Đỉnh cao của Mai Hoa không nằm ở con số mà ở 'tượng': nhìn một sự vật bất kỳ mà lập được quẻ. Người từ phương nào đến, mặc áo màu gì, đi nhanh hay chậm; tiếng chim, tiếng chó, tiếng gõ cửa; một chữ viết tay trên giấy — tất cả đều có thể quy về bát quái mà thành quẻ. Nhóm phép này cổ nhân gọi là 'vật số chiêm' — bói theo số của vật — và là minh chứng rõ nhất cho tinh thần 'vạn vật giai hữu số, vạn số giai hữu tượng' của Thiệu học.
Quy sự vật về bát quái
Muốn lập quẻ từ sự vật, trước hết phải thuộc bảng 'vạn vật loại tượng' — bảng quy đổi thế giới về tám quẻ. Về người: Càn là người cha, người già, quan quý; Khôn là mẹ, bà già; Chấn trưởng nam; Tốn trưởng nữ; Khảm trung nam; Ly trung nữ; Cấn thiếu nam; Đoài thiếu nữ. Về động vật: Càn ngựa, Khôn trâu, Chấn rồng, Tốn gà, Khảm lợn, Ly chim, Cấn chó, Đoài dê.
Về màu sắc: Càn trắng vàng (kim), Đoài trắng, Ly đỏ, Chấn xanh đậm, Tốn xanh nhạt, Khảm đen, Cấn vàng nâu, Khôn vàng đất. Về hành động: Chấn là động, Cấn là dừng, Tốn là ra vào, Khảm là chìm, Ly là sáng rực, Đoài là nói cười, Càn là cứng mạnh, Khôn là mềm thuận.
Phương hướng dùng đồ Hậu Thiên: Ly nam, Khảm bắc, Chấn đông, Đoài tây, Tốn đông nam, Cấn đông bắc, Khôn tây nam, Càn tây bắc. Nhớ: số thì dùng Tiên Thiên, hướng thì dùng Hậu Thiên — đây là điểm hay nhầm nhất của người mới học.
Các phép điển hình: người đến, tiếng động, chữ viết
Phép người đến hỏi việc: lấy tượng người ấy làm thượng quái, phương họ đến làm hạ quái, cộng số hai quẻ với số giờ chia 6 lấy hào động. Ví dụ: một cụ già (Càn 1) từ phương đông nam (Tốn 5) đến hỏi lúc giờ Mão (4): thượng Càn, hạ Tốn → Thiên Phong Cấu; hào động: (1 + 5 + 4) = 10 chia 6 dư 4 → động hào bốn. Mai Hoa Dịch Số ghi nhiều án quẻ kiểu này, nổi tiếng nhất là quẻ 'lão nhân có ưu sắc' — cụ già mặt lo lắng đi từ phương Tốn tới, tiên sinh đoán năm ngày nữa cụ họa vì xương cá.
Phép tiếng động: lấy số tiếng làm thượng quái, giờ nghe làm căn cứ hạ quái và hào. Nghe chó sủa ba tiếng lúc giờ Tỵ (6): thượng Ly (3), hạ (3 + 6) = 9 chia 8 dư 1 → Càn, quẻ Hoả Thiên Đại Hữu; hào động 9 chia 6 dư 3. Tiếng gõ cửa mấy cái, chuông đổ mấy hồi, chim hót mấy tiếng đều dùng được theo cách này.
Phép chữ viết (Sát Tự): người hỏi viết một chữ; đếm nét (hoặc tách chữ thành hai bộ phận, bộ trên/trái lấy thượng quái, bộ dưới/phải lấy hạ quái, tổng nét chia 6 lấy hào động). Phép này đời sau phát triển thành môn riêng, nhưng gốc vẫn là tư tưởng 'tự tượng như sự tượng' — chữ viết tay cũng là một sự vật mang khí của người viết.
Giới hạn và đạo đức của phép vật số
Phép vật số đòi hỏi hai năng lực đi đôi: thuộc lòng bảng loại tượng và có 'nhãn quan tĩnh' — chỉ lấy sự vật thật sự đập vào mắt, không vơ đại. Người mới học thường phạm lỗi 'thấy gì cũng quẻ', khiến tâm loạn và quẻ loạn theo. Thiệu Khang Tiết chỉ lập quẻ khi sự vật 'dị thường' — khác hẳn lẽ thường, khiến tâm chợt động.
Thứ hai, phép này không dùng để tọc mạch đời tư người khác. Đoán theo sự vật là để giải đáp một nghi vấn chính đáng đang hiện hữu, không phải để dòm ngó chuyện riêng. Cổ nhân gọi đó là 'chiêm bất chính tắc bất linh' — bói việc không chính thì không linh.
Với người học hôm nay, lộ trình hợp lý là: thuần thục phép thời gian và phép số trước, đồng thời học thuộc dần bảng vạn vật loại tượng (bài 11 sẽ trình bày bảng đầy đủ). Khi nào nhìn một sự vật mà trong đầu tự hiện quẻ của nó, lúc ấy phép vật số mới thật sự mở ra.
