Dương Trạch Đại Thành
陽宅大成 (宅譜邇言 卷二 · 廊廡吉凶 · 天井吉凶 · 廚灶方向 · 水井方位)
Tác giả: Nguỵ Thanh Giang (魏青江, hiệu Thanh Giang Tử 青江子, người Kinh Hương 荊鄉, đời Thanh); con cháu họ Nguỵ cùng biên, hiệu
Bản gốc: bản khắc đời Thanh, Càn Long năm thứ 6 Tân Dậu (1741), 16 tập.
Bài trước xét lầu gác, cửa và cổng, tức phần nhà nhìn từ bên ngoài. Bài này bước vào trong: hành lang và nhà ngang hai bên (廊廡), giếng trời giữa các lớp nhà (天井), bếp (廚灶) và giếng nước (水井). Bốn thứ này là "nội tạng" của một ngôi nhà truyền thống: hành lang dẫn người, giếng trời đón sáng và nước mưa, bếp nuôi người, giếng cấp nước. Nhà phố hôm nay vẫn có đủ: hành lang bên, giếng trời lấy sáng, bếp, bồn nước hay giếng khoan.
Trả lời nhanh: Theo Dương Trạch Đại Thành, nhà chính là chủ, hành lang và nhà ngang là tay chân: phải có, phải cân hai bên, không cao hơn nhà chính, không thò ra, không tách rời. Giếng trời nên vuông vức như bàn cờ, rộng mà nông, sạch sẽ, tương xứng với nhà; kỵ giếng trời hẹp dài, quá sâu, có đá lộn xộn, cây, nhà nhỏ ở giữa, nước đọng không thoát. Bếp nên quay vào trong nhà, sạch sẽ, không đối cửa, không đối giếng, không đặt sau bàn thờ hay sau giường, không ở dưới xà. Giếng nước nên ở phương tốt, xa bếp, không ngay trước cửa, không giữa nhà, không trồng cây sát miệng giếng.
Thầy Vũ Giới giảng: "Hành lang là tay chân, giếng trời là phổi, bếp là dạ dày, giếng nước là mạch máu của ngôi nhà. Sách cổ phán nhiều bệnh cho từng chỗ, nhưng mình đọc ngược lại mới ra bài học: chỗ nào bẩn, tối, ẩm, đọng thì chỗ đó sinh chuyện."
Hành lang và nhà ngang: tay chân của nhà – 問廊廡吉凶
Nguyên văn – 原文
問廊廡吉凶若何?曰:正屋為主人,為本身;兩廊為僕從,為手足。無僕從則主人無所使,無手足則本身成何用?廊廡與正屋端方整齊,……兩邊推出,殊非吉相。……二三層內,斷不可無橫廊也。……屋大兩廊小,內外必相傷。……屋大無廊少橫廊,退財官事。
Dịch: Hỏi hành lang, nhà ngang lành dữ thế nào? Đáp: nhà chính là chủ nhân, là bản thân; hai dãy hành lang là tôi tớ, là tay chân. Không có tôi tớ thì chủ nhân không có ai sai bảo, không có tay chân thì bản thân làm được gì? Hành lang nhà ngang với nhà chính phải ngay ngắn chỉnh tề, … hai bên đẩy chìa ra ngoài thì chẳng phải tướng lành. … Nhà hai ba lớp thì quyết không thể thiếu hành lang ngang. … Nhà lớn mà hai hành lang nhỏ, trong ngoài ắt hại nhau. … Nhà lớn mà không có hành lang, ít hành lang ngang, lui của, việc quan.

Giảng: Hình ảnh chủ nhân và tay chân (主人 · 手足) là cách sách đặt quan hệ giữa nhà chính và các dãy phụ. Nhà chính cần có dãy phụ hai bên để "sai bảo", tức để chứa các công năng phục vụ và để che chắn; nhưng dãy phụ phải ngay ngắn, cân đối, không được "đẩy chìa ra ngoài" (兩邊推出) như hai cánh tay giang rộng không ôm. Nhà nhiều lớp mà không có hành lang ngang nối các lớp thì người đi lại phải băng qua sân, mưa nắng bất tiện, các khối nhà rời rạc.
Tỉ lệ cũng được nhấn mạnh: "nhà lớn mà hai hành lang nhỏ" là chủ quá to, tay chân quá yếu; ngược lại, bài 51 đã răn nhà phụ cao hơn nhà chính là "lấn chủ". Nguyên tắc vẫn là chủ khách rõ ràng và tương xứng.
Câu ca hành lang: thò ra, tách rời, cao thấp – 廊廡歌訣
Nguyên văn – 原文
廊堂脫離不連墻,退散田財。……屋有前廊無後廊,自然安在得久長。……兩廊淺長,冷退漸消。……廊廊邊短一邊長,是非紛亂。廊邊有一邊無,……造廊不造堂,爭鬧卻難當。……廂脊與正一般高,下人奴僕逞雄豪。……故兩廂之後簷必低於前簷五六寸或八九寸,俾左右侍從皆向乎內,而無反背不顧之形。
Dịch: Hành lang với nhà chính tách rời, không liền tường, ruộng và của lui tán. … Nhà có hành lang trước, không có hành lang sau, tự nhiên yên ổn lâu dài. … Hai hành lang nông mà dài, nguội lạnh, dần tiêu hao. … Hành lang một bên ngắn một bên dài, thị phi rối loạn. Hành lang bên có bên không, … Làm hành lang mà không làm nhà chính, tranh cãi khó đương. … Nóc nhà ngang cao bằng nhà chính, kẻ dưới, tôi tớ hống hách. … Cho nên mái sau của hai nhà ngang phải thấp hơn mái trước năm sáu tấc hoặc tám chín tấc, khiến hai bên hầu cận đều hướng vào trong, không có hình quay lưng không đoái.

Giảng: Câu cuối là một chi tiết kỹ thuật rất hay: mái sau của nhà ngang phải thấp hơn mái trước vài tấc, để nước mưa và "thế" của nhà ngang đổ vào phía sân trong, như người hầu cúi về phía chủ. Nếu mái nhà ngang chia đều hai phía như chữ nhân, nửa mái quay ra ngoài, sách gọi là "quay lưng không đoái". Trong kiến trúc sân trong truyền thống Trung Hoa, đây chính là kiểu mái dốc một phía vào trong (四水歸堂, bốn nước về sân).
Các câu còn lại đều về cân đối và liền lạc: hành lang phải liền với nhà chính, không tách rời; hai bên phải dài ngắn như nhau, bên có bên không là lệch; nóc nhà ngang không cao bằng nhà chính; không làm phụ trước khi có chính. Với nhà phố, hành lang bên, mái hiên hai bên sân trước nên cùng cao, cùng dài, nối liền với khối nhà chính.
Giếng trời: vuông như bàn cờ, rộng mà nông – 問天井吉凶
Nguyên văn – 原文
問天井吉凶若何?曰:……天井太深,財不聚,……太長,……惟如棋盤樣,……方而淺者為佳。……天井深者屬陰,……故四方濶而淺者為吉。深亦不過二尺五寸,四圍陽溝再深一二寸即可矣。……天井內亂石或假山之類……天井內栽植……天井中有小屋者,名埋兒煞。……宅後天井太濶,洩氣耗財。橫九直七步,田地發無數;橫七直五步,金玉滿倉庫;橫五直三步,清閒頗安富。
Dịch: Hỏi giếng trời lành dữ thế nào? Đáp: … giếng trời quá sâu thì của không tụ, … quá dài thì … chỉ có kiểu như bàn cờ, … vuông mà nông là tốt. … Giếng trời sâu thuộc âm, … cho nên bốn phía rộng mà nông là lành. Sâu cũng không quá hai thước năm tấc, rãnh nước quanh bốn phía sâu thêm một hai tấc là được. … Trong giếng trời có đá lộn xộn hay non bộ … Trong giếng trời trồng cây … Giữa giếng trời có nhà nhỏ, gọi là sát chôn con. … Giếng trời sau nhà quá rộng, tiết khí hao của. Ngang chín bước dọc bảy bước, ruộng đất phát vô số; ngang bảy dọc năm, vàng ngọc đầy kho; ngang năm dọc ba, thanh nhàn khá giàu yên.

Giảng: Giếng trời (天井) là khoảng sân lộ thiên giữa các lớp nhà, nơi đón sáng, đón gió và thu nước mưa. Tiêu chuẩn sách đưa ra rất cụ thể: vuông như bàn cờ, rộng mà nông, đáy không sâu quá hai thước rưỡi, rãnh quanh sâu thêm một hai tấc. Giếng trời hẹp mà sâu thì như cái giếng thật: tối, ẩm, rêu, sách gọi là "thuộc âm". Giếng trời dài như hành lang thì gió lùa một chiều.
Ba tỉ lệ 9 × 7, 7 × 5, 5 × 3 bước là gợi ý kích thước theo quy mô nhà, đều là hình chữ nhật hơi dẹt, ngang lớn hơn dọc. Các vật kỵ trong giếng trời là đá lộn xộn, non bộ, cây lớn, nhà nhỏ chen giữa, tức những thứ chiếm mất khoảng trống mà giếng trời cần để thở. Còn "giếng trời sau nhà quá rộng" là phía sau trống hoác, mất chỗ tựa. Với nhà phố, giếng trời lấy sáng nên đủ rộng, sạch, thoát nước tốt, đừng biến thành kho chứa đồ hay hồ non bộ chật kín.
Câu ca giếng trời: cao thấp, đọng nước, chia đôi – 天井歌訣
Nguyên văn – 原文
四邊一般乎,富貴家昌樂。……停聚水無出,漏留……。……屋大天井小,財發男兒少;屋小天井大,財散不安泰。天井前收攏,橫財來湧湧。……天井口濶,外無包藏,氣散財耗。……天井窄狹,陰氣太盛。……天井坦方,奴僕成雙。
Dịch: Bốn bên bằng phẳng như nhau, nhà giàu sang vui vẻ. … Nước đọng tụ lại không thoát ra, … Nhà lớn mà giếng trời nhỏ, của phát mà con trai ít; nhà nhỏ mà giếng trời lớn, của tán, không yên ổn. Giếng trời phía trước thu hẹp lại, của bất ngờ ùn ùn kéo đến. … Miệng giếng trời rộng, bên ngoài không có gì bao bọc, khí tán, của hao. … Giếng trời chật hẹp, âm khí quá thịnh. … Giếng trời bằng phẳng vuông vức, tôi tớ thành đôi.

Giảng: Câu ca về giếng trời lặp lại ba tiêu chí của mục trên và thêm một điều quan trọng: thoát nước. "Bốn bên bằng phẳng như nhau" là mặt sân không lồi lõm; "nước đọng tụ lại không thoát ra" là điều sách xếp vào loại dữ. Giếng trời là nơi nước mưa từ bốn mái đổ xuống; nếu rãnh không thoát, sân thành vũng, chân tường ẩm, muỗi sinh. Trong nguyên văn còn nhiều câu về sân "một lồi một hố", sân "cao một đầu thấp một đầu", tức mặt sân dốc sai hướng.
Tỉ lệ nhà và giếng trời cũng được nhắc lại: nhà lớn giếng trời nhỏ thì nhà tối, bí; nhà nhỏ giếng trời lớn thì trống, khó giữ. "Giếng trời phía trước thu hẹp lại" là sân có giới hạn, có bao bọc, hợp với nguyên tắc minh đường ở bài 43: nên tụ không nên tán.
Bếp: quay vào trong, sạch sẽ, không bị đâm – 問廚灶方向
Nguyên văn – 原文
問廚竈方向如何?曰:……居宅除大門總口外,竈亦甚緊。況婦人朝夕……生子多賴於此。竈向中宮,利家和人順。……向前為順,……向內為逆。……竈與井相對,家計年年退。……竈井同一廊,姑媳日相妨。竈前潔淨無災殃,積水污穢生瘡瘍。……竈前左右有門冲,口舌破財。……竈門對房門,災病……。神龕後作竈,招訟心焦燥。房床後作竈,頭痛小人鬧。……鍋上當桁椽,喫飯鬧喧喧。……並排兩處竈,……一廊分兩竈,兄弟相爭。
Dịch: Hỏi bếp và hướng bếp thế nào? Đáp: … nhà ở ngoài cửa lớn là cửa ngõ chung, thì bếp cũng rất quan trọng. Huống chi đàn bà sớm tối … sinh con nuôi con phần nhiều nhờ vào đó. Bếp hướng về trung cung, lợi cho nhà hoà, người thuận. … Hướng ra trước là thuận, … hướng vào trong là nghịch. … Bếp đối với giếng, của nhà năm năm lui. … Bếp và giếng chung một hành lang, mẹ chồng nàng dâu ngày ngày ngăn trở nhau. Trước bếp sạch sẽ không tai ương, nước đọng bẩn thỉu sinh mụn nhọt. … Trước bếp hai bên có cửa đâm vào, khẩu thiệt hao của. … Cửa bếp đối cửa buồng, tai bệnh … Làm bếp sau khám thờ, chuốc kiện tụng, lòng nóng nảy. Làm bếp sau giường ngủ, đau đầu, kẻ tiểu nhân quấy. … Trên nồi đúng ngay xà gồ, ăn cơm ồn ào. … Hai bếp đặt cạnh nhau, … một hành lang chia hai bếp, anh em tranh nhau.

Giảng: Sách đặt bếp ngay sau cửa lớn về tầm quan trọng, vì đó là nơi nấu ăn nuôi cả nhà. Các câu ca về bếp, gạt lời phán đi, là một bản quy tắc vệ sinh và an toàn khá đầy đủ. Bếp sạch: "trước bếp sạch sẽ không tai ương, nước đọng bẩn thỉu sinh mụn nhọt" là câu ai cũng đồng ý. Bếp không bị đâm: cửa đâm vào bếp làm gió lùa lửa, người đi qua va chạm. Bếp xa giếng: bếp đối giếng, bếp chung hành lang với giếng là lửa và nước sát nhau, nước giếng dễ bẩn. Bếp không sau bàn thờ, sau giường: khói, nóng, mùi dội vào nơi thờ và nơi ngủ. Bếp không dưới xà: khói hun xà gỗ, bụi rơi vào nồi.
"Một hành lang chia hai bếp, anh em tranh nhau" là cảnh đại gia đình chia bếp, mỗi nhà một bếp chung một lối, chuyện va chạm là thường. Về hướng bếp, sách có các quy tắc theo sao Cửu Tinh (bếp ở phương Ngũ Hoàng thì bất lợi, phương Lục Bạch, Bát Bạch thì tốt); Phong Thuỷ Liên Hoa xét lớp lý khí này sau khi bếp đã sạch, thoáng, an toàn.
Giếng nước: phương nào nên đào – 問水井宜在何方
Nguyên văn – 原文
問水井宜在何方?曰:井水宜生旺方,忌閉煞方。吉方鑿井而飲,生聰明俊秀之子;凶方鑿井而飲,生愚拙……之人。天干位上吉,地支位不宜。……水井當門,……堂前穿井,口舌訟脹。……井連灶邊,虛耗年年。……中宮有井,疾病長眠。……井畔栽花,……井邊植樹,……填塞井灶,通狎安然。
Dịch: Hỏi giếng nước nên ở phương nào? Đáp: giếng nên ở phương sinh vượng, kỵ phương bế sát. Đào giếng ở phương lành mà uống thì sinh con thông minh tuấn tú; đào ở phương dữ mà uống thì sinh người ngu vụng … Ở vị thiên can thì lành, ở vị địa chi thì không nên. … Giếng ngay trước cửa, … Đào giếng trước nhà chính, khẩu thiệt, kiện tụng. … Giếng liền bên bếp, hao hụt năm năm. … Giữa nhà có giếng, bệnh tật nằm mãi. … Bên giếng trồng hoa, … Bên giếng trồng cây, … Lấp giếng, lấp bếp cho đúng cách thì thông suốt yên ổn.

Giảng: Phần phương vị giếng là một bảng dài hai mươi bốn sơn, mỗi phương bốn câu khen chê, lẫn lộn chuyện tài lộc, con cái và bệnh tật. Nguyên tắc tổng quát là giếng ở phương can thì tốt, phương chi thì không nên, và nên ở phương sinh vượng của cục. Phong Thuỷ Liên Hoa không dùng bảng này để phán bệnh hay đoán con cái thông minh hay ngu.
Phần dùng được nằm ở các câu về vị trí so với nhà: giếng không ngay trước cửa (vướng lối đi, trẻ nhỏ dễ ngã), không ở giữa nhà (ẩm cả khối nhà), không liền bếp (lửa nước sát nhau, nước dễ bẩn), không trồng cây hoa sát miệng giếng (lá rụng, rễ làm nứt thành giếng, sâu bọ). Câu "lấp giếng, lấp bếp cho đúng cách thì yên" cũng là lời khuyên thực tế: giếng bỏ hoang phải lấp kỹ, không để hố nguy hiểm. Với nhà phố, "giếng" là bồn nước, bể ngầm, giếng khoan; cùng nguyên tắc: sạch, kín, xa bếp, xa chỗ ô nhiễm.
Luận theo Phong Thuỷ Liên Hoa – 蓮花風水按語
Bốn mục hành lang, giếng trời, bếp, giếng nước cho thấy rõ cách người xưa nghĩ về bên trong ngôi nhà như một cơ thể: nhà chính là thân, hành lang là tay chân, giếng trời là chỗ thở, bếp là chỗ nuôi, giếng là nguồn nước. Mỗi bộ phận có vị trí đúng, tỉ lệ đúng và phải sạch sẽ. Phần lớn các lời phán bệnh tật trong sách, đọc ngược lại, đều chỉ về những chỗ bẩn, tối, ẩm, đọng nước, gió lùa, khói hun.

Phong Thuỷ Liên Hoa giữ phần quan sát và bỏ phần phán. Khi xem bên trong một ngôi nhà, người làm nghề nên đi theo đúng thứ tự này: hành lang và các khối phụ có cân, có liền với nhà chính không; giếng trời đủ rộng, nông, sạch, thoát nước không; bếp có sạch, thoáng, tránh xa cửa đâm, giếng nước, bàn thờ, giường ngủ không; nguồn nước có sạch, kín, xa bếp và xa chỗ bẩn không. Sửa được những điều này thì nhà đã khoẻ; lớp phương vị bếp, giếng theo Cửu Tinh và hai mươi bốn sơn là bước tinh chỉnh sau. Không có hướng bếp nào bảo đảm giàu sang, và không có vị trí giếng nào quyết định con cái thông minh.
Thứ tự vẫn là hình trước, lý sau: vệ sinh, ánh sáng, thoát nước, an toàn trước; phương vị sau.
Tóm lại – 總結
- Nhà chính là chủ, hành lang và nhà ngang là tay chân: phải có, cân hai bên, liền với nhà chính, không cao bằng nhà chính, không thò chìa ra.
- Mái sau nhà ngang thấp hơn mái trước để "hướng vào trong", nước đổ về sân.
- Giếng trời vuông như bàn cờ, rộng mà nông, mặt phẳng, thoát nước tốt; kỵ hẹp sâu, đá lộn xộn, cây, nhà nhỏ chen giữa.
- Bếp sạch, không bị cửa đâm, không đối giếng, không sau bàn thờ hay giường ngủ, không dưới xà.
- Giếng nước không trước cửa, không giữa nhà, không liền bếp, không trồng cây hoa sát miệng; giếng bỏ thì lấp kỹ.
- Bảng phương vị bếp, giếng là lớp lý khí, dùng sau khi đã xét hình và vệ sinh.
Nguồn: Dương Trạch Đại Thành (陽宅大成), phần Trạch Phổ Vấn Đáp Nhĩ Ngôn quyển 2, các mục Hỏi hành lang nhà ngang (問廊廡吉凶), giếng trời (問天井吉凶), bếp (問廚竈方向) và giếng nước (問水井宜在何方); bản khắc đời Thanh năm Càn Long Tân Dậu (1741), thuộc công cộng. Chỉ chép các câu đọc chắc theo nét khắc, chỗ lược ghi dấu ba chấm; sơ đồ trong bài vẽ lại để minh hoạ. Thầy Vũ Giới tổng hợp và biên soạn; lý pháp thì chia sẻ, thủ pháp phải dạy trực tiếp.
Công cụ Liên Hoa dùng kèm bài này – 蓮花工具
- La Kinh Liên Hoa: đo phương bếp, phương giếng so với tâm nhà.
- Lập Cục Pháp: định cục để xét phương sinh vượng cho giếng và bếp.
- Vẽ Mặt Bằng Liên Hoa: vẽ giếng trời, hành lang, vị trí bếp, giếng, bàn thờ, giường.
Bài liên quan – 相關文章
- Kệ sách cổ Tam Hợp trên Kho Sách Quý
- Dương Trạch Đại Thành (51): lầu gác, lầu dữ, cửa và cổng
- Dương Trạch Đại Thành (46): nước trong nhà qua ba giếng trời
- Dương Trạch Đại Thành (43): minh đường nên tụ không nên tán
Học bài bản cùng Thầy Vũ Giới – 隨師研習
Thuộc câu ca về bếp, giếng là phần Thư; bước vào một ngôi nhà, thấy ngay giếng trời có thở được không, bếp có bị đâm không, nước có đọng không, rồi vẽ lại mặt bằng cho đúng là phần Nhãn và Tâm, phải học trực tiếp. Xem Khoá học cao cấp Phong Thuỷ Sư Liên Hoa hoặc Khảo luận phong thuỷ – khôi phục nguyên lý gốc. Ghi danh, hỏi lịch khai giảng qua Zalo 0988 964 636 (Thầy Vũ Giới, TP.HCM).
Câu hỏi thường gặp – 常見問題
Giếng trời nhà phố nên làm thế nào? – 天井
Theo sách, giếng trời nên vuông vức, rộng mà nông, mặt phẳng, thoát nước tốt, tương xứng với nhà. Không để đá, cây, đồ đạc chiếm chỗ.
Bếp đối diện giếng nước, bồn nước có sao không? – 竈與井相對
Sách răn bếp đối giếng, bếp chung lối với giếng. Thực tế là lửa và nước nên tách xa, nguồn nước dễ bẩn khi sát bếp.
Có nên đặt bếp sau bàn thờ hay sau giường? – 神龕後作竈
Không nên. Sách xếp cả hai vào loại dữ; khói, nóng và mùi bếp dội vào nơi thờ và nơi ngủ.
Giếng nước nên ở đâu? – 水井
Ở phương sinh vượng của cục theo sách; về hình thì không trước cửa, không giữa nhà, không liền bếp, không trồng cây sát miệng giếng.
Nhà ngang có được cao bằng nhà chính? – 廂脊
Không nên. Nhà ngang là "tay chân", phải thấp hơn nhà chính, cân hai bên, liền với nhà chính, mái sau thấp hơn mái trước.








