Táng Thư
葬書 · 內篇 外篇 雜篇 (一卷) · 鄭謐註
Tác giả: đề Quách Phác (郭璞, đời Đông Tấn) · san định: Ngô Trừng (吳澄, đời Nguyên) · chú: Trịnh Mật (鄭謐, hiệu Huyền Mặc Sinh 玄默生, người Kim Hoa)
Bản gốc: Tứ Khố Toàn Thư, Tử bộ, Thuật số loại; đối chiếu Lưu Giang Đông gia tàng thiện bản Táng Thư (劉江東家藏善本葬書) và Tân san Địa Lý Ngũ Kinh Tứ Thư Giải Nghĩa (新刊地理五經四書解義).
Bài thứ 13 của bộ Táng Thư (葬書) trên Kho sách vugioi.com, bài chú giải thứ ba trong ba bài chú giải. Mười bài trước đã dịch đủ nguyên văn Táng Thư theo bản Ngô Trừng san định, khoảng 1.821 chữ Hán, nhưng lời chú chỉ mới trích ý chính. Lời chú lại dài gấp năm sáu lần chính văn. Bài này dịch trọn vẹn lời chú cho tạp thiên: mỗi câu chính văn in đậm kèm lời dịch, tiếp theo là nguyên văn chữ Hán lời chú và bản dịch đầy đủ. Lời chú là của Trịnh Mật (鄭謐), hiệu Huyền Mặc Sinh (玄默生), người Kim Hoa. Bài đếm được 574 chữ Hán chính văn và khoảng 1,990 chữ Hán lời chú.
Trả lời nhanh: Lời chú Táng Thư chép trong Tứ Khố Toàn Thư là của Trịnh Mật (鄭謐), hiệu Huyền Mặc Sinh, người Kim Hoa. Hai bản khắc cổ là Lưu Giang Đông gia tàng thiện bản và Địa Lý Ngũ Kinh Tứ Thư Giải Nghĩa đều đề "Ngô Trừng san định, Trịnh Mật chú thích". Bản Tứ Khố dùng cùng lời chú ấy nhưng không ghi tên người chú, lời đề yếu chỉ nói "không rõ có phải của Lưu Tắc Chương hay không". Bài này dịch đủ lời chú cho tạp thiên, lấy bản Tứ Khố làm gốc.
Lời chú này của ai – 註者考
Lời đề yếu Tứ Khố viết: "Người Tân Dụ là Lưu Tắc Chương thân nhận sách từ họ Ngô, làm chú thích cho sách. Bản này chia nội thiên, ngoại thiên, tạp thiên, có lẽ vẫn là bản cũ của họ Ngô. Còn lời chú có phải của họ Lưu hay không thì không khảo được." Nghĩa là các quan Tứ Khố không biết chắc ai chú. Vì thế mười bài trước tạm ghi người chú là Lưu Tắc Chương theo lời đề yếu.

Khi đối chiếu với các thư viện, ta có hai bản khắc ghi rõ tên người chú. Bản thứ nhất là Lưu Giang Đông gia tàng thiện bản Táng Thư (劉江東家藏善本葬書), Thư viện Quốc gia Trung Quốc. Trang đầu nội thiên đề "草廬先生吳文正公澂刪定 · 後學金華玄默生鄭謐註釋", nghĩa là Thảo Lư tiên sinh Ngô Văn Chính công (Ngô Trừng) san định, hậu học Kim Hoa Huyền Mặc Sinh Trịnh Mật chú thích. Bản thứ hai là Tân san Địa Lý Ngũ Kinh Tứ Thư Giải Nghĩa, phần Quách Phác Táng Kinh, cũng đề đúng hai dòng ấy.

Đặt ba bản cạnh nhau thì lời chú gần như trùng khớp. Ví dụ câu chú đầu tiên: hai bản Trịnh Mật mở đầu bằng "此章廼錦囊一書之關鍵也,已下諸篇不過註腳而已" (chương này là then chốt của cả sách Cẩm Nang, các thiên sau chẳng qua là lời chú thêm), rồi mới đến "生氣者即一元運化之氣也". Bản Tứ Khố bỏ câu mở đầu, sửa thành "生氣即一元運行之氣", phần còn lại giống nhau. Như vậy lời chú trong Tứ Khố chính là lời chú của Trịnh Mật, bị lược tên người chú và sửa vài chữ. Bài này đề đúng tên người chú là Trịnh Mật, lấy chữ theo bản Tứ Khố vì bản Tứ Khố chép rõ nhất. Chỗ bản Tứ Khố khuyết chữ ghi là [khuyết].
Về tên sách: lời chú gọi sách là "Cẩm Nang" (錦囊), tức Cẩm Nang Kinh, một tên khác của Táng Thư. Đề yếu Tứ Khố cũng ghi rằng xưa có bản lưu hành tới 20 thiên, Sái Nguyên Định (蔡元定) bỏ 12 thiên giữ 8, Ngô Trừng lại chia thành nội, ngoại, tạp. Bản 20 thiên đến nay chưa tìm thấy ở các thư viện đã tra.
Thượng · Thế, hình, phương và các hình vật – 勢形方
Phần này ứng với Bài 9 của bộ Táng Thư. Mỗi câu chính văn in đậm kèm lời dịch, tiếp theo là nguyên văn lời chú của Trịnh Mật và bản dịch đầy đủ.

占山之法以勢為難而形次之方又次之
Phép xem núi, thế là khó nhất, hình thứ hai, phương thứ ba.
鄭註 千尺為勢百尺為形勢言濶逺形言淺近然有大山大勢大地大形則當大作規模高擡望眼而後可以求之也勢有隱顯或去山勢從東趨形從西結勢由左來穴自右出勢又有佯詐穴亦有花假此所以為最難也其次莫如形有一二里為一形此形之大者也有只就局内結為蜂蝶蛙蛤之類此形之小者也鵞鳯相肖獅虎相類形若不眞穴何由擬故形亦為難也又其次莫如方方者方位之説謂某山來合坐作某方向之類是也
Chú (Trịnh Mật): Nghìn thước là thế, trăm thước là hình; thế nói chỗ rộng xa, hình nói chỗ nông gần. Nhưng có núi lớn thế lớn, đất lớn hình lớn thì phải làm quy mô lớn, nâng tầm mắt lên cao rồi mới tìm được. Thế có ẩn có hiện: có khi thế núi chạy về đông mà hình kết ở tây, thế từ trái đến mà huyệt ra bên phải; thế lại có loại giả dối, huyệt cũng có loại hoa giả; vì thế mà là khó nhất. Kế đó không gì bằng hình: có loại một hai dặm là một hình, đây là hình lớn; có loại chỉ trong cục kết thành ong bướm ếch sò, đây là hình nhỏ. Ngỗng phượng giống nhau, sư tử hổ cùng loại, hình nếu không thật thì lấy gì định huyệt; cho nên hình cũng khó. Kế nữa không gì bằng phương: phương là thuyết phương vị, như nói núi nào đến thì hợp toạ hướng nào, vậy.
勢如萬馬自天而下其葬王者
Thế như muôn ngựa từ trời mà xuống, táng thì thành vương giả.
鄭註 此下言眞龍降勢之大畧可總括天下山嵐之行度若欲逐一分類則反包括不盡矣其葬王者言其貴也不得拘之
Chú (Trịnh Mật): Từ đây trở xuống nói đại lược thế giáng của chân long, có thể bao quát cách đi của núi non thiên hạ; nếu muốn chia loại từng thứ thì lại không bao hết được. "Táng thì thành vương giả" là nói sự quý, không nên câu nệ.
勢如巨浪重嶺叠嶂千乗之葬
Thế như sóng lớn, núi chồng non lớp, là đất táng của bậc nghìn cỗ xe.
鄭註 峯巒層踏如洪波巨浪奔湧而來當出千乗之貴
Chú (Trịnh Mật): Núi non lớp lớp như sóng cả cuồn cuộn kéo đến, sẽ sinh ra cái quý của bậc nghìn cỗ xe.
勢如降龍水遶雲從爵祿三公
Thế như rồng giáng, nước quanh mây theo, tước lộc tam công.
鄭註 星嵐撑漢踏銜而下如龍之降也及至歇處山如雲擁水似帶蟠烏得不貴
Chú (Trịnh Mật): Núi sao chống sông Ngân, nối nhau mà xuống như rồng giáng; đến chỗ nghỉ thì núi như mây vây, nước như đai cuộn, sao lại không quý.
勢如重屋茂草喬木開府建國
Thế như nhà nhiều tầng, cỏ rậm cây cao, mở phủ dựng nước.
鄭註 眞龍降勢層層踏踏如人家之重屋叠架所以為貴也
Chú (Trịnh Mật): Thế giáng của chân long lớp lớp bậc bậc như nhà người ta nhiều tầng chồng gác, nên là quý.
勢如驚蛇屈曲徐斜㓕亡家國
Thế như rắn sợ, uốn khúc chậm xiên, diệt vong nhà nước.
鄭註 横竄直播行度畏縮而不條暢死硬而不委蛇故葬者家亡國㓕
Chú (Trịnh Mật): Chạy ngang tung thẳng, cách đi co rút mà không thông suốt, chết cứng mà không uốn lượn, nên người táng nhà mất nước diệt.
勢如矛戈兵死形囚
Thế như giáo mác, chết vì binh đao, hình tù.
鄭註 尖利如矛葉直硬如鎗杆故子孫多死于㐫横非命
Chú (Trịnh Mật): Nhọn sắc như lá giáo, thẳng cứng như cán thương, nên con cháu nhiều người chết vì hung bạo, không phải mệnh.
勢如流水生人皆鬼
Thế như nước chảy, người sống đều thành ma.
鄭註 順瀉直流去無禁止之情此遊漫之龍也葬之者主少亡客死
Chú (Trịnh Mật): Thuận đổ chảy thẳng, đi không có tình dừng lại; đây là long trôi dạt, táng vào chủ chết trẻ, chết nơi đất khách.
形如負扆有壠中峙法葬其止王侯崛起
Hình như tựa bình phong, có lũng đứng giữa, theo phép táng ở chỗ dừng, vương hầu nổi dậy.
鄭註 凡結穴之處負隂抱陽前親後倚此總相立穴之大情也負扆形如御屏壁立﨑急不可扦穴法當立于平地須龍貴朝眞而後可不謂負扆便能如是之貴也
Chú (Trịnh Mật): Phàm chỗ kết huyệt, cõng âm ôm dương, trước gần sau tựa; đây là tình lớn của việc xem tướng lập huyệt nói chung. Hình tựa bình phong như bình phong ngự, vách đứng dốc gấp, không đặt huyệt được, theo phép phải đặt ở đất bằng, lại phải long quý triều chân rồi mới được; không phải cứ tựa bình phong là quý được như vậy.
形如燕窠法葬其曲胙土分茅
Hình như tổ én, theo phép táng ở chỗ cong, được phong đất chia cờ mao.
鄭註 燕窠多于山腰龍虎包裹自成形局入穴不見孤露所以為貴
Chú (Trịnh Mật): Tổ én phần nhiều ở lưng núi, long hổ bao bọc, tự thành hình cục, vào huyệt không thấy trơ trọi, nên là quý.
形如側壘後岡逺來前應曲回九棘三槐
Hình như lũy nghiêng, gò sau xa đến, ứng trước vòng cong, cửu cức tam hoè.
鄭註 穴形偃詐如壘之側玄武來上前朝後應委曲周回法當就壘口扦之主三公九卿之貴
Chú (Trịnh Mật): Hình huyệt nằm ngửa như lũy nghiêng, huyền vũ đến trên, trước chầu sau ứng, uốn khúc vòng quanh; theo phép nên đặt ở miệng lũy, chủ cái quý tam công cửu khanh.
形如覆釡其嶺可富
Hình như nồi úp, đỉnh của nó có thể giàu.
鄭註 覆釡如五星中所謂覆釡金也唯挨金下水穴今言形如覆釡則合葬麓隂龍而陽穴也若葬于巓乃是以隂挨隂不㡬于獨隂不成之義乎近來世俗正坐此病無不葬壠于巓也固有照天蠟燭及貫頂法多葬山嶺亦須有天然成穴方可下
Chú (Trịnh Mật): Nồi úp như loại "phúc phủ kim" trong ngũ tinh, chỉ có thể kề kim mà đặt huyệt ở dưới chỗ nước. Nay nói hình như nồi úp thì hợp táng ở chân núi: long âm mà huyệt dương. Nếu táng ở đỉnh thì là lấy âm kề âm, chẳng phải gần với nghĩa "độc âm không thành" sao? Thế tục gần đây chính mắc bệnh này, đâu đâu cũng táng lũng ở đỉnh. Cũng có phép "nến soi trời" và phép "xuyên đỉnh" phần nhiều táng trên đỉnh núi, nhưng cũng phải có huyệt thành tự nhiên mới hạ được.
形如植冠永昌且歡
Hình như mũ cắm, mãi thịnh lại vui.
鄭註 植冠言其形穴之尊嚴也後仰前倚壁立﨑急宜阡緩中
Chú (Trịnh Mật): Mũ cắm nói hình huyệt tôn nghiêm. Sau ngửa trước tựa, vách đứng dốc gấp, nên đặt ở chỗ hoãn giữa.
形如投筭百事昏亂
Hình như que tính ném bừa, trăm việc tối tăm rối loạn.
鄭註 山形如筭横直亂投故凶
Chú (Trịnh Mật): [Dòng này là lời chú.] Hình núi như que tính, ngang dọc ném bừa, nên hung.

形如亂衣妬女淫妻
Hình như áo rối, vợ ghen vợ dâm.
鄭註 山形剝落破碎如亂衣之不整故淫亂
Chú (Trịnh Mật): Hình núi bong tróc vỡ vụn như áo rối không ngay ngắn, nên dâm loạn.
形如灰囊災舍焚倉
Hình như túi tro, nhà gặp tai, kho bị cháy.
鄭註 大抵即内篇水泉砂礫之意言生氣不蓄之穴得雨暫濕雨止即乾如湯之淋灰故㓙
Chú (Trịnh Mật): Đại để tức ý "nước suối cát sỏi" ở nội thiên, nói huyệt sinh khí không chứa: mưa thì tạm ướt, tạnh mưa liền khô, như nước nóng dội qua tro, nên hung.
形如覆舟女病男囚
Hình như thuyền úp, gái bệnh trai tù.
鄭註 横岡無脉中央四隤無穴可扦葬之則男女不利
Chú (Trịnh Mật): Gò ngang không có mạch, giữa bốn bề sụt xuống, không có huyệt để đặt; táng vào thì trai gái đều bất lợi.
形如横几子絶孫死
Hình như ghế ngang, con tuyệt cháu chết.
鄭註 玄武縮頭入首無脉穴何可扦然有得几之正形者乃水之所變故出文章科第世有盧相公祖楊神童祖方太監祖皆葬几形葢未可以其㓙而棄之也
Chú (Trịnh Mật): Huyền vũ rụt đầu, nhập thủ không có mạch, huyệt sao đặt được. Nhưng có loại được chính hình cái ghế, ấy là do nước biến thành, nên sinh văn chương khoa bảng. Đời có tổ của Lư tướng công, tổ của Dương thần đồng, tổ của Phương thái giám đều táng hình ghế; vậy chưa thể vì nó hung mà bỏ.
形如臥劒誅夷偪僭
Hình như kiếm nằm, bị giết vì lấn tiếm.
鄭註 形狹而長首脱而瘠純石剝落文理枯燥故㓙然有劒形而出貴者如石使相祖曾文遄下托手穴是也
Chú (Trịnh Mật): Hình hẹp mà dài, đầu thoát mà gầy, toàn đá bong tróc, vân thớ khô héo, nên hung. Nhưng có hình kiếm mà sinh người quý, như mộ tổ Thạch sứ tướng, huyệt "thác thủ" dưới Tằng Văn Thuyên đặt, là thế.
形如仰刀㓙禍伏逃
Hình như dao ngửa, hung hoạ phải trốn chạy.
鄭註 形如魚之鬐鬛無肥厚氣象故㓙
Chú (Trịnh Mật): Hình như vây lưng cá, không có khí tượng béo dày, nên hung.
牛臥馬馳鸞舞鳯飛
Trâu nằm, ngựa phi, loan múa, phượng bay.
鄭註 此言各得其本性而應形眞
Chú (Trịnh Mật): [Dòng này là lời chú.] Đây nói mỗi loại được bản tính của nó thì ứng hình thật.
螣蛇委蛇
Đằng xà uốn lượn.
鄭註 委蛇則為活蛇故吉直硬為死則㓙
Chú (Trịnh Mật): Uốn lượn là rắn sống nên tốt; thẳng cứng là chết thì hung.
黿鼉魚鱉以水别之
Ba ba, cá sấu, cá, giải, lấy nước mà phân biệt.
鄭註 四者皆水族故以近水而應形眞
Chú (Trịnh Mật): Bốn loại này đều là loài dưới nước, nên gần nước mới ứng hình thật.
牛富鳯貴
Trâu thì giàu, phượng thì sang.
鄭註 牛出于土星故富鳯出于木星故貴
Chú (Trịnh Mật): Trâu sinh từ sao Thổ nên giàu; phượng sinh từ sao Mộc nên sang.
螣蛇凶危
Đằng xà thì hung nguy.
鄭註 蛇心險有毒故多凶遇蛙蛤則貪惏而為小人葢蛇之所陷也逢蜈蚣金龜鳩鳥則畏謹而為君子乃欲陷于蛇也古今阡蛇形地者何限豈可例以凶危而不用乎
Chú (Trịnh Mật): Lòng rắn hiểm có độc nên nhiều hung. Gặp ếch sò thì tham lam mà thành tiểu nhân, vì bị rắn hãm; gặp rết, rùa vàng, chim cưu thì e dè cẩn trọng mà thành quân tử, vì rắn muốn hãm mà không được. Xưa nay người đặt đất hình rắn biết bao nhiêu, há có thể cứ cho là hung nguy mà không dùng?
形類百動葬者非宜四應前桉法同忌之
Hình mà động trăm bề thì táng không hợp; bốn ứng và án trước, phép cũng kiêng như vậy.
鄭註 形勢止伏如屍居之不動方可扦穴若有不定豈可用乎非惟主山但目前所見飛定擺竄于我無情者悉當忌之
Chú (Trịnh Mật): Hình thế dừng phục như xác nằm yên không động mới đặt huyệt được; nếu không yên định thì sao dùng được. Không chỉ núi chủ, mà mọi thứ trước mắt bay chạy lắc xiên, vô tình với ta, đều nên kiêng.
Hạ · Tứ thế bát phương, tam cát lục hung – 四勢八方
Phần này ứng với Bài 10 của bộ Táng Thư. Mỗi câu chính văn in đậm kèm lời dịch, tiếp theo là nguyên văn lời chú của Trịnh Mật và bản dịch đầy đủ.

夫勢與形順者吉勢與形逆者凶勢吉形凶百〈缺〉一勢凶形吉禍不旋日
Thế với hình thuận nhau thì tốt, thế với hình nghịch nhau thì hung. Thế tốt hình hung thì trăm [khuyết] một; thế hung hình tốt thì hoạ không quá một ngày.
鄭註 形勢二者皆以止伏為順飛走擺竄為逆順則吉逆則凶勢吉形凶尤可希一日之福若勢凶形吉則禍不待終日極言應之速也
Chú (Trịnh Mật): Hình và thế đều lấy dừng phục làm thuận, bay chạy lắc xiên làm nghịch; thuận thì tốt, nghịch thì hung. Thế tốt hình hung còn mong được phúc một ngày; nếu thế hung hình tốt thì hoạ không đợi hết ngày, ý nói sự ứng rất nhanh.
經曰地有四勢氣從八方寅申己亥四勢也震離坎兌乾坤艮巽八方也
Kinh nói: đất có bốn thế, khí theo tám phương. Dần Thân Tỵ Hợi là bốn thế; Chấn Ly Khảm Đoài Càn Khôn Cấn Tốn là tám phương.
鄭註 若但言地有四勢只有朱雀玄武青龍白虎而已氣從八方只有四正四隅而已兩句下證之以寅申巳亥震離坎兌乾坤艮巽之説則當以方位解之四勢為四長生如火生寅水生申金木生于己亥是也八方為八卦東方震艮南巽離西方坤兌北乾坎是也又有所謂六秀六貴分金三十吉龍併十六貴龍等説皆原于此是星卦之所由興也
Chú (Trịnh Mật): Nếu chỉ nói "đất có bốn thế" thì chỉ là Chu Tước, Huyền Vũ, Thanh Long, Bạch Hổ mà thôi; "khí theo tám phương" thì chỉ là bốn chính bốn góc mà thôi. Nhưng dưới hai câu lại chứng bằng thuyết Dần Thân Tỵ Hợi, Chấn Ly Khảm Đoài Càn Khôn Cấn Tốn, thì phải giải theo phương vị: bốn thế là bốn trường sinh, như hoả sinh ở Dần, thuỷ sinh ở Thân, kim sinh ở Tỵ, mộc sinh ở Hợi. Tám phương là tám quái: phương đông Chấn Cấn, phương nam Tốn Ly, phương tây Khôn Đoài, phương bắc Càn Khảm. Lại có các thuyết lục tú, lục quý, phân kim, ba mươi long tốt và mười sáu long quý đều bắt nguồn từ đây; đây là chỗ thuyết tinh quái nổi lên.
是故四勢之山生八方之龍四勢行龍八方施生一得其宅吉慶榮貴
Cho nên núi bốn thế sinh ra long tám phương; bốn thế đi long, tám phương ban sinh; một khi được chỗ, tốt lành vinh quý.
鄭註 四勢者陳石璧所謂五行生氣之地八方八卦方也八龍不能自生要得寅申己亥五行之生氣而後能施生也其大意言八方之龍要從長生位上得來則吉假如震龍屬木長生于亥要必自亥位發始即為生氣之地或從亥上經過亦是餘可類推但此之生氣與内外篇之言生氣不同
Chú (Trịnh Mật): Bốn thế là cái mà Trần Thạch Bích gọi là đất sinh khí ngũ hành; tám phương là phương của tám quái. Tám long không tự sinh được, phải được sinh khí ngũ hành của Dần Thân Tỵ Hợi rồi mới ban sinh được. Đại ý nói long tám phương phải từ vị trường sinh mà đến thì tốt. Ví như long Chấn thuộc mộc, trường sinh ở Hợi, phải từ vị Hợi phát khởi thì là đất sinh khí, hoặc từ trên Hợi đi qua cũng thế; còn lại suy ra. Nhưng sinh khí ở đây khác với sinh khí nói ở nội ngoại thiên.
土圭測其方位玉尺度其逺邇
Thổ khuê đo phương vị, ngọc xích đo xa gần.
鄭註 土圭所以辨方正位其制見于周禮玉尺所以度量逺邇其數生于黄鍾今臺司度日影以定候多用此制也
Chú (Trịnh Mật): Thổ khuê dùng để phân phương định vị, chế độ thấy ở sách Chu Lễ; ngọc xích dùng để đo xa gần, số của nó sinh từ luật Hoàng Chung. Nay đài quan đo bóng mặt trời để định tiết hậu phần nhiều dùng chế độ này.
夫葬乾者勢欲起伏而長形欲濶厚而方葬坤者勢欲連辰而不傾形欲廣厚而長平葬艮者勢欲委蛇而順形欲高峙而峻葬巽者勢欲峻而秀形欲銳而雄葬震者勢欲緩而起形欲聳而峩葬離者勢欲馳而窮形欲起而崇葬兌者勢欲天來而坡垂形欲方廣而平夷葬坎者勢欲曲折而長形欲秀直而昻
Táng Càn thì thế muốn khởi phục mà dài, hình muốn rộng dày mà vuông. Táng Khôn thì thế muốn liền nối mà không nghiêng, hình muốn rộng dày mà dài bằng. Táng Cấn thì thế muốn uốn lượn mà thuận, hình muốn cao đứng mà dốc. Táng Tốn thì thế muốn cao mà tú, hình muốn nhọn mà hùng. Táng Chấn thì thế muốn hoãn mà khởi, hình muốn vươn cao sừng sững. Táng Ly thì thế muốn phi mà tận, hình muốn khởi mà cao. Táng Đoài thì thế muốn từ trời đến mà sườn rủ, hình muốn vuông rộng mà bằng phẳng. Táng Khảm thì thế muốn uốn gãy mà dài, hình muốn tú thẳng mà ngẩng.
鄭註 此言八卦之山必欲合如是之形勢然後為吉夫天下山川行度千變萬化豈有一定之理哉何者不欲起伏而長濶厚而方寧獨乾之一山如是哉此只言其大槩耳是以形勢為上而方位次之必欲如此
Chú (Trịnh Mật): Đây nói núi tám quái phải hợp hình thế như thế mới là tốt. Nhưng núi sông thiên hạ đi nghìn biến vạn hoá, há có lý nhất định? Núi nào chẳng muốn khởi phục mà dài, rộng dày mà vuông, sao chỉ riêng một núi Càn như thế? Đây chỉ nói đại khái mà thôi. Cho nên hình thế là trên, phương vị là thứ; nếu cứ phải như thế,
鄭註 又何異於刻舟求劒者乎[缺]存之以俟㕘考
Chú (Trịnh Mật): thì khác gì khắc thuyền tìm gươm? [bản Tứ Khố khuyết chữ] Tạm giữ lại để chờ tham khảo.
葢穴有三吉葬直六凶天光下臨地徳上載
Bởi huyệt có ba điều tốt, táng gặp sáu điều hung. Ánh trời soi xuống, đức đất chở lên.
鄭註 天光地徳前見
Chú (Trịnh Mật): Ánh trời, đức đất đã thấy ở trước.
藏神合朔神迎鬼避一吉也
Tàng thần hợp sóc, thần đón quỷ tránh, là điều tốt thứ nhất.
鄭註 神吉神鬼凶煞朔謂歲月日時言藏神合乎吉朔也神迎鬼避得吉年月也
Chú (Trịnh Mật): Thần là thần tốt, quỷ là hung sát; sóc là năm tháng ngày giờ. Nói tàng thần hợp với ngày tốt; thần đón quỷ tránh là được năm tháng tốt.

隂陽冲合五土四備二吉也目力之巧工力之具趨全避缺増高益下三吉也
Âm dương xung hợp, đất năm màu đủ bốn, là điều tốt thứ hai. Cái khéo của mắt, sự đủ của công sức, theo đủ tránh thiếu, đắp cao bồi thấp, là điều tốt thứ ba.
鄭註 解見前
Chú (Trịnh Mật): Giải thích đã thấy ở trước.
隂陽差錯為一凶歲時之乖為二凶
Âm dương sai lệch là điều hung thứ nhất; năm tháng trái nhau là điều hung thứ hai.
鄭註 此言葬日不得方向年月之通利
Chú (Trịnh Mật): Đây nói ngày táng không được sự thông lợi của phương hướng và năm tháng.
力小圖大為三凶
Sức nhỏ mưu lớn là điều hung thứ ba.
鄭註 生人福力淺薄而欲圖王侯之地是不量力度徳也然此亦不可泥
Chú (Trịnh Mật): Người sống phúc lực mỏng mà muốn mưu đất vương hầu, là không lượng sức, không đo đức. Nhưng điều này cũng không thể câu nệ.
憑福恃勢為四凶
Cậy phúc cậy thế là điều hung thứ tư.
鄭註 憑見在之福恃當今之勢富貴之家自謂常如今日而不深慮有父母之喪者不思盡力以求宜隱之地但茍焉窀變而已正程子之所謂唯欲掩其目之不見反以隂陽之理為無足[缺]可勝道哉魏志管輅遇征東將軍母丘儉之墓嘆曰松栢雖茂無形可文碑諡雖美無後可守玄武垂頭青龍無足白虎銜屍朱雀悲泣四危已備去當滅族後果如其言又左氏春秋傳㑹文公十三年邾文公卜遷于繹史曰利于民不利于君公曰茍利于民孤之利也左右曰命可長也君何弗為公曰命在養民民茍利矣遷也吉莫如之遂遷五月公果卒然固有數焉而隂陽之理亦有所定矣
Chú (Trịnh Mật): Cậy phúc hiện có, cậy thế hiện nay; nhà giàu sang tự cho rằng sẽ mãi như hôm nay, không lo xa. Có tang cha mẹ không nghĩ dốc sức tìm đất nên chôn, chỉ qua loa chôn cất cho xong; chính như Trình Tử nói: chỉ muốn che cho mắt mình không thấy, lại cho lý âm dương là không đáng [bản Tứ Khố khuyết chữ], nói sao cho xiết! Nguỵ Chí chép: Quản Lộ đi qua mộ mẹ Chinh Đông tướng quân Vô Khâu Kiệm, than rằng: "Tùng bách tuy tốt mà không có hình để làm vẻ; bia thuỵ tuy đẹp mà không có người sau để giữ. Huyền Vũ cúi đầu, Thanh Long không chân, Bạch Hổ ngậm xác, Chu Tước khóc than; bốn điều nguy đã đủ, rồi sẽ bị diệt tộc." Sau quả như lời. Lại Tả thị Xuân Thu truyện, năm Văn Công thứ mười ba, Chu Văn Công bói dời đô sang Dịch, quan sử nói: lợi cho dân, không lợi cho vua. Văn Công nói: nếu lợi cho dân thì là lợi của ta. Tả hữu nói: mệnh có thể dài, sao vua không làm? Văn Công nói: mệnh ở chỗ nuôi dân; dân đã lợi thì dời là tốt, không gì bằng. Bèn dời; tháng năm Văn Công quả mất. Vốn có số mệnh, mà lý âm dương cũng có chỗ định vậy.
僣上偪下為五凶
Tiếm trên ép dưới là điều hung thứ năm.
鄭註 僣上言庶人墳墓不得如大官制度貧家行喪不得效富室耀及不得作無益華靡亡者無益存者招禍偪下為儉不中禮慳吝鄙澁父母墳墓不肯即時盡作用之法因循茍且致生凶變作用者謂如作明堂通水道及夫截龎去滯増高益下陣水蔽風之類皆是也
Chú (Trịnh Mật): Tiếm trên là nói mồ mả thứ dân không được theo chế độ quan lớn, nhà nghèo làm tang không được bắt chước nhà giàu khoe khoang, cũng không được làm xa hoa vô ích: người chết không được ích gì mà người sống chuốc hoạ. Ép dưới là tiết kiệm quá lễ, keo kiệt bủn xỉn, mồ mả cha mẹ không chịu kịp thời làm đủ các phép, dây dưa cẩu thả đến sinh biến hung. "Phép làm" là như làm minh đường, thông đường nước, cùng chặt chỗ thừa bỏ chỗ trệ, đắp cao bồi thấp, đắp nước che gió, đều là thế.
變應怪見為六凶
Biến ứng quái hiện là điều hung thứ sáu.
鄭註 上言天時人事不能全美或有吉地吉穴主人濡滯不葬或是非爭競而害成或貧病兼憂而不能舉或明師老死不復再來或停喪久逺而兵火不測或子孫叅差而人事不齊或官事牢獄而不復可為或日怠日㤀竟成棄置或全家絶㓕同歸暴露是皆因葬不即舉而變見多端也嗚呼為人者可不凛凛然而知戒謹乎哉
Chú (Trịnh Mật): Trên nói thiên thời nhân sự không thể toàn mỹ: hoặc có đất tốt huyệt tốt mà chủ nhà chần chừ không táng; hoặc tranh cãi phải trái mà hỏng việc; hoặc nghèo bệnh cùng lo mà không làm được; hoặc minh sư già chết không trở lại; hoặc quàn tang lâu ngày mà binh lửa không lường; hoặc con cháu so le, nhân sự không đều; hoặc việc quan lao ngục mà không làm được nữa; hoặc ngày càng lười, ngày càng quên, rốt cuộc bỏ mặc; hoặc cả nhà tuyệt diệt, cùng phơi xác. Đều vì táng không làm ngay mà biến hiện nhiều mối. Than ôi, làm người há chẳng nên run sợ mà biết răn giữ sao!
經曰穴吉葬凶與棄屍同
Kinh nói: huyệt tốt mà táng sai, cũng như bỏ xác.
鄭註 言形勢雖吉而葬不得穴或葬已得穴而不知深淺之度皆與委而棄之者何以異哉錦囊一書其大槩專以生氣為主即太極為之體也其次分為枝壠即隂陽為之用也又其次曰風水曰止聚曰形勢曰骨脈又其次則驗文理之秀異明作用之利宜學者當熟讀玩味則知景純之心法矣
Chú (Trịnh Mật): Nói hình thế tuy tốt mà táng không được huyệt, hoặc táng đã được huyệt mà không biết độ nông sâu, thì có khác gì vứt bỏ? Sách Cẩm Nang đại khái chuyên lấy sinh khí làm chủ, tức Thái cực là thể; kế đó chia ra chi lũng, tức âm dương là dụng; kế nữa là phong thuỷ, dừng tụ, hình thế, cốt mạch; kế nữa nữa là nghiệm cái tú dị của vân thớ, rõ cái lợi nghi của phép làm. Người học nên đọc kỹ nghiền ngẫm thì biết được tâm pháp của Cảnh Thuần.
Luận theo Phong Thuỷ Liên Hoa – 蓮花風水按語

Lời chú Trịnh Mật quý ở chỗ nó đưa câu kinh ngắn gọn vào việc làm cụ thể ở huyệt trường: phân chi và lũng, nhận chỗ dừng, xét đất năm màu, cắt gọt nông sâu, tránh sát kề sinh. Đọc chú mới thấy Táng Thư không phải sách bàn suông về khí, mà là một bộ khẩu quyết điểm huyệt. Phong Thuỷ Liên Hoa đọc lời chú theo ba tầng: tầng hình (núi nước trước mắt), tầng khí (sinh khí đi, dừng, tụ, tán) và tầng tâm. Chính Trịnh Mật đã viết: "không phải táng xương, mà là táng cái lòng của người", và "đạo không tự đi, cốt ở con người".
Có những chỗ lời chú mang dấu ấn thời của nó: ví dụ hình vật, ngày giờ, hoặc mấy câu bàn tám quái mà chính người chú cũng tự phê là "khắc thuyền tìm gươm". Người học nên giữ cái lõi là sinh khí, chi lũng, chỗ dừng và cách đất nhận khí, còn các thuyết phụ thì đặt vào đúng chỗ của nó. Muốn hiểu thấu phải đứng trước cuộc đất thật mà nghiệm.
Bài trước: Chú giải ngoại thiên – lời chú Trịnh Mật.
Hết phần chú giải. Xem lại toàn bộ Mục Lục mười ba bài tại chuyên mục Táng Thư.
Nguồn: Táng Thư (葬書), tạp thiên, chính văn và lời chú theo bản chép trong Tứ Khố Toàn Thư (thuộc công cộng); tên người chú và câu mở đầu lời chú theo Lưu Giang Đông gia tàng thiện bản Táng Thư (Thư viện Quốc gia Trung Quốc) và Tân san Địa Lý Ngũ Kinh Tứ Thư Giải Nghĩa (Cố Cung trân bản tùng san). Bản dịch của Phong Thuỷ Liên Hoa. Vài chữ Hán hiếm ngoài bảng mã thông dụng được thay bằng chữ thông dụng cùng nghĩa (帶, 候, 玄, 傳, 禍).
Công cụ Liên Hoa dùng kèm bài này – 蓮花工具
- La bàn Liên Hoa: đo toạ hướng, xét long đến và nước đi ngay tại hiện trường.
- Vẽ Mặt Bằng Liên Hoa: vẽ thế long, hình cục, long hổ và đường nước để đối chiếu lời chú.
Bài liên quan – 相關文章
- Táng Thư nội thiên (1): táng giả thừa sinh khí
- Táng Thư ngoại thiên (1): chi táng kỳ điên, lũng táng kỳ lộc
- Táng Thư tạp thiên (thượng): thế và hình
Học bài bản cùng Thầy Vũ Giới – 隨師研習
Đọc trọn lời chú là phần Thư; đứng trước một cuộc đất mà phân được chi lũng, nhận được chỗ dừng, biết cắt gọt nông sâu là phần Nhãn và Tâm, phải học trực tiếp. Xem Khoá học cao cấp Phong Thuỷ Sư Liên Hoa hoặc Khảo luận phong thuỷ – khôi phục nguyên lý gốc. Ghi danh, hỏi lịch khai giảng qua Zalo 0988 964 636 (Thầy Vũ Giới, TP.HCM).
Câu hỏi thường gặp – 常見問題
Lời chú Táng Thư trong Tứ Khố là của ai? – 葬書註者
Của Trịnh Mật (鄭謐), hiệu Huyền Mặc Sinh, người Kim Hoa. Bản Tứ Khố không ghi tên, đề yếu chỉ nói không rõ có phải của Lưu Tắc Chương; hai bản khắc Lưu Giang Đông và Địa Lý Ngũ Kinh Tứ Thư Giải Nghĩa đều ghi rõ Trịnh Mật chú thích, lời chú trùng với bản Tứ Khố.
Vì sao Táng Thư ngắn? – 葬書何以簡短
Bản Ngô Trừng san định chỉ giữ phần thuần nhất: nội thiên 703 chữ, ngoại thiên 541 chữ, tạp thiên 577 chữ. Bản lưu hành 20 thiên đã bị Sái Nguyên Định lược bớt 12 thiên. Phần dày của sách nằm ở lời chú, dài khoảng mười nghìn chữ.
Cẩm Nang Kinh và Táng Thư có phải một sách? – 錦囊經
Phải. Táng Thư còn gọi là Táng Kinh hay Cẩm Nang Kinh. Lời chú Trịnh Mật gọi là "sách Cẩm Nang" (錦囊一書).









