Táng Thư
葬書 · 內篇 外篇 雜篇 (一卷) · 鄭謐註
Tác giả: đề Quách Phác (郭璞, đời Đông Tấn) · san định: Ngô Trừng (吳澄, đời Nguyên) · chú: Trịnh Mật (鄭謐, hiệu Huyền Mặc Sinh 玄默生, người Kim Hoa)
Bản gốc: Tứ Khố Toàn Thư, Tử bộ, Thuật số loại; đối chiếu Lưu Giang Đông gia tàng thiện bản Táng Thư (劉江東家藏善本葬書) và Tân san Địa Lý Ngũ Kinh Tứ Thư Giải Nghĩa (新刊地理五經四書解義).
Bài thứ 12 của bộ Táng Thư (葬書) trên Kho sách vugioi.com, bài chú giải thứ hai trong ba bài chú giải. Mười bài trước đã dịch đủ nguyên văn Táng Thư theo bản Ngô Trừng san định, khoảng 1.821 chữ Hán, nhưng lời chú chỉ mới trích ý chính. Lời chú lại dài gấp năm sáu lần chính văn. Bài này dịch trọn vẹn lời chú cho ngoại thiên: mỗi câu chính văn in đậm kèm lời dịch, tiếp theo là nguyên văn chữ Hán lời chú và bản dịch đầy đủ. Lời chú là của Trịnh Mật (鄭謐), hiệu Huyền Mặc Sinh (玄默生), người Kim Hoa. Bài đếm được 539 chữ Hán chính văn và khoảng 3,060 chữ Hán lời chú.
Trả lời nhanh: Lời chú Táng Thư chép trong Tứ Khố Toàn Thư là của Trịnh Mật (鄭謐), hiệu Huyền Mặc Sinh, người Kim Hoa. Hai bản khắc cổ là Lưu Giang Đông gia tàng thiện bản và Địa Lý Ngũ Kinh Tứ Thư Giải Nghĩa đều đề "Ngô Trừng san định, Trịnh Mật chú thích". Bản Tứ Khố dùng cùng lời chú ấy nhưng không ghi tên người chú, lời đề yếu chỉ nói "không rõ có phải của Lưu Tắc Chương hay không". Bài này dịch đủ lời chú cho ngoại thiên, lấy bản Tứ Khố làm gốc.
Lời chú này của ai – 註者考
Lời đề yếu Tứ Khố viết: "Người Tân Dụ là Lưu Tắc Chương thân nhận sách từ họ Ngô, làm chú thích cho sách. Bản này chia nội thiên, ngoại thiên, tạp thiên, có lẽ vẫn là bản cũ của họ Ngô. Còn lời chú có phải của họ Lưu hay không thì không khảo được." Nghĩa là các quan Tứ Khố không biết chắc ai chú. Vì thế mười bài trước tạm ghi người chú là Lưu Tắc Chương theo lời đề yếu.

Khi đối chiếu với các thư viện, ta có hai bản khắc ghi rõ tên người chú. Bản thứ nhất là Lưu Giang Đông gia tàng thiện bản Táng Thư (劉江東家藏善本葬書), Thư viện Quốc gia Trung Quốc. Trang đầu nội thiên đề "草廬先生吳文正公澂刪定 · 後學金華玄默生鄭謐註釋", nghĩa là Thảo Lư tiên sinh Ngô Văn Chính công (Ngô Trừng) san định, hậu học Kim Hoa Huyền Mặc Sinh Trịnh Mật chú thích. Bản thứ hai là Tân san Địa Lý Ngũ Kinh Tứ Thư Giải Nghĩa, phần Quách Phác Táng Kinh, cũng đề đúng hai dòng ấy.

Đặt ba bản cạnh nhau thì lời chú gần như trùng khớp. Ví dụ câu chú đầu tiên: hai bản Trịnh Mật mở đầu bằng "此章廼錦囊一書之關鍵也,已下諸篇不過註腳而已" (chương này là then chốt của cả sách Cẩm Nang, các thiên sau chẳng qua là lời chú thêm), rồi mới đến "生氣者即一元運化之氣也". Bản Tứ Khố bỏ câu mở đầu, sửa thành "生氣即一元運行之氣", phần còn lại giống nhau. Như vậy lời chú trong Tứ Khố chính là lời chú của Trịnh Mật, bị lược tên người chú và sửa vài chữ. Bài này đề đúng tên người chú là Trịnh Mật, lấy chữ theo bản Tứ Khố vì bản Tứ Khố chép rõ nhất. Chỗ bản Tứ Khố khuyết chữ ghi là [khuyết].
Về tên sách: lời chú gọi sách là "Cẩm Nang" (錦囊), tức Cẩm Nang Kinh, một tên khác của Táng Thư. Đề yếu Tứ Khố cũng ghi rằng xưa có bản lưu hành tới 20 thiên, Sái Nguyên Định (蔡元定) bỏ 12 thiên giữ 8, Ngô Trừng lại chia thành nội, ngoại, tạp. Bản 20 thiên đến nay chưa tìm thấy ở các thư viện đã tra.
Chương một · Chọn chỗ đặc biệt – 擇特
Phần này ứng với Bài 5 của bộ Táng Thư. Mỗi câu chính văn in đậm kèm lời dịch, tiếp theo là nguyên văn lời chú của Trịnh Mật và bản dịch đầy đủ.

夫重岡疉阜羣壠衆支當擇其特
Gò chồng lớp lớp, lũng nhiều chi đông, phải chọn chỗ đặc biệt.
鄭註 聖人之于民類麒麟之于走獸鳯凰之于飛鳥亦類也重岡並出羣阜攅頭須擇其毛骨竒秀神氣俊雅之異于衆者為正也
Chú (Trịnh Mật): Thánh nhân đối với dân, kỳ lân đối với muông chạy, phượng hoàng đối với chim bay, cũng là cùng loại mà khác. Gò lớp lớp cùng ra, đồi chen đầu, phải chọn chỗ có lông xương kỳ tú, thần khí thanh nhã khác hẳn đám đông mới là chính.
大則特小小則特大
Lớn thì lấy cái nhỏ làm đặc biệt, nhỏ thì lấy cái lớn làm đặc biệt.
鄭註 衆山俱小取其大衆山俱大取其小
Chú (Trịnh Mật): Núi đều nhỏ thì lấy cái lớn, núi đều lớn thì lấy cái nhỏ.
叅形雜勢主客同情所不葬也
Hình lẫn thế tạp, chủ khách cùng tình, là chỗ không táng.
鄭註 叅形雜勢言眞偽之不分主客同情言汝我之莫辨
Chú (Trịnh Mật): "Hình lẫn thế tạp" nói thật giả không phân; "chủ khách cùng tình" nói ta người không biện được.
夫支欲伏于地中壠欲峙于地上
Chi muốn phục trong đất, lũng muốn đứng sừng sững trên đất.
鄭註 伏者隱伏峙者隆峙此言支壠行度體段之不同
Chú (Trịnh Mật): Phục là ẩn phục, trĩ là gồ cao. Đây nói thể đoạn đi của chi và lũng khác nhau.
支壠之止平夷如掌
Chỗ chi lũng dừng, bằng phẳng như bàn tay.
鄭註 支壠葬法雖有不同然其止處悉皆如掌之平倒杖口訣曰斷續續斷氣受于坦起伏伏起氣受于平李淳風曰來不來坦中裁住不住平中取亦曰來來來堆堆堆慢中取坦中裁皆如掌之義也
Chú (Trịnh Mật): Phép táng chi lũng tuy khác nhau, nhưng chỗ dừng đều bằng như bàn tay. Khẩu quyết Đảo Trượng nói: "Đứt rồi nối, nối rồi đứt, khí nhận ở chỗ bằng; khởi rồi phục, phục rồi khởi, khí nhận ở chỗ phẳng." Lý Thuần Phong nói: "Đến mà như không đến, cắt ở giữa chỗ bằng; dừng mà như không dừng, lấy ở giữa chỗ phẳng." Lại nói: "Đến đến đến, đống đống đống, lấy ở chỗ chậm, cắt ở chỗ bằng." Đều là nghĩa "như bàn tay".

故支葬其巓壠葬其麓
Cho nên chi táng ở đỉnh, lũng táng ở chân.
鄭註 支葬其巓緩而急之也壠葬其麓急而緩之也金牛云緩處何妨安絶頂急時不怕葬深泥
Chú (Trịnh Mật): Chi táng ở đỉnh là chỗ hoãn thì làm cho gấp; lũng táng ở chân là chỗ gấp thì làm cho hoãn. Kim Ngưu nói: "Chỗ hoãn ngại gì đặt trên đỉnh, lúc gấp chẳng sợ táng bùn sâu."
卜支如首卜壠如足
Bói chi như đầu, bói lũng như chân.
鄭註 所謂如首如足亦即巓麓之義謂欲求其如首如足也
Chú (Trịnh Mật): Nói như đầu như chân cũng tức là nghĩa đỉnh và chân núi, ý là cầu được chỗ như đầu, như chân.
形氣不經氣脱如逐
Hình khí không theo lệ thường, khí thoát như bị đuổi.
鄭註 支壠之葬隨其形勢莫不各有常度不經則不合常度或葬壠于巓首葬支于麓足則生氣脱㪚如馳逐也
Chú (Trịnh Mật): Táng chi lũng theo hình thế, mỗi loại đều có độ thường. "Không theo" là không hợp độ thường: hoặc táng lũng ở đỉnh đầu, táng chi ở chân, thì sinh khí thoát tan như ngựa bị đuổi.
夫人之葬葢亦難矣支壠之辨目惑心禍福之差矦虜有間
Việc táng của người thật là khó: phân biệt chi lũng, mắt mê lòng loạn; hoạ phúc sai một ly, giữa tước hầu và tù binh có khoảng cách.
鄭註 支壠固亦易辨奈有似支之壠似壠之支支來而壠止壠來而支止或壠變為支而復為壠支變為壠而復為支或以支為壇垜而行壠于上以壠為壇垜而行支于上復有壠内而支外支内而壠外者又有强支弱壠急支緩壠敧支平壠隆支隱壠石支土壠老支嫩壠偏支正壠全支半壠以及夫非支非壠之不可辨者然其中有竒有正有經有權自非明師耳提面命則目惑心莫能别也倘支壠互用首足倒施其禍立至今之葬者支壠不能别可無誤乎
Chú (Trịnh Mật): Chi lũng vốn cũng dễ phân, ngặt vì có lũng giống chi, chi giống lũng; chi đến mà lũng dừng, lũng đến mà chi dừng; hoặc lũng biến thành chi rồi lại thành lũng, chi biến thành lũng rồi lại thành chi; hoặc lấy chi làm nền đàn mà lũng đi bên trên, lấy lũng làm nền đàn mà chi đi bên trên; lại có lũng trong chi ngoài, chi trong lũng ngoài; lại có chi mạnh lũng yếu, chi gấp lũng hoãn, chi nghiêng lũng bằng, chi nổi lũng ẩn, chi đá lũng đất, chi già lũng non, chi lệch lũng chính, chi trọn lũng nửa, cho đến loại chẳng phải chi chẳng phải lũng không phân biệt được. Trong đó có kỳ có chính, có kinh có quyền; nếu không có minh sư kề tai dạy tận mặt thì mắt mê lòng loạn, không phân biệt được. Nếu dùng lẫn chi lũng, đặt ngược đầu chân thì hoạ đến ngay. Người táng ngày nay không phân được chi lũng, làm sao khỏi lầm?
Chương hai · Thừa kim tướng thuỷ – 乘金相水
Phần này ứng với Bài 6 của bộ Táng Thư. Mỗi câu chính văn in đậm kèm lời dịch, tiếp theo là nguyên văn lời chú của Trịnh Mật và bản dịch đầy đủ.

乗金相水穴土印木
Nương kim, tướng thuỷ, huyệt thổ, ấn mộc.
鄭註 此言穴中證應之玄微也金亦生氣之異名言即其尖圓之所止也相水者言金魚界合相輔于左右也穴土者土即中央之義謂穴于至中取沖和之氣即葬口是也印木即兩邊蟬翊之砂夾主蝦鬚之水以界穴也神寳經曰三合三分見穴土乗金之義兩片兩翊察相水印木之情葢亦神明其義耳又有所謂水底眼剪刀交水裏坐水裏臥明暗股明暗毬長短翊長短水蝸窟蛤尖交金界玉雞胸鳩尾壽帶孩衿筻口鳥跡生龜死鼈眠乾就濕割脚淋頭明陽暗隂陽落隂出羅紋土宿十字天心撲面水底浮大口出小口水過山不過橋流水不流兩片牛角砂一滴蟹眼水舌尖堪下莫傷唇齒罅可扦休近骨虚簷雨過聲猶滴古鼎煙消氣尚浮其名類不一莫可殫舉其言櫽括自非明師耳提面命逐一指示卒難通曉
Chú (Trịnh Mật): Đây nói chỗ huyền vi của sự chứng ứng trong huyệt. Kim cũng là tên khác của sinh khí, tức chỗ dừng của đầu nhọn tròn. Tướng thuỷ là nước kim ngư giới hợp giúp ở hai bên trái phải. Huyệt thổ: thổ là nghĩa trung ương, nói đặt huyệt ở chính giữa để lấy khí xung hoà, tức miệng táng. Ấn mộc tức sa cánh ve hai bên kẹp chủ và nước râu tôm để giới huyệt. Thần Bảo Kinh nói: "Ba hợp ba phân thấy nghĩa huyệt thổ thừa kim; hai mảnh hai cánh xét tình tướng thuỷ ấn mộc", cũng là làm sáng nghĩa ấy. Lại có những tên gọi như: mắt đáy nước, kéo giao, ngồi trong nước, nằm trong nước, đùi sáng đùi tối, cầu sáng cầu tối, cánh dài cánh ngắn, nước dài nước ngắn, hang ốc, mũi sò, giao kim giới ngọc, ngực gà đuôi cưu, đai thọ, vạt áo trẻ, miệng giỏ, vết chim, rùa sống ba ba chết, bỏ khô theo ướt, cắt chân dội đầu, dương sáng âm tối, dương rơi âm ra, vân la thổ tú, thập tự thiên tâm, nước trước mặt, nổi đáy nước, miệng lớn ra miệng nhỏ, nước qua núi không qua, cầu chảy nước không chảy, hai mảnh sa sừng trâu, một giọt nước mắt cua, đầu lưỡi táng được đừng làm thương môi, khe răng đặt được chớ gần xương, mái hiên trống mưa qua tiếng còn rỏ, đỉnh cổ khói tan khí vẫn bốc. Tên loại không một, không kể hết được; lời của chúng gói gọn, nếu không có minh sư kề tai dạy tận mặt, chỉ từng cái một, thì rốt cuộc khó hiểu thấu.
外藏八風内秘五行
Ngoài tàng tám gió, trong giữ kín ngũ hành.
鄭註 四維四正完宻而無空缺既無風路則五行之生氣自然秘于其内而凝結矣
Chú (Trịnh Mật): Bốn góc bốn chính kín đặt không chỗ trống; đã không có đường gió thì sinh khí ngũ hành tự nhiên kín ở bên trong mà kết đọng.
天光下臨地徳上載
Ánh trời soi xuống, đức đất chở lên.
鄭註 天有一星地有一穴在天成象在地成形葬得其所則天星垂光而下照地徳柔順而上載也
Chú (Trịnh Mật): Trời có một sao, đất có một huyệt; ở trời thành tượng, ở đất thành hình. Táng đúng chỗ thì sao trời rủ ánh soi xuống, đức đất nhu thuận chở lên.
隂陽沖和五上四備
Âm dương xung hoà, đất ngũ sắc đủ bốn.
鄭註 物無隂陽違天背原孤陽不生獨隂不成二五感化乃能沖和沖和之處則必有五色異土以應之言四僃者不取于黒又曰沖和之處隂氣寒至此而温陽氣熱至此而凉温凉之氣是為沖和
Chú (Trịnh Mật): Vật không có âm dương thì trái trời trái gốc; cô dương không sinh, độc âm không thành; nhị khí ngũ hành cảm hoá mới xung hoà được. Chỗ xung hoà ắt có đất lạ năm màu ứng lên. Nói "đủ bốn" là không lấy màu đen. Lại nói: ở chỗ xung hoà, âm khí lạnh đến đây thì ấm, dương khí nóng đến đây thì mát; khí ấm mát ấy là xung hoà.
目力之巧工力之具趨全避闕増高益下微妙在智觸類而長玄通隂陽功奪造化
Cái khéo của mắt, sự đủ đầy của công sức: theo chỗ đủ, tránh chỗ thiếu, đắp cao bồi thấp; vi diệu ở trí, suy loại mà rộng ra, huyền thông âm dương, công đoạt tạo hoá.
鄭註 目力之巧則能趨全避闕工力之具則能増高益下大凡作用之法隨宜料理千變萬化本無定方全在人之心目靈巧以類度類觸而長之則玄功可以盗天地之機通隂陽之理奪造化之權
Chú (Trịnh Mật): Có cái khéo của mắt thì theo được chỗ đủ, tránh được chỗ thiếu; có đủ công sức thì đắp cao bồi thấp được. Đại phàm phép làm thì tuỳ nghi xử lý, nghìn biến vạn hoá, vốn không phương định, hoàn toàn ở lòng mắt linh xảo của người: lấy loại đo loại, chạm đến mà rộng ra, thì công huyền diệu có thể trộm then máy trời đất, thông lý âm dương, đoạt quyền tạo hoá.
Chương ba · Thế như muôn ngựa – 勢如萬馬
Phần này ứng với Bài 7 của bộ Táng Thư. Mỗi câu chính văn in đậm kèm lời dịch, tiếp theo là nguyên văn lời chú của Trịnh Mật và bản dịch đầy đủ.

勢如萬馬自天而下
Thế như muôn ngựa từ trời mà xuống.
鄭註 星嵐揷漢跕天而下若萬馬奔馳而來也
Chú (Trịnh Mật): Núi sao cắm vào sông Ngân, nhón trời mà xuống, như muôn ngựa phi đến.
形如負扆有壠中峙法葬其止
Hình như tựa bình phong, có lũng đứng giữa, theo phép táng ở chỗ dừng.
鄭註 萬物負隂而抱陽故凡背後不可無屏障以蔽之如人之肩背最畏賊風則易于成疾坐穴亦然眞龍穿障受幙結成形局玄武中峙依倚屏障以固背氣此立穴之大槩也然又當求其止聚處而葬之則無不吉矣
Chú (Trịnh Mật): Vạn vật cõng âm mà ôm dương, cho nên phía sau không thể không có bình phong che chắn; như vai lưng người sợ nhất gió độc, dễ sinh bệnh, toạ huyệt cũng thế. Chân long xuyên trướng nhận màn, kết thành hình cục, huyền vũ đứng giữa, tựa vào bình phong để giữ khí phía lưng; đó là đại khái của việc lập huyệt. Nhưng lại phải tìm chỗ dừng tụ mà táng thì không gì không tốt.
經曰勢止形昻前澗後岡龍首之藏
Kinh nói: thế dừng hình ngẩng, trước khe sau gò, là chỗ tàng của đầu rồng.
鄭註 勢欲止聚形欲軒昻前有攔截之水後有樂托之山形局既就則眞龍藏蓄于此矣
Chú (Trịnh Mật): Thế muốn dừng tụ, hình muốn hiên ngang; trước có nước chặn ngang, sau có núi nhạc đỡ; hình cục đã thành thì chân long chứa ở đây.
鼻顙吉昌角目滅亡耳致矦王唇死兵傷
Mũi trán thì tốt thịnh, sừng mắt thì diệt vong; tai thì đến tước hầu vương, môi thì chết vì binh đao.
鄭註 此以龍首為喻而取穴非謂眞有鼻顙角目也但鼻顙以喻中正故吉角目偏斜而又觕硬孤露不受穴故凶耳言深曲唇言淺薄所以有矦王兵傷之别
Chú (Trịnh Mật): Đây lấy đầu rồng làm ví để chọn huyệt, chứ không phải thật có mũi trán sừng mắt. Mũi trán ví chỗ trung chính nên tốt; sừng mắt lệch xiên lại thô cứng trơ trọi không nhận huyệt nên hung. Tai nói chỗ sâu cong, môi nói chỗ nông mỏng, nên có khác biệt giữa hầu vương và binh thương.
宛而中蓄謂之龍腹其臍深曲必後世福傷其胸脅朝穴暮哭
Uốn mà chứa ở giữa gọi là bụng rồng; rốn nó sâu cong thì đời sau ắt có phúc. Làm thương ngực sườn nó thì sáng đặt huyệt chiều đã khóc.
鄭註 宛宛之中若有所蓄者龍之腹也况又深曲如臍豈有不吉若葬非其道傷其胸者必遇石而帶黒暈傷脇則乾操如聚粟或上緊下虚鋤之如刲肉朝穴暮哭者言其應之速也可不慎哉
Chú (Trịnh Mật): Giữa chỗ uốn lượn như có chứa đựng là bụng rồng; huống lại sâu cong như rốn thì sao không tốt. Nếu táng không đúng đạo, thương ngực thì ắt gặp đá mang quầng đen; thương sườn thì khô ráo như thóc dồn, hoặc trên chặt dưới rỗng, cuốc vào như cắt thịt. "Sáng đặt huyệt chiều đã khóc" nói sự ứng rất nhanh. Há chẳng nên cẩn thận sao?
夫外氣所以聚内氣過水所以止來龍
Ngoại khí là để tụ nội khí; nước qua là để dừng long đến.
鄭註 外氣者横過之水内氣者來龍之氣此即外氣横形内氣止生之謂也
Chú (Trịnh Mật): Ngoại khí là nước chảy ngang qua, nội khí là khí của long đến. Đây tức là câu "ngoại khí hình ngang, nội khí dừng mà sinh".
千尺之勢宛委頓息外無以聚内氣散于地中經曰不蓄之穴腐骨之藏也
Thế nghìn thước uốn lượn dừng nghỉ, ngoài không gì để tụ thì nội khí tan trong đất. Kinh nói: huyệt không chứa là chỗ chôn làm mục xương.
鄭註 千尺言來勢之逺也宛委者宛轉委曲而馴順頓息者頓挫止息而融結也若隂陽不交界合不明後無横水以攔截則土中之生氣㪚漫而無收拾矣葬之適足以腐骨
Chú (Trịnh Mật): Nghìn thước nói thế đến xa. Uyển uỷ là uốn khúc quanh co mà thuần thuận; đốn tức là ngừng ngắt dừng nghỉ mà kết đọng. Nếu âm dương không giao, giới hợp không rõ, phía sau không có nước ngang chặn lại, thì sinh khí trong đất tản mát không thu được; táng vào chỉ đủ làm mục xương.

夫噫氣能散生氣龍虎所以衛區穴叠叠中阜左空右缺前曠後折生氣㪚于飄風經曰騰陋之穴敗槨之藏也
Hơi thở (gió) làm tan được sinh khí; long hổ là để giữ huyệt. Gò giữa chồng chồng mà trái trống phải khuyết, trước rộng sau gãy, sinh khí tan theo gió lốc. Kinh nói: huyệt bốc lên lậu xuống là chỗ chôn làm hỏng quách.
鄭註 天地之氣噫則為風最能飄散生氣故必藉前後左右衛䕶區穴而後能融結也若堂局雖有入首叠叠之阜却緣左空右缺前曠後凹地之融結悉為風所蕩散則生氣不能蓄聚壠之浮氣升騰于上支之沉氣陋洩于下矣葬之無益于存亡適足以腐敗棺槨而已
Chú (Trịnh Mật): Khí trời đất thở ra thì thành gió, dễ thổi tan sinh khí nhất, cho nên phải nhờ trước sau trái phải hộ vệ huyệt rồi mới kết đọng được. Nếu đường cục tuy có gò nhập thủ lớp lớp, nhưng trái trống phải khuyết, trước rộng sau lõm, thì chỗ kết đọng của đất đều bị gió thổi tan; sinh khí không chứa tụ được: khí nổi của lũng bốc lên trên, khí chìm của chi rò xuống dưới. Táng vào không ích gì cho người sống kẻ chết, chỉ đủ làm mục nát quan quách mà thôi.
夫土欲細而堅潤而不澤裁肪切玉備具五色
Đất muốn mịn mà chắc, nhuận mà không ướt, như cắt mỡ, như cắt ngọc, đủ năm màu.
鄭註 石山土穴欲得似石非石之土細膩豐腴堅實潤滋文理如裁肪也土山石穴必得似土非土之石脆嫩鮮明光澤晶瑩體質如切玉也五氣行乎地中金氣凝則白木氣凝則青火赤土黄皆吉唯水黒則㐫五行以黄為土色故亦以純色為吉又紅黄相兼鮮明者尤美間白亦佳青則不宜多見以近于黒色也枝壠千變萬化高低深淺結作各異唯穴中生氣聚結孕育竒秀而為五色者則無有不吉也言五色者特舉其大綱耳土山石穴亦有如金如玊者或如象牙龍腦珊瑚琥珀瑪瑙車渠朱砂紫粉花細石膏水晶雲母禹餘糧石中黄紫石英之類及石中有鎻子文㯽榔文或㸃雜出而具五色者皆脆嫩温潤似石而非石也石山土穴亦有所謂龍肝鳯髓猩血蟹膏散玉滴金絲紉縷翠柳金黄秋茶褐之類及有異文層沓如花様者或異色鮮明如錦繡者皆堅實光潤似土而非土也即為得生氣矣否則非眞穴也至若活物神異固嘗聞之然有亦能漏泄龍氣大非吉地之宜有高明者宜以鑒之
Chú (Trịnh Mật): Huyệt đất trong núi đá muốn được thứ đất giống đá mà không phải đá, mịn màng béo dày, chắc đặc nhuận ướt, vân thớ như cắt mỡ. Huyệt đá trong núi đất phải được thứ đá giống đất mà không phải đất, giòn non tươi sáng, bóng loáng long lanh, thể chất như cắt ngọc. Ngũ khí đi trong lòng đất: kim khí đông thì trắng, mộc khí đông thì xanh, hoả đỏ, thổ vàng đều tốt, chỉ thuỷ đen là hung. Ngũ hành lấy vàng làm màu đất, nên cũng lấy màu thuần làm tốt; đỏ vàng lẫn nhau mà tươi sáng càng đẹp, xen trắng cũng tốt; xanh thì không nên thấy nhiều vì gần màu đen. Chi lũng nghìn biến vạn hoá, cao thấp sâu nông, kết làm mỗi chỗ một khác; chỉ cần sinh khí trong huyệt tụ kết, nuôi dưỡng kỳ tú mà thành năm màu thì không gì không tốt. Nói năm màu là chỉ nêu cương lĩnh. Huyệt đá trong núi đất cũng có loại như vàng như ngọc, hoặc như ngà voi, long não, san hô, hổ phách, mã não, xà cừ, chu sa, phấn tím, hoa tế, thạch cao, thuỷ tinh, vân mẫu, Vũ dư lương, thạch trung hoàng, tử thạch anh, cùng đá có vân khoá, vân cau, hoặc chấm lẫn mà đủ năm màu, đều giòn non ấm nhuận, giống đá mà không phải đá. Huyệt đất trong núi đá cũng có loại gọi là gan rồng, tuỷ phượng, máu đười ươi, gạch cua, ngọc tán, vàng nhỏ giọt, tơ kim chỉ sợi, liễu biếc, vàng kim, nâu trà thu, cùng loại có vân lạ chồng lớp như hoa, hoặc màu lạ tươi sáng như gấm thêu, đều chắc đặc bóng nhuận, giống đất mà không phải đất; tức là được sinh khí. Không thế thì không phải chân huyệt. Còn như vật sống thần dị (trong huyệt) thì cũng từng nghe, nhưng có thì cũng làm rò long khí, rất không hợp với đất tốt; bậc cao minh nên lấy đó làm gương.
夫乾如聚粟
Khô thì như thóc dồn.
鄭註 土無氣脉上緊下虚焦白之土麻黒之砂括燥鬆散鋤之如聚粟也
Chú (Trịnh Mật): Đất không có khí mạch, trên chặt dưới rỗng, đất trắng cháy, cát đen tê, khô ráo bở rời, cuốc vào như thóc dồn.
濕如刲肉
Ướt thì như cắt thịt.
鄭註 淤濕軟爛鋤之如刲腐肉不任刀也
Chú (Trịnh Mật): Bùn ướt mềm nhũn, cuốc vào như cắt thịt thối, không chịu dao.
水泉砂礫
Nước suối, cát sỏi.
鄭註 地氣虚浮腠理不密如濾篾如灰囊内藏氣濕之水外滲天雨之水也
Chú (Trịnh Mật): Địa khí hư nổi, thớ đất không kín, như rổ lọc, như túi tro: trong chứa nước của khí ẩm, ngoài thấm nước mưa trời.
皆為㐫宅
Đều là nhà hung.
鄭註 已上皆㐫葬之則存亡無益適足以腐骨敗槨[缺]
Chú (Trịnh Mật): Những thứ trên đều hung; táng vào thì không ích gì cho người sống kẻ chết, chỉ đủ làm mục xương hỏng quách [bản Tứ Khố khuyết chữ].
Chương bốn · Bốn thú: Huyền Vũ, Chu Tước, Thanh Long, Bạch Hổ – 四獸
Phần này ứng với Bài 8 của bộ Táng Thư. Mỗi câu chính văn in đậm kèm lời dịch, tiếp theo là nguyên văn lời chú của Trịnh Mật và bản dịch đầy đủ.

夫葬以左為青龍右為白虎前為朱雀後為玄武
Phép táng lấy bên trái làm Thanh Long, bên phải làm Bạch Hổ, phía trước làm Chu Tước, phía sau làm Huyền Vũ.
鄭註 此言前後左右之四獸皆自立穴處言之
Chú (Trịnh Mật): [Bản Tứ Khố chép chính văn và lời chú liền một dòng.] Đây nói bốn thú trước sau trái phải đều tính từ chỗ lập huyệt.
玄武垂頭
Huyền Vũ cúi đầu.
鄭註 垂頭言自主峯漸漸而下如欲受人之葬也受穴之處澆水不流置坐可安始合垂頭格也若注水即傾立足不住即為阧瀉之地精華髓云人眠山上龍方住水注堂心穴自安亦其義也
Chú (Trịnh Mật): Cúi đầu là từ núi chủ dần dần đi xuống như muốn nhận người đến táng. Chỗ nhận huyệt tưới nước không chảy, đặt chỗ ngồi yên được mới hợp cách cúi đầu. Nếu đổ nước là trôi, đứng chân không vững thì là đất dốc đổ. Tinh Hoa Tuỷ nói: "Người nằm được trên núi thì long mới dừng, nước đọng giữa đường thì huyệt tự yên", cũng là nghĩa ấy.
朱雀翔舞
Chu Tước bay múa.
鄭註 前山聳㧞端特活動秀麗朝揖而有情也
Chú (Trịnh Mật): Núi trước vươn cao ngay ngắn, sinh động đẹp đẽ, chầu vái có tình.
青龍蜿蜒
Thanh Long uốn lượn.
鄭註 左山活軟寛淨展掌而情意婉順也若反背崛强突兀僵硬則非所謂蜿蜒矣
Chú (Trịnh Mật): Núi trái mềm mại, rộng sạch, như duỗi bàn tay mà tình ý dịu thuận. Nếu quay lưng, cứng cỏi, đột ngột, cứng đờ thì không phải uốn lượn.
白虎馴頫
Bạch Hổ thuần phục cúi đầu.
鄭註 馴善也如人家蓄犬馴擾而不致有噬主之患也頫者低頭俯伏之義言柔順而無蹲踞之㐫也明堂經云龍蟠臥而不驚是為吉形虎怒蹲視昻頭不平禍機中藏又曰白虎彎彎光淨土山䚠如臥角圓如合環虎具此形乃得其眞半低半昻頭高尾藏有缺有陷折腰斷梁虎有此形㐫禍災殃
Chú (Trịnh Mật): Tuần là hiền lành, như nhà nuôi chó thuần, không đến nỗi cắn chủ. Phủ là cúi đầu nằm phục, nói nhu thuận mà không có cái hung ngồi chồm. Minh Đường Kinh nói: "Rồng cuộn nằm mà không động là hình tốt; hổ giận ngồi nhìn, ngẩng đầu không bằng là hoạ." Cơ Trung Tàng lại nói: "Bạch Hổ cong cong, núi đất sáng sạch, nhọn như sừng nằm, tròn như vòng khép; hổ đủ hình này mới là thật. Nửa thấp nửa ngẩng, đầu cao đuôi giấu, có khuyết có lõm, gãy lưng đứt xà, hổ có hình này thì hung hoạ tai ương."
形勢反此法當破死
Hình thế trái với đây thì theo phép là phá và chết.
鄭註 四獸各有本然之體段反此則不吉矣
Chú (Trịnh Mật): Bốn thú mỗi con đều có thể đoạn vốn có; trái với đó thì không tốt.
故虎蹲謂之銜屍
Cho nên hổ ngồi chồm gọi là ngậm xác.
鄭註 右山勢蹲昻頭視穴如欲銜噬塚中之屍也
Chú (Trịnh Mật): Thế núi phải ngồi chồm, ngẩng đầu nhìn huyệt như muốn ngậm cắn xác trong mộ.
龍踞謂之嫉主
Rồng ngồi cứ gọi là ghen chủ.
鄭註 左山形踞不肻降伏回頭斜視如有嫉妬之情世俗多言龍昻虎伏葢亦傳習之誤昻當作降大槩龍虎俱以馴頫俯伏為吉
Chú (Trịnh Mật): Hình núi trái ngồi cứ không chịu hàng phục, quay đầu nhìn xiên như có tình ghen ghét. Thế tục phần nhiều nói "rồng ngẩng hổ phục", cũng là truyền tập sai: "ngẩng" phải là "hàng". Đại khái long hổ đều lấy thuần phục cúi đầu nằm phục làm tốt.
玄武不垂者拒屍
Huyền Vũ không cúi gọi là cự xác.
鄭註 主山高昂頭不垂伏如不肻受人之葬而拒之也
Chú (Trịnh Mật): Núi chủ cao ngẩng, đầu không cúi phục, như không chịu nhận người đến táng mà cự lại.
朱雀不舞者騰去
Chu Tước không múa gọi là bay đi.
鄭註 前山反背無情上正下斜順水擺竄不肻盤旋朝穴若欲飛騰而去也
Chú (Trịnh Mật): Núi trước quay lưng vô tình, trên chính dưới xiên, thuận nước lắc chạy, không chịu vòng quanh chầu huyệt, như muốn bay đi.
夫以支為龍虎者來止跡乎岡阜要如肘臂謂之環抱
Lấy chi làm long hổ thì dấu đến dừng ở cương phụ, cần như khuỷu tay cánh tay, gọi là vòng ôm.
鄭註 此言平洋大地左右無山以為龍虎止有高田勾夾故當求岡阜之來蹤土跡于隱隱隆隆之中最要寛展如人之肘臂腕肉有情明堂[缺]夷自為局垣一龍一虎如規之圓言其形如步武旋轉自然團簇環抱而恬軟也
Chú (Trịnh Mật): [Bản Tứ Khố chép chính văn và lời chú liền dòng, nối sang dòng sau.] Đây nói đất lớn đồng bằng, hai bên không có núi làm long hổ, chỉ có ruộng cao móc kẹp, nên phải tìm dấu đến, vết đất của cương phụ trong chỗ ẩn ẩn nổi nổi. Cần nhất là rộng duỗi như khuỷu tay, thịt cổ tay có tình; minh đường [bản Tứ Khố khuyết chữ] bằng phẳng tự thành tường cục, một long một hổ tròn như cái compa, nói hình nó như bước chân xoay vòng, tự nhiên tụ tròn ôm lấy mà mềm mại.

以水為朱雀者衰旺係乎形應忌乎湍激謂之悲泣
Lấy nước làm Chu Tước thì suy vượng hệ ở hình ứng, kỵ chảy xiết gọi là khóc than.
鄭註 水在明堂以其位乎前故亦名朱雀若池湖淵潭則以澄清瑩淨為可喜江河溪澗則以屈曲之玄為有情倘亷刼箭割湍激悲泣則為㐫矣由是觀之雖水之取用不同闗繫乎形勢之美惡則一也葢有是形則有是應故子孫之衰旺亦隨之相感之理也别有一般鼕鼕閧閧如擂鼓聲者得之反吉又非湍激悲泣之比
Chú (Trịnh Mật): [Bản Tứ Khố chép chính văn và lời chú liền một dòng.] Nước ở minh đường, vì ở phía trước nên cũng gọi Chu Tước. Nếu là ao hồ vực đầm thì lấy trong lặng sáng sạch làm đáng mừng; sông ngòi khe suối thì lấy uốn khúc chữ Huyền làm có tình. Nếu cắt xẻ như liêm, kiếp, tên bắn, chảy xiết khóc than thì hung. Xem thế thì tuy cách dùng nước khác nhau, nhưng liên quan đến cái đẹp xấu của hình thế thì là một. Bởi có hình ấy thì có ứng ấy, nên con cháu suy vượng cũng theo đó, là lý cảm ứng vậy. Riêng có loại nước ầm ầm như tiếng trống đánh, được lại tốt, không như loại chảy xiết khóc than.
朱雀源於生氣
Chu Tước bắt nguồn từ sinh khí.
鄭註 氣為水母有氣斯有水原其所始水之流行實生氣之所為也生氣升而為雲降而為雨山川妙用流行變化勢若循環無有窮已是故山之與水當相體用不可須㬰離也
Chú (Trịnh Mật): Khí là mẹ của nước, có khí thì có nước. Xét chỗ khởi đầu thì nước chảy được thật là do sinh khí làm ra. Sinh khí bốc lên thành mây, rơi xuống thành mưa; diệu dụng của núi sông lưu hành biến hoá, thế như tuần hoàn không cùng. Cho nên núi với nước phải làm thể dụng cho nhau, không lìa nhau phút nào.
派於未盛朝于大旺
Chia dòng ở lúc chưa thịnh, chầu về ở lúc đại vượng.
鄭註 派者水之分也朝者水之合也夫水之行初分懸溜始于一線之微此水之未盛也小流合大流乃漸逺而漸多而至于㑹流總瀦者此水之大旺也葢水之㑹由山之止山之始乃水之起能知水之大會則知山之大盡推其所始究其所終離其所分合其所聚置之心目之間胸臆之内總而思之則大小無從而逃地理可貫而盡矣若夫禹貢之載九州其大要則係于隨山濬川之四字如導沇水導河導漾之類皆水之未盛也如入于江入于河入于海者皆水之大旺也以其大勢言之則山川之起于西北自一而生萬也水之聚于東南合萬而歸一也禹貢舉天下之大者而言之則始于近而終于逺自一里而至十里由十里而至于足跡之所能及推其山之起止究其水之分合是成小禹貢也
Chú (Trịnh Mật): Phái là nước chia, triều là nước hợp. Nước đi, lúc đầu chia ra treo rỏ, bắt đầu từ một sợi chỉ nhỏ, ấy là nước chưa thịnh. Dòng nhỏ hợp dòng lớn, càng xa càng nhiều, đến chỗ hội lưu tổng chứa thì là nước đại vượng. Bởi nước hội là do núi dừng, núi khởi là chỗ nước khởi. Biết chỗ nước đại hội thì biết chỗ núi đại tận. Suy chỗ đầu, xét chỗ cuối, tách chỗ nó chia, hợp chỗ nó tụ, đặt vào trong lòng mắt, trong ngực, gom lại mà nghĩ, thì lớn nhỏ không chạy đâu được, địa lý có thể suốt hết. Như thiên Vũ Cống chép chín châu, đại yếu ở bốn chữ "tuỳ sơn tuấn xuyên" (theo núi khơi sông): như dẫn sông Duyện, dẫn Hà, dẫn Dạng, đều là nước chưa thịnh; như vào Giang, vào Hà, vào biển, đều là nước đại vượng. Nói đại thế thì núi sông khởi ở tây bắc, từ một mà sinh muôn; nước tụ ở đông nam, hợp muôn mà về một. Vũ Cống nêu cái lớn của thiên hạ, còn ta thì bắt đầu từ gần mà đến xa, từ một dặm đến mười dặm, từ mười dặm đến chỗ chân đi được, suy chỗ khởi dừng của núi, xét chỗ chia hợp của nước, ấy là thành một Vũ Cống nhỏ.
澤其相衰流于囚謝
Thành đầm ở lúc tương suy, chảy đi ở lúc tù tạ.
鄭註 澤謂陂澤詩彼澤之陂註云水所鍾聚也水既瀦蓄淵停則止水勢已煞故曰衰流于囚謝者水盈科而進則其停者已乆溢為餘波故曰謝
Chú (Trịnh Mật): Trạch là đầm ao. Kinh Thi "bờ đầm kia", chú rằng: chỗ nước dồn tụ. Nước đã chứa đọng sâu lặng thì dừng, thế nước đã lặng nên gọi là suy. "Chảy đi ở lúc tù tạ": nước đầy chỗ trũng rồi mới tiến, chỗ đọng đã lâu, tràn thành sóng thừa, nên gọi là tạ.
以返不絶
Vòng trở lại không dứt.
鄭註 山之氣運隨水而行凡遇吉凶形勢若逺若近無不隨感而應然水之行也不欲斜飛直攛反背無情要得衆砂節節欄截之玄屈曲有情而成不絶之運化也
Chú (Trịnh Mật): Khí vận của núi theo nước mà đi; gặp hình thế tốt xấu, xa gần đều theo đó cảm ứng. Nhưng nước đi không muốn bay xiên, chảy thẳng, quay lưng vô tình; cần được các sa từng đốt chặn lại, uốn khúc chữ Huyền có tình mà thành vận hoá không dứt.
法每一折瀦而後洩
Phép là mỗi lần gấp khúc thì đọng lại rồi mới thoát.
鄭註 此言水之去勢每于屈折處要有瀦蓄然亦不必盡泥穴前但得一水則亦可謂之瀦矣善于作用者穴前元辰直長法以穴中溝頭水論瀦洩每折中作斗既瀦而後洩去可救初年無患此亦是奪神功之妙也
Chú (Trịnh Mật): Đây nói thế đi của nước, mỗi chỗ gấp khúc cần có đọng chứa. Nhưng cũng không cần câu nệ hết trước huyệt, chỉ được một chỗ nước cũng có thể gọi là đọng. Người khéo làm, nếu nguyên thần trước huyệt thẳng dài, thì theo phép lấy nước đầu rãnh trong huyệt mà luận đọng thoát, mỗi khúc làm một ô đọng, đọng rồi mới thoát đi, có thể cứu được những năm đầu không lo; đây cũng là chỗ diệu của việc đoạt công thần.
洋洋悠悠顧我欲留
Mênh mang thong thả, ngoái nhìn ta như muốn ở lại.
鄭註 此言水之去勢悠洋眷戀有不忍遽去之情顧我而欲留也
Chú (Trịnh Mật): Đây nói thế nước đi thong thả lưu luyến, có tình không nỡ vội đi, ngoái nhìn ta mà muốn ở lại.
其來無源其去無流
Đến không thấy nguồn, đi không thấy dòng.
鄭註 源深流長不知其來砂攔局宻不見其去
Chú (Trịnh Mật): Nguồn sâu dòng dài nên không biết nó từ đâu đến; sa chặn cục kín nên không thấy nó đi đâu.
經曰山來水回貴夀而財
Kinh nói: núi đến nước vòng, sang thọ mà giàu.
鄭註 山來者衆山攢集水回者羣流環㑹此富貴夀考之穴也
Chú (Trịnh Mật): Núi đến là núi non tụ về; nước vòng là các dòng vòng quanh hội tụ. Đây là huyệt giàu sang thọ khảo.
山囚水流虜王滅侯
Núi tù nước chảy, vua thành tù, hầu bị diệt.
鄭註 山囚明堂逼塞不寛舒也水流元辰直溜不縈紆也生旺係乎形應地理之法不過山水向背為緊向則為吉背則為凶故向坐有法當取之于應照水路有法當求之于曲折他無與焉
Chú (Trịnh Mật): Núi tù là minh đường chật hẹp không rộng thoáng; nước chảy là nguyên thần chảy thẳng không uốn quanh. Sinh vượng hệ ở hình ứng. Phép địa lý chẳng qua lấy hướng lưng của núi nước làm cốt: hướng về thì tốt, quay lưng thì hung. Cho nên hướng toạ có phép, phải lấy ở chỗ ứng chiếu; đường nước có phép, phải tìm ở chỗ uốn khúc, ngoài ra không liên quan gì.
Luận theo Phong Thuỷ Liên Hoa – 蓮花風水按語

Lời chú Trịnh Mật quý ở chỗ nó đưa câu kinh ngắn gọn vào việc làm cụ thể ở huyệt trường: phân chi và lũng, nhận chỗ dừng, xét đất năm màu, cắt gọt nông sâu, tránh sát kề sinh. Đọc chú mới thấy Táng Thư không phải sách bàn suông về khí, mà là một bộ khẩu quyết điểm huyệt. Phong Thuỷ Liên Hoa đọc lời chú theo ba tầng: tầng hình (núi nước trước mắt), tầng khí (sinh khí đi, dừng, tụ, tán) và tầng tâm. Chính Trịnh Mật đã viết: "không phải táng xương, mà là táng cái lòng của người", và "đạo không tự đi, cốt ở con người".
Có những chỗ lời chú mang dấu ấn thời của nó: ví dụ hình vật, ngày giờ, hoặc mấy câu bàn tám quái mà chính người chú cũng tự phê là "khắc thuyền tìm gươm". Người học nên giữ cái lõi là sinh khí, chi lũng, chỗ dừng và cách đất nhận khí, còn các thuyết phụ thì đặt vào đúng chỗ của nó. Muốn hiểu thấu phải đứng trước cuộc đất thật mà nghiệm.
Bài trước: Chú giải nội thiên – lời chú Trịnh Mật.
Bài sau: Chú giải tạp thiên – lời chú Trịnh Mật 雜篇鄭謐註.
Nguồn: Táng Thư (葬書), ngoại thiên, chính văn và lời chú theo bản chép trong Tứ Khố Toàn Thư (thuộc công cộng); tên người chú và câu mở đầu lời chú theo Lưu Giang Đông gia tàng thiện bản Táng Thư (Thư viện Quốc gia Trung Quốc) và Tân san Địa Lý Ngũ Kinh Tứ Thư Giải Nghĩa (Cố Cung trân bản tùng san). Bản dịch của Phong Thuỷ Liên Hoa. Vài chữ Hán hiếm ngoài bảng mã thông dụng được thay bằng chữ thông dụng cùng nghĩa (帶, 候, 玄, 傳, 禍).
Công cụ Liên Hoa dùng kèm bài này – 蓮花工具
- La bàn Liên Hoa: đo toạ hướng, xét long đến và nước đi ngay tại hiện trường.
- Vẽ Mặt Bằng Liên Hoa: vẽ thế long, hình cục, long hổ và đường nước để đối chiếu lời chú.
Bài liên quan – 相關文章
- Táng Thư nội thiên (1): táng giả thừa sinh khí
- Táng Thư ngoại thiên (1): chi táng kỳ điên, lũng táng kỳ lộc
- Táng Thư tạp thiên (thượng): thế và hình
Học bài bản cùng Thầy Vũ Giới – 隨師研習
Đọc trọn lời chú là phần Thư; đứng trước một cuộc đất mà phân được chi lũng, nhận được chỗ dừng, biết cắt gọt nông sâu là phần Nhãn và Tâm, phải học trực tiếp. Xem Khoá học cao cấp Phong Thuỷ Sư Liên Hoa hoặc Khảo luận phong thuỷ – khôi phục nguyên lý gốc. Ghi danh, hỏi lịch khai giảng qua Zalo 0988 964 636 (Thầy Vũ Giới, TP.HCM).
Câu hỏi thường gặp – 常見問題
Lời chú Táng Thư trong Tứ Khố là của ai? – 葬書註者
Của Trịnh Mật (鄭謐), hiệu Huyền Mặc Sinh, người Kim Hoa. Bản Tứ Khố không ghi tên, đề yếu chỉ nói không rõ có phải của Lưu Tắc Chương; hai bản khắc Lưu Giang Đông và Địa Lý Ngũ Kinh Tứ Thư Giải Nghĩa đều ghi rõ Trịnh Mật chú thích, lời chú trùng với bản Tứ Khố.
Vì sao Táng Thư ngắn? – 葬書何以簡短
Bản Ngô Trừng san định chỉ giữ phần thuần nhất: nội thiên 703 chữ, ngoại thiên 541 chữ, tạp thiên 577 chữ. Bản lưu hành 20 thiên đã bị Sái Nguyên Định lược bớt 12 thiên. Phần dày của sách nằm ở lời chú, dài khoảng mười nghìn chữ.
Cẩm Nang Kinh và Táng Thư có phải một sách? – 錦囊經
Phải. Táng Thư còn gọi là Táng Kinh hay Cẩm Nang Kinh. Lời chú Trịnh Mật gọi là "sách Cẩm Nang" (錦囊一書).









