Quản Thị Chỉ Mông · Quyển thượng · Thiên 22
管氏指蒙 卷之上 · 得穴第二十二
Tác giả: đề Quản Lộ (管輅, tự Công Minh, đời Tào Nguỵ) · cùng chú: đề Tiêu Cát (蕭吉, đời Tuỳ), Viên Thiên Cương (袁天綱), Lý Thuần Phong (李淳風, đời Đường), Vương Cấp (王伋, đời Tống) · hiệu chính, bổ chú: Uông Thượng Đường (汪尚唐), Uông Thượng Canh (汪尚賡), người Tân An đời Minh
Bản gốc: bản khắc đời Minh, 2 quyển thượng hạ, 100 thiên (bạt năm Vạn Lịch Canh Thìn 1580).
Thiên 22 của Quản Thị Chỉ Mông là thiên Đắc huyệt (得穴), "được huyệt". Nếu thiên Nghĩ huyệt dạy cách ước định, thì thiên này nói vì sao người ta không được huyệt: phúc hoạ do thần linh giữ "trong chỗ mờ mịt", thầy khéo cũng hoa mắt; thầy tầm thường thì chấp một đầu, "chỉ ba nhánh mà bảo là chân thoa, cầm khúc ngang mà bảo là cái hốt". Phần trọng tâm của thiên là mười hai cặp hình thế lệch nhau: thế như đúng mà hình sai, hình như đủ mà thế đấu, thế như dừng mà hình chạy… và năm cặp núi nước trái nhau. Sách kết bằng hình ảnh người thầy "dương dương tự đắc" mà mắt loạn lòng mù, khiến người hiểu chuyện phải than thở. Bài gồm nguyên văn (trích các đoạn chính), bản dịch, phần giảng và phần luận theo Phong Thuỷ Liên Hoa.
Trả lời nhanh: Thiên Đắc huyệt nói: mầm thiện ác hiện ở chỗ sáng, sự ứng lành dữ lại do chỗ lặng; năm thần giữ phúc giữ hoạ trong chốn mờ mịt, nên "trao thì dè dặt, chọn thì nghiêm". Người cầu tốt lại thường bị cái xấu che. Thầy kém thì chấp một đầu mà không tả được muôn biến. Lý do chính khiến không được huyệt là hình và thế không cùng được: thế như đúng mà hình sai; hình như đủ mà thế đấu; thế như dừng mà hình chạy; hình như tới mà thế tuyệt; thế như thuận mà hình quay lưng; hình như xa mà thế tiết; thế như nối mà hình lẻ; hình như co mà thế vượt; thế như tụ mà hình chia; thế như ẩn mà hình phơi; hình như chìm mà thế đột ngột. Rồi núi nước trái nhau: nước như đến mà núi xướng đi, núi như dừng mà nước nghiêng đổ, nước như đọng mà núi phát đi, núi như ngồi mà nước xung, nước như vòng mà núi cắt. Phạm song cung thì tán khí. Không biết những lẽ ấy mà vẫn tự đắc là "mắt loạn lòng mù".
Thầy Vũ Giới giảng: "Tìm được long đã khó, được huyệt còn khó hơn. Chỉ Mông liệt kê từng cặp hình thế lệch nhau, như một bảng kiểm. Đi thực địa, Thầy vẫn bắt học trò đọc từng cặp: thế thuận chưa, hình có quay lưng không, nước có xung không."

Phúc hoạ giữ trong chỗ mờ mịt – 司福司災,在冥冥之中
Nguyên văn – 原文
善惡之機兆于明,祥沴之應由乎默。在昔五帝配于五行以成天地之功,以齊天地之德;分之五行,帝之五壇,以享天地之祀,以配天地之戚。是以五神攸屬,司福司災,在冥冥之中,常嗇于授而嚴于擇。雖龍蟠虎踞,冲陽和陰,不可得而推,不可得而識,巧術由之而目眩,妙籌由之而智塞。冀其吉者,固凶之所閉;相其吉者,何凶之所不求?
Dịch: Mầm thiện ác hiện ra ở chỗ sáng, sự ứng lành dữ lại do chỗ lặng. Xưa kia năm đế phối với năm hành để thành công của trời đất, để ngang với đức của trời đất; chia ra năm hành, năm đàn tế của các đế, để hưởng lễ tế trời đất, để phối với… của trời đất. Vì thế năm thần có chỗ thuộc về, giữ phúc giữ hoạ ở trong chốn mờ mịt, thường dè dặt khi trao và nghiêm ngặt khi chọn. Dù có rồng cuộn hổ ngồi, dương xung âm hoà, cũng không thể suy mà được, không thể biết mà được; thuật khéo vì đó mà hoa mắt, mưu hay vì đó mà trí tắc. Người mong được tốt thì cái xấu vốn che mất; người xem cho được tốt thì cái xấu nào mà chẳng tự tìm đến?
Giảng: Mở đầu thiên Đắc huyệt là một lời khiêm tốn rất đáng quý: được huyệt không hoàn toàn do kỹ thuật. Phúc hoạ do "năm thần" giữ trong chỗ mờ mịt, "trao thì dè dặt, chọn thì nghiêm". Ngay cả cuộc đất "rồng cuộn hổ ngồi" rõ ràng cũng có thể không được, vì người không đủ phúc để nhận.
Câu cuối nói về tâm lý: càng mong được tốt thì càng dễ bị che mắt. Chủ nhà nôn nóng thấy đâu cũng tốt; thầy chiều chủ thì "xem cho ra tốt", và chính cái nôn nóng ấy rước cái xấu đến. Đây là ý "lòng chủ bị lợi hại che mắt" ở thiên 18.

Thầy kém chấp một đầu – 執一端而難盡形
Nguyên văn – 原文
其故而不洞,則頹然而委。分定而任臆,斷指三股以為釵,誑橫捧而作笏;執一端而難盡形,萬變而易惑。惟知七星之建十二辰,不知六運之調帝側。(帝側六星均調六運。)經常之三形四勢,雖在目而不見;隱伏之精神氣聚,徒閉心而不得。
Dịch: Không thấu được cái cớ của nó, thì buông xuôi phó mặc. Phận đã định mà cứ theo ý riêng, đoán bừa chỉ ba nhánh mà bảo là cây thoa, dối cầm khúc ngang mà bảo là cái hốt; chấp một đầu thì khó tả hết hình, muôn biến thì dễ mê. Chỉ biết bảy sao (Bắc Đẩu) chỉ mười hai thần, mà không biết sáu vận điều hoà bên cạnh đế tinh (sáu sao bên đế tinh điều hoà sáu vận). Ba hình bốn thế thường thấy, dù ở trước mắt mà không thấy; tinh thần khí tụ ẩn phục, chỉ đóng lòng lại mà không được.
Giảng: Hai ví dụ "chỉ ba nhánh mà bảo là cây thoa" và "cầm khúc ngang mà bảo là cái hốt" chế giễu thói gán hình tượng bừa: thấy núi chia ba nhánh thì gọi là "kim thoa" (hình quý), thấy núi nằm ngang thì gọi là "hốt" (thẻ quan cầm khi chầu vua), rồi phán cuộc quý. Thực ra núi chia ba là long tán khí (như thiên 21 đã nói), núi ngang chưa chắc hữu tình.
Câu "chỉ biết Bắc Đẩu chỉ mười hai thần, không biết sáu vận bên đế tinh" phê người chỉ biết một lớp lý khí (theo phương vị của chuôi Đẩu) mà không biết các lớp khác. Và câu cuối: ba hình bốn thế ở trước mắt mà không thấy, tức người ấy chưa luyện được "mắt hợp lòng" như thiên 21 dạy.
Mười hai cặp hình thế lệch nhau – 形勢偕差而不相得
Nguyên văn – 原文
……勢若是而形非,形若全而勢鬪;勢若住而形奔,形若到而勢絕;勢若順而形背,形若遠而勢泄;勢若續而形孤,形若屈而勢越;勢若聚而形分,形若安而勢危;勢若蘊而形暴,形若潛而勢突。形勢偕差而不相得者,皆山水之背。
Dịch: … Thế như đúng mà hình sai; hình như đủ mà thế đấu nhau. Thế như dừng mà hình chạy; hình như tới mà thế đã tuyệt. Thế như thuận mà hình quay lưng; hình như xa (sâu) mà thế tiết ra. Thế như nối mà hình lẻ loi; hình như co (ôm) mà thế vượt qua. Thế như tụ mà hình chia; hình như yên mà thế nguy. Thế như chứa ẩn mà hình phơi bày; hình như chìm mà thế đột ngột. Hình và thế cùng sai, không được nhau, đều là chỗ núi nước quay lưng.
Giảng: Đây là bảng kiểm quan trọng nhất của thiên. Mỗi cặp là một kiểu "trông như tốt mà thật ra hỏng", do chỉ một trong hai (hình hoặc thế) đạt:
- Thế đúng, hình sai: dãy núi đến đẹp, nhưng chỗ kết không có hình (không có ổ, không có gò).
- Hình đủ, thế đấu: chỗ kết có hình, nhưng các núi chung quanh đâm vào nhau.
- Thế dừng, hình chạy: dãy núi đã dừng, nhưng gò chỗ huyệt lại dốc chạy đi.
- Hình tới, thế tuyệt: có hình đẹp, nhưng long phía sau đã đứt.
- Thế thuận, hình quay lưng: long đến thuận, nhưng gò chỗ huyệt quay lưng về phía minh đường.
- Thế nối, hình lẻ: long liền mạch, nhưng chỗ kết đứng trơ trọi không có phò.
- Thế tụ, hình chia: các núi tụ về, nhưng chỗ kết lại tách thành nhiều nhánh.
- Thế ẩn, hình phơi: long đến kín đáo, nhưng chỗ kết lộ ra trước gió.
Câu tổng "hình thế cùng sai đều là chỗ núi nước quay lưng" nối sang đoạn sau: gốc của sự lệch là núi và nước không hướng về nhau.

Núi nước trái nhau – 山水之背
Nguyên văn – 原文
山若薄而水……而無所終。(李曰:薄者,終也,止也。正蘇秦傳所謂「心搖搖如旌而無所終薄」者是也。)水若臨而山唱,山若駐而水傾;水若瀦而山發,山若頓而水衝;水若遶而山割。陽若正而陰淫,陰若粹而陽厥。……雙宮散氣,固非一祖。
Dịch: Núi như dừng mà nước… thì không có chỗ dừng cuối cùng. (Lý nói: chữ 薄 là chỗ cuối, chỗ dừng; đúng như câu trong truyện Tô Tần: "lòng lay động như lá cờ, không có chỗ dừng".) Nước như đến sát mà núi xướng đi; núi như dừng lại mà nước nghiêng đổ; nước như đọng lại mà núi phát đi; núi như ngồi yên mà nước xung vào; nước như vòng quanh mà núi cắt ngang. Dương như chính mà âm dâm loạn; âm như thuần mà dương nghịch. … Song cung thì tán khí, vốn không phải một tổ.
Giảng: Năm cặp núi nước trái nhau là năm kiểu núi một đằng, nước một nẻo:
- Nước đến, núi đi: nước chầu vào mà long lại đi tiếp.
- Núi dừng, nước đổ: long đã dừng mà nước chảy tuột đi, không tụ.
- Nước đọng, núi phát: nước tụ thành hồ mà núi lại toả đi.
- Núi ngồi, nước xung: long ngồi yên mà nước đâm thẳng vào.
- Nước vòng, núi cắt: nước ôm quanh mà có núi chắn cắt ngang.
Lời chú dẫn Tô Tần: "lòng lay động như lá cờ, không có chỗ dừng" là hình ảnh của cuộc đất không có chỗ dừng cuối cùng. Sách còn nhắc lại lỗi song cung (thiên 13): hai sơn liền nhau khác tính thì khí tạp, "không phải một tổ".

Long mất tổ, núi loạn như cỏ dại – 祖亡宗墮
Nguyên văn – 原文
……股脉未成,直槽初覆于崩脣;本元俱脫,……孤遺,漫……失;祖亡宗墮,芽儕雜飛(一作蜂房),有斜無收。(蕭曰:如豬,遠孤獨山也;如……叢芽,亂山也。)夷兮曠蕩而無垠,險兮偏傾而不據……
Dịch: … Mạch chân chưa thành, rãnh thẳng vừa phủ lên môi đất sụt lở; gốc đầu đều thoát mất, … lẻ loi bị bỏ, … lạc mất; tổ mất tông đổ, mầm cỏ chen nhau bay loạn (có bản chép là "tổ ong"), có nghiêng mà không có thu. (Tiêu nói: như con lợn là núi lẻ loi ở xa; như… mầm cỏ mọc thành bụi là núi loạn.) Chỗ bằng thì trống trải mênh mông không bờ; chỗ hiểm thì nghiêng lệch không có chỗ dựa….
Giảng: Đoạn này tả các dấu hiệu long hỏng mà người kém mắt vẫn đặt huyệt: môi đất sụt lở có rãnh thẳng (nước xói), gốc đầu thoát mất (long không còn nguồn), tổ mất tông đổ, các gò nhỏ mọc loạn như bụi cỏ, như tổ ong. Lời chú của Tiêu Cát đặt tên hai loại núi xấu: núi "lợn" (đơn độc, ở xa) và núi "bụi cỏ" (loạn, nhiều đỉnh nhỏ chen nhau). Đất bằng thì quá trống, đất hiểm thì quá nghiêng: cả hai đều không có chỗ dựa.

Mắt loạn lòng mù mà vẫn tự đắc – 目亂心盲
Nguyên văn – 原文
……披肘外猶若踞,蹲刃透拳,頭無非讎敵,衆方……,迷聽塞,水嘈精削而不察,獨揚揚而自得。是以目亂心盲,……豈覺……。凡此玄微,曾未之識,妄為之興嗟而歎息。
Dịch: … Khuỷu tay mở ra ngoài mà còn như ngồi xổm, lưỡi dao chĩa vào, nắm đấm đâm qua, đầu núi không gì không phải kẻ thù; mọi người đều…, nghe mê tai lấp, nước réo ầm, tinh khí bị gọt mà không xét, lại dương dương tự đắc. Vì thế mắt loạn lòng mù, … nào có biết…. Những chỗ huyền vi ấy chưa từng biết mà làm bừa, khiến (người hiểu) phải than thở.
Giảng: Bức tranh cuối thiên là một cuộc đất đầy sát khí: hai cánh mở toang ra ngoài, núi nhọn như lưỡi dao, gò như nắm đấm chĩa vào, đầu núi nào cũng như kẻ thù, nước réo ầm ầm. Vậy mà người thầy "dương dương tự đắc". Đây là lời phê thẳng thắn của Chỉ Mông với thầy địa lý không có mắt: không thấy sát khí, không nghe tiếng nước, mà vẫn tự tin. Câu kết "khiến người phải than thở" cho thấy tác giả đã chứng kiến nhiều trường hợp như vậy.

Luận theo Phong Thuỷ Liên Hoa – 蓮花風水按語
Phong Thuỷ Liên Hoa đọc thiên Đắc huyệt với ba ý.
Thứ nhất, dùng mười hai cặp hình thế làm bảng kiểm. Khi đã ước định được một huyệt, Liên Hoa đi lại từng cặp: thế có đúng mà hình sai không? hình có đủ mà thế đấu không? long dừng mà gò chạy không? Một cặp lệch là phải xét lại. Cách làm này tránh được lỗi "thấy một cái đẹp là quyết".
Thứ hai, nghe tiếng nước, nhìn sát khí. Thiên này nhắc đến "nước réo ầm" như dấu hiệu xấu. Ở các khu đất ven suối thác, nước chảy xiết, ồn ào là nước "xung", không phải nước "tụ". Núi đá nhọn, gò như nắm đấm chĩa vào cũng là sát khí. Liên Hoa luôn đứng tại huyệt lắng nghe và nhìn kỹ trước khi kết luận.
Thứ ba, khiêm tốn trước phúc phận. Câu "năm thần giữ phúc hoạ trong chốn mờ mịt" là lời Liên Hoa vẫn nói với thân chủ: thầy chỉ làm hết sức trong phần kỹ thuật, còn được hay không còn do phúc đức. Thầy không hứa phát quan, phát tài; thầy chỉ giúp tránh cái sai, chọn cái đúng.


Tóm lại – 總結: Phúc hoạ do năm thần giữ trong chốn mờ mịt, trao dè dặt, chọn nghiêm ngặt; người càng mong tốt càng dễ bị che. Thầy kém chấp một đầu, gán hình bừa, không thấy ba hình bốn thế trước mắt. Không được huyệt vì hình thế lệch nhau: thế đúng hình sai, hình đủ thế đấu, thế dừng hình chạy, hình tới thế tuyệt, thế thuận hình quay lưng, thế nối hình lẻ, thế tụ hình chia, thế ẩn hình phơi. Gốc là núi nước quay lưng: nước đến núi đi, núi dừng nước đổ, nước đọng núi phát, núi ngồi nước xung, nước vòng núi cắt. Song cung tán khí; tổ mất tông đổ, núi loạn như bụi cỏ. Không biết những lẽ ấy mà tự đắc là mắt loạn lòng mù.
Bài trước: Quản Thị Chỉ Mông (16): Thiên 21 Nghĩ huyệt.
Bài sau: Thiên 23 – Trạch hướng: chọn hướng 擇向第二十三.
Nguồn: Quản Thị Chỉ Mông (管氏指蒙), bản khắc đời Minh, quyển thượng, thiên Đắc huyệt đệ nhị thập nhị (得穴第二十二), chính văn và lời chú. Liên hệ: Sử Ký, Tô Tần liệt truyện ("tâm dao dao như tinh"). Nguyên văn chép lại từ bản khắc, chấm câu mới; chỗ …… là chữ mờ hoặc đoạn lược bớt, chỗ (?) là chữ đọc chưa chắc. Hiệu đính: đoạn ngũ hành núi nước (金若阜…火若秀…) và đoạn cuối thiên có nhiều chữ mờ, bài lược hoặc giảng theo ý chung.
Công cụ Liên Hoa dùng kèm bài này – 蓮花工具
- Mục Lục Quản Thị Chỉ Mông: 66 bài của 100 thiên, theo dõi các bài đã đăng.
- La Kinh Liên Hoa: la kinh trực tuyến miễn phí, kiểm song cung, đo hướng nước đến, nước đi.
- Lập Cục Pháp: lập cục theo nguyên lý Liên Hoa, xét long, thuỷ, hướng và mệnh người dùng.
Bài liên quan – 相關文章
- Quản Thị Chỉ Mông, Thiên 21: Nghĩ huyệt
- Quản Thị Chỉ Mông, Thiên 15–16: Hình thế dị tướng, Triều tòng dị tướng
- Hám Long Kinh: Đề yếu, tổng luận Tu Di Sơn
Học bài bản cùng Thầy Vũ Giới – 隨師研習
Kiểm từng cặp hình thế, nhận núi nước trái nhau, nghe nước nhìn sát khí là bài thực địa phải đi cùng thầy. Xem Khoá học cao cấp Phong Thuỷ Sư Liên Hoa hoặc Khảo luận phong thuỷ – khôi phục nguyên lý gốc. Ghi danh, hỏi lịch khai giảng qua Zalo 0988 964 636 (Thầy Vũ Giới, TP.HCM).
Câu hỏi thường gặp – 常見問題
Vì sao tìm được long mà không được huyệt? – 得穴
Theo Chỉ Mông, vì hình và thế không cùng đạt (thế đúng mà hình sai, hình đủ mà thế đấu…), vì núi nước quay lưng nhau, và vì phúc hoạ còn do thần linh giữ.
"Thế như dừng mà hình chạy" nghĩa là gì? – 勢若住而形奔
Dãy núi đã dừng lại, nhưng gò chỗ định đặt huyệt lại dốc chạy đi; khí không đọng ở đó, nên không phải huyệt thật.
Núi nước trái nhau gồm những kiểu nào? – 山水之背
Nước đến mà núi đi, núi dừng mà nước đổ, nước đọng mà núi phát đi, núi ngồi mà nước xung vào, nước vòng mà núi cắt ngang.
Vì sao chỉ ba nhánh gọi là cây thoa là sai? – 指三股以為釵
Núi chia ba nhánh là long tán khí; gán cho nó hình quý (kim thoa) là thói gán hình bừa mà Chỉ Mông phê phán.
Phong thuỷ có bảo đảm phát phúc không? – 司福司災
Không. Sách nói phúc hoạ do năm thần giữ trong chốn mờ mịt; thầy chỉ giúp tránh sai, chọn đúng, còn được hay không do phúc đức của gia đình.








