Hiệp Kỷ Biện Phương Thư · Quyển 11 · Dụng Sự
欽定協紀辨方書 · 卷十一 · 用事
Soạn theo lệnh vua Càn Long đời Thanh; Trang Thân vương Doãn Lộc (允祿) đứng đầu, cùng Hoằng Trú (弘晝), Trương Chiếu (張照), Mai Cốc Thành (梅瑴成), Hà Quốc Tông (何國宗) và các quan Khâm Thiên Giám
Bản gốc: Khâm Định Hiệp Kỷ Biện Phương Thư (欽定協紀辨方書), 36 quyển, tựa vua Càn Long năm thứ 6 (1741); đối chiếu bản chép trong Tứ Khố Toàn Thư.
Hiệp Kỷ Biện Phương Thư quyển 11 là phần Dụng Sự (用事), tức "theo việc mà chọn ngày". Quyển 10 đi từ thần sát: mỗi thần nên làm gì, kỵ làm gì. Quyển 11 lật ngược bảng ấy: đi từ việc cần làm, như cưới hỏi, động thổ, gác đòn dông, mở hàng, an táng, rồi kê ra việc đó cần những cát thần nào và phải tránh những hung sát nào. Đây là quyển mà người chọn ngày dùng nhiều nhất khi có một việc cụ thể trong tay. Bài này dịch lời đề, giới thiệu ba danh mục việc của triều Thanh, rồi giảng các nhóm việc quan trọng với nhà ở và mộ phần.
Trả lời nhanh: Quyển 11 Dụng Sự của Hiệp Kỷ Biện Phương Thư gom 67 việc ngự dụng, 37 việc dân dụng và 60 việc trong Thông Thư thành một danh sách, rồi dưới mỗi việc ghi "nên" (các cát thần hợp việc) và "kỵ" (các hung sát phải tránh). Ví dụ động thổ xây nhà nên dùng Thiên Đức, Nguyệt Đức, Đức Hợp, Thiên Xá, Thiên Nguyện, Nguyệt Ân, Tứ Tướng, Thời Đức, Tam Hợp, ngày Khai; kỵ Nguyệt Kiến, Thổ Phủ, Nguyệt Phá, Tam Sát, Nguyệt Hình, Nguyệt Yếm, Thổ Phù, Địa Nang và sau Thổ Vượng Dụng Sự. Chọn ngày đúng cách là bắt đầu từ việc, chứ không bắt đầu từ một "ngày tốt" chung chung.
"Việc có gốc ngọn, sự có đầu cuối." Thầy Vũ Giới dặn học trò: muốn chọn ngày, trước hết phải nói rõ mình chọn ngày để làm việc gì.

Dụng Sự là gì: việc làm "kinh", thần sát làm "vĩ" – 用事
Dụng Sự là cách sắp xếp lại toàn bộ nghi kỵ theo từng việc. Lời đề của quyển 11 giải thích vì sao cần cả hai chiều đọc: chiều thần sát và chiều việc làm.
Nguyên văn – 原文
選擇用事宜忌備矣,然鋪註萬年書則以事為經,以神為緯;選擇吉日時則以神為目,以事為綱。蓋鋪註以事序,而選擇由事起也。大清會典載萬年書御用六十七事,民用三十七事;通書載選擇六十事。今以次合為一編,而分列宜忌於事下,依事之次第,察其所宜忌之日而分註之,則輕重去取可辨矣。作用事。
Dịch: Việc nên và kỵ của thần sát trong phép chọn ngày đã đầy đủ rồi. Nhưng ghi lịch Vạn Niên thì lấy việc làm sợi dọc, lấy thần làm sợi ngang; còn chọn ngày giờ tốt thì lấy thần làm mắt lưới, lấy việc làm giềng lưới. Bởi ghi lịch thì theo thứ tự việc, mà chọn ngày thì khởi từ việc. Hội Điển nhà Đại Thanh chép lịch Vạn Niên có 67 việc ngự dụng, 37 việc dân dụng; Thông Thư chép 60 việc chọn ngày. Nay theo thứ tự gộp làm một thiên, chia ghi việc nên và kỵ dưới mỗi việc; theo thứ tự việc mà xét ngày nào nên, ngày nào kỵ để ghi, thì nặng nhẹ, bỏ lấy có thể phân biệt được. Vì vậy làm phần Dụng Sự.
Giảng: Hình ảnh "kinh vĩ" (sợi dọc, sợi ngang của tấm vải) và "cương mục" (giềng và mắt của tấm lưới) cho thấy quyển 10 và quyển 11 là cùng một tấm vải nhìn từ hai phía. Người làm lịch cần đọc theo việc để biết ngày nào ghi "nên cưới gả"; người chọn ngày cũng khởi từ việc, vì không ai đi tìm "ngày có Thiên Đức" mà không biết để làm gì. Câu "chọn ngày khởi từ việc" (選擇由事起) đáng chép lên bàn làm việc của mọi người xem ngày.

Cuối quyển, sách viết một câu ngắn mà rất quan trọng: "Dụng sự với nghi kỵ là kinh vĩ của nhau" (右用事與宜忌相為經緯). Vì vậy đọc quyển 11 luôn phải mở quyển 10 bên cạnh: quyển 11 cho biết việc này cần thần nào, quyển 10 cho biết khi thần đó gặp sát thì cân ra sao.
Ba danh mục việc: 67 việc ngự dụng, 37 việc dân dụng, 60 việc Thông Thư – 御用、民用、通書
Trước khi đi vào từng việc, quyển 11 chép nguyên ba danh mục. So hai danh mục của triều đình và của dân sẽ thấy chọn ngày ở triều Thanh vừa là việc nước, vừa là việc nhà.
Nguyên văn – 原文
御用六十七事:祭祀、祈福、求嗣、上冊進表章、頒詔、覃恩肆赦、施恩封拜、詔命公卿招賢、舉正直、施恩惠恤孤惸、宣政事、布政事、行惠愛雪寃枉緩刑獄、慶賜賞賀、宴會、入學、冠帶、行幸遣使、安撫邊境、選將訓兵、出師、上官赴任、臨政親民、結婚姻、納采問名、嫁娶、進人口、般移、安牀、解除、沐浴、整容剃頭、整手足甲、求醫療病、裁製、營建宮室、修宮室、繕城郭、築隄防、興造動土、豎柱上梁……
民用三十七事:祭祀、上表章、上官、入學、冠帶、結婚姻、會親友、嫁娶、進人口、出行、移徙、安牀、沐浴、剃頭、療病、裁衣、修造動土、豎柱上梁、經絡、開市、立券交易、納財、修置產室、開渠穿井、安碓磑、掃舍宇、平治道塗、破屋壞垣、伐木、捕捉、畋獵、栽種、牧養、破土、安葬、啟攢。
Dịch: Sáu mươi bảy việc ngự dụng: tế tự, cầu phúc, cầu con, dâng sách dâng biểu, ban chiếu, ban ơn đại xá, thi ân phong tước, ban mệnh công khanh và vời người hiền, cất nhắc người ngay, làm ơn thương kẻ mồ côi goá bụa, tuyên chính sự, bố chính sự, làm việc nhân ái giải oan giảm hình, khen thưởng mừng hạ, yến tiệc, nhập học, đội mũ, ngự giá và sai sứ, vỗ yên biên giới, chọn tướng luyện quân, xuất quân, nhậm chức, lâm chính gần dân, kết hôn, nạp thái vấn danh, cưới gả, nhận người vào nhà, dời chỗ, kê giường, giải trừ, tắm gội, sửa dung nhan cắt tóc, cắt móng, chữa bệnh, cắt may, xây cung thất, sửa cung thất, sửa thành quách, đắp đê, khởi công động thổ, dựng cột gác đòn dông…
Ba mươi bảy việc dân dụng: tế tự, dâng biểu, nhậm chức, nhập học, đội mũ, kết hôn, gặp họ hàng bạn bè, cưới gả, nhận người vào nhà, đi xa, dời chỗ ở, kê giường, tắm gội, cắt tóc, chữa bệnh, may áo, sửa chữa động thổ, dựng cột gác đòn dông, dệt cửi, mở hàng, lập khế giao dịch, nạp tài, sửa phòng sinh nở, đào kênh đào giếng, đặt cối giã cối xay, quét dọn nhà, sửa đường, phá nhà dỡ tường, chặt cây, bắt bớ, săn bắn, trồng trọt, chăn nuôi, phá thổ, an táng, mở huyệt cải táng.
Giảng: Đặt hai danh mục cạnh nhau sẽ thấy rõ chỗ khác. Danh mục ngự dụng có cả một khối việc nước: ban chiếu, đại xá, phong tước, xuất quân, vỗ yên biên giới, xử án khoan hồng. Danh mục dân dụng thì gần với đời sống: gặp họ hàng, đi xa, may áo, mở hàng, đào giếng, quét nhà. Nhưng phần lõi giống nhau: tế tự, cưới gả, xây sửa, động thổ, gác đòn dông, an táng. Đó cũng là những việc mà phong thuỷ nhà ở và mộ phần quan tâm nhất.


Danh mục thứ ba, 60 việc của Thông Thư, có thêm vài việc mà hai danh mục kia không có: chữa mắt, châm cứu, lợp mái (khổ cái), đúc đồng (cổ chú), mở kho xuất của, đi xa trở về (viễn hồi), đi thuyền qua sông (thừa thuyền độ thuỷ). Hiệp Kỷ gộp cả ba và xếp theo thứ tự chung, nên quyển 11 có tất cả khoảng bảy mươi mục việc.
Tế tự, cầu phúc, cầu tự: ngày cho việc thờ cúng – 祭祀、祈福、求嗣
Ba việc đứng đầu danh sách là tế tự, cầu phúc và cầu con. Đây cũng là nhóm việc ít kỵ nhất, nhưng sách vẫn tách bạch: tế tự gần như không kỵ, cầu phúc thì kỵ nhiều.
Nguyên văn – 原文
祭祀:宜天德、月德、天德合、月德合、天赦、天願、月恩、四相、時德、天巫、開日、普護、福生、聖心、益後、續世。忌天狗、寅日。
祈福:宜(同上)。忌月建、月破、平日、收日、劫煞、災煞、月煞、月刑、月害、月厭、大時、遊禍、天吏、四廢。
求嗣:宜天德、月德、天德合、月德合、天赦、天願、月恩、四相、時德、開日、益後、續世。忌(同祈福)。
Dịch: Tế tự: nên Thiên Đức, Nguyệt Đức, Thiên Đức Hợp, Nguyệt Đức Hợp, Thiên Xá, Thiên Nguyện, Nguyệt Ân, Tứ Tướng, Thời Đức, Thiên Vu, ngày Khai, Phổ Hộ, Phúc Sinh, Thánh Tâm, Ích Hậu, Tục Thế. Kỵ Thiên Cẩu, ngày Dần.
Cầu phúc: nên như trên. Kỵ Nguyệt Kiến, Nguyệt Phá, ngày Bình, ngày Thu, Kiếp Sát, Tai Sát, Nguyệt Sát, Nguyệt Hình, Nguyệt Hại, Nguyệt Yếm, Đại Thời, Du Hoạ, Thiên Lại, Tứ Phế.
Cầu con: nên Thiên Đức, Nguyệt Đức, Đức Hợp, Thiên Xá, Thiên Nguyện, Nguyệt Ân, Tứ Tướng, Thời Đức, ngày Khai, Ích Hậu, Tục Thế. Kỵ như cầu phúc.
Giảng: Tế tự chỉ kỵ hai thứ: Thiên Cẩu (một sát chuyên kỵ tế lễ) và ngày Dần (theo Bách Kỵ "ngày Dần không tế tự"). Lý do sách đưa ra ở quyển 10: tế tự là việc thờ thần, "không dám cấm", nên ngay cả ngày Nguyệt Phá cũng không kỵ tế. Ngược lại, cầu phúc và cầu con là việc "xin", nên phải tránh những ngày khí tháng xung, tuyệt, bại. Các thần Ích Hậu, Tục Thế (nghĩa là "lợi cho đời sau", "nối dõi") được dành riêng cho cầu con, đúng như tên.

Bài học rút ra: cùng là việc ở bàn thờ, nhưng "cúng" và "cầu" khác nhau trong phép chọn ngày. Gia đình làm giỗ, cúng rằm thì gần như ngày nào cũng làm được; làm lễ cầu an, cầu tự thì mới cần xem ngày kỹ.
Cưới hỏi: kết hôn, nạp thái, cưới gả cần thần nào – 結婚姻、嫁娶
Trong dân gian, cưới hỏi là việc được xem ngày nhiều nhất. Quyển 11 tách ba bước: kết hôn nhân (định ước), nạp thái vấn danh (dạm hỏi), và giá thú (cưới gả), mỗi bước có bảng nên kỵ riêng.
Nguyên văn – 原文
結婚姻:宜天德、月德、天德合、月德合、天赦、天願、月恩、四相、時德、民日、三合、天喜、六合、五合。忌月建、月破、平日、收日、滿日、閉日、劫煞、災煞、月煞、月刑、月害、月厭、大時、天吏、四廢、四忌、四窮、五墓、五離、八專。
嫁娶:宜天德、月德、天德合、月德合、天赦、天願、三合、天喜、六合、不將。忌月破、平日、收日、閉日、劫煞、災煞、月煞、月刑、月害、月厭、厭對、大時、天吏、四廢、四忌、四窮、五墓、往亡、八專、亥日。
Dịch: Kết hôn nhân: nên Thiên Đức, Nguyệt Đức, Đức Hợp, Thiên Xá, Thiên Nguyện, Nguyệt Ân, Tứ Tướng, Thời Đức, Dân nhật, Tam Hợp, Thiên Hỷ, Lục Hợp, Ngũ Hợp. Kỵ Nguyệt Kiến, Nguyệt Phá, ngày Bình, ngày Thu, ngày Mãn, ngày Bế, Kiếp Sát, Tai Sát, Nguyệt Sát, Nguyệt Hình, Nguyệt Hại, Nguyệt Yếm, Đại Thời, Thiên Lại, Tứ Phế, Tứ Kỵ, Tứ Cùng, Ngũ Mộ, Ngũ Ly, Bát Chuyên.
Cưới gả: nên Thiên Đức, Nguyệt Đức, Đức Hợp, Thiên Xá, Thiên Nguyện, Tam Hợp, Thiên Hỷ, Lục Hợp, Bất Tương. Kỵ Nguyệt Phá, ngày Bình, ngày Thu, ngày Bế, Kiếp Sát, Tai Sát, Nguyệt Sát, Nguyệt Hình, Nguyệt Hại, Nguyệt Yếm, Yếm Đối, Đại Thời, Thiên Lại, Tứ Phế, Tứ Kỵ, Tứ Cùng, Ngũ Mộ, Vãng Vong, Bát Chuyên, ngày Hợi.
Giảng: Ba điểm cần nắm. Một, mọi bước của hôn lễ đều cần thần mang nghĩa "hợp": Tam Hợp, Lục Hợp, Ngũ Hợp, Thiên Hỷ. Ngày Khai tuy tốt nhất trong mười hai trực mà không có mặt ở đây, vì như quyển 10 giải: "không có nghĩa hợp". Hai, cưới gả có thần riêng là Bất Tương, và sát riêng là Yếm Đối (đối xung với Nguyệt Yếm), Bát Chuyên (âm dương ở chung không phân biệt), ngày Hợi (Bách Kỵ). Ba, kết hôn kỵ Nguyệt Kiến còn cưới gả thì không: ngày Kiến được phép cưới nếu đủ thần tốt.

Cũng cần nhớ: trong danh sách kỵ không hề có các tên Chương Quang, Vô Kiều, Hồng Sa mà lịch dân gian hay ghi. Hiệp Kỷ đã gạt chúng ra từ quyển 10 vì là "thuyết tục". Muốn chọn ngày cưới đúng sách, hãy tìm ngày có Đức hoặc Tam Hợp, Lục Hợp, Bất Tương, rồi loại các ngày Phá, Tam Sát, Hình, Hại, Yếm.
Xây nhà: động thổ, dựng cột, gác đòn dông, sửa kho – 修造動土、豎柱上梁
Với người học phong thuỷ dương trạch, đây là phần quan trọng nhất của quyển 11. Sách tách nhiều bậc việc xây dựng, từ "doanh kiến cung thất" (xây mới cung điện) đến "tu cung thất", "hưng tạo động thổ", "thụ trụ thượng lương", "tu thương khố".
Nguyên văn – 原文
營建宮室:宜天德、月德、天德合、月德合、天赦、天願。忌月建、土府、月破、平日、收日、閉日、劫煞、災煞、月煞、月刑、月厭、大時、天吏、四廢、五墓、土符、地囊、土王用事後。
興造動土(修造同):宜天德、月德、天德合、月德合、天赦、天願、月恩、四相、時德、三合、開日。忌(同營建宮室)。
豎柱上梁:宜(同興造動土)。忌月建、月破、平日、收日、閉日、劫煞、災煞、月煞、月刑、月厭、大時、天吏、四廢、五墓。
Dịch: Xây dựng cung thất: nên Thiên Đức, Nguyệt Đức, Đức Hợp, Thiên Xá, Thiên Nguyện. Kỵ Nguyệt Kiến, Thổ Phủ, Nguyệt Phá, ngày Bình, ngày Thu, ngày Bế, Kiếp Sát, Tai Sát, Nguyệt Sát, Nguyệt Hình, Nguyệt Yếm, Đại Thời, Thiên Lại, Tứ Phế, Ngũ Mộ, Thổ Phù, Địa Nang, sau Thổ Vượng Dụng Sự.
Khởi công động thổ (sửa chữa cũng vậy): nên Thiên Đức, Nguyệt Đức, Đức Hợp, Thiên Xá, Thiên Nguyện, Nguyệt Ân, Tứ Tướng, Thời Đức, Tam Hợp, ngày Khai. Kỵ như xây cung thất.
Dựng cột gác đòn dông: nên như động thổ. Kỵ Nguyệt Kiến, Nguyệt Phá, ngày Bình, ngày Thu, ngày Bế, Kiếp Sát, Tai Sát, Nguyệt Sát, Nguyệt Hình, Nguyệt Yếm, Đại Thời, Thiên Lại, Tứ Phế, Ngũ Mộ.
Giảng: Ba bảng cho thấy một thang bậc rõ ràng. Xây mới cung thất là việc lớn nhất nên chỉ nhận bốn nhóm cát thần đứng đầu (Đức, Đức Hợp, Xá, Nguyện). Động thổ, sửa chữa nhận thêm các thần tướng khí (Nguyệt Ân, Tứ Tướng, Thời Đức), Tam Hợp và ngày Khai. Dựng cột gác đòn dông nhận thần như động thổ nhưng bỏ bớt các sát về đất (Thổ Phủ, Thổ Phù, Địa Nang, Thổ Vượng), vì lúc này việc đã lên khỏi mặt đất. Đây là cách nghĩ rất "phong thuỷ": việc chạm vào đất thì kiêng sát của đất, việc ở trên không thì không.


Các việc đi kèm cũng có bảng riêng: sửa kho lẫm thì kỵ thêm Đại Hao, Tiểu Hao, Thiên Tặc, Tứ Hao, Ngũ Hư, Cửu Không (đều là sát làm hao của); đào kênh đào giếng chỉ nên ngày Khai, kỵ Thổ Phủ, Thổ Phù, Địa Nang, và ngày Nhâm thì riêng kỵ đào kênh, ngày Mão thì riêng kỵ đào giếng; sửa phòng sinh nở kỵ thêm Tử Thần, Tử Khí; lợp mái kỵ Thiên Hoả và ngày Ngọ.
Mở hàng, giao dịch, nạp tài: ngày cho việc buôn bán – 開市、立券、納財
Nhóm việc kinh tế gồm mở hàng (khai thị), lập khế giao dịch, nạp tài, mở kho xuất của. Điểm chung là kỵ rất nặng các sát "hao".
Nguyên văn – 原文
開市:宜天願、民日、滿日、成日、開日、五富。忌月破、大耗、平日、收日、閉日、劫煞、災煞、月煞、月刑、月害、月厭、大時、天吏、小耗、四耗、四廢、四窮、五墓、九空。
納財:宜母倉、天願、月恩、四相、時德、民日、三合、滿日、收日、六合、五富、天倉。忌月破、大耗、平日、劫煞、災煞、月煞、月刑、月害、月厭、大時、天吏、小耗、四耗、四廢、四窮、九空。
Dịch: Mở hàng: nên Thiên Nguyện, Dân nhật, ngày Mãn, ngày Thành, ngày Khai, Ngũ Phú. Kỵ Nguyệt Phá, Đại Hao, ngày Bình, ngày Thu, ngày Bế, Kiếp Sát, Tai Sát, Nguyệt Sát, Nguyệt Hình, Nguyệt Hại, Nguyệt Yếm, Đại Thời, Thiên Lại, Tiểu Hao, Tứ Hao, Tứ Phế, Tứ Cùng, Ngũ Mộ, Cửu Không.
Nạp tài: nên Mẫu Thương, Thiên Nguyện, Nguyệt Ân, Tứ Tướng, Thời Đức, Dân nhật, Tam Hợp, ngày Mãn, ngày Thu, Lục Hợp, Ngũ Phú, Thiên Thương. Kỵ Nguyệt Phá, Đại Hao, ngày Bình, Kiếp Sát, Tai Sát, Nguyệt Sát, Nguyệt Hình, Nguyệt Hại, Nguyệt Yếm, Đại Thời, Thiên Lại, Tiểu Hao, Tứ Hao, Tứ Phế, Tứ Cùng, Cửu Không.
Giảng: Mở hàng là việc "mở ra" nên hợp ngày Khai, ngày Thành; còn nạp tài là việc "thu vào" nên hợp ngày Thu, ngày Mãn, Mẫu Thương (kho mẹ), Thiên Thương (kho trời). Một chi tiết nhỏ cho thấy độ chặt chẽ: ngày Thu nên nạp tài nhưng lại kỵ mở hàng. Cùng một ngày, thu vào thì tốt, mở ra thì không. Các sát "hao" (Đại Hao là tên khác của Nguyệt Phá, Tiểu Hao là chỗ xung của trực Bế, Tứ Hao là can chi đều hưu khí) đều nhắm vào của cải.

Người kinh doanh khi mở cửa hàng mới nên kết hợp hai lớp: ngày theo quyển 11 và hướng cửa, vị trí quầy thu ngân theo phong thuỷ dương trạch. Ngày tốt mà cửa hàng phạm hình sát thì cũng chỉ thuận được lúc đầu.
Đi xa, chữa bệnh, qua sông: việc có kỵ mà không cần ngày nên – 出行、療病、乘船
Một số việc trong quyển 11 có cấu trúc đặc biệt: chỉ có danh sách kỵ, không có danh sách nên. Sách giải thích lý do ở câu cuối quyển.
Nguyên văn – 原文
行幸遣使(出行同):宜天德、月德、天德合、月德合、天赦、天願、月恩、四相、時德、王日、驛馬、天馬、建日、吉期、天喜、開日。忌月破、平日、收日、閉日、劫煞、災煞、月煞、月刑、月厭、大時、天吏、天賊、四廢、五墓、往亡、巳日。
乘船渡水:忌招搖、咸池、八風、九坎、觸水龍。
右用事與宜忌相為經緯。療目、針刺無宜日,與療病同也;鼓鑄、苫蓋無宜日,與修造同也;遠迴、乘船渡水無宜日,除所忌之外無日不宜也。
Dịch: Ngự giá, sai sứ (đi xa cũng vậy): nên Thiên Đức, Nguyệt Đức, Đức Hợp, Thiên Xá, Thiên Nguyện, Nguyệt Ân, Tứ Tướng, Thời Đức, Vương nhật, Dịch Mã, Thiên Mã, ngày Kiến, Cát Kỳ, Thiên Hỷ, ngày Khai. Kỵ Nguyệt Phá, ngày Bình, ngày Thu, ngày Bế, Kiếp Sát, Tai Sát, Nguyệt Sát, Nguyệt Hình, Nguyệt Yếm, Đại Thời, Thiên Lại, Thiên Tặc, Tứ Phế, Ngũ Mộ, Vãng Vong, ngày Tị.
Đi thuyền qua sông: kỵ Chiêu Dao, Hàm Trì, Bát Phong, Cửu Khảm, Xúc Thuỷ Long.
Trên đây việc dùng và nghi kỵ là kinh vĩ của nhau. Chữa mắt, châm cứu không có ngày nên, vì giống chữa bệnh; đúc đồng, lợp mái không có ngày nên, vì giống sửa chữa; đi xa trở về, đi thuyền qua sông không có ngày nên, vì ngoài những ngày kỵ ra thì không ngày nào không được.
Giảng: Câu cuối quyển dạy một nguyên tắc ít người để ý: có những việc chỉ cần tránh ngày xấu, không cần tìm ngày tốt. Đi thuyền chỉ cần tránh năm sát liên quan đến gió và nước (Chiêu Dao, Hàm Trì, Bát Phong, Cửu Khảm, Xúc Thuỷ Long); ngoài ra ngày nào cũng đi được. Với đi xa, sách cho các thần "đi": Dịch Mã, Thiên Mã (nghĩa là ngựa trạm, ngựa trời), Vương nhật, ngày Kiến; và kỵ Vãng Vong (tượng đi không về), ngày Tị (Bách Kỵ "Tị không đi xa").

Chữa bệnh có danh sách riêng khá dài: nên ngày Trừ, ngày Phá, Thiên Y, Thiên Hậu, ngày Khai, Giải Thần, Trừ Thần; kỵ Nguyệt Kiến, Tử Thần, Tử Khí, Du Hoạ, ngày Mùi, ngày Rằm, ngày Sóc Huyền Vọng. Phong Thuỷ Liên Hoa chỉ xem đây là tư liệu lịch pháp; việc chữa bệnh phải theo thầy thuốc, không chờ ngày.
An táng, phá thổ, cải táng: ngày cho âm trạch – 破土、安葬、啟攢
Ba việc cuối danh sách thuộc về âm trạch: phá thổ (đào đất làm huyệt), an táng và khải toản (mở huyệt để cải táng). Đây là nơi quyển 11 nối với các quyển bàn về sơn hướng và Niên Biểu.
Nguyên văn – 原文
破土:宜鳴吠、鳴吠對。忌月建、土府、月破、平日、收日、劫煞、災煞、月煞、月刑、月害、月厭、四廢、五墓、土符、地囊、復日、重日、土王用事後。
安葬:宜天德、月德、天德合、月德合、天赦、天願、六合、鳴吠。忌月建、月破、平日、收日、劫煞、災煞、月煞、月刑、月害、月厭、四廢、四忌、四窮、五墓、復日、重日。
啟攢:宜鳴吠對。忌月建、月破、平日、收日、劫煞、災煞、月煞、月刑、月害、月厭、四廢、五墓、復日、重日。
Dịch: Phá thổ: nên Minh Phệ, Minh Phệ Đối. Kỵ Nguyệt Kiến, Thổ Phủ, Nguyệt Phá, ngày Bình, ngày Thu, Kiếp Sát, Tai Sát, Nguyệt Sát, Nguyệt Hình, Nguyệt Hại, Nguyệt Yếm, Tứ Phế, Ngũ Mộ, Thổ Phù, Địa Nang, Phục nhật, Trùng nhật, sau Thổ Vượng Dụng Sự.
An táng: nên Thiên Đức, Nguyệt Đức, Đức Hợp, Thiên Xá, Thiên Nguyện, Lục Hợp, Minh Phệ. Kỵ Nguyệt Kiến, Nguyệt Phá, ngày Bình, ngày Thu, Kiếp Sát, Tai Sát, Nguyệt Sát, Nguyệt Hình, Nguyệt Hại, Nguyệt Yếm, Tứ Phế, Tứ Kỵ, Tứ Cùng, Ngũ Mộ, Phục nhật, Trùng nhật.
Mở huyệt cải táng: nên Minh Phệ Đối. Kỵ như an táng nhưng không có Tứ Kỵ, Tứ Cùng.
Giảng: Minh Phệ ("gà gáy chó sủa", tượng nơi có người ở, có sinh khí) là thần riêng của việc táng. Sách thêm vào an táng cả bốn nhóm Đức, Xá, Nguyện và Lục Hợp, theo lý "táng thừa sinh khí" đã nói ở quyển 10; trong khi lịch cũ chỉ cho táng ngày Minh Phệ. Còn Trùng nhật, Phục nhật vẫn nằm trong danh sách kỵ, nhưng như quyển 10 đã viết, gặp Đức, Xá, Lục Hợp thì không kỵ nữa, giữ lại chỉ để "theo tục".

Với âm trạch, ngày chỉ là lớp sau cùng. Trước đó phải có long chân, huyệt đích, sa thuỷ hữu tình; rồi đến sơn hướng của năm (Niên Biểu, quyển 14 đến 19: năm nào sơn nào bị Tam Sát, Âm Phủ, Niên Khắc); rồi mới đến tháng, ngày, giờ.
| Việc | Thần nên dùng (tiêu biểu) | Sát phải tránh (tiêu biểu) |
|---|---|---|
| Tế tự | Đức, Xá, Nguyện, Thiên Vu, ngày Khai | Thiên Cẩu, ngày Dần |
| Cưới gả | Đức, Tam Hợp, Lục Hợp, Thiên Hỷ, Bất Tương | Phá, Tam Sát, Hình, Hại, Yếm, Yếm Đối, Vãng Vong, ngày Hợi |
| Động thổ, sửa nhà | Đức, Xá, Nguyện, Nguyệt Ân, Tứ Tướng, Thời Đức, Tam Hợp, ngày Khai | Kiến, Thổ Phủ, Phá, Tam Sát, Thổ Phù, Địa Nang, Thổ Vượng |
| Gác đòn dông | Như động thổ | Như động thổ, bỏ các sát về đất |
| Mở hàng | Thiên Nguyện, Dân nhật, Mãn, Thành, Khai, Ngũ Phú | Phá (Đại Hao), Tiểu Hao, Tứ Hao, Cửu Không |
| Đi xa | Dịch Mã, Thiên Mã, Vương nhật, Kiến, Khai | Vãng Vong, Thiên Tặc, ngày Tị |
| An táng | Đức, Xá, Nguyện, Lục Hợp, Minh Phệ | Kiến, Phá, Tam Sát, Tứ Kỵ, Tứ Cùng, Trùng, Phục |
Luận theo Phong Thuỷ Liên Hoa – 蓮花風水按語
Quyển 11 nhắc người học trạch nhật một điều tưởng đơn giản mà rất hay bị quên: ngày tốt luôn là ngày tốt cho một việc. Theo Thầy Vũ Giới, gia chủ hỏi "tháng này ngày nào tốt" là câu hỏi chưa xong; phải hỏi "tháng này ngày nào tốt để đổ móng", "ngày nào tốt để nhập trạch". Mỗi việc là một bộ thần sát khác.

Phong Thuỷ Liên Hoa đọc quyển 11 cùng với vận khí đồ ngũ vận lục khí Liên Hoa: việc chạm vào đất (động thổ, đào giếng, phá thổ) phải tránh các sát của đất và tránh lúc Thổ vượng cuối mùa; việc ở trên cao (gác đòn dông) thì bớt kiêng đất; việc thu vào (nạp tài) hợp lúc khí thu; việc mở ra (khai trương) hợp lúc khí mở. Ngày giờ như vậy là một phần của "khí", nối với hình và hướng của công trình.
Phong Thuỷ Liên Hoa giữ ba nguyên tắc khi dùng quyển 11:
- Khởi từ việc. Viết rõ việc cần làm trước, rồi lấy bảng của việc đó; đừng dùng một "ngày hoàng đạo" cho mọi việc.
- Tách bước của một công trình. Một căn nhà có ít nhất ba ngày: động thổ, gác đòn dông (hoặc đổ mái), nhập trạch. Mỗi ngày dùng bảng riêng.
- Ngày không thay được hình thế. Đất phạm sát, cửa phạm xung thì phải sửa bằng hình trước. Ngày tốt chỉ là bước cuối cùng của một quá trình đúng.
Đó là lý pháp. Phép phối ngày của từng bước với tuổi gia chủ, với toạ hướng và cục phi tinh của nhà là thủ pháp, phải dạy trực tiếp.
Những hiểu lầm thường gặp khi chọn ngày theo việc
Đặt các bảng của quyển 11 cạnh thói quen chọn ngày phổ biến, có thể thấy vài hiểu lầm lớn.

- "Ngày hoàng đạo là ngày làm gì cũng được." Sách nói sáu hoàng đạo "không có việc chuyên nên", phải theo thần sát cụ thể của việc. Ngày Khai, ngày tốt nhất của mười hai trực, vẫn kỵ an táng.
- "Cưới hỏi phải tránh Kim Lâu, Chương Quang, Hồng Sa." Hiệp Kỷ không đưa các tên này vào danh sách kỵ của cưới gả; điều phải tránh là Nguyệt Phá, Tam Sát, Hình, Hại, Yếm.
- "Động thổ và gác đòn dông dùng chung một bảng." Hai việc nhận cùng cát thần nhưng khác hung sát: gác đòn dông không kiêng Thổ Phủ, Thổ Phù, Địa Nang.
- "Đi thuyền, đi xa về phải chọn ngày tốt." Sách nói rõ hai việc này không có ngày nên; chỉ cần tránh vài sát là đi được.
- "Ngày Thu là ngày xấu." Ngày Thu kỵ nhiều việc nhưng lại là ngày nên nạp tài, nhận người, nhận gia súc.
Ghi nhớ nhanh quyển 11:
| Mục | Một câu để nhớ |
|---|---|
| Kinh vĩ | Quyển 10 đi từ thần sát, quyển 11 đi từ việc; chọn ngày khởi từ việc |
| Ba danh mục | 67 việc ngự dụng, 37 việc dân dụng, 60 việc Thông Thư, gộp làm một |
| Tế tự | Gần như không kỵ, chỉ tránh Thiên Cẩu và ngày Dần |
| Cưới gả | Cần thần "hợp": Tam Hợp, Lục Hợp, Ngũ Hợp, Thiên Hỷ, Bất Tương |
| Xây nhà | Xây mới chỉ nhận Đức, Xá, Nguyện; động thổ nhận thêm Tam Hợp, ngày Khai |
| Buôn bán | Mở hàng hợp Khai, Thành; nạp tài hợp Thu, Mãn; kỵ các sát "hao" |
| Âm trạch | Minh Phệ cho an táng, Minh Phệ Đối cho cải táng; tránh Trùng, Phục theo tục |
Nguồn: Khâm Định Hiệp Kỷ Biện Phương Thư (欽定協紀辨方書), quyển 11 "Dụng Sự", bản chép trong Tứ Khố Toàn Thư. Bài dịch lời đề, ba danh mục việc và bảng nên kỵ của các việc tiêu biểu; các việc còn lại (ban chiếu, phong tước, xuất quân, cắt may, đúc đồng, dệt cửi, ủ rượu, chặt cây, săn bắn, chăn nuôi…) chỉ tóm ý. Hiệu đính: bản chép viết 徳, 㑹, 劵 cho 德, 會, 券; mục "修倉庫" chép "與月徳四相時徳開日併", theo văn mạch quyển 10 là "月恩四相時德", bài sửa theo. Sơ đồ vẽ lại bởi Phong Thuỷ Liên Hoa. Phong Thuỷ Liên Hoa biên soạn.
Bài trước: Quyển 10 · Nghi Kỵ: ngày nên, ngày kỵ và sáu bậc cát hung
Bài sau: Quyển 12 · Công Quy 1: trâu xuân, 72 hậu và nguyệt tướng
Công cụ Liên Hoa dùng kèm bài này
- Trạch Cát Liên Hoa: chọn ngày theo từng việc (động thổ, nhập trạch, cưới hỏi, khai trương, an táng).
- La Kinh Liên Hoa: đo toạ hướng công trình trước khi chọn ngày.
- Lập Cục Pháp: định cục bằng hình trước khi chọn ngày.
Bài liên quan
- Hiệp Kỷ Biện Phương Thư quyển 10 Nghi Kỵ
- Hiệp Kỷ Biện Phương Thư quyển 1 Bản Nguyên
- Toàn bộ chuyên mục Hiệp Kỷ Biện Phương Thư
- Chuyên mục Trạch Nhật
Học bài bản cùng Thầy Vũ Giới – 隨師研習
Muốn học chọn ngày cho từng bước xây nhà, cưới hỏi, khai trương, an táng theo đúng sách gốc và phối với hình thế, toạ hướng, các bạn ghi danh, hỏi lịch khai giảng qua Zalo 0988 964 636 (Thầy Vũ Giới, TP.HCM).
Câu hỏi thường gặp – 常見問題
Quyển 11 Hiệp Kỷ Biện Phương Thư nói về gì? – 卷十一論何事?
Quyển 11 là phần Dụng Sự: gộp 67 việc ngự dụng, 37 việc dân dụng và 60 việc Thông Thư, dưới mỗi việc ghi các cát thần nên dùng và hung sát phải tránh, để chọn ngày khởi từ việc cần làm.
Động thổ xây nhà nên chọn ngày có thần gì? – 動土宜何神?
Nên Thiên Đức, Nguyệt Đức, Đức Hợp, Thiên Xá, Thiên Nguyện, Nguyệt Ân, Tứ Tướng, Thời Đức, Tam Hợp hoặc ngày Khai; tránh Nguyệt Kiến, Thổ Phủ, Nguyệt Phá, Tam Sát, Nguyệt Hình, Nguyệt Yếm, Thổ Phù, Địa Nang và sau Thổ Vượng Dụng Sự.
Ngày cưới theo Hiệp Kỷ cần tránh gì? – 嫁娶忌何煞?
Tránh Nguyệt Phá, ngày Bình, Thu, Bế, Tam Sát, Nguyệt Hình, Nguyệt Hại, Nguyệt Yếm, Yếm Đối, Đại Thời, Thiên Lại, Tứ Phế, Tứ Kỵ, Tứ Cùng, Ngũ Mộ, Vãng Vong, Bát Chuyên và ngày Hợi.
Vì sao có việc không có ngày nên? – 何以無宜日?
Vì những việc như đi thuyền qua sông, đi xa trở về chỉ cần tránh vài sát; sách viết "ngoài ngày kỵ ra thì không ngày nào không được". Chữa mắt, châm cứu, lợp mái, đúc đồng thì theo bảng của chữa bệnh và sửa chữa.
Minh Phệ là gì trong chọn ngày an táng? – 鳴吠何謂?
Minh Phệ là thần dùng riêng cho an táng, nghĩa đen là "gà gáy chó sủa", tượng nơi có sinh khí; Minh Phệ Đối dùng cho mở huyệt cải táng. Hiệp Kỷ cho an táng dùng thêm Đức, Xá, Nguyện và Lục Hợp.








