Một quẻ có Dụng khắc Thể — theo sách vở là hung — nhưng nếu Thể đang ở mùa vượng còn Dụng đang ở mùa suy thì kẻ khắc không làm gì được người bị khắc, như ngọn nến không thể đun sôi cả nồi nước. Ngược lại, Dụng sinh Thể mà Thể tử tuyệt thì cũng như tưới nước cho cây chết. Đó là lý do Mai Hoa có tầng luận thứ hai: xét vượng suy của ngũ hành theo thời tiết. Bài này trình bày bảng vượng suy theo mùa và cách dùng nó để chỉnh lời luận.
Ngũ hành thịnh suy theo bốn mùa
Quy luật: hành nào đương lệnh mùa thì vượng; hành được mùa sinh thì tướng (mạnh thứ hai); hành sinh ra mùa thì hưu (nghỉ ngơi); hành khắc mùa thì tù (bị giam); hành bị mùa khắc thì tử (chết). Mùa xuân Mộc vượng, Hoả tướng, Thuỷ hưu, Kim tù, Thổ tử. Mùa hạ Hoả vượng, Thổ tướng, Mộc hưu, Thuỷ tù, Kim tử.
Mùa thu Kim vượng, Thuỷ tướng, Thổ hưu, Hoả tù, Mộc tử. Mùa đông Thuỷ vượng, Mộc tướng, Kim hưu, Thổ tù, Hoả tử. Bốn tháng tứ quý (tháng ba, sáu, chín, chạp — mười tám ngày cuối mỗi mùa) Thổ vượng, Kim tướng, Hoả hưu, Mộc tù, Thuỷ tử.
Quy về bát quái: Càn Đoài (Kim) vượng mùa thu; Chấn Tốn (Mộc) vượng mùa xuân; Ly vượng mùa hạ; Khảm vượng mùa đông; Cấn Khôn vượng tứ quý. Ghi nhớ: vượng là mạnh nhất, tướng kế tiếp, hưu là trung bình, tù là yếu, tử là yếu nhất.
Cách dùng vượng suy để chỉnh lời luận
Quy tắc một: Thể vượng thì không sợ khắc. Thể Khảm (Thuỷ) gặp Dụng Cấn (Thổ) khắc, nhưng đang mùa đông — Thuỷ vượng, Thổ tù — thì cái khắc ấy chỉ như đất khô vụn không ngăn nổi dòng nước lớn: việc có trở ngại nhưng vượt qua được. Ngược lại cũng quẻ ấy vào mùa hạ — Thuỷ tù, Thổ tướng — thì đất nung chặt nước, trở ngại thật sự nghiêm trọng.
Quy tắc hai: Thể suy thì sinh cũng gượng. Dụng Ly (Hoả) sinh Thể Cấn (Thổ) vào mùa đông — Hoả tử, Thổ hưu — sự giúp đỡ hữu danh vô thực, quý nhân miệng hứa mà sức không tới. Nên khi luận 'Dụng sinh Thể đại cát', luôn hỏi thêm: sinh có lực không, nhận có nổi không.
Quy tắc ba: vượng suy quyết định thời ứng. Việc xấu nhưng Thể đang suy mà sắp sang mùa vượng thì chờ qua mùa sẽ đỡ; việc tốt mà Thể sắp hết mùa thì phải làm nhanh kẻo lỡ thời. Cách nhanh: lấy hành Thể quái làm mốc — Thể Mộc thì mùa xuân là thời của mình, mùa thu là thời hiểm.
Ví dụ tổng hợp và giới hạn
Ví dụ: tháng tư (mùa hạ) hỏi việc hợp tác, được Dụng Ly khắc Thể Càn (Hoả khắc Kim). Sách vở nói hung; nhưng mùa hạ Hoả vượng, Kim tử — cái khắc này rất nặng, lửa lớn thiêu đứt kim loại. Lời luận phải mạnh tay: việc hợp tác này mùa này tuyệt đối không nên làm; nếu bắt buộc thì chờ sang thu (Kim vượng, Hoả tù) hãy bàn lại — lúc ấy thế đã đảo.
Cũng ví dụ ấy nếu rơi vào mùa thu: Kim vượng, Hoả tù — ngọn lửa yếu không lườn nổi khối sắt to. Lời luận: hợp tác gặp ma sát, đối phương muốn ép nhưng ép không nổi; cứ vững mà làm.
Giới hạn: vượng suy là tầng chỉnh, không phải tầng quyết định. Quan hệ sinh khắc vẫn là xương sống; vượng suy chỉ điều chỉnh độ mạnh yếu, nặng nhẹ, nhanh chậm. Người học đừng vì quẻ 'tử' mà phủ nhận toàn bộ lời luận tốt, cũng đừng vì quẻ 'vượng' mà coi thường cái khắc — Dịch quý ở sự cân bằng.
