Một quẻ trùng sáu hào không chỉ chứa hai tam quái trên dưới, mà còn giấu thêm một quẻ trùng nữa ở bên trong — gọi là quẻ hỗ hay quẻ trung gian. Cách lấy: bốn hào giữa (hào 2, 3, 4, 5) xếp lại thành quẻ mới — hào 2-3-4 làm hạ quái, hào 3-4-5 làm thượng quái. Trong luận đoán, quẻ chính nói về hiện tại, quẻ biến nói về kết cục, còn quẻ hỗ nói về quá trình diễn biến ở giữa — cái 'bụng' của sự việc.
Cách lấy quẻ hỗ
Viết sáu hào của quẻ chính từ dưới lên: hào 1, 2, 3, 4, 5, 6. Bỏ hào đầu (hào 1) và hào cuối (hào 6). Bốn hào giữa tạo thành hai tam quái đan nhau: hào 2-3-4 ghép lại (hào 2 dưới cùng, hào 4 trên cùng) làm hạ quái của quẻ hỗ; hào 3-4-5 ghép lại làm thượng quái. Hai tam quái này chồng nhau ở hào 3 và 4 — vì thế gọi là 'hỗ' (xen kẽ, đan lẫn).
Ví dụ quẻ Phong Hoả Gia Nhân (trên Tốn ☴, dưới Ly ☲). Sáu hào từ dưới: dương, âm, dương, dương, dương, âm. Hào 2-3-4: âm, dương, dương → quẻ Khảm ☵. Hào 3-4-5: dương, dương, dương... khoan, kiểm lại: hào 3 dương, hào 4 dương, hào 5 dương → quẻ Càn? Chính xác: Ly ☲ từ dưới là dương-âm-dương; Tốn ☴ từ dưới là âm-dương-dương. Sáu hào: 1 dương, 2 âm, 3 dương, 4 âm, 5 dương, 6 dương. Hào 2-3-4: âm-dương-âm → Khảm ☵. Hào 3-4-5: dương-âm-dương → Ly ☲. Quẻ hỗ: trên Ly dưới Khảm = Hoả Thuỷ Vị Tế.
Người mới nên tập lấy hỗ của hai mươi quẻ đầu cho thuần thục. Một mẹo kiểm tra: quẻ Thuần Càn (sáu dương) và Thuần Khôn (sáu âm) có quẻ hỗ chính là nó; quẻ bốn hào giữa toàn một loại thì hỗ là quẻ thuần. Nếu lấy hỗ xong mà kết quả khác hẳn mọi kinh nghiệm, thường là đã đếm hào ngược chiều.
Ý nghĩa: quẻ hỗ là 'bụng' của sự việc
Cổ nhân ví quẻ chính như đầu và đuôi con cá, quẻ hỗ là phần thân. Sự việc khi phát sinh (quẻ chính) đã chứa sẵn hướng phát triển bên trong (quẻ hỗ) trước khi đi đến kết cục (quẻ biến). Vì thế luận quẻ mà bỏ quẻ hỗ là chỉ thấy đầu đuôi, không thấy đoạn giữa — dễ đoán sai thời điểm khó khăn hoặc thuận lợi nhất.
Quẻ hỗ cũng chia thể dụng: tam quái của quẻ hỗ nằm cùng phía với Thể quái thì theo phe Thể, cùng phía với Dụng thì theo phe Dụng. Trong ví dụ Gia Nhân động hào ba (Ly là Dụng, Tốn là Thể): quẻ hỗ Vị Tế có thượng Ly — cùng phía Dụng — và hạ Khảm — theo... Thể? Không: quy ước lấy vị trí tương đối — tam quái hỗ nằm trên theo thượng quái chính, tam quái hỗ nằm dưới theo hạ quái chính. Ở đây Thể là thượng quái Tốn nên Ly hỗ (trên) theo Thể, Khảm hỗ (dưới) theo Dụng.
Đọc quan hệ: giữa chừng, Dụng (Khảm Thuỷ) khắc Thể (Ly Hoả ở phe Thể) — tức giai đoạn giữa của việc sẽ bị ép. Quẻ chính Dụng Ly Hoả — Tốn Mộc sinh Ly Hoả, khoan đã — Thể Tốn Mộc sinh Dụng Ly Hoả là Thể sinh Dụng: đầu việc hao tổn. Hỗ: bị ép giữa chừng. Như vậy chỉ với ba lớp quẻ, người luận đã có một đường cong hoàn chỉnh của sự việc.
Khi nào quẻ hỗ trở thành then chốt
Với những việc dài hạn — xây nhà, hợp tác nhiều năm, quá trình chữa bệnh — quẻ hỗ quan trọng ngang quẻ chính, vì 'giai đoạn giữa' chiếm phần lớn thời gian. Quẻ chính tốt, quẻ biến tốt mà hỗ xấu thì việc thành nhưng đoạn giữa long đong, phải chuẩn bị tâm thế chịu đựng.
Ngược lại, với việc chốc lát — hỏi hôm nay đi có gặp người không — quẻ hỗ chỉ đóng vai phụ, thậm chí có thể lược bớt để lời luận gọn. Thiệu Khang Tiết dạy 'sự khẩn tắc đoán ư thân quái, sự hoãn tắc kiêm đoán hỗ quái' — việc gấp thì nhìn quẻ chính, việc chậm thì xem thêm quẻ hỗ.
Một ứng dụng tinh tế: quẻ hỗ thường lộ ra 'nguyên nhân ngầm'. Việc tưởng đơn giản mà quẻ hỗ hiện Khảm (hiểm) hoặc Cấn (dừng lại) thì bên trong có khúc mắc chưa lộ — nên hỏi lại người hỏi xem có điều gì giấu giếm không. Đây là nơi nghệ thuật luận quẻ chạm vào tâm lý người hỏi, khiến Mai Hoa trở thành môn 'đoán việc' chứ không chỉ 'đoán số'.
