Dương Trạch Đại Thành
陽宅大成 (宅譜邇言 卷二 · 改整浸潤 · 斷制白蟻 · 治蟲鼠法)
Tác giả: Nguỵ Thanh Giang (魏青江, hiệu Thanh Giang Tử 青江子, người Kinh Hương 荊鄉, đời Thanh); con cháu họ Nguỵ cùng biên, hiệu
Bản gốc: bản khắc đời Thanh, Càn Long năm thứ 6 Tân Dậu (1741), 16 tập.
Bài trước xét các công trình phụ quanh nhà. Bài này là phần "chữa bệnh" của ngôi nhà, và là một trong những phần thực dụng nhất của cả bộ sách. Trạch Phổ Nhĩ Ngôn hỏi ba câu mà gia chủ nào cũng gặp: nhà bị thấm ẩm vì đâu và sửa thế nào (改整浸潤), nhà có mối trắng vì đâu và trị thế nào (斷制白蟻), và nhà nhiều sâu bọ, rệp, muỗi, chuột thì làm sao (治蟲鼠法). Điều đáng quý là sách tìm nguyên nhân ở dòng nước, gió và kết cấu nhà trước, rồi mới bàn đến cách trị.
Trả lời nhanh: Theo Dương Trạch Đại Thành, nhà thấm ẩm vì nước không thoát đúng: rãnh đặt sai phía, đất đắp lấp mương, tường chặn đường nước, nhà xây thêm làm bí, gốc cây mục giữ nước, hang hốc ngấm nước. Cách sửa là đào cái đáng đào, đắp cái đáng đắp, khơi rãnh, mở ao, đào giếng thấm cho nước có lối ra; nhà mới xây ẩm thì chờ đất ổn định khoảng ba năm. Mối sinh ra vì gió lùa qua chỗ lõm, nước đọng ẩm, ngõ hẹp bí, gốc cây mục, gỗ mục trong nhà; trị gốc là chặn gió, khơi nước, đào gốc mục, thay gỗ hỏng, rồi lần theo đường mối tìm tổ. Sâu bọ, rệp, chuột sinh ở nơi nước bẩn, ẩm, có hang hốc; giữ nhà sạch, bịt lỗ, xông khói thảo mộc.
Thầy Vũ Giới giảng: "Đây là chương tôi thích nhất quyển hai. Sách cổ không bảo dán bùa trị mối, mà bảo xem gió lùa đâu, nước đọng đâu, gốc cây mục đâu. Chữa nhà cũng như chữa người: tìm gốc bệnh trước, rồi mới dùng thuốc."
Nhà thấm ẩm vì đâu – 問陰水浸潤因何相犯
Nguyên văn – 原文
問陰水浸潤,因何相犯?如何改鑿,可免濕患?曰:造屋橫水者,通現以洩水氣;立向反水者,……正門以合水法。宅內安圳,須辨向方,宜左而放右,宜右而放左。水性反逆,漸漬滋潤,依法改放,氣順即乾。……有舊宅不乾忽然侵濕者,或土堆在來水去之上,或壅土填塞界溝,或牆壁砌阻水路,或左右添造壅氣不通,或別現改變高低不合,……或磚砌石積聚停滯,或大樹根爛水注在內,或穿洞穿陷,滿水浸潤,……當掘者掘之,當築者築之。
Dịch: Hỏi nước âm thấm ẩm do phạm vào đâu? Sửa đào thế nào để khỏi bị ẩm? Đáp: làm nhà mà nước chảy ngang thì phải khơi thông để tiết hơi nước; lập hướng mà nước quay ngược thì … sửa cửa chính cho hợp thuỷ pháp. Đặt rãnh trong nhà phải xét hướng: nên bên trái thì cho chảy ra bên phải, nên bên phải thì cho chảy ra bên trái. Nước chảy ngược thì dần dần thấm ướt; theo phép mà sửa lối chảy, khí thuận thì khô. … Có nhà cũ vốn không ẩm bỗng dưng bị thấm, hoặc vì đống đất chắn trên chỗ nước đến nước đi, hoặc đắp đất lấp mất mương ranh giới, hoặc xây tường chặn đường nước, hoặc hai bên xây thêm làm bí khí không thông, hoặc làm thêm chỗ khác khiến cao thấp không hợp, … hoặc gạch đá chồng chất làm nước đọng lại, hoặc rễ cây lớn mục nát, nước dồn vào trong, hoặc có hang hốc sụt lở, nước đầy ngấm vào, … chỗ đáng đào thì đào, chỗ đáng đắp thì đắp.

Giảng: Đoạn này là một bảng chẩn đoán thấm ẩm mà người thợ hôm nay đọc sẽ gật đầu từng câu. Sách liệt kê đủ các nguyên nhân: đường nước bị chặn (đống đất, tường xây chắn, mương bị lấp), nhà bị bí (xây thêm hai bên làm không khí không lưu thông), cao độ sai (làm thêm chỗ khác cao hơn khiến nước dồn về nhà), vật cản giữ nước (gạch đá chồng chất, rễ cây mục), hang hốc ngấm nước. Câu "nhà cũ vốn không ẩm bỗng dưng bị thấm" đặc biệt hay: nó dạy người làm nghề hỏi xem gần đây đã có gì thay đổi quanh nhà.
Nguyên tắc sửa cũng gọn: "chỗ đáng đào thì đào, chỗ đáng đắp thì đắp" (當掘者掘之,當築者築之). Không có bùa, không có vật trấn, chỉ có trả lại lối đi cho nước. Phần "rãnh nên bên trái thì chảy ra bên phải" là thuỷ pháp, nhưng ý thực tế là rãnh phải có hướng dốc rõ ràng, không chảy ngược.
Sửa nhà ẩm: khơi rãnh, mở ao, chờ đất ổn – 改鑿免濕
Nguyên văn – 原文
有新地造屋,初年浸潤,……後自乾者,或近埠塘,或水滿宅中,土氣未實,三年地氣漸結,客水自不能浸。……須鑿通出脚下,須躲避山淋頭。……或當前開塘以舒之,或下手鑿井以洩之,或掘旁深溝以疏之,則宅內地氣順而水路通,濕患自然免矣。
Dịch: Có nhà làm trên đất mới, năm đầu thấm ẩm, … về sau tự khô, hoặc vì gần bến gần ao, hoặc nước đầy trong nền nhà, khí đất chưa chắc; ba năm khí đất dần kết lại, nước bên ngoài tự không ngấm vào được. … Phải khơi thông lối ra dưới chân, phải tránh nước núi đổ xuống đầu nhà. … Hoặc mở ao phía trước để nới nước ra, hoặc đào giếng ở phía dưới dòng để tiết nước, hoặc đào rãnh sâu bên cạnh để khơi thông, thì khí đất trong nhà thuận mà đường nước thông, nạn ẩm tự nhiên khỏi.

Giảng: Câu "nhà mới năm đầu ẩm, ba năm khí đất kết lại thì tự khô" là quan sát rất đúng: nền đắp mới, vữa, bê tông còn ngậm nước, đất chưa lún ổn định; sau vài mùa mưa nắng thì nền chắc, nhà khô. Người làm nghề cần nói điều này với gia chủ để họ không hoảng mà đục phá vô ích.
Ba cách sửa sách đưa ra là ba giải pháp thoát nước kinh điển: mở ao phía trước làm hồ điều hoà, đào giếng phía dưới dòng làm giếng thấm, đào rãnh sâu bên cạnh làm rãnh thu nước ngầm. Thêm vào đó là "tránh nước núi đổ xuống đầu nhà", tức làm rãnh chặn nước mặt từ sườn dốc phía sau. Nhà phố hôm nay làm đúng những việc ấy bằng tên gọi khác: rãnh thu nước quanh móng, hố ga, lớp chống thấm chân tường, độ dốc sân về phía cống.
Mối trắng: vì gió, vì nước, vì gỗ mục – 問宅內生蟻
Nguyên văn – 原文
問宅內生蟻,因何相犯?如何改鑿而能卻之?……曰:有犯凹風生蟻者,須避風;有反外水生蟻者,須改向;……有橫水濕潤生蟻者,須通現;有阡坡逼煞生蟻者,須挖寬;有窄巷藏煞生蟻者,須放濶;……宅水反出生蟻者,須改圳;有朽株餘蟻入屋者,須挖根;有春夏枯木生蟻者,須換料;有蟻洞隨風引入者,須斷路;有濕極背地發蟻者,須遠除。……地氣散漫,水去風來者生蟻;房屋擁窄,後缺旁折者生蟻。
Dịch: Hỏi trong nhà sinh mối do phạm vào đâu? Sửa đào thế nào để đuổi được? … Đáp: có nhà phạm gió lùa chỗ lõm mà sinh mối, phải tránh gió; có nhà nước bên ngoài quay ngược mà sinh mối, phải đổi hướng; … có nhà nước chảy ngang làm ẩm mà sinh mối, phải khơi thông; có nhà bị bờ dốc ép sát mà sinh mối, phải đào rộng ra; có nhà ngõ hẹp giấu sát khí mà sinh mối, phải mở rộng; … nước nhà chảy ngược ra mà sinh mối, phải sửa rãnh; có gốc cây mục còn mối bò vào nhà, phải đào gốc; có gỗ khô mục mùa xuân hè sinh mối, phải thay vật liệu; có hang mối theo gió dẫn vào, phải cắt đường; có chỗ ẩm cực độ sau lưng nhà phát mối, phải dọn bỏ đi xa. … Khí đất tản mát, nước đi gió đến thì sinh mối; nhà cửa chen chúc chật hẹp, phía sau khuyết, bên cạnh gãy thì sinh mối.

Giảng: Đây có lẽ là bảng nguyên nhân mối mọt đầy đủ nhất trong sách phong thuỷ cổ. Mười nguyên nhân, mười cách trị, và gần như cách nào cũng là sửa môi trường: tránh gió lùa, khơi nước đọng, mở rộng chỗ bí, đào gốc cây mục, thay gỗ mục, cắt đường mối đi, dọn chỗ ẩm. Sinh học hôm nay xác nhận đúng như vậy: mối cần ẩm, cần gỗ mục làm thức ăn và cần đường đi kín từ đất vào nhà; cắt một trong ba điều ấy là mối giảm.
Câu kết "khí đất tản mát, nước đi gió đến thì sinh mối; nhà chen chúc chật hẹp, phía sau khuyết thì sinh mối" nối thẳng với bài 45 về gió lùa chỗ lõm và hố khuyết. Phong thuỷ ở đây không phải là chuyện may rủi mà là chuyện một ngôi nhà ẩm, bí, có gỗ mục thì mối đến.
Lần đường mối, tìm tổ, trị mối – 尋蟻制蟻
Nguyên văn – 原文
……察看蟻路,……仔細尋孔穴,樹根看出入。先問牆從何處起,圍牆內外,房屋前後,坡樹灶都要細細搜尋。……木性已朽,樹穿牆倒,白蟻匿於柱旁,……煤炭桐油燒熏,萬蟻自去。
Dịch: … quan sát đường mối đi, … tìm kỹ lỗ hang, xem chỗ ra vào ở rễ cây. Trước hết hỏi tường bắt đầu từ chỗ nào, trong ngoài tường bao, trước sau nhà, bờ dốc, cây cối, bếp núc đều phải tìm kỹ từng chỗ. … Gỗ đã mục, cây đâm thủng tường đổ, mối trắng nấp bên cột, … đốt than và dầu trẩu mà xông, muôn con mối tự bỏ đi.

Giảng: Phần này dạy cách lần theo đường mối giống hệt cách người diệt mối chuyên nghiệp làm hôm nay: tìm lỗ, tìm đường đất mối đắp, xem rễ cây, kiểm tra chân tường từ trong ra ngoài, trước nhà sau nhà, bờ dốc, gốc cây, bếp. Mối không tự nhiên xuất hiện trong cột nhà; nó đi từ đất lên, theo đường ẩm, nên tìm được đường đi là tìm được tổ.
Sách cũng chép một số cách xông khói, nuôi gà, bắt mối, kèm vài cách dùng bùa chọn ngày mà Phong Thuỷ Liên Hoa không dùng. Với nhà hôm nay, khi đã có mối trong gỗ, nên mời đơn vị diệt mối có giấy phép, dùng phương pháp an toàn; đồng thời làm phần việc mà sách nhấn mạnh: thay gỗ mục, bịt khe nứt chân tường, đào bỏ gốc cây mục sát nhà, giữ khô quanh móng. Không tự đốt các chất độc để xông trong nhà.
Sâu bọ, rệp, muỗi: giữ nước sạch, bịt hang – 問宅內蟲蟻 · 臭蟲
Nguyên văn – 原文
問宅內蟲蟻因何犯之?如何整治?曰:宅水不清,百蟲皆生。若放地支,亦多蟲蟻。巷內風入,……蟻滿屋,須塞窟戶。……燒杉木……不蛀。……問臭蟲如何治?……先治其本。……床腳門枋廚櫃等物,則無臭蟲。……或用青鹽水洗床帳,絕其跡。……肥皂洗抹布,抹器物,蟻不上。
Dịch: Hỏi sâu bọ trong nhà do phạm vào đâu? Chỉnh sửa thế nào? Đáp: nước trong nhà không sạch thì trăm loài sâu đều sinh. Nếu cho nước thoát về phương địa chi cũng nhiều sâu kiến. Gió trong ngõ lùa vào, … kiến đầy nhà, phải bịt hang hốc cửa nẻo. … Đốt gỗ sam … không bị mọt. … Hỏi rệp trị thế nào? … Trước hết trị cái gốc. … chân giường, khung cửa, tủ bếp … thì không có rệp. … Hoặc dùng nước muối xanh rửa giường màn, dứt dấu vết. … Lấy xà phòng giặt khăn lau, lau đồ đạc thì kiến không bò lên.

Giảng: Câu đầu là toàn bộ bài học: "nước trong nhà không sạch thì trăm loài sâu đều sinh" (宅水不清,百蟲皆生). Muỗi đẻ ở nước đọng, gián và kiến theo nước bẩn và thức ăn thừa, rệp ở giường gỗ ẩm. Cách trị của sách đi theo đúng thứ tự: sửa gốc (nước sạch, bịt hang, chặn gió ngõ), rồi mới đến các mẹo cụ thể như rửa giường màn bằng nước muối, lau đồ bằng nước xà phòng, xông khói thảo mộc.
Nhiều mẹo trong sách vẫn dùng được và an toàn: nước muối, xà phòng, giữ chân giường tủ khô sạch, xông lá thơm. Một số mẹo khác dùng các chất như hùng hoàng, chu sa để đốt xông; đây là những khoáng chất chứa asen và thuỷ ngân, tuyệt đối không nên đốt trong nhà. Phong Thuỷ Liên Hoa chỉ giữ những cách lành tính và luôn đặt vệ sinh nhà cửa lên trước.
Chuột: bịt hang, chặn gió, giữ sạch – 問宅內多鼠
Nguyên văn – 原文
問宅內多鼠,何以治之?曰:……子方風吹過午,宅內多老鼠,須避坎風;……凡宅內子方門,癸方門不可開,開則多鼠。擇晴……日塞鼠穴。……冬青葉、椿樹葉、絲瓜、梗葉各等分,四季燒烟熏,……鼠避於遠方,若再有,仍燒熏,便永斷。
Dịch: Hỏi trong nhà nhiều chuột lấy gì trị? Đáp: … gió phương Tý thổi qua phương Ngọ, trong nhà nhiều chuột, phải tránh gió Khảm; … phàm trong nhà cửa ở phương Tý, phương Quý không nên mở, mở thì nhiều chuột. Chọn ngày nắng ráo mà bịt hang chuột. … Lá đông thanh, lá xuân, xơ mướp, cành lá các thứ bằng nhau, bốn mùa đốt khói xông, … chuột lánh đi xa; nếu lại có thì lại đốt xông, sẽ dứt hẳn.

Giảng: Mục trị chuột cũng mở đầu bằng gió và cửa: gió bắc lùa xuyên nhà (phương Tý thổi qua phương Ngọ) và cửa mở ở phía bắc thì nhiều chuột. Phương vị Tý gắn với chuột là lớp tượng số; nhưng ý thực tế là nhà có luồng gió lạnh lùa xuyên, có cửa phía sau luôn mở, thì chuột có lối vào và chỗ trú. Cách trị chủ yếu vẫn là bịt hang vào ngày khô ráo và xông khói lá cây theo mùa để xua.
Với nhà phố, chuột vào theo cống, khe cửa, lỗ ống kỹ thuật và tìm thức ăn thừa. Bịt lỗ, lắp lưới cống, giữ bếp sạch, không để rác qua đêm là những việc hiệu quả nhất, đúng tinh thần "bịt hang" của sách.
Luận theo Phong Thuỷ Liên Hoa – 蓮花風水按語
Ba mục thấm ẩm, mối, sâu chuột cho thấy một mặt ít người biết của phong thuỷ cổ: nó là một môn bảo trì nhà cửa. Sách không coi mối mọt, ẩm thấp là "vận xui" phải giải bằng bùa, mà truy ra nguyên nhân ở gió, nước, đất, gỗ, rồi sửa đúng chỗ. Đây cũng là chỗ mà phong thuỷ và kỹ thuật xây dựng gặp nhau rõ nhất.

Phong Thuỷ Liên Hoa giữ toàn bộ phần chẩn đoán và các cách sửa bằng kỹ thuật; bỏ các phép chọn ngày dán bùa, và không dùng các chất độc để xông. Khi gia chủ than nhà ẩm, nhà có mối, việc đầu tiên của người làm nghề là đi một vòng quanh nhà: nước mưa đổ về đâu, rãnh có thông không, có gì mới xây chặn đường nước không, có gốc cây mục sát tường không, gỗ nào đã mục, chỗ nào gió lùa. Sửa xong những điều ấy rồi mới xét lại phương hướng rãnh, hướng cửa theo thuỷ pháp nếu cần. Không có vật phẩm nào thay được việc khơi một con rãnh.
Thứ tự vẫn là hình trước, lý sau: nước, gió, vật liệu trước; phương vị sau.
Tóm lại – 總結
- Nhà thấm ẩm vì nước không thoát: đất đắp, tường chặn, mương bị lấp, xây thêm làm bí, cao độ sai, rễ mục, hang hốc.
- Sửa ẩm: chỗ đáng đào thì đào, chỗ đáng đắp thì đắp; mở ao, đào giếng thấm, đào rãnh, chặn nước dốc từ phía sau.
- Nhà mới ẩm năm đầu là thường; khoảng ba năm nền ổn định thì khô.
- Mối sinh vì gió lùa chỗ lõm, nước đọng, chỗ bí, gốc cây mục, gỗ mục; trị gốc bằng cách sửa đúng nguyên nhân, rồi lần đường mối tìm tổ.
- "Nước trong nhà không sạch thì trăm loài sâu đều sinh": giữ nước sạch, bịt hang, dùng cách lành tính; không đốt chất độc trong nhà.
- Chuột: chặn gió lùa, bịt hang ngày khô, giữ bếp sạch.
Nguồn: Dương Trạch Đại Thành (陽宅大成), phần Trạch Phổ Vấn Đáp Nhĩ Ngôn quyển 2, các mục Hỏi nước âm thấm ẩm (問陰水浸潤), trong nhà sinh mối (問宅內生蟻), sâu bọ (問宅內蟲蟻), rệp (問臭蟲) và chuột (問宅內多鼠); bản khắc đời Thanh năm Càn Long Tân Dậu (1741), thuộc công cộng. Chỉ chép các câu đọc chắc theo nét khắc, chỗ lược ghi dấu ba chấm; sơ đồ trong bài vẽ lại để minh hoạ. Thầy Vũ Giới tổng hợp và biên soạn; lý pháp thì chia sẻ, thủ pháp phải dạy trực tiếp.
Công cụ Liên Hoa dùng kèm bài này – 蓮花工具
- La Kinh Liên Hoa: đo hướng rãnh thoát, hướng gió lùa so với nhà.
- Lập Cục Pháp: định thuỷ cục trước khi sửa hướng rãnh.
- Vẽ Mặt Bằng Liên Hoa: vẽ đường nước mưa, rãnh, chỗ ẩm, chỗ có mối quanh nhà.
Bài liên quan – 相關文章
- Kệ sách cổ Tam Hợp trên Kho Sách Quý
- Dương Trạch Đại Thành (53): cối giã, kho, nhà xí, chuồng gia súc
- Dương Trạch Đại Thành (45): gió lùa, hố khuyết, ngõ hẻm
- Dương Trạch Đại Thành (47): vì sao nhà lúc thịnh lúc suy
Học bài bản cùng Thầy Vũ Giới – 隨師研習
Thuộc bảng nguyên nhân thấm ẩm và mối là phần Thư; đi một vòng quanh nhà, chỉ ra đúng chỗ nước bị chặn, chỗ gió lùa, gốc cây mục đang dẫn mối vào, rồi chỉ cho thợ sửa là phần Nhãn và Tâm, phải học trực tiếp. Xem Khoá học cao cấp Phong Thuỷ Sư Liên Hoa hoặc Khảo luận phong thuỷ – khôi phục nguyên lý gốc. Ghi danh, hỏi lịch khai giảng qua Zalo 0988 964 636 (Thầy Vũ Giới, TP.HCM).
Câu hỏi thường gặp – 常見問題
Nhà cũ bỗng nhiên bị thấm là do đâu? – 舊宅忽然侵濕
Sách bảo xem gần đây có gì thay đổi: đất đắp, tường mới chặn đường nước, mương bị lấp, nhà bên xây cao hơn, rễ cây mục, hang hốc. Sửa đúng chỗ đó thì hết.
Nhà mới xây bị ẩm có sao không? – 新地造屋
Sách nói nhà mới năm đầu ẩm là thường, khoảng ba năm nền ổn định thì khô. Vẫn nên kiểm tra rãnh thoát và chống thấm chân tường.
Vì sao nhà có mối? – 生蟻
Theo sách, vì gió lùa chỗ lõm, nước đọng ẩm, chỗ bí, gốc cây mục, gỗ mục. Trị gốc là sửa những nguyên nhân ấy, rồi mời người diệt mối chuyên nghiệp xử lý tổ.
Có nên đốt hùng hoàng, chu sa để xông sâu bọ? – 雄黃
Không. Đây là khoáng chất chứa asen và thuỷ ngân, đốt lên rất độc. Chỉ dùng cách lành tính như nước muối, xà phòng, lá thơm, và giữ nhà sạch.
Phong thuỷ có giúp chống chuột không? – 治鼠
Sách dạy chặn gió lùa, bịt hang vào ngày khô, xông lá cây. Thực tế là bịt lỗ, lắp lưới cống, giữ bếp sạch, không để rác qua đêm.







