Quản Thị Chỉ Mông · Quyển thượng · Thiên 19–20
管氏指蒙 卷之上 · 遠勢近形第十九 · 應案第二十
Tác giả: đề Quản Lộ (管輅, tự Công Minh, đời Tào Nguỵ) · cùng chú: đề Tiêu Cát (蕭吉, đời Tuỳ), Viên Thiên Cương (袁天綱), Lý Thuần Phong (李淳風, đời Đường), Vương Cấp (王伋, đời Tống) · hiệu chính, bổ chú: Uông Thượng Đường (汪尚唐), Uông Thượng Canh (汪尚賡), người Tân An đời Minh
Bản gốc: bản khắc đời Minh, 2 quyển thượng hạ, 100 thiên (bạt năm Vạn Lịch Canh Thìn 1580).
Bài này gộp hai thiên liền nhau của Quản Thị Chỉ Mông. Thiên 19 Viễn thế cận hình (遠勢近形), "thế ở xa, hình ở gần", nói: hình dừng ở gần thì trăm mối không hết, còn thế đến từ xa thì quy về chín loại long là xét hết. Sách đặt nguyên tắc "thế đến là gốc, hình dừng là ngọn", rồi tả các loại long: giáng long, đằng long, bàn long, xuất dương long, ngoạ long, phi long, lĩnh quần long, ẩn long. Đây cũng là thiên có câu kinh điển "núi là xương của long, nước là khí huyết của long". Thiên 20 Ứng án (應案) bàn về núi ứng và án sơn phía trước huyệt: thế thì một, hình thì hai; như chủ khách mời rượu, như vợ chồng xướng hoạ. Đất hiểm thì án muốn khéo, đất bằng thì án muốn quý. Bài gồm nguyên văn (trích các đoạn chính), bản dịch, phần giảng và phần luận theo Phong Thuỷ Liên Hoa.
Trả lời nhanh: Thiên Viễn thế cận hình: thế đến là gốc, hình dừng là ngọn; biết gốc biết ngọn mới biết long phát tướng. Long phát tướng như đàn chim bay, như bầy thú chạy, như nước thông mạch, như lửa có củi, như khung cửi có khổ, như cây có rễ; thiếu những thứ ấy thì khô, rối, tắt, cạn, tan, loạn. Chín loại long đến từ xa: giáng long (gối mây, áo biển), đằng long (đoan tú, nổi bên sông), bàn long (đầu đuôi vòng lại), xuất dương long (từ mây mù chạy ra vực trong), ngoạ long (vươn bờm vượt sông ngang), phi long (dang cánh vỗ sóng), lĩnh quần long (dẫn đàn uống suối trong), ẩn long (duỗi tay ngửa mâm vàng). Núi là xương của long, nước là khí huyết của long. Thiên Ứng án: ứng và án là núi trước huyệt; hữu tình như chủ khách, như vợ chồng. Đất hiểm (đông nam) thì án đoan chính khéo léo, đất bằng (tây bắc) thì án chân thật quý. Án tốt không cần nhọn cao, chỉ cần ngang qua, thấp, nhìn thẳng thấy mà không có ý bỏ đi.
Thầy Vũ Giới giảng: "Nhiều người cứ đi tìm án nhọn, án cao, như cây bút, như ngọn tháp. Chỉ Mông nói ngược lại: án tốt là án thấp, nằm ngang, hướng về mình, không có ý bỏ đi. Án hữu tình quý hơn án đẹp."

Thiên 19: thế đến là gốc, hình dừng là ngọn – 來勢為本,住形為末
Nguyên văn – 原文
近相住形,雖百端而未已;遠求來勢,得九條而可殫。必限發源之水,始匡入路之山……指之曰:來勢為本,住形為末。知本知末者,則可以知龍之發將。發將如飛潛之隊,如奔走之群,如水通脈,如火得薪,如織之幅,如植之根。植不根則枯,織不幅則棼,火不薪則滅,水不脈則乾,禽不隊則散而不續,獸不群則亂而不馴。
Dịch: Xem gần hình dừng, dù trăm mối cũng chưa hết; tìm xa thế đến, được chín loại là xét hết. Phải lấy nước nơi phát nguồn làm giới hạn, rồi mới sửa ngay núi vào đường…. Chỉ ra mà nói: thế đến là gốc, hình dừng là ngọn. Người biết gốc biết ngọn thì có thể biết long phát tướng. Phát tướng như đàn chim bay lặn, như bầy thú chạy, như nước thông mạch, như lửa được củi, như khổ của tấm vải dệt, như rễ của cây trồng. Cây không có rễ thì khô; dệt không có khổ thì rối; lửa không có củi thì tắt; nước không có mạch thì cạn; chim không thành đàn thì tan mà không nối; thú không thành bầy thì loạn mà không thuần.
Giảng: Thiên 19 tiếp ý thiên 17: hình thì muôn kiểu, thế thì có thể quy loại. Câu then chốt "thế đến là gốc, hình dừng là ngọn" đặt thứ tự ưu tiên khi xem đất: xem thế (long đến từ đâu, mạnh hay yếu) trước, xem hình (chỗ kết đẹp hay không) sau. Hình đẹp mà thế yếu là ngọn không gốc.
Sáu so sánh "cây có rễ, vải có khổ, lửa có củi, nước có mạch, chim có đàn, thú có bầy" đều nói một điều: long phát tướng phải có nguồn nuôi liên tục và có hệ thống. Long đứt nguồn thì khô; long không có các núi cùng đi theo hàng (đàn, bầy) thì tán.

Gương xưa: Thương Ngô, Lạc Dương – 瀟湘斷九疑之脈
Nguyên văn – 原文
通顯一邦,延袤一邦之仰止;豐饒一邑,彰揚一邑之觀。瞻勢……宗祖,形繇子孫。瀟湘斷九疑(山名)之脈,而蒼梧末代;澗瀍際中嶽之源,而洛陽少年。勢如雲葉隨風,翩翩盡至;形如浪花觸石,摺摺俱還。
Dịch: Làm hiển đạt một nước, thì kéo dài thành chỗ ngưỡng vọng của cả nước; làm giàu một ấp, thì làm rạng cái quang cảnh của cả ấp. Xem thế (biết)… tông tổ, (xem) hình (biết) con cháu. Sông Tiêu Tương cắt mạch núi Cửu Nghi (tên núi), nên Thương Ngô là đời cuối; sông Giản, sông Triền giáp nguồn Trung Nhạc, nên Lạc Dương (như) tuổi trẻ. Thế như lá mây theo gió, phấp phới về hết; hình như bọt sóng đập đá, lớp lớp cùng quay về.
Giảng: "Xem thế biết tổ tông, xem hình biết con cháu" là một câu rất gọn: thế cho biết gốc phúc (đời trước tích được bao nhiêu), hình cho biết quả phúc (đời sau hưởng thế nào). Hai ví dụ địa danh: Thương Ngô (nơi vua Thuấn mất) bị sông Tiêu Tương cắt mạch núi Cửu Nghi, nên là "đời cuối"; Lạc Dương có sông Giản, sông Triền nối với nguồn núi Tung (Trung Nhạc), nên long còn "trẻ", đô thành hưng thịnh lâu. Hai hình ảnh cuối "lá mây theo gió" (thế) và "bọt sóng đập đá quay về" (hình) rất đẹp: thế thì cuồn cuộn kéo đến, hình thì cuộn lại, quay về.
Tám loại long đến từ xa – 降龍、騰龍、蟠龍……
Nguyên văn – 原文
……即一龍如生之想,四證之鎮,頭生穴者必無斬頸。曰降龍者,來迢迢兮,重雲際而襟滄海;曰騰龍者,來迢迢兮,聳端秀而起江干;曰蟠龍者,來迢迢兮,環首尾而枕澄渚;曰出洋龍者,來迢迢兮,……雲霧而奔清淵;曰臥龍者,來迢迢兮,奮鬐鬣而躍橫川;曰飛龍者,來迢迢兮,展羽翼而鼓波瀾;曰領群龍者,來迢迢兮,統行隊而飲清泉;曰隱龍者,來迢迢兮,伸臂掌而仰金盤,小水夾左右,大水橫其前。
(注)蕭曰:迢者,條也,在心目之巧。
Dịch: … Tức là nghĩ về một con long như vật sống, lấy bốn chứng để trấn; huyệt sinh ở đầu thì ắt không bị chém cổ. Gọi là giáng long: đến xa xăm, mây chồng tận chân trời mà biển xanh làm vạt áo. Gọi là đằng long: đến xa xăm, dựng đoan chính thanh tú mà nổi lên bên bờ sông. Gọi là bàn long: đến xa xăm, đầu đuôi vòng lại mà gối lên bãi nước trong. Gọi là xuất dương long: đến xa xăm, … mây mù mà chạy ra vực trong. Gọi là ngoạ long: đến xa xăm, vươn bờm mà nhảy qua sông ngang. Gọi là phi long: đến xa xăm, dang cánh mà vỗ sóng lớn. Gọi là lĩnh quần long (long dẫn đàn): đến xa xăm, cầm đầu hàng đội mà uống suối trong. Gọi là ẩn long: đến xa xăm, duỗi cánh tay bàn tay mà ngửa cái mâm vàng, nước nhỏ kẹp hai bên, nước lớn nằm ngang phía trước. (Chú: Tiêu nói: chữ 迢 là từng dải, ở chỗ khéo của lòng và mắt.)
Giảng: Mỗi loại long được tả bằng ba yếu tố: dáng (hùng, đoan tú, vòng, dang cánh…), quan hệ với nước (biển, bờ sông, bãi trong, vực, sông ngang, sóng, suối, mâm vàng), và hình ảnh động vật. Có thể tóm:
- Giáng long: từ cao hạ xuống, cuộc lớn, gặp biển.
- Đằng long: vọt lên, đoan tú, kết bên sông.
- Bàn long: cuộn tròn, đầu đuôi giao nhau, gối nước trong.
- Xuất dương long: từ vùng núi mây mù chạy ra đồng, ra nước.
- Ngoạ long: nằm dài, vượt qua sông ngang.
- Phi long: dang hai cánh rộng, gặp sóng nước.
- Lĩnh quần long: dẫn nhiều nhánh cùng đi, kết ở suối trong.
- Ẩn long: long chìm ở đất bằng, "ngửa mâm vàng", có nước nhỏ hai bên, nước lớn ngang trước.
Câu "huyệt sinh ở đầu thì không bị chém cổ" nhắc: đặt huyệt phải ở chỗ "đầu" của long, không ở chỗ "cổ" (chỗ thắt), vì đào vào cổ là cắt mạch.

Núi là xương, nước là khí huyết – 山者龍之骨,水者龍之氣血
Nguyên văn – 原文
是以山者龍之骨,水者龍之氣血。氣血調寧而榮衛敷暢,骨肉強壯而精神發越。尋龍至此,而能事已畢。三形已具,而四勢未列。若明堂之水,橫而間截,或發東而歸西,或西源而東沒。水內三形,水外四勢,此應案玄室有賓主之別。……或案外隔絕,水之朝竅,氣已前脫,是則氣血不通于龍骨,而尋龍之所不說。
Dịch: Cho nên núi là xương của long, nước là khí huyết của long. Khí huyết điều hoà yên ổn thì dinh vệ thông suốt; xương thịt khoẻ mạnh thì tinh thần phát ra. Tìm long đến đây là xong việc. Ba hình đã đủ mà bốn thế chưa bày. Như nước minh đường, nằm ngang mà cắt ngăn, hoặc phát ở đông mà về tây, hoặc nguồn ở tây mà mất ở đông. Trong nước là ba hình, ngoài nước là bốn thế: đó là chỗ ứng án với huyền thất có phân biệt khách chủ. … Hoặc ngoài án bị cách tuyệt, chỗ nước chầu vào đã thông, khí đã thoát ra phía trước, thì khí huyết không thông với xương long, là điều người tìm long không nói tới.
Giảng: Câu "núi là xương, nước là khí huyết" là một trong những câu được dẫn nhiều nhất của Chỉ Mông. Nó giải thích vì sao long phải có nước mới sống: xương không có máu thì khô. Long đẹp mà không có nước thì chỉ là bộ xương.
Sách cũng chỉ ra ranh giới: ba hình ở trong nước, bốn thế ở ngoài nước. Dòng nước minh đường là đường chia giữa phần "chủ" (huyệt và ba hình) và phần "khách" (ứng án, bốn thế). Nếu ngoài án lại bị cách tuyệt, nước thoát ra phía trước, thì khí huyết không về được xương long: cuộc đất ấy hỏng.

Thiên 20: ứng án như chủ khách, như vợ chồng – 應案第二十
Nguyên văn – 原文
應案之勢,其實則一;應案之形,其說有二。如主客迎情,意酬酢,一降一趨,以周以繳;如男女配耦,陰陽倡和,一剛一柔,以伉以儷。方諸日月,水火既濟;……璞玉丹砂出巖石,而紅霞既濟。此應案之勢,其實一致。如主客設席,對席獻禮,情意歡洽,既醉且飽;如男女成儀,中饋內外,合巹以瓢,齊眉以淑以懿。案外之應,應內之案,小大之次,皆和應案而至。此應案之情,其何以異?
(注)玦璲:玦音決,石似玉;璲音遂,瑞玉。明鑑應日月而水火交。巹,酒器,禮用之婚。
Dịch: Thế của ứng và án, thực ra là một; hình của ứng và án, thuyết có hai. Như chủ khách đón tình, ý mời rượu đáp rượu, một bên hạ xuống, một bên tiến tới, để vòng quanh, để quấn quýt; như nam nữ kết đôi, âm dương xướng hoạ, một cứng một mềm, để sánh đôi. Như gương phương chư đón mặt trời mặt trăng, nước lửa giao nhau; như ngọc thô đan sa ra từ đá núi mà ráng đỏ đã thành. Đó là thế của ứng án, thực ra là một. Như chủ khách bày tiệc, đối chiếu dâng lễ, tình ý vui hoà, đã say lại no; như nam nữ thành lễ, việc bếp núc trong ngoài, uống rượu hợp cẩn bằng gáo bầu, nâng mâm ngang mày, hiền thục tốt đẹp. Ứng ở ngoài án, án ở trong ứng, thứ tự nhỏ lớn đều hoà mà ứng án đến. Đó là tình của ứng án, có gì khác đâu?
Giảng: Phân biệt hai khái niệm: án là núi thấp gần ngay trước huyệt (như cái bàn trước mặt người ngồi), ứng (hay triều) là núi cao hơn ở xa phía trước, đáp lại huyệt. "Ứng ở ngoài án, án ở trong ứng": từ huyệt nhìn ra, gặp án trước rồi mới tới ứng.
Hai hình ảnh chủ khách mời rượu và vợ chồng xướng hoạ nói lên tiêu chuẩn duy nhất của ứng án: hữu tình. Án phải hướng về huyệt, "một hạ một tiến", như khách cúi chào chủ; như vợ chồng "một cứng một mềm", huyệt và án phải bổ cho nhau (huyệt cao thì án thấp, huyệt mạnh thì án dịu). Câu "gương phương chư đón nhật nguyệt, nước lửa giao" nói ứng án làm cho âm dương giao nhau ở minh đường.

Đất hiểm, đất bằng; triều long, không phải đấu long – 應龍、朝龍
Nguyên văn – 原文
又況東南險隘,西北夷易;在險隘則應案端巧,在夷易則應案真貴。故目之曰應龍者,客氣欲宗于主氣,客勢欲宗于主勢,貴應則不常而應在案外。然大地無形,小地無勢。大勢之地,如萬乘之尊,向明而治,執圭秉璧以守義朝拱,主心無他心異意也。故樗里目之曰朝龍……
(注)李曰:古人以向首為鬪龍,至樗里子謂鬪守雖取相對之意,然有鬪敵相拒不和之意,故易之曰朝山。王曰:今之應案者,但得卓起尖峰則善,殊不知橫過山低,直望見其前而無他去之意,乃朝案也。穴蘊畜內氣而已。
Dịch: Huống chi đông nam hiểm trở chật hẹp, tây bắc bằng phẳng dễ dàng; ở chỗ hiểm hẹp thì ứng án (phải) đoan chính khéo léo, ở chỗ bằng phẳng thì ứng án (phải) chân thật quý giá. Cho nên gọi là ứng long: khí khách muốn quy về khí chủ, thế khách muốn quy về thế chủ; ứng quý thì không thường gặp, mà ứng ở ngoài án. Nhưng đất lớn thì không thấy hình, đất nhỏ thì không thấy thế. Đất thế lớn như bậc vạn thặng tôn quý, quay về phía sáng mà trị, cầm ngọc khuê, ngọc bích để giữ nghĩa chầu về, lòng chủ không có lòng khác ý khác. Cho nên Xư Lý gọi là triều long….
(Chú) Lý nói: người xưa lấy núi quay đầu hướng về làm "đấu long"; đến Xư Lý Tử cho rằng chữ "đấu" tuy lấy nghĩa đối nhau, nhưng có ý chống đối không hoà, nên đổi gọi là "triều sơn". Vương nói: người nay xem ứng án chỉ cần được đỉnh nhọn vọt cao là cho là tốt, mà không biết rằng núi nằm ngang qua, thấp, nhìn thẳng thấy ở phía trước mà không có ý đi nơi khác, mới là triều án; (nhờ đó) huyệt giữ được khí bên trong mà thôi.
Giảng: Đoạn này có ba bài học:
- Theo vùng đất: đất núi hiểm (sách nói đông nam) thì án gần, cần đoan chính, khéo; đất bằng rộng (tây bắc) thì án xa, cần chân thật, quý (núi đẹp, đứng vững).
- Đất lớn không thấy hình, đất nhỏ không thấy thế: cuộc rất lớn thì phải nhìn thế, không tìm hình nhỏ; cuộc nhỏ thì nhìn hình, không đòi thế lớn.
- Triều, không phải đấu: núi trước mặt phải "chầu", không được "đấu". Lời chú của Vương Cấp sửa một sai lầm phổ biến: án tốt không phải là đỉnh nhọn cao vút, mà là núi ngang, thấp, hướng về huyệt, không có ý bỏ đi.

Luận theo Phong Thuỷ Liên Hoa – 蓮花風水按語
Phong Thuỷ Liên Hoa đọc hai thiên này với ba ý.
Thứ nhất, gốc trước ngọn sau. Khi thân chủ mời xem một mảnh đất, Liên Hoa luôn hỏi: long từ đâu đến? Nhìn bản đồ địa hình, truy ngược lên tổ sơn, xem long đi qua những chặng nào, có nước nuôi không. Mảnh đất đẹp mà long đến yếu, đứt nguồn, thì Liên Hoa nói rõ: phúc nhẹ, không bền.
Thứ hai, núi là xương, nước là khí huyết. Câu này dùng cho cả dương cơ. Nhà có thế dựa vững (xương) mà trước nhà khô khốc, không có dòng người dòng xe, không có hồ ao (khí huyết), thì nhà vững mà không phát. Ngược lại nhà trước có dòng chảy mà sau không có chỗ dựa thì phát mà không giữ.
Thứ ba, án hữu tình quý hơn án cao. Với nhà phố, "án" là toà nhà, bức tường, hàng cây đối diện. Án tốt là thấp hơn nhà mình, nằm ngang, ngay ngắn, không có góc nhọn đâm vào, không có cạnh xéo "bỏ đi". Toà nhà đối diện cao vượt hẳn nhà mình, góc nhọn chĩa vào là "đấu", không phải "triều".


Tóm lại – 總結: Thiên Viễn thế cận hình: hình gần trăm mối, thế xa chín loại; thế đến là gốc, hình dừng là ngọn. Long phát tướng phải có nguồn nuôi và có hàng lối, như cây có rễ, lửa có củi. Xem thế biết tổ tông, xem hình biết con cháu. Tám loại long: giáng, đằng, bàn, xuất dương, ngoạ, phi, lĩnh quần, ẩn. Núi là xương, nước là khí huyết của long; ba hình ở trong nước, bốn thế ở ngoài nước. Thiên Ứng án: thế của ứng án là một, hình có hai; hữu tình như chủ khách mời rượu, như vợ chồng xướng hoạ. Đất hiểm án muốn khéo, đất bằng án muốn quý. Núi trước phải triều, không đấu; án tốt là ngang, thấp, nhìn thẳng thấy mà không có ý bỏ đi.
Bài trước: Quản Thị Chỉ Mông (14): Thiên 17–18 Tam kính thích vi, Tứ thế tam hình.
Bài sau: Thiên 21 – Nghĩ huyệt: ước định huyệt 擬穴第二十一.
Nguồn: Quản Thị Chỉ Mông (管氏指蒙), bản khắc đời Minh, quyển thượng, thiên Viễn thế cận hình đệ thập cửu (遠勢近形第十九) và Ứng án đệ nhị thập (應案第二十), chính văn và lời chú. Liên hệ: Tả truyện, Ẩn Công năm 4 (chữ "phân"); Lễ Ký, Hôn nghĩa (hợp cẩn). Nguyên văn chép lại từ bản khắc, chấm câu mới; chỗ …… là chữ mờ hoặc đoạn lược bớt, chỗ (?) là chữ đọc chưa chắc. Hiệu đính: sách nói "chín loại" mà đoạn tả chỉ đọc rõ tám tên long; đoạn "黃鍾之刻造…五鬼…九宮" cuối thiên 19 mờ, bài lược.
Công cụ Liên Hoa dùng kèm bài này – 蓮花工具
- Mục Lục Quản Thị Chỉ Mông: 66 bài của 100 thiên, theo dõi các bài đã đăng.
- La Kinh Liên Hoa: la kinh trực tuyến miễn phí, đo hướng án sơn, triều sơn.
- Lập Cục Pháp: lập cục theo nguyên lý Liên Hoa, xét long, thuỷ, hướng và mệnh người dùng.
Bài liên quan – 相關文章
- Quản Thị Chỉ Mông, Thiên 17–18: Tam kính thích vi, Tứ thế tam hình
- Quản Thị Chỉ Mông, Thiên 11: Minh đường
- Hám Long Kinh: Đề yếu, tổng luận Tu Di Sơn
Học bài bản cùng Thầy Vũ Giới – 隨師研習
Nhận loại long từ xa, phân biệt án và triều, đọc án hữu tình hay vô tình là bài thực địa phải đi cùng thầy. Xem Khoá học cao cấp Phong Thuỷ Sư Liên Hoa hoặc Khảo luận phong thuỷ – khôi phục nguyên lý gốc. Ghi danh, hỏi lịch khai giảng qua Zalo 0988 964 636 (Thầy Vũ Giới, TP.HCM).
Câu hỏi thường gặp – 常見問題
"Thế đến là gốc, hình dừng là ngọn" nghĩa là gì? – 來勢為本,住形為末
Long đến từ đâu, mạnh hay yếu (thế) quyết định phúc nặng nhẹ; chỗ kết đẹp hay không (hình) là phần quả. Phải xem thế trước, hình sau.
Vì sao nói nước là khí huyết của long? – 水者龍之氣血
Núi là xương, nước là khí huyết; long có nước mới "sống", khí mới vận hành. Long đẹp mà thiếu nước thì như bộ xương khô, không phát.
Án sơn và triều sơn khác nhau thế nào? – 應案
Án là núi thấp gần ngay trước huyệt, như cái bàn; ứng hay triều là núi cao hơn ở xa phía trước, đáp lại huyệt. Ứng ở ngoài án, án ở trong ứng.
Án sơn tốt có phải là núi nhọn cao? – 朝案
Không nhất thiết. Theo lời chú, án tốt là núi nằm ngang, thấp, nhìn thẳng thấy mà không có ý bỏ đi; huyệt nhờ đó giữ được khí.
Vì sao đổi "đấu long" thành "triều long"? – 鬪龍朝龍
Chữ "đấu" có ý đối địch, chống nhau; Xư Lý Tử đổi thành "triều" (chầu về) để nhấn mạnh núi trước phải hữu tình, hướng về huyệt.








