Yên Ba Điếu Tẩu Ca
箋元遁甲句解煙波釣叟歌 (二冊)
Tác giả: tương truyền Triệu Phổ (趙普), tể tướng đầu đời Bắc Tống, làm ca; Trì Kỷ (池紀) đời Minh cú giải, giải nghĩa từng câu
Bản gốc: bản khắc gỗ đời Minh, hai tập thượng, hạ; bài này dịch các câu từ "Trực phù tiền tam Lục Hợp vị" tới "Yếu tri tam độn hà sở nghi, tàng hình độn tích tư vi mỹ" ở tập hạ, cùng hai hình Trực phù hoạt cục và lời cú giải về bát thần, thiên độn, địa độn, nhân độn.
Bài trước dạy cách đứng: cung Thiên Ất, cung Cửu Thiên, cung Sinh môn, và năm chỗ không được đánh. Những chỗ ấy đều dựa vào vị trí của các thần như Cửu Thiên, Cửu Địa, Thái Âm, Lục Hợp. Vậy các thần này nằm ở đâu trên bàn? Bài ca trả lời ngay ở câu tiếp theo, bằng một quy tắc đếm rất gọn: Lục Hợp trước Trực phù ba cung, Thái Âm trước hai, Cửu Thiên sau một, Cửu Địa sau hai. Sách in thêm hai hình vòng tròn cho Dương độn và Âm độn để người học nhìn là nhớ.
Nửa sau của đoạn này là một nhóm cách cục nổi tiếng nhất của Kỳ Môn: tam độn, tức thiên độn, địa độn và nhân độn. Mỗi độn là một tổ hợp cố định của một kỳ, một cửa và một thứ ở dưới (can địa bàn hoặc thần). Lời chú cho đủ ví dụ cho từng độn; Kho Sách Quý dựng lại từng bàn và đếm khớp với sách, kể cả mấy chỗ chữ trong bản khắc đã mờ.
Trả lời nhanh: Tám thần theo thứ tự Trực Phù, Đằng Xà, Thái Âm, Lục Hợp, Bạch Hổ, Huyền Vũ, Cửu Địa, Cửu Thiên, khởi từ cung Trực phù của thiên bàn, Dương độn đi thuận, Âm độn đi nghịch quanh tám cung (không vào trung cung). Vì thế Thái Âm luôn ở trước Trực phù hai cung, Lục Hợp trước ba, Cửu Thiên sau một, Cửu Địa sau hai. Cửu Thiên lợi ra quân phô uy, Cửu Địa lợi đóng doanh ẩn quân, Thái Âm lợi phục binh, Lục Hợp lợi lánh đi. Thiên độn là Sinh môn mang Bính xuống trên Đinh; địa độn là Khai môn mang Ất xuống trên Kỷ; nhân độn là Hưu môn mang Đinh gặp Thái Âm. Ba độn đều lợi ẩn mình, giấu dấu, và lời chú nói mọi việc xuất nhập, việc binh, sửa dựng nhà cửa giờ ấy đều tốt.
Thầy Vũ Giới giảng: "Kỳ Môn có ba tầng người ta hay nói là trời, đất, người: sao ở thiên bàn, cửa ở nhân bàn, can ở địa bàn. Nhưng còn một tầng nữa hay bị quên là thần. Tám thần không tự mình tạo ra cát hung lớn, nhưng chúng cho biết chỗ nào được che, chỗ nào lộ. Tam độn chính là chỗ ba tầng gặp nhau đúng cách và có thêm sự che chở ấy."
Bát thần quanh Trực phù: trước ba, trước hai, sau một, sau hai – 直符前三六合位
直符前三六合位,太陰之神在前二,後一宮中為九天,後二之神為九地。
注:太陰起例布星,隨本時直符宮:直符、螣蛇、太陰、六合、白虎、玄武、九天、九地。○陽遁直符當所到之宮加活局直符順布星;陰遁亦以直符所到之宮加活局直符逆布星。
本理曰:九天九地秘逼神,太陰六合定乾坤。能知此訣條於我,肯把三門別立根。……人於心上起經綸。……道不虛行只在人。
Dịch: Trước Trực phù ba cung là chỗ của Lục Hợp, thần Thái Âm ở trước hai cung; cung ở sau một là Cửu Thiên, thần ở sau hai là Cửu Địa. Lời chú: lệ an Thái Âm và các thần theo cung Trực phù của giờ đó, thứ tự là Trực Phù, Đằng Xà, Thái Âm, Lục Hợp, Bạch Hổ, Huyền Vũ, Cửu Thiên, Cửu Địa. Dương độn thì lấy cung Trực phù đã tới mà đặt Trực phù của hình hoạt cục lên, rồi an các thần đi thuận; Âm độn cũng lấy cung Trực phù đã tới mà đặt lên, rồi an các thần đi nghịch. Bản Lý nói: Cửu Thiên, Cửu Địa là hai thần sát bên, Thái Âm, Lục Hợp định được trời đất; ai biết được quyết này thì mới chịu tách ba cửa ra mà dựng gốc riêng; người phải tự trong lòng mà sắp đặt mưu kế; đạo không tự đi, cốt ở người.
Giảng: Ở các bài trước, bài ca đã dạy cách xoay sao (thiên bàn) và xoay cửa (nhân bàn). Câu này dạy tầng thứ tư: tám thần. Cách an rất đơn giản. Sau khi biết Trực phù của thiên bàn đã tới cung nào, ta đặt thần Trực Phù vào cung ấy, rồi lần lượt đặt bảy thần còn lại theo vòng tám cung Khảm, Cấn, Chấn, Tốn, Ly, Khôn, Đoài, Càn. Dương độn đi theo chiều đó, Âm độn đi ngược lại. Trung cung không có thần; nếu Trực phù rơi vào cung 5 thì gửi sang Khôn 2 như thường lệ.
Lời chú liệt kê thứ tự hơi khác câu ca ở hai thần cuối: chú ghi "Cửu Thiên, Cửu Địa", nhưng câu ca và cả hai hình in trong sách đều cho Cửu Địa đứng thứ bảy, Cửu Thiên thứ tám. Đếm theo hình thì đúng như câu ca: thần thứ tám nằm ngay sau Trực phù một cung, đó là Cửu Thiên; thần thứ bảy sau hai cung, đó là Cửu Địa. Kho Sách Quý theo câu ca và hình vẽ.
Chữ "trước, sau" ở đây không có nghĩa là bên trái hay bên phải cố định, mà là theo chiều đi của độn. Ở Dương độn, "trước" là theo chiều Khảm sang Cấn sang Chấn; ở Âm độn, "trước" là chiều Khảm sang Càn sang Đoài. Hai hình "Trực phù hoạt cục" đều đặt Trực phù ở Khảm 1 để người học so sánh. Hình Dương độn: Đằng Xà Cấn 8, Thái Âm Chấn 3, Lục Hợp Tốn 4, Bạch Hổ Ly 9, Huyền Vũ Khôn 2, Cửu Địa Đoài 7, Cửu Thiên Càn 6. Hình Âm độn thì soi gương: Đằng Xà Càn 6, Thái Âm Đoài 7, Lục Hợp Khôn 2, Bạch Hổ Ly 9, Huyền Vũ Tốn 4, Cửu Địa Chấn 3, Cửu Thiên Cấn 8.
Chữ "hoạt cục" (活局) đáng để ý. Hình vẽ là cái khuôn tĩnh, nhưng khi dùng thì cả vòng thần được "xoay sống" theo cung Trực phù của từng giờ. Đây cũng là cách người xưa dạy: vẽ một vòng chuẩn, rồi tưởng tượng đặt nó lên bàn và xoay cho Trực phù trùng với cung cần đặt.



Cửu Thiên ra quân, Cửu Địa đóng doanh, Thái Âm phục binh, Lục Hợp lánh đi – 九天之上好揚兵
九天之上好揚兵,九地潛藏可立營。伏兵但向太陰位,若逢六合利逃形。
本理按孫子本義:九地者幽隱之至深也,九天者剛健之至極也。藏於九地言守之至深,動於九天言攻之至極也。九天乃天之殺伐之氣,運在此方亦可藉此氣揚兵威;玄武九地乃地之晦暗之氣,運在此方亦可藉此氣以遯藏形迹。太陰之中可以逃亡。冬至後陽遁逆天上直符所臨之宮,後一為九天,後二為九地,前二太陰,前三六合;夏至後陰遁順天上直符所臨之宮,前一九天,前二九地,後二太陰,後三六合。○假令陽遁上元一局甲己之日丙寅時,天上直符臨八宮,後一九天臨一宮,後二九地臨六宮,前二太陰臨四宮,前三六合臨九宮。○假令陰遁上元九局甲己之日丙寅時,此時天上直符臨二宮,即前一九天臨七宮,前二九地臨六宮,後二太陰臨四宮,後三六合臨三宮。其法甲上加直符。
Dịch: Trên Cửu Thiên thì nên phô binh, Cửu Địa ẩn náu thì có thể đóng doanh. Phục binh cứ nhắm về phía Thái Âm, nếu gặp Lục Hợp thì lợi việc lánh đi giấu hình. Bản Lý xét theo nghĩa gốc của Tôn Tử: Cửu Địa là chỗ u ẩn sâu nhất, Cửu Thiên là chỗ cương kiện cao nhất. Giấu dưới Cửu Địa là nói giữ đến mức sâu nhất, động trên Cửu Thiên là nói đánh đến mức mạnh nhất. Cửu Thiên là khí sát phạt của trời, khí ấy vận tới phương nào thì có thể mượn khí ấy mà phô uy quân; Huyền Vũ, Cửu Địa là khí u tối của đất, vận tới phương nào thì có thể mượn khí ấy mà giấu dấu vết. Trong Thái Âm thì có thể trốn đi. Sau Đông chí là Dương độn, tính từ cung Trực phù của thiên bàn: sau một cung là Cửu Thiên, sau hai là Cửu Địa, trước hai là Thái Âm, trước ba là Lục Hợp. Sau Hạ chí là Âm độn: trước một là Cửu Thiên, trước hai là Cửu Địa, sau hai là Thái Âm, sau ba là Lục Hợp. Ví như Dương độn thượng nguyên cục 1, ngày Giáp Kỷ giờ Bính Dần: Trực phù thiên bàn tới cung 8, sau một là Cửu Thiên ở cung 1, sau hai là Cửu Địa ở cung 6, trước hai là Thái Âm ở cung 4, trước ba là Lục Hợp ở cung 9. Ví như Âm độn thượng nguyên cục 9, ngày Giáp Kỷ giờ Bính Dần: Trực phù thiên bàn tới cung 2, trước một là Cửu Thiên ở cung 7, trước hai là Cửu Địa ở cung 6, sau hai là Thái Âm ở cung 4, sau ba là Lục Hợp ở cung 3. Phép này là đặt Trực phù lên chỗ can giờ.
Giảng: Hai câu đầu mượn nguyên ý thiên "Hình" của Tôn Tử: người giỏi giữ thì giấu mình dưới chín tầng đất, người giỏi đánh thì động trên chín tầng trời. Trong Kỳ Môn, ý ấy được gắn vào hai thần có tên y hệt. Phương có Cửu Thiên là phương "khí sát phạt" đang tới, hợp để ra quân, phô trương thanh thế. Phương có Cửu Địa là phương khí tối, hợp để đóng trại, giữ chắc, giấu lực lượng. Thái Âm là thần âm kín nên đặt quân phục ở đó; Lục Hợp là cửa riêng nên lánh đi theo hướng đó.
Đoạn chú có một chỗ dễ làm người học rối: nói Dương độn thì "nghịch", Âm độn thì "thuận", tưởng như ngược với câu trên. Thật ra đây chỉ là cách nói hướng đếm của chữ "trước, sau" khi nhìn từ phía khác. Cách chắc nhất là xem hai ví dụ. Kho Sách Quý dựng lại cả hai bàn bằng phép thường: Dương 1 cục giờ Bính Dần, can Bính ở cung 8, Trực phù Thiên Bồng lên Cấn 8; tám thần đi thuận thì Cửu Thiên rơi vào Khảm 1, Cửu Địa vào Càn 6, Thái Âm vào Tốn 4, Lục Hợp vào Ly 9, đúng từng cung như sách. Âm 9 cục giờ Bính Dần, can Bính ở Khôn 2, Trực phù lên Khôn 2; tám thần đi nghịch thì Cửu Thiên Đoài 7, Cửu Địa Càn 6, Thái Âm Tốn 4, Lục Hợp Chấn 3, cũng đúng như sách.
Câu cuối của lời chú, "kỳ pháp Giáp thượng gia Trực phù", là cách nói tắt của phép đã học ở bài 5: Trực phù đi theo can giờ, tức đặt Trực phù lên cung có can giờ ở địa bàn (giờ Giáp thì tìm can tuần thủ). Bát thần không có phép xoay riêng nào khác, chúng chỉ bám theo Trực phù.



Ba độn: trời, đất, người – 天地人分三遁名
天地人分三遁名,天遁日精華蓋臨,地遁月精紫雲蔽,人遁當知是太陰。
注:上盤六丙,中盤生門,下盤六丁,謂之月華之蔽;上盤六乙,中盤開門,下盤六己,謂之日精之蔽;上盤六丁,中盤休門,下盤太陰,謂之星精之蔽。
Dịch: Trời, đất, người chia ra tên ba độn: thiên độn có nhật tinh, lọng hoa che tới; địa độn có nguyệt tinh, mây tím che; nhân độn thì nên biết là có Thái Âm. Lời chú: bàn trên là Bính, bàn giữa là Sinh môn, bàn dưới là Đinh, gọi là được nguyệt hoa che; bàn trên là Ất, bàn giữa là Khai môn, bàn dưới là Kỷ, gọi là được nhật tinh che; bàn trên là Đinh, bàn giữa là Hưu môn, bàn dưới là Thái Âm, gọi là được tinh tinh che.
Giảng: Lời chú dùng ba chữ "bàn trên, bàn giữa, bàn dưới" rất dễ hiểu: bàn trên là can trên thiên bàn (cùng đi với sao), bàn giữa là cửa, bàn dưới là can địa bàn hoặc thần. Ba độn khác nhau ở cả ba tầng, nhưng chung một cấu trúc: một kỳ ở trên, một cửa cát ở giữa, và một thứ âm ở dưới. Kỳ là ánh sáng, cửa cát là đường đi của người, thứ âm ở dưới là sự che chở. Vì thế cả ba đều mang chữ "độn", nghĩa là ẩn, trốn.
Có một chỗ lệch nhỏ cần nói rõ. Câu ca viết "thiên độn nhật tinh, địa độn nguyệt tinh", còn lời chú thì ngược lại: thiên độn được nguyệt hoa, địa độn được nhật tinh. Ở bài 6 bộ này đã học: Ất là nhật kỳ, Bính là nguyệt kỳ, Đinh là tinh kỳ. Thiên độn dùng Bính nên được "nguyệt hoa" là khớp; địa độn dùng Ất nên được "nhật tinh" là khớp; nhân độn dùng Đinh nên được "tinh tinh" là khớp. Như vậy lời chú nhất quán với tên ba kỳ, còn câu ca có lẽ đổi chữ cho vần. Khi học, cứ nhớ theo tên kỳ là không nhầm.


Thiên độn: Sinh môn mang Bính xuống trên Đinh – 生門六丙合六丁
生門六丙合六丁,此為天遁自分明。
經曰:天遁者,生門合六丙月奇下臨六丁為天遁,此時得月華之所蔽故也。○假如陽遁四局乙庚之日……酉時,天心為直符加時干六乙,開門為直使加時七宮,即生門與月奇六丙臨六丁於一宮,是天遁也。○假令陰遁……局戊癸之日……時,天蓬為直符加時干六庚,休門為直使加時干四宮,即生門與丙月奇合臨六丁於九,為天遁。
Dịch: Sinh môn có Bính hợp với Đinh, đó là thiên độn, rõ ràng tự phân minh. Kinh nói: thiên độn là Sinh môn hợp Bính nguyệt kỳ xuống trên Đinh, vì giờ ấy được nguyệt hoa che. Ví như Dương độn cục 4, ngày Ất Canh, giờ (chữ mờ) Dậu: Thiên Tâm làm Trực phù đặt lên can giờ Ất, Khai môn làm Trực sử tới cung 7, thì Sinh môn cùng nguyệt kỳ Bính tới trên Đinh ở cung 1, đó là thiên độn. Ví như Âm độn cục (chữ mờ), ngày Mậu Quý, giờ (chữ mờ): Thiên Bồng làm Trực phù đặt lên can giờ Canh, Hưu môn làm Trực sử tới cung 4, thì Sinh môn cùng Bính nguyệt kỳ tới trên Đinh ở cung 9, là thiên độn.
Giảng: Hai ví dụ này có mấy chỗ chữ trong bản khắc đã mờ, nhưng lời chú cho đủ dữ kiện để tìm lại. Ví dụ đầu: Trực phù là Thiên Tâm, tức giờ thuộc tuần Giáp Thân (Canh ở cung Càn 6 của Dương 4 cục); can giờ là Ất, chi là Dậu, vậy giờ là Ất Dậu. Kho Sách Quý dựng bàn Dương 4 cục giờ Ất Dậu: Thiên Tâm lên Chấn 3 (chỗ có Ất địa bàn), Khai môn đi một bước từ Càn 6 tới Đoài 7, đúng "gia thời thất cung"; Sinh môn rơi vào Khảm 1, thiên bàn ở đó là Bính, địa bàn là Đinh. Khớp hoàn toàn.
Ví dụ thứ hai thiếu cả số cục lẫn tên giờ. Dữ kiện còn lại: Trực phù Thiên Bồng, can giờ Canh, Trực sử Hưu môn tới cung 4, ngày Mậu Quý. Trong ngày Mậu Quý, giờ có can Canh là Canh Thân, thuộc tuần Giáp Dần, tuần thủ là Quý. Thiên Bồng làm Trực phù nghĩa là Quý nằm ở Khảm 1, điều đó chỉ xảy ra ở Âm 6 cục. Dựng bàn Âm 6 cục giờ Canh Thân: Canh địa bàn ở Tốn 4 nên Thiên Bồng lên Tốn 4; Hưu môn đi nghịch sáu bước từ Khảm 1 tới Tốn 4; Sinh môn rơi vào Ly 9, thiên bàn Bính trên địa bàn Đinh. Đúng như câu "hợp lâm lục Đinh ư cửu".
Vì sao Sinh môn, Bính, Đinh lại là "trời"? Sinh môn là cửa của sự sống, khí dương đang lên; Bính là nguyệt kỳ, ánh sáng dịu; Đinh là tinh kỳ, cũng là "Ngọc Nữ" ở bài 6. Ánh trăng phủ lên ánh sao dưới cửa sinh: người xưa hình dung như cái lọng hoa (華蓋) che trên đầu. Lời chú cuối đoạn sẽ nói thêm: Đinh ở dưới là "cái linh của ba kỳ, lại là chỗ âm của sáu Giáp", nên thiên độn có thể che kín như lọng.


Địa độn: Khai môn mang Ất xuống trên Kỷ – 開門六乙合六己
開門六乙合六己,地遁如斯而已矣。
經曰:地遁者,開門與六乙日奇合臨地下六己為地遁,此時得日精之蔽。○假如陽……丙辛之日日出……時,……直符加時干六辛,直使臨一宮,日奇臨六己於二宮,是地遁也。
Dịch: Khai môn có Ất hợp với Kỷ, địa độn là như thế mà thôi. Kinh nói: địa độn là Khai môn cùng Ất nhật kỳ hợp lại xuống trên Kỷ của địa bàn, giờ ấy được nhật tinh che. Ví như Dương độn (cục, chữ mờ), ngày Bính Tân, giờ mặt trời mọc: (sao, chữ mờ) làm Trực phù đặt lên can giờ Tân, Trực sử tới cung 1, nhật kỳ tới trên Kỷ ở cung 2, đó là địa độn.
Giảng: Ví dụ này mờ nhiều hơn, nhưng vẫn đủ để tìm. "Giờ mặt trời mọc" là giờ Mão. Ngày Bính Tân, giờ Mão có can Tân, tức Tân Mão, thuộc tuần Giáp Thân (tuần thủ Canh). Can giờ Tân, Trực sử tới cung 1, Ất cùng Khai môn trên Kỷ ở cung 2. Kho Sách Quý thử đủ chín cục Dương và chín cục Âm với giờ Tân Mão, chỉ có Dương 1 cục cho đúng bức tranh ấy. Bàn Dương 1 cục giờ Tân Mão: Canh địa bàn ở Chấn 3 nên Trực phù là Thiên Xung, lên Tốn 4 (chỗ có Tân); Trực sử Thương môn đi bảy bước từ Chấn 3 tới Khảm 1, đúng "Trực sử lâm nhất cung"; Khai môn rơi vào Khôn 2, thiên bàn Ất, địa bàn Kỷ. Khớp.
Bàn này còn một điều thú vị: ở Khôn 2 cũng có Thái Âm. Như vậy cung ấy vừa là địa độn, vừa là chân trá của bài 9 (cửa cát hợp kỳ gặp Thái Âm). Các cách cục trong Kỳ Môn không loại trừ nhau; một cung có thể mang nhiều tên, và càng nhiều tên tốt chồng lên thì càng mạnh.
Vì sao gọi là "đất"? Lời chú cuối đoạn gọi Kỷ là "cửa riêng của Lục Hợp", lại là "địa hộ" (cửa đất). Khai môn là cửa mở, Ất là nhật kỳ. Mặt trời soi lên cửa đất đang mở: người xưa ví như mây tím (紫雲) che phủ mặt đất. Lời chú cuối đoạn nói thẳng: địa độn "như cái thể của mây tím".


Nhân độn: Hưu môn mang Đinh gặp Thái Âm – 休門六丁共太陰
休門六丁共太陰,欲求人遁無過此。
經曰:人遁者,休門與六丁星奇合前二太陰中為人遁,此時得星精之蔽。○假令陽七局乙庚之日夜半,天任直符加時干六丙,生門加臨一宮,即休門與六丁星奇合前二太陰中六宮為人遁也。
Dịch: Hưu môn có Đinh cùng với Thái Âm, muốn tìm nhân độn không gì hơn thế. Kinh nói: nhân độn là Hưu môn cùng Đinh tinh kỳ hợp vào trong Thái Âm ở trước hai cung, giờ ấy được tinh tinh che. Ví như Dương 7 cục, ngày Ất Canh, giờ nửa đêm: Thiên Nhậm làm Trực phù đặt lên can giờ Bính, Sinh môn tới cung 1, thì Hưu môn cùng Đinh tinh kỳ hợp vào trong Thái Âm ở trước hai cung, tại cung 6, là nhân độn.
Giảng: Ví dụ này còn đủ chữ. "Nửa đêm" là giờ Tý; ngày Ất Canh thì giờ Tý là Bính Tý, thuộc tuần Giáp Tuất (tuần thủ Kỷ). Ở Dương 7 cục, Kỷ nằm ở Cấn 8 nên Trực phù là Thiên Nhậm, Trực sử là Sinh môn. Can giờ Bính ở trung cung 5, gửi Khôn 2, nên Thiên Nhậm lên Khôn 2. Sinh môn đi hai bước từ Cấn 8 qua Ly 9 tới Khảm 1, đúng "Sinh môn gia lâm nhất cung". Tám thần đi thuận từ Khôn 2: Đằng Xà Đoài 7, Thái Âm Càn 6. Ở Càn 6, cửa là Hưu môn, thiên bàn là Đinh. Đủ ba thứ, đúng nhân độn.
Nhân độn khác hai độn trên ở tầng dưới: không phải can địa bàn mà là thần Thái Âm. Lời chú giải thích: Thái Âm là hình ảnh của sự âm kín; Tôn Tử nói "khó biết như âm", vì trong tối thì không ai nhìn thấu muôn vật. Hưu môn là cửa nghỉ, Đinh là ánh sao; ánh sao mờ trong mây âm, người đi trong đó không bị thấy. Người xưa ví như mây âm (陰雲) che kín.
Đem so với tam trá ở bài 9 thì thấy nhân độn chính là một trường hợp riêng của chân trá (cửa cát hợp kỳ gặp Thái Âm), chỉ định rõ cửa là Hưu và kỳ là Đinh. Cũng như địa độn ở bàn trên trùng với chân trá, đây là chỗ cho thấy các cách cục Kỳ Môn đan vào nhau chứ không đứng riêng lẻ.


Ba độn dùng vào việc gì – 要知三遁何所宜
要知三遁何所宜,藏形遁跡斯為美。
注:已上三遁最宜隱遁,全能覆蓋。三遁上盤既挾日月星精之蔽,……而天遁下盤合六丁,乃三奇之靈,又為六甲之陰,謂奇門相合,有如華蓋之體也。○地遁下盤臨六己,為六合之私門,又為地戶,謂奇相臨有如紫雲之體也。○人遁下盤臨太陰者,陰祥之象,孫子云難知如陰,蓋陰晦不能覩萬象,謂奇門陰宮相合如有陰雲之隱蔽也。○右三遁之時,凡用事與兵旅為出入、修營宮室,萬事吉利。
Dịch: Muốn biết ba độn hợp việc gì, giấu hình ẩn dấu là đẹp nhất. Lời chú: ba độn trên hợp nhất là ẩn mình, che phủ được trọn. Bàn trên của ba độn đã mang sự che chở của tinh khí mặt trời, mặt trăng, sao; mà bàn dưới của thiên độn hợp Đinh, là cái linh của ba kỳ, lại là chỗ âm của sáu Giáp, nên kỳ và môn hợp nhau như cái thể của lọng hoa. Bàn dưới của địa độn tới Kỷ, là cửa riêng của Lục Hợp, lại là cửa đất, nên kỳ tới đó như cái thể của mây tím. Bàn dưới của nhân độn tới Thái Âm, là hình ảnh của sự âm kín; Tôn Tử nói khó biết như âm, vì âm tối thì không thấy muôn vật, nên kỳ, môn hợp với cung âm như có mây âm che giấu. Vào giờ ba độn, phàm làm việc và việc binh, ra vào, sửa dựng cung thất, mọi việc đều tốt.
Giảng: Lời kết của đoạn chia việc rất rõ. Việc hợp nhất là ẩn: giấu quân, đi kín, tránh mặt, làm việc không muốn ai biết. Việc thứ hai là mọi việc thường: ra vào, việc binh, sửa sang nhà cửa. Ba hình ảnh lọng hoa, mây tím, mây âm đều là hình ảnh của sự che phủ từ trên xuống, nên dễ nhớ: thiên độn che bằng ánh trăng như cái lọng, địa độn che bằng nắng sớm như mây tím, nhân độn che bằng bóng tối như mây đen.
Có thể xếp ba độn từ "sáng" sang "tối": thiên độn có Sinh môn, kỳ Bính, dương khí nhiều nhất; địa độn có Khai môn, kỳ Ất, khí mở ra; nhân độn có Hưu môn, kỳ Đinh và Thái Âm, âm khí nhiều nhất. Việc cần sự giúp đỡ công khai, như cầu người, mở việc, thì nghiêng về thiên độn, địa độn; việc cần kín đáo hoàn toàn thì nhân độn hợp hơn. Đây là cách Thầy Vũ Giới gợi ý khi chọn, còn sách chỉ nói chung là ba độn đều tốt.


Luận theo Phong Thuỷ Liên Hoa – 蓮花論
Đoạn bài ca này nhìn qua là hai chuyện tách biệt: một quy tắc an thần và một nhóm cách cục. Nhưng đọc kỹ thì chúng là một mạch: muốn biết có nhân độn hay không thì phải biết Thái Âm ở đâu, muốn biết Thái Âm ở đâu thì phải biết Trực phù ở đâu. Thầy Vũ Giới rút ra ba điều.
Thứ nhất, thứ tự dựng bàn là cố định: địa bàn (theo cục), rồi thiên bàn (xoay Trực phù theo can giờ), rồi nhân bàn (xoay Trực sử theo số giờ), cuối cùng mới là thần (bám theo Trực phù). Bốn tầng ấy mà đúng thì mọi cách cục khác chỉ là việc nhìn. Các ví dụ trong lời chú, kể cả chỗ chữ mờ, đều dựng lại được và khớp từng cung, cho thấy phép của sách rất chặt.
Thứ hai, đừng thuộc lòng cung, hãy thuộc cấu trúc. Tam độn không có cung cố định; giờ này ở Khảm, giờ khác ở Ly. Cái cố định là công thức: kỳ nào, cửa nào, dưới là gì. Thuộc ba dòng ấy, gặp bàn nào cũng tìm được trong một lần nhìn.
Thứ ba, độn là thời, không phải hướng nhà. Ba độn nói về một khoảng giờ và một phương trong giờ ấy, hợp cho việc ra vào, động thổ, khai trương hay đi xa vào đúng lúc. Lời chú có nói "sửa dựng cung thất" là tốt, nghĩa là chọn giờ khởi công; còn toạ hướng căn nhà vẫn phải xét theo hình thế và lý khí của chính nó. Dùng đúng chỗ thì Kỳ Môn là cái thêm vào cho trọn, không phải cái thay thế.
Tóm lại – 總結: Tám thần theo thứ tự Trực Phù, Đằng Xà, Thái Âm, Lục Hợp, Bạch Hổ, Huyền Vũ, Cửu Địa, Cửu Thiên, khởi từ cung Trực phù, Dương thuận Âm nghịch; nên Thái Âm trước hai, Lục Hợp trước ba, Cửu Thiên sau một, Cửu Địa sau hai. Cửu Thiên ra quân, Cửu Địa đóng doanh, Thái Âm phục binh, Lục Hợp lánh đi. Thiên độn là Sinh môn, Bính trên Đinh; địa độn là Khai môn, Ất trên Kỷ; nhân độn là Hưu môn, Đinh gặp Thái Âm. Ba độn lợi nhất cho việc ẩn mình, giấu dấu, và mọi việc ra vào, việc binh, sửa dựng giờ ấy đều tốt.
Nguồn: Tiên nguyên Độn Giáp cú giải Yên Ba Điếu Tẩu Ca (箋元遁甲句解煙波釣叟歌), bản khắc gỗ đời Minh hai tập, Trì Kỷ (池紀) cú giải; quyển hạ, các câu từ "Trực phù tiền tam Lục Hợp vị" tới "Yếu tri tam độn hà sở nghi", hai hình Dương độn và Âm độn Trực phù hoạt cục, cùng lời dẫn Bản Lý và Tôn Tử. Chữ Hán ở trên chép các đoạn chính, chỗ bản gốc rách hoặc mờ để dấu ba chấm. Các sơ đồ, phần dựng lại các ví dụ và phần tìm lại số cục, tên giờ ở những chỗ chữ mờ là phần Kho Sách Quý làm thêm. Thầy Vũ Giới tổng hợp và biên soạn.
Công cụ Liên Hoa dùng kèm bài này – 蓮花工具
- Độn Pháp Liên Hoa: dựng bàn Kỳ Môn theo giờ để xem tám thần và tìm thiên độn, địa độn, nhân độn.
- Trạch Cát Liên Hoa: xem can chi ngày giờ khi chọn giờ khởi sự.
- La Kinh Liên Hoa: xác định đúng phương vị chín cung ngoài thực địa.
Bài liên quan – 相關文章
- Yên Ba Điếu Tẩu Ca (9): Tam trá, ngũ giả, tam thắng, ngũ bất kích, chủ khách theo giờ âm dương
- Yên Ba Điếu Tẩu Ca (6): Lục nghi, tam kỳ, cát môn hợp kỳ, tam kỳ đắc sử, ngọc nữ thủ môn
- Yên Ba Điếu Tẩu Ca (5): Chín sao, tám cửa, Trực phù gia thời can, Trực sử theo giờ
- Kỳ Môn Ngũ Tổng Quy: sách Kỳ Môn dùng hằng ngày đời Minh
Học bài bản cùng Thầy Vũ Giới – 隨師研習
Dựng đủ bốn tầng bàn và nhận ra tam độn trong một lần nhìn là kỹ năng nền của người dùng Kỳ Môn chọn giờ. Mời bạn tham khảo Khoá học xem ngày tốt Trạch Cát hoặc Khoá học cao cấp Phong Thuỷ Sư Liên Hoa. Ghi danh, hỏi lịch khai giảng qua Zalo 0988 964 636 (Thầy Vũ Giới, TP.HCM).
Câu hỏi thường gặp – 常見問題
Bát thần trong Kỳ Môn an thế nào? – 八神
Tám thần theo thứ tự Trực Phù, Đằng Xà, Thái Âm, Lục Hợp, Bạch Hổ, Huyền Vũ, Cửu Địa, Cửu Thiên. Đặt Trực Phù vào cung Trực phù của thiên bàn, rồi Dương độn đi thuận, Âm độn đi nghịch theo vòng Khảm, Cấn, Chấn, Tốn, Ly, Khôn, Đoài, Càn, bỏ trung cung.
Vì sao Thái Âm luôn ở trước Trực phù hai cung? – 太陰在前二
Vì Thái Âm là thần thứ ba trong vòng tám thần, cách Trực Phù hai bước theo chiều đi của độn. Tương tự, Lục Hợp là thần thứ tư nên ở trước ba cung; Cửu Thiên là thần cuối nên ở ngay sau một cung, Cửu Địa sau hai cung.
Thiên độn, địa độn, nhân độn khác nhau thế nào? – 三遁
Thiên độn là Sinh môn mang Bính trên thiên bàn xuống trên Đinh địa bàn. Địa độn là Khai môn mang Ất xuống trên Kỷ. Nhân độn là Hưu môn mang Đinh cùng cung với thần Thái Âm.
Câu ca và lời chú nói khác nhau về nhật tinh, nguyệt tinh thì theo bên nào? – 日精月華
Nên theo lời chú. Lời chú cho thiên độn được nguyệt hoa vì dùng Bính là nguyệt kỳ, địa độn được nhật tinh vì dùng Ất là nhật kỳ, nhân độn được tinh tinh vì dùng Đinh là tinh kỳ. Cách gọi ấy khớp với tên ba kỳ.
Giờ có tam độn hợp làm việc gì? – 三遁所宜
Hợp nhất là việc cần kín đáo, ẩn mình, giấu dấu. Lời chú cũng nói vào giờ ba độn, việc ra vào, việc binh, sửa dựng nhà cửa đều tốt, tức có thể dùng để chọn giờ khởi sự.









