💻 Phần mềm phong thuỷ · Phong Thuỷ Liên HoaPhần mềm phong thuỷ Vũ Giới Hợp LuậnLa kinh số · Bảng luận · Tính năng · Kho kiến thức — dùng ngay trên trình duyệt💻 Mở phần mềm Hợp Luận

Kinh Dịch Phan Bội Châu: Hệ Từ hạ 繫辭下傳 – Chương 7–9 Chín quẻ tu đức

Thầy Vũ Giới — Phong Thuỷ Liên Hoa

Minh hoạ Kinh Dịch Phan Bội Châu: Hệ Từ hạ 繫辭下傳 – Chương 7–9 Chín quẻ tu đức

Hệ Từ hạ truyện chương thứ bảy đến thứ chín trong Kinh Dịch Phan Bội Châu – Chín quẻ tu đức: chương thứ bảy trích chín quẻ Lí, Khiêm, Phục, Hằng, Tổn, Ích, Khốn, Tỉnh, Tốn để nói đạo quân tử ở thì hoạn nạn – đức, tài và cách dụng của từng quẻ; chương thứ tám lược dịch hai tiết về "duy biến sở thích" và "cẩu phi kì nhân, đạo bất hư hành"; chương thứ chín bản in ghi "khuyết". Bài này đăng toàn văn chương này trong Quốc Văn Chu Dịch Diễn Giải của cụ Phan Bội Châu, gồm chính văn Hệ Từ hạ truyện 繫辭下傳 của Khổng Tử (kèm chữ Hán) và lời giảng từng tiết. Bài chỉ sửa lỗi chính tả do quét chữ.

Trả lời nhanh: Chương 7 Hệ Từ hạ nói Dịch làm ra ở đời trung cổ, người làm Dịch (Văn Vương bị giam ở Dữu Lí) có lòng lo hoạn. Rồi trích chín quẻ làm thứ tự tu đức: Lí là nền, Khiêm là chuôi, Phục là gốc, Hằng là bền, Tổn là sửa, Ích là thêm, Khốn là thử, Tỉnh là đất, Tốn là chế – kèm tài và cách dụng của từng quẻ, cuối cùng "Tốn dĩ hành quyền". Chương 8: Dịch biến động không ngừng, "duy biến sở thích"; nhưng "cẩu phi kì nhân, đạo bất hư hành" – đạo phải có người mới đi được.

Hệ Từ hạ truyện – Chương thứ bảy đến thứ chín – 繫辭下傳・第七至九章

Chương thứ bảy – 第七章

Chương này chỉ trích cử lấy chín quẻ ở trong Dịch, mà thích tóm lấy đại ý, chỉ cố cho rõ được đạo quân tử ở thì hoạn nạn.

Tiết thứ nhất – 第一節

Dịch chi hưng dã, kì ư trung cổ hồ, tác Dịch giả kì hữu ưu hoạn hồ?
易之興也,其於中古乎?作易者,其有憂患乎?

Sách Dịch chỉ làm ra, chắc ở đời Trung cổ đó mà, người làm ra Dịch, chắc có cảnh ngộ ưu hoạn đó mà, mấy câu ấy chỉ vào vua Văn Vương, lúc đó vua Văn Vương bị Trụ Vương giam ở Dữu Lí, mới làm ra Soán từ, nên nói rằng: Hữu ưu hoạn.

Tranh làng chài tuyết nhẹ của Vương Sân, tranh công cộng
Vương Sân 王詵 (Bắc Tống), Ngư thôn tiểu tuyết – cảnh làng chài giữa tuyết lạnh, gợi "tác Dịch giả kì hữu ưu hoạn hồ": Dịch sinh ra từ lòng lo hoạn. Nguồn: Wikimedia Commons, tranh công cộng.

Tiết thứ hai – 第二節

Thị cố, Lí, đức chi cơ dã; Khiêm, đức chi bính dã; Phục, đức chi bản dã; Hằng, đức chi cố dã; Tổn, đức chi tu dã; Ích, đức chi dũ dã; Khốn, đức chi biện dã; Tỉnh, đức chi địa dã; Tốn, đức chi chế dã.
是故履,德之基也;謙,德之柄也;復,德之本也;恆,德之固也;損,德之修也;益,德之裕也;困,德之辨也;井,德之地也;巽,德之制也。

Tiết này là nói đức của chín quẻ, mà người ta tu đức cũng phải có thứ tự như chín quẻ này. Hễ tu đức, tất phải tự thấp mà bước lên cao, thí dụ: làm nhà tất trước phải đắp nền; vun đắp nền của đức, tất cậy ở lòng cung kính, cung kính là lễ, lễ ở trong Dịch là quẻ Lí, nên nói Lí đức chi cơ.

Làm được như quẻ Lí là đức đã có nền rồi, nhưng nắm giữ vào đâu để làm chuôi cán? Tất cậy vào lòng Khiêm tốn, tự ty mà tôn trọng điều lành của người, đó là ý nghĩa quẻ Khiêm, Khiêm chính là chuôi cán của Đức, nên nói Khiêm đức chi bính dã.

Sơ đồ đức của chín quẻ: thứ tự tu đức
Lí là nền, Khiêm là chuôi, Phục là gốc, Hằng là bền, Tổn là sửa, Ích là thêm, Khốn là thử, Tỉnh là đất, Tốn là chế – tu đức tự thấp lên cao. Ảnh: Vẽ lại theo Quốc Văn Chu Dịch Diễn Giải – Phong Thuỷ Liên Hoa

Nhưng mà gọi bằng Đức, há phải ở nơi nhánh lá đâu, tất phải lấy lương tâm mình làm cội gốc, lương tâm mình hoàn phục lấy thiên lí, cũng như nhất Dương sơ sinh ở quẻ Phục, đó chính là gốc của đức, nên nói: Phục, đức chi bản dã.

Cơ, Bính, Bản đã có rồi, thời chỉ cốt cho được bền chặt, tất phải lâu dài bất biến, mà lại hữu thường như nghĩa quẻ Hằng, nên nói rằng: Hằng là đức chi cố dã.

Muốn được đức cho bền chặt, tất lại phải như bốn quẻ sau này:

Học như quẻ Tổn mà ngăn đe khí giận, cấm lấp lòng dục, là đức chi tu, nên nói: Tổn, đức chi tu dã.

Lại muốn cho đức được ngày càng nảy nở rộng lớn thêm, thời chẳng gì bằng "Thiên thiện cải quá" ở quẻ Ích, nên nói: Ích đức chi dũ. Lại thường phải tự nghiệm năng lực của mình, cho biết được Thánh hay phàm, tự nghiệm trình độ mình cho biết được cao hay thấp, thế tất phải xem ở nơi mình xử nghịch cảnh, nghiệm có phải cảnh khốn mà đức cứ hanh hay không. Nếu mình xử cảnh Khốn, mà đức vẫn hanh, thế là mình tốt.

Nhược bằng xử cảnh Khốn, mà đức không hanh, thế là mình dở. Nên nói: Khốn đức chi biện. Đã biện ra được đức mình, thời ở lúc đó chỉ cần nhất là kỉ lập rồi, phải lập nhân, kỉ đạt rồi phải đạt nhân, có ân trạch nhuận khắp cho người mà lại bất cùng như quẻ Tỉnh. Thế mới là đức dày dặn như đức Khôn, nên nói: Tỉnh đức chi địa dã.

Tuy nhiên, việc đời có thường có biến, đạo lí có kinh có quyền; sở xử vào lúc biến, há phải như lúc thường mãi rư? Tất phải dựa theo chính lí, mà lại tài chế bằng cơ nghi. Tuy xử biến mà không trái với đạo thường, tuy hành quyền mà không mất lẽ Kinh. Nếu chẳng phải thuận đạo Dịch, thời làm sao hoàn toàn được như trên nói, nên kết thúc lấy câu: Tốn đức chi chế.

Tốn, nghĩa là thuận, là nhập. Thuận theo đạo Dịch, mà lại nhập được đạo Dịch, mới hay chế đức.

Nghĩa chữ Chế hay lắm, đức mà không chế thời đức chưa được thuần thục.

Tỉ như: Vị thuốc sống chưa sao chế thời không chữa được bệnh, nên đức có chế mới được thuần thục, đó là một lí. Lại một ý nữa, nếu đức mà không chế, thời có đức mà không biết biến thông. Tỉ như: Khối đất cứng, mà không tô được tường, nên đức có chế thời đức mới được linh hoạt mà hay biến thông; bày thứ tự đức chín quẻ, mà Tốn đức chi chế ở cuối cùng, nghĩa là đức đến đó mới được hoàn toàn vậy.

Tranh ngắm hoa mai dưới trăng của Mã Viễn, tranh công cộng
Mã Viễn 馬遠 (Nam Tống), Nguyệt hạ quan mai – người lặng ngắm mai, gợi đức "chế" của quẻ Tốn: đức có chế mới thuần thục. Nguồn: Wikimedia Commons, tranh công cộng.

Tiết thứ ba – 第三節

Lí, hòa nhi chí; Khiêm, tôn nhi quang; Phục, tiểu nhi biện ư vật; Hằng, tạp nhi bất yếm; Tổn, tiên nan nhi hậu dịch: Ích, trưởng dũ di bất thiết; Khốn, cùng nhi thông; Tỉnh, cư kì sở nhi thiên; Tốn, xứng nhi ẩn.
履,和而至;謙,尊而光;復,小而辨於物;恆,雜而不厭;損,先難而後易;益,長裕而不設;困,窮而通;井,居其所而遷;巽,稱而隱。

Đây lại nói tài của chín quẻ, có đức chín quẻ mà không đủ tài chín quẻ, thời chưa phải là bậc Thánh nhân, nên lại phải kể đến tài như sau này: Thường người ta thấy ôn hòa bình dị, thời ngó ra cách tầm thường mà không phải cực chí. Duy quẻ Lí thời bề ngoài ôn hòa bình dị, mà nội dung thời đạo nghĩa rất đến nơi.

Thường người ta đã tự ti, ngó như hình không tôn, duy quẻ Khiêm thời ứng sự tiếp vật, giữ phần ti tốn, mà trở lại được tôn trọng vừa vẻ vang.

Quẻ Phục là nhất Dương mới sinh ở dưới quần âm, tuy vẫn nhỏ thiệt, nhưng một ngọn đèn ở trong nhà tối, có việc gì mà biện biệt chẳng ra.

Hằng, nghĩa là thường, hễ giống gì đã thường thường tất có lúc tạp loạn mà dễ sinh chán, duy tài quẻ Hằng thời tuy xử vào cảnh tạp loạn, mà đức Hằng vẫn tri cửu, không thấy chán.

Tổn, nghĩa là bớt, bớt những việc tư tình, tư dục, khi đầu vẫn cố sức ra làm, ngó chừng ngó thiệt, sau thời việc đã thành tập quán, ngó chừng dễ dàng.

Ích, nghĩa là thêm, đã cao ngày thêm cao, đã lớn ngày thêm lớn, nhưng chỉ thuận lẽ tự nhiên mà nảy nở ra, chứ không phải tốn công sắp đặt.

Trưởng dũ, nghĩa là đầy nở thêm. Thiết, là dụng tâm tạo tác, có ý cưỡng kiện. Trưởng dũ, nhi bất thiết, trưởng dũ bằng một cách tự nhiên. Người ta gặp lúc cùng tất không thông thuận, duy tài quẻ Khốn, thời tuy gặp lúc cùng, mà vẫn cứ thông. Nghĩa là thân cùng mà đạo vẫn thông vậy.

Người ta hễ đã ở một chốn, thường mất hẳn công dụng tấn hành. Duy tài quẻ Tỉnh, thời bản thân nó vẫn một chốn, mà ơn nhuận vật của nước thường lưu hành khắp nơi.

Người ta có tài năng gì thích dụng, thời hay lòe hiện ra bề ngoài, ai cũng thấy được. Duy tài quẻ Tốn, thời tuy xử sự tiếp vật rất mực xứng đáng, lâm cơ ứng biến hợp với đạo thường, mà lại hay thu liễm cái hay của mình, in như tài của gió hay cổ động được vật, mà vật chẳng thấy hình nó.

Tranh lục quân tử của Nghê Toản, tranh công cộng
Nghê Toản 倪瓚 (đời Nguyên), Lục quân tử đồ – sáu cây đứng lặng bên sông, gợi tài quẻ Tốn "xứng nhi ẩn": như gió cổ động vật mà vật chẳng thấy hình. Nguồn: Wikimedia Commons, tranh công cộng.

Xứng có ý nghĩa như hòn cân. Ẩn có ý nghĩa sâu kín, cũng như câu trong sách Hán thư khen Lưu Hầu (Trương Tử Phòng): Thiện tàng kì dụng.

Tiết thứ tư – 第四節

Lí dĩ hòa hạnh; Khiêm, dĩ chế lễ; Phục, dĩ tự tri; Hằng, dĩ nhất đức; Tổn, dĩ viễn hại; Ích, dĩ hưng lợi; Khốn, dĩ quả oán; Tỉnh, dĩ biện nghĩa; Tốn, dĩ hành quyền.
履以和行,謙以制禮,復以自知,恆以一德,損以遠害,益以興利,困以寡怨,井以辯義,巽以行權。

Trên ấy đã nói đức tài của chín quẻ, đây lại nói cách Thánh nhân dụng Dịch, ý tứ chú trọng tại chữ Dĩ. Dĩ, nghĩa là dụng lấy. Dụng tài đức quẻ Lí, mà điều hòa tính hạnh của mình, khiến cho khỏi táo bạo bằng huyết khí, dụng tài đức quẻ Khiêm, mà sắp đặt ra lễ phép.

Dùng tài đức quẻ Phục để mà tự chủ trì ở trong mình. Chữ Tri ở đây nghĩa là chủ, cũng như nghĩa chữ Tri ở câu: Càn tri thái thỉ. Mình cứ bằng vào lương tâm mình mà chủ trì lấy mình, không cho khách khí sai xử được mình, thế là Tự tri.

Dùng tài đức quẻ Hằng, mà làm cho đức mình được thuần nhất bất tạp.

Dùng tài đức quẻ Tổn, để tránh xa mọi sự hại.

Dùng tài đức quẻ Ích, để hưng khởi được mọi sự lợi.

Dùng tài đức quẻ Khốn, mà xử lúc hoạn nạn, chẳng sinh lòng oán hối.

Dùng tài đức quẻ Tỉnh, mà biện được nghĩa lí cho rành.

Bởi vì, Tỉnh là có lợi trạch cập nhân, mà lại không kể công cầu báo. Người ta làm việc nghĩa, làm được như lòng giếng cho người ăn nước, mới thật là nghĩa.

Nếu làm việc nghĩa mà còn có lòng lợi pha vào. Thế là xét nghĩa chưa rành.

Dùng tài đức quẻ Tốn để ứng phó những việc quyền biến.

Hành quyền là năng sự tối chung của Thánh nhân.

Luận Ngữ có câu: Nếu người ấy chỉ dắt đưa vào lối đạo, với chỉ vừa đủ sức tự lập, chưa có thể dắt đưa vào lối quyền. Bởi vì, hành quyền là việc rất khó, nên để sau hết.

Sơ đồ tài và cách dụng của chín quẻ
Tài và cách dụng của chín quẻ: Lí dĩ hoà hạnh, Khiêm dĩ chế lễ... Tốn dĩ hành quyền – hành quyền là việc khó nhất nên để sau hết. Ảnh: Vẽ lại theo Quốc Văn Chu Dịch Diễn Giải – Phong Thuỷ Liên Hoa

Chương thứ tám – 第八章

Chương này lược dịch hai tiết.

Tiết thứ nhất – 第一節

Dịch chi vi thư dã bất khả viễn; vi đạo dã lũ thiên; biến động bất cư, chu lưu lục hư; thượng hạ vô thường, cương nhu tương dịch; bất khả vi điển yếu, duy biến sở thích.
易之為書也不可遠,為道也屢遷,變動不居,周流六虛,上下无常,剛柔相易,不可為典要,唯變所適。

Dịch tuy là sách, nhưng mà tâm tính người ta vẫn tất thảy thu nạp vào Dịch, nhân sinh nhật dụng không chốc phút nào rời được Dịch lí, nên nói rằng: Bất khả viễn.

Chữ Viễn cũng như nghĩa chữ Vong, sách Dịch vẫn không bao giờ đáng quên, bởi vì, đạo của Dịch là một giống rất hoạt động, thường thường thiên chuyển luôn, biến động không khi nào dừng.

Quẻ tuy có sáu vị mà Âm Dương cương nhu, không phải là giống chết đặc, đắp đổi ở trong sáu vị, xoay quanh chạy vòng, tượng như không một nét nào nhất định.

Dương vẫn có khi thăng mà Âm cũng có khi thăng; Âm vẫn có khi giáng, mà Dương cũng có khi giáng.

Nét cương mà thường đổi ra làm nét nhu, nét nhu mà thường đổi ra làm nét cương.

Tổng chi, đã gọi bằng Dịch, thời chẳng phải là khuôn mẫu nhất định mà làm một món thường sao được.

(Điển, nghĩa là thường; Yếu, nghĩa khế khoán). Tỉ như: Một tờ khế khoán đặt ra thành nếp, cứ theo mà viết cũ hoài tức là điển yếu.

Dịch thời không thể làm điển yếu như thế, chỉ duy tùy biến hóa tới đâu thời đi tới đó.

Tranh ngư phủ trên suối núi của Hứa Đạo Ninh, tranh công cộng
Hứa Đạo Ninh 許道寧 (Bắc Tống), Ngư phủ đồ (chi tiết) – thuyền theo dòng chảy giữa núi, gợi "biến động bất cư, duy biến sở thích". Nguồn: Wikimedia Commons, tranh công cộng.

Đạo Dịch linh hoạt như thế, không kì người quý hay tiện, không kì việc nhỏ hay lớn, địa vị gì hay hoàn cảnh gì, tất thảy dùng được Dịch đạo dã, nên nói rằng: Vi thư dã bất khả viễn, vi đạo dã lũ thiên. (Lũ, nghĩa là hăng hái; Thiên, nghĩa là hoạt động).

Tiết thứ tư – 第四節

Sơ suất kì từ, nhi quỹ kì phương, kí hữu điển thường, cẩu phi kì nhân, đạo bất hư hành.
初率其辭而揆其方,既有典常。苟非其人,道不虛行。

Trên ấy nói đạo Dịch với sách Dịch, bây giờ lại trông mong với người dụng Dịch.

Suất, nghĩa là noi theo; Từ, nghĩa là lời Dịch; Quỹ, nghĩa là đo lường.

Chúng ta đọc Dịch tất phải bắt đầu noi theo ở lời Quái hào mà nghiên cứu phương pháp của Dịch.

Giả như: Thấy được trung chính thời tốt, bất trung bất chính thời xấu, quân tử thịnh thời đời thông; tiểu nhân thịnh thời đời loạn.

Những đại khái như thế, tuy có lẽ nhất định mà gọi bằng Điển thường.

Những điển thường đó, chỉ ở nơi sách với lời mà thôi. Chứ đến như sở dĩ hành được là cốt ở đạo, mà đạo lại phải gửi vào ở người. Nếu không phải người gánh được nổi đạo, thời đạo chỉ là lí huyền không ở giữa trời đất, há có lẽ không người mà hành được đạo rư.

Tỉ như: Đạo có chữ Trinh, mà làm được trinh thời cốt ở người. Nếu người mà bất trinh, thời chữ Trinh chỉ là viết trong sách vở mà thôi. Xem những lẽ ấy, thời có đạo mới đẻ ra người, mà lại có người mới hiển được đạo, nên nói: Cẩu phi kì nhân, đạo bất hư hành.

Thượng truyện đã có câu: Thần nhi minh chi, tồn hồ kì nhân, đây có câu này: đinh ninh phản phúc có hai chữ: Kì Nhân, là khổ tâm thâm ý của Thánh nhân trông vào chúng ta. Vậy nên chúng ta đọc đến Càn thời nên tự cường bất tức; đọc đến Khôn thời nên hậu đức tái vật; hết thảy lời trong Quái hào, tất đem ra thực hành mà không phải đọc suông, tuy chưa dám chắc thần nhi minh chi, mà cũng không đến nỗi đạo hư hành, thế là khỏi phụ ý Thánh nhân tác Dịch.

Sơ đồ duy biến sở thích và cẩu phi kì nhân đạo bất hư hành
Dịch biến động không ngừng, cương nhu đổi nhau, chỉ theo biến mà đi; có lời quái hào làm điển thường, nhưng đạo phải có người mới hành được. Ảnh: Vẽ lại theo Quốc Văn Chu Dịch Diễn Giải – Phong Thuỷ Liên Hoa

Chương thứ chín – 第九章

Chương thứ chín: bản in ghi "Khuyết".

Ghi chú của Phong Thuỷ Liên Hoa – 蓮花風水按語

Thứ tự chín quẻ tu đức mở đầu bằng "Lí, đức chi cơ" – cụ Phan ví như làm nhà phải đắp nền trước. Đó cũng là điều Thầy Vũ Giới (Phong Thuỷ Liên Hoa) nhấn khi xét nhà: móng, nền là gốc; theo vận khí đồ ngũ vận lục khí Liên Hoa được Thầy Vũ Giới khôi phục, nền không vững thì khí không tụ, trang trí phía trên cũng vô ích.

Hình ảnh quẻ Tỉnh – "cư kì sở nhi thiên", giếng ở yên một chỗ mà nước lưu hành khắp nơi – gần với cách Phong Thuỷ Liên Hoa nhìn nguồn nước, đường khí trong nhà: chỗ tụ phải yên, mà sự nuôi dưỡng phải đi khắp. Còn "Tốn dĩ hành quyền" nhắc rằng áp dụng cho từng nhà phải biết quyền biến, và thủ pháp ấy phải dạy trực tiếp.

Bài trước: Hệ Từ hạ – Chương 1–6 Thiên địa chi đại đức viết sinh. Bài sau: Hệ Từ hạ – Chương 10–12 Tam tài chi đạo. Xem toàn bộ Mục Lục Kinh Dịch Phan Bội Châu trong Kho Sách.

Câu hỏi thường gặp – 常見問題

Chín quẻ tu đức trong Hệ Từ hạ là những quẻ nào? – 九卦

Đó là Lí, Khiêm, Phục, Hằng, Tổn, Ích, Khốn, Tỉnh, Tốn. Cụ Phan giảng chương này trích chín quẻ để nói rõ đạo quân tử ở thì hoạn nạn, vì người làm Dịch – Văn Vương bị giam ở Dữu Lí – vốn có lòng lo hoạn.

Vì sao "Lí, đức chi cơ"? – 履德之基

Tu đức phải tự thấp lên cao, như làm nhà phải đắp nền trước. Nền của đức là lòng cung kính, cung kính là lễ, mà lễ trong Dịch là quẻ Lí – nên Lí là nền của đức.

Vì sao Tốn được đặt cuối cùng trong chín quẻ? – 巽德之制

Tốn là thuận, là nhập – thuận theo đạo Dịch mà vào được đạo Dịch thì mới chế được đức. Cụ Phan ví đức không chế như vị thuốc sống chưa sao, như khối đất cứng không tô được tường; có chế thì đức mới thuần thục và biết biến thông.

"Duy biến sở thích" nghĩa là gì? – 唯變所適

Dịch biến động không ngừng, cương nhu đổi chỗ, không thể làm khuôn mẫu nhất định như tờ khế khoán; chỉ theo biến hoá tới đâu thì đi tới đó. Vì linh hoạt như thế nên ai, việc gì, hoàn cảnh nào cũng dùng được Dịch.

"Cẩu phi kì nhân, đạo bất hư hành" dạy điều gì? – 苟非其人

Lời quái hào có điển thường, nhưng đạo phải gửi vào người mới hành được. Cụ Phan dặn: đọc Càn thì phải tự cường bất tức, đọc Khôn thì phải hậu đức tái vật – đem lời Dịch ra thực hành chứ không đọc suông.

Học Dịch cùng Thầy Vũ Giới

Muốn học Kinh Dịch bài bản, từ quái tượng đến ứng dụng phong thuỷ, các bạn có thể theo các lớp Dịch lý của Phong Thuỷ Liên Hoa. Hỏi lịch học qua Zalo 0988 964 636 (Thầy Vũ Giới, TP.HCM).

Nguồn: Phan Bội Châu, Quốc Văn Chu Dịch Diễn Giải – Hệ Từ hạ truyện (lược trích), chương thứ bảy đến thứ chín (bản in trang 701–707; chương 9 bản in ghi "Khuyết"). Chỉ sửa lỗi chính tả do quét chữ; chữ Hán nguyên văn theo bản Chu Dịch thông hành. Sơ đồ vẽ lại bởi Phong Thuỷ Liên Hoa.

Từ khoá: chín quẻ tu đức · hệ từ hạ truyện · lí đức chi cơ · kinh dịch phan bội châu · duy biến sở thích · phong thủy

Bài viết liên quan

Có thể quý vị quan tâm

Đi tiếp

Khoá học liên quan, app áp dụng, bài học thuật cùng chủ đề và quà tài liệu.

Bình luận

để gửi bình luận.

  • Đang tải bình luận…