💻 Phần mềm phong thuỷ · Phong Thuỷ Liên HoaPhần mềm phong thuỷ Vũ Giới Hợp LuậnLa kinh số · Bảng luận · Tính năng · Kho kiến thức — dùng ngay trên trình duyệt💻 Mở phần mềm Hợp Luận

Bình Sa Ngọc Xích Kinh: Phụ lục Phát Vi Luận và Táng Kinh trong bản khắc 附錄 發微論·葬經

Thầy Vũ Giới — Phong Thuỷ Liên Hoa

Minh hoạ Bình Sa Ngọc Xích Kinh: Phụ lục Phát Vi Luận và Táng Kinh trong bản khắc 附錄 發微論·葬經

Bình Sa Ngọc Xích Kinh
平沙玉尺經 (卷下 · 附錄 發微論 · 葬經)
Tác giả: đề Lưu Bỉnh Trung (劉秉忠, thái sư đời Nguyên) trứ · Lưu Cơ (劉基) chú · Lại Tòng Khiêm (賴從謙) tăng thích · Từ Chi Mạc (徐之鏌) tham bổ
Bản gốc: bản khắc đời Minh Thuyên địa lý tham bổ bình lâm đồ quyết toàn bị Bình Sa Ngọc Xích Kinh (鐫地理參補評林圖訣全備平沙玉尺經), thư lâm Trần Hiền (陳賢) ở Kiến Dương khắc.

Hết Thiên Cơ phú là hết phần chính văn của Bình Sa Ngọc Xích Kinh. Nhưng bản khắc đời Minh này chưa dừng ở đó: sau chín thiên phú, nhà khắc in nối thêm ba sách địa lý khác làm phụ lục, gồm Phát Vi Luận (發微論), Táng Kinh (葬經) và Bác Sơn thiên (博山篇). Bài này giới thiệu hai sách đầu: in ở đâu trong bản khắc, đề tên ai, chia thiên thế nào, khác gì với bản đang lưu hành, và vì sao người đời Minh đóng chúng chung với một sách Tam Hợp. Hai sách này đã có bản dịch riêng trên Kho sách vugioi.com, nên ở đây không dịch lại, chỉ dẫn đường cho người đọc.

Trả lời nhanh: Phần phụ lục cuối quyển hạ Bình Sa Ngọc Xích Kinh in trọn Phát Vi Luận (16 thiên, từ Cương Nhu đến Cảm Ứng), đề "Tống Thái Phát Thần Dữ trứ", rồi in Táng Kinh của Quách Phác chia làm 8 thiên (Khí Cảm, Nhân Thế, Bình Chi, Sơn Thế, Tứ Thế, Quý Huyệt, Hình Thế, Thủ Loại), sau đó mới đến Bác Sơn thiên của Hoàng Diệu Ứng. Ba sách này đều thuộc phái hình thế. Nhà khắc đóng chung để cuốn sách "toàn bị": có lý khí phương vị của Ngọc Xích, có cả gốc hình thế để đối chiếu. Bản dịch đầy đủ hai sách đầu nằm ở chuyên mục Phát Vi Luận và Táng Thư.

Thầy Vũ Giới giảng: "Người khắc sách đời Minh hiểu một điều mà nhiều người học Tam Hợp bây giờ quên: phương vị chỉ là lớp ngoài. Ngọc Xích Kinh nói hai mươi bốn sơn, tràng sinh, công vị; nhưng nếu không có Táng Kinh và Phát Vi Luận làm gốc thì chẳng biết khí ở đâu mà luận. Đọc phần phụ lục này là đọc lại cái nền."

Phụ lục nằm ở đâu trong bản khắc – 附錄之位

Quang cảnh khu lăng nhà Minh ở ngoại ô Bắc Kinh
Khu lăng nhà Minh (Thập Tam Lăng) ở ngoại ô Bắc Kinh. Bản khắc Ngọc Xích đời Minh in kèm Táng Kinh, cuốn sách gốc của phép chọn đất mộ. (Ảnh: LBM1948, Wikimedia Commons, CC BY-SA 4.0)

Bản khắc chia hai quyển. Quyển thượng gồm các thiên Thẩm Thế, Thẩm Khí, Thẩm Long, Thẩm Huyệt, Thẩm Cục, Thẩm Hướng; quyển hạ gồm ba bài phú Tạo Vi, Trục Cát, Thiên Cơ. Sau trang cuối Thiên Cơ phú, bản khắc sang trang mới, đầu trang đề chữ "附發微論" (phụ Phát Vi Luận), dòng tên tác giả ghi "宋 蔡發 神與 著", rồi vào ngay thiên Cương Nhu. Phát Vi Luận chiếm khoảng mười chín trang. Hết thiên Cảm Ứng, ngay trên cùng một trang, bản khắc mở tiếp "附葬經", đề "晉 郭璞 景純 著", vào thiên Khí Cảm. Táng Kinh chiếm khoảng chín trang. Hết thiên Thủ Loại của Táng Kinh, lại sang "Bác Sơn thiên", đề "宋 黃妙應 著", và sách in tới hết quyển.

Cách trình bày giữ đúng lối của phần chính văn: chữ lớn là kinh văn, dòng chữ nhỏ ở khung trên đầu trang là lời bình ngắn của nhà khắc, nhiều chỗ khoanh tròn đầu thiên ("○剛柔篇", "○氣感篇") để người đọc dễ tìm. Không có lời chú của Lưu Cơ hay lời tham bổ của Từ Chi Mạc ở phần này. Nói cách khác, ba sách phụ lục được in như văn bản tham khảo, không được "Ngọc Xích hoá".

Phát Vi Luận trong bản khắc – 發微論

Thư pháp Mễ Phất Thục tố thiếp đời Tống
Thư pháp cổ: Thục tố thiếp (蜀素帖) của Mễ Phất (米芾), viết năm 1088, cùng thời với nhà họ Thái ở Kiến Dương. (Bảo tàng Cố Cung Đài Bắc, phạm vi công cộng)

Đề tên tác giả: Thái Phát hay Thái Nguyên Định – 蔡發 · 蔡元定

Phần lớn bản Phát Vi Luận lưu hành ngày nay, kể cả bản trong Tứ Khố Toàn Thư, đề tác giả là Thái Nguyên Định (蔡元定, hiệu Tây Sơn, học trò và bạn của Chu Hy). Bản khắc này lại đề Thái Phát (蔡發, tự Thần Dữ 神與, hiệu Mục Đường lão nhân), tức thân phụ của Thái Nguyên Định. Hai cha con nhà họ Thái ở Kiến Dương đều tinh địa lý, nên sách của nhà này qua tay thư lâm Kiến Dương đời Minh đề tên người cha cũng không lạ. Chuyên mục Phát Vi Luận trên vugioi.com đi theo cách đề phổ biến là Thái Nguyên Định; ở đây chỉ ghi lại để người đọc biết bản khắc Ngọc Xích có một cách đề khác.

Mười sáu thiên, tám cặp đối – 十六篇

Thứ tự thiên trong bản khắc trùng với bản lưu hành: Cương Nhu (剛柔), Động Tĩnh (動靜), Tụ Tán (聚散), Hướng Bối (向背), Thư Hùng (雌雄), Cường Nhược (強弱), Thuận Nghịch (順逆), Sinh Tử (生死), Vi Trước (微著), Phân Hợp (分合), Phù Trầm (浮沉), Thiển Thâm (淺深), Nhiêu Giảm (饒減), Xu Tị (趨避), Tài Thành (裁成), Cảm Ứng (感應). Mười sáu thiên là mười sáu cặp âm dương đặt lên đất: thiên đầu bàn cái thể của núi sông, thiên cuối bàn đạo trời và lòng người.

Bảng mười sáu thiên Phát Vi Luận và tám thiên Táng Kinh theo bản khắc
Sơ đồ: phần phụ lục trong bản khắc, Phát Vi Luận mười sáu thiên (đề Thái Phát) và Táng Kinh tám thiên (đề Quách Phác). (Phong Thuỷ Liên Hoa vẽ)

Câu mở đầu – 剛柔篇首

易曰:立天之道,曰陰與陽;立地之道,曰柔與剛。邵氏又曰:天之道,陰陽盡之矣;地之道,剛柔盡之矣。故地理之要,莫尚於剛柔。剛柔者,言乎其體質也。

Dịch: Kinh Dịch nói: lập đạo của trời là âm với dương; lập đạo của đất là nhu với cương. Thiệu Ung lại nói: đạo trời, âm dương nói hết rồi; đạo đất, cương nhu nói hết rồi. Cho nên chỗ cốt yếu của địa lý không gì hơn cương nhu. Cương nhu là nói về thể chất.

Câu tiếp theo trong bản khắc tả lúc trời đất mới mở, mọi thứ như cát nước lẫn lộn, chưa có núi sông; rồi gió khí cọ xát, nước đất xô đẩy, cái cứng đứng lại, cái mềm trôi đi, núi sông thành hình. Đây là đoạn mà ai đọc Phát Vi Luận cũng nhớ, và là cái gốc để hiểu vì sao Ngọc Xích Kinh ở thiên Thẩm Khí phải phân long khí cương hay nhu.

Thiên cuối: Cảm Ứng – 感應篇

其次又當原感應。感應者,言乎其天道也。……諺云:陰地好,不如心地好。此善言感應之理也。

Dịch: Sau cùng phải truy về cảm ứng. Cảm ứng là nói về đạo trời. …… Tục ngữ nói: đất mộ tốt không bằng đất lòng tốt. Câu ấy nói khéo cái lý cảm ứng.

Bản khắc kết Phát Vi Luận bằng lời răn người đọc sách phải biết điều cần giữ. Đặt thiên này ngay sau chín bài phú đầy công vị, tràng sinh, khôi nguyên của Ngọc Xích là một cách nhắc khéo: phúc của đất không tách khỏi đức của người. Ý này cũng là ý kết Trục Cát phú.

Bản dịch và giảng đầy đủ: Phát Vi Luận: Cương Nhu, Động Tĩnh và các bài tiếp theo trong chuyên mục Phát Vi Luận 發微論.

Táng Kinh trong bản khắc – 葬經

Ảnh xưa tượng đá trên thần đạo lăng nhà Minh
Tượng đá trên thần đạo lăng nhà Minh, ảnh chụp khoảng năm 1871. Táng Kinh mở bằng câu: táng là cưỡi sinh khí. (Ảnh: John Thomson, phạm vi công cộng)

Bản tám thiên – 八篇本

Táng Kinh (còn gọi Táng Thư 葬書, Cẩm Nang Kinh 錦囊經) tương truyền của Quách Phác đời Tấn. Bản lưu hành phổ biến nhất ngày nay là bản Ngô Trừng (吳澄) đời Nguyên hiệu đính, chia Nội thiên, Ngoại thiên, Tạp thiên. Bản khắc Ngọc Xích lại theo lối chia khác, tám thiên, mỗi thiên có tên:

  • Khí Cảm (氣感篇): táng là cưỡi sinh khí, khí cảm mà ứng, phúc hoạ đến người.
  • Nhân Thế (因勢篇): khí theo thế đất mà đi, theo thế mà dừng.
  • Bình Chi (平支篇): đất bằng, long chi, cách nhận mạch ở chỗ thấp phẳng.
  • Sơn Thế (山勢篇): năm loại núi không thể táng (đồng sơn, đoạn sơn, thạch sơn, quá sơn, độc sơn).
  • Tứ Thế (四勢篇): Thanh Long, Bạch Hổ, Chu Tước, Huyền Vũ.
  • Quý Huyệt (貴穴篇): ngoại khí giữ nội khí, tàng phong tụ thuỷ.
  • Hình Thế (形勢篇): thế dừng hình ngẩng, khe trước gò sau.
  • Thủ Loại (取類篇): núi đồi trùng điệp chọn chỗ đặc biệt, lấy hình vật mà gọi tên.

Về chữ nghĩa, phần lớn câu chữ trùng với bản Ngô Trừng, chỉ khác cách chia đoạn và đặt tên thiên; vài câu đổi chỗ, vài chữ khác nhau như thường thấy giữa các bản khắc. Người đã đọc chuyên mục Táng Thư trên vugioi.com có thể đối chiếu: thiên Khí Cảm tương ứng phần đầu Nội thiên, thiên Tứ Thế và Hình Thế tương ứng phần Ngoại thiên.

Câu mở đầu – 氣感篇首

葬者,乘生氣也。五氣行乎地中,發而生乎萬物。人受體於父母,本骸得氣,遺體受蔭。經曰:氣感而應,鬼福及人。

Dịch: Táng là cưỡi sinh khí. Năm khí đi trong lòng đất, phát ra thì sinh muôn vật. Người nhận thân thể từ cha mẹ; hài cốt gốc được khí thì thân thể còn lại được che chở. Kinh nói: khí cảm thì ứng, phúc của người đã khuất đến với người sống.

Tứ thế – 四勢篇

夫葬以左為青龍,右為白虎,前為朱雀,後為玄武。玄武垂頭,朱雀翔舞,青龍蜿蜒,白虎馴頫。

Dịch: Phép táng lấy bên trái là Thanh Long, bên phải là Bạch Hổ, trước là Chu Tước, sau là Huyền Vũ. Huyền Vũ cúi đầu, Chu Tước múa lượn, Thanh Long uốn khúc, Bạch Hổ cúi phục hiền lành.

Núi đồi Hà Giang trong sương, thung lũng có núi bao hai bên
Núi đồi Hà Giang trong sương: thung lũng có núi ôm hai bên, núi sau gối, đồi trước chầu. Đó là tứ thế Long Hổ Tước Vũ của Táng Kinh. (Ảnh: Vương Trí Bình, Wikimedia Commons, CC BY-SA 4.0)

Bốn câu này là chỗ Ngọc Xích Kinh đứng lên khi bàn Thẩm Huyệt và Trục Cát. Tả Long hữu Hổ của Táng Kinh là hình; Ngọc Xích đem hình ấy gắn với phương vị, sinh vượng, công vị. Đọc hai sách liền nhau mới thấy mạch: hình thế đi trước, lý khí theo sau.

Bản dịch và giảng đầy đủ: Táng Thư: Nội thiên, táng là cưỡi sinh khí và các bài trong chuyên mục Táng Thư 葬書.

Vì sao đóng chung với một sách Tam Hợp – 合刻之意

Tên đầy đủ của bản khắc có hai chữ "toàn bị" (全備): đầy đủ mọi phần. Thư lâm Kiến Dương đời Minh làm sách để bán cho thầy địa lý và người học; một cuốn vừa có kinh Tam Hợp có chú, có bình, có đồ quyết, lại kèm sẵn ba sách hình thế kinh điển, thì người mua không phải tìm thêm. Đó là lý do thương mại.

Nhưng còn lý do học thuật. Ngọc Xích Kinh tự nó đã dựa trên hình thế: thiên Thẩm Thế mở đầu bằng sao trời và núi sông, thiên Thẩm Long dạy xem long đi long dừng, thiên Thẩm Huyệt dạy tìm chỗ khí tụ, đều là đề tài của Táng Kinh và Phát Vi Luận. Đặt ba sách hình thế phía sau giống như đính kèm phần "nguồn" cho người đọc tự đối chiếu. Phát Vi Luận cho bộ khung âm dương (cương nhu, động tĩnh, tụ tán), Táng Kinh cho nguyên lý sinh khí và tứ thế, Bác Sơn thiên cho phép xem long huyệt sa thuỷ theo từng bước.

Cũng cần nói rõ: việc đóng chung không có nghĩa ba sách này "thuộc" Ngọc Xích Kinh. Tưởng Đại Hồng trong Bình Sa Ngọc Xích Biện Nguỵ bác phần lý khí của Ngọc Xích rất gắt, nhưng vẫn coi Táng Kinh là kinh gốc. Hai thái độ ấy không mâu thuẫn: người đời sau có thể tranh nhau về phương vị, còn cái nền sinh khí, tàng phong, đắc thuỷ thì các phái đều nhận.

Sườn núi Hoàng Liên Sơn với các dải núi trùng điệp
Sườn Hoàng Liên Sơn trùng điệp. Hình thế đi trước, lý khí theo sau: đó là lý do ba sách hình thế được đóng chung với Ngọc Xích. (Ảnh: Christophe95, Wikimedia Commons, CC BY-SA 4.0)

Bác Sơn thiên ở phần sau – 博山篇

Ngay sau Táng Kinh, bản khắc in Bác Sơn thiên, đề "Tống Hoàng Diệu Ứng trứ", mở bằng thiên Căn Nguyên (根源篇) rồi Luận Khí, Luận Long, Luận Huyệt, Luận Sa, Luận Thuỷ, Luận Minh Đường. Khác với hai sách trên, Bác Sơn thiên chưa có chuyên mục riêng trên Kho sách, nên sẽ được dịch đầy đủ trong ba bài cuối của chuyên mục này.

Thầy Vũ Giới nhận xét – 師評

Thầy Vũ Giới thường dặn học trò Liên Hoa: học một sách Tam Hợp mà không đọc Táng Kinh thì như học chữ mà không biết nghĩa. Phương vị, tràng sinh, công vị đều là cách diễn đạt; cái được diễn đạt là sinh khí có đến, có dừng, có tụ hay không. Phần phụ lục này nên đọc ngược lại: đọc Táng Kinh trước, Phát Vi Luận sau, rồi mới quay lại Ngọc Xích. Đọc như vậy sẽ thấy rõ chỗ nào Ngọc Xích đứng vững trên nền hình thế, chỗ nào chỉ là quy tắc phương vị đặt thêm.

Thầy Vũ Giới giảng: "Bản khắc này hay ở chỗ nó tự đặt mình bên cạnh cái gốc. Học trò đọc tới đây là đã đi hết một vòng: từ sao trời, qua long huyệt sa thuỷ, qua phương vị, và quay về câu 'táng là cưỡi sinh khí'. Lý pháp ở trong sách, còn thủ pháp nhận khí ngoài núi thì phải đi cùng thầy."

Ghi chú biên soạn: Bài này giới thiệu phần phụ lục ở cuối quyển hạ, từ đầu Phát Vi Luận đến hết Táng Kinh; bản khắc đời Minh, thư lâm Trần Hiền khắc (thuộc công cộng). Nguyên văn trích dẫn đã lược, có dấu "……". Phần dịch đầy đủ hai sách nằm ở hai chuyên mục riêng trên Kho sách. Phong Thuỷ Liên Hoa dịch và biên soạn theo bài giảng của Thầy Vũ Giới; lý pháp thì chia sẻ, thủ pháp phải dạy trực tiếp.

Bài trước: Thiên Cơ phú (4): Bảng thuỷ pháp hợp cục long hướng. Bài sau: Bác Sơn thiên (1): Căn Nguyên và Luận Long.

Công cụ Liên Hoa dùng kèm bài này – 蓮花工具

  • La Kinh Liên Hoa: đo phương tứ thế quanh huyệt, đối chiếu Táng Kinh với phương vị của Ngọc Xích.
  • Lập Cục Pháp: lập cục âm trạch, dương trạch theo nguyên lý Liên Hoa, có xét vận khí.
  • Vẽ Mặt Bằng Liên Hoa: vẽ Long Hổ, Tước Vũ quanh huyệt để xem tứ thế có đủ không.

Bài liên quan – 相關文章

Học bài bản cùng Thầy Vũ Giới – 隨師研習

Táng Kinh, Phát Vi Luận và Ngọc Xích Kinh là ba tầng của một mạch học. Thầy Vũ Giới giảng theo thứ tự hình thế trước, lý khí sau, có thực địa. Xem Khoá học cao cấp Phong Thuỷ Sư Liên Hoa hoặc Khảo luận phong thuỷ – khôi phục nguyên lý gốc. Ghi danh, hỏi lịch khai giảng qua Zalo 0988 964 636 (Thầy Vũ Giới, TP.HCM).

Câu hỏi thường gặp – 常見問題

Phụ lục của Bình Sa Ngọc Xích Kinh gồm những gì? – 附錄何書

Gồm ba sách in nối sau Thiên Cơ phú: Phát Vi Luận (16 thiên), Táng Kinh (8 thiên) và Bác Sơn thiên của Hoàng Diệu Ứng.

Phát Vi Luận trong bản này đề tác giả là ai? – 發微論作者

Bản khắc đề "Tống Thái Phát Thần Dữ trứ", tức thân phụ của Thái Nguyên Định. Bản lưu hành phổ biến đề Thái Nguyên Định.

Táng Kinh trong bản này khác bản thường đọc thế nào? – 葬經異同

Câu chữ phần lớn giống bản Ngô Trừng, nhưng chia làm tám thiên có tên (Khí Cảm, Nhân Thế, Bình Chi, Sơn Thế, Tứ Thế, Quý Huyệt, Hình Thế, Thủ Loại) thay vì Nội, Ngoại, Tạp thiên.

Vì sao một sách Tam Hợp lại kèm sách hình thế? – 合刻之由

Để cuốn sách "toàn bị" cho người học, và vì lý khí phương vị của Ngọc Xích vốn đứng trên nền sinh khí, tứ thế của Táng Kinh và âm dương cương nhu của Phát Vi Luận.

Nên đọc phần này theo thứ tự nào? – 讀法

Theo lời Thầy Vũ Giới: đọc Táng Kinh trước, rồi Phát Vi Luận, sau cùng quay lại Ngọc Xích Kinh để thấy chỗ nào là hình thế, chỗ nào là phương vị đặt thêm.

Từ khoá: ["phụ lục ngọc xích kinh" · "發微論" · "葬經" · "phát vi luận" · "táng kinh tám thiên" · "bình sa ngọc xích kinh"]

Bài viết liên quan

Có thể quý vị quan tâm

Đi tiếp

Khoá học liên quan, app áp dụng, bài học thuật cùng chủ đề và quà tài liệu.

Bình luận

để gửi bình luận.

  • Đang tải bình luận…