành mai — Trạch Hoả Cách chi Hàm
Năm Thìn, tháng chạp, ngày 17, giờ Thân, tiên sinh ngắm mai thấy hai chim đậu cành đua nhau rơi xuống đất, chợt động tâm lập quẻ. Tính: chi năm Thìn 5 + tháng 12 + ngày 17 = 34; chia 8 dư 2 → thượng Đoài. Cộng giờ Thân 9: 43 chia 8 dư 3 → hạ Ly. Quẻ Trạch Hoả Cách. Hào động: 43 chia 6 dư 1 → động hào một, hạ Ly biến thành Cấn → quẻ biến Trạch Sơn Hàm. Quẻ hỗ: hào 2-3-4 và 3-4-5 → Thiên Phong Cấu.
Luận: hào một thuộc hạ Ly nên Ly là Dụng, Đoài là Thể. Dụng Ly Hoả khắc Thể Đoài Kim — có việc động khắc vào Thể. Đoài là thiếu nữ — có cô gái bị tổn thương. Hỗ Cấu có thượng Càn Kim và hạ Tốn Mộc: Càn Kim khắc Tốn Mộc — Tốn là đùi, là cây mềm — người nữ liên quan cây cối mà thương ở đùi. Biến Hàm: thượng Đoài (vui, đầm) hạ Cấn (núi, dừng, vườn) — chuyện xảy ra trong vườn, việc nhỏ thôi (Hàm là cảm ứng nhẹ), không đến mức nguy.
Kết luận của tiên sinh: đêm mai có cô gái hái trộm hoa, người giữ vườn đuổi, cô hoảng trèo cây ngã, gãy đùi — không nguy hiểm tính mạng. Đúng hệt. Kỹ thuật cốt lõi của án này: từ Dụng khắc Thể suy ra 'có người bị thương', từ tượng quẻ suy ra 'ai — ở đâu — thương chỗ nào', từ quẻ biến suy ra mức độ nặng nhẹ.
Án hai: cụ già mặt lo từ phương Tốn đến — Cấu chi Cổ
Ngày Tân Sửu, giờ Mão, một cụ già từ phương đông nam (Tốn) đi tới, sắc mặt lo lắng. Tiên sinh lấy cụ già là Càn (1) làm thượng quái, phương Tốn (5) làm hạ quái → Thiên Phong Cấu; hào động: (1 + 5 + 4 [giờ Mão]) = 10 chia 6 dư 4 → động hào bốn, thượng Càn biến thành Tốn → quẻ biến Phong Phong... chính xác: thượng Càn ☰ hào 4 dương đổi âm → Tốn ☴; quẻ biến Tốn Vi Phong. Hỗ: Thuần Càn.
Luận: hào bốn thuộc thượng Càn — Càn là Dụng, Tốn là Thể. Dụng Càn Kim khắc Thể Tốn Mộc — hung cho chính cụ. Tốn là cá, là mộc; hỗ lại toàn Càn Kim khắc phủ — sự khắc dày đặc. Tiên sinh hỏi kỹ rồi đoán: trong năm ngày nữa cụ phải giữ mình, nhất là chuyện ăn uống — Kim khắc Mộc, Tốn tượng cá: họa vì cá.
Quả nhiên ngày thứ năm cụ đi ăn cưới, bị xương cá hóc mà mất. Kỹ thuật của án này: lập quẻ theo người + phương + giờ (phép vật số), và cách 'định ngày ứng' — lấy số của quẻ biến và tổng số quẻ để suy ra khoảng thời gian ứng nghiệm. Án này cũng cho thấy giới hạn bi đát của bói toán: biết trước mà không cứu được — vì thế người xưa coi Dịch là môn 'tri cơ' để phòng, không phải môn đùa với số trời.
Án ba: thanh niên mặt vui từ phương Ly — Hàm và niềm vui hôn sự
Ngày Nhâm Thân, giờ Ngọ, một thanh niên từ chính nam (Ly) đến, mặt mày hớn hở. Tiên sinh lấy thiếu nam là Cấn (7) làm thượng quái, phương Ly (3) làm hạ quái → Sơn Hoả Bí; hào động: (7 + 3 + 7 [giờ Ngọ]) = 17 chia 6 dư 5 → động hào năm. Bí là quẻ 'văn sức' — trang hoàng, lễ nghi.
Luận: hào năm thuộc thượng Cấn — Cấn là Dụng, Ly là Thể. Thể Ly Hoả sinh Dụng Cấn Thổ — tưởng hao tổn; nhưng xem kỹ quẻ: Bí nghĩa là trang sức cho lễ, thanh niên mặt vui — niềm vui ắt là hỷ sự. Quẻ hỗ Lôi Thuỷ Giải — Giải là gỡ, là xong — việc gì sắp được gỡ xong. Quẻ biến: hào 5 Cấn đổi... thượng Cấn ☶ hào 5 âm đổi dương → Tốn ☴, quẻ biến Phong Hoả Gia Nhân — 'người trong nhà'!
Kết luận: chàng thanh niên sắp thành hôn — trong mười bảy ngày nữa có hỷ sự. Đúng như lời. Kỹ thuật của án này: kết hợp sắc khí (mặt vui) với tượng quẻ (Bí — trang hoàng lễ hỏi; Gia Nhân — thành gia đình), cho thấy quẻ luận không chỉ bằng sinh khắc mà còn bằng nghệ thuật đọc tên quẻ và đọc người. Đó là đỉnh cao của Mai Hoa: số, tượng, lý, khí — bốn thứ hòa làm một.
