💻 Phần mềm phong thuỷ · Phong Thuỷ Liên HoaPhần mềm phong thuỷ Vũ Giới Hợp LuậnLa kinh số · Bảng luận · Tính năng · Kho kiến thức — dùng ngay trên trình duyệt💻 Mở phần mềm Hợp Luận

Yên Ba Điếu Tẩu Ca (6): Lục nghi, tam kỳ, cát môn hợp kỳ, tam kỳ đắc sử, ngọc nữ thủ môn

Thầy Vũ Giới — Phong Thuỷ Liên Hoa

Minh hoạ Yên Ba Điếu Tẩu Ca (6): Lục nghi, tam kỳ, cát môn hợp kỳ, tam kỳ đắc sử, ngọc nữ thủ môn

Yên Ba Điếu Tẩu Ca
箋元遁甲句解煙波釣叟歌 (二冊)
Tác giả: tương truyền Triệu Phổ (趙普), tể tướng đầu đời Bắc Tống, làm ca; Trì Kỷ (池紀) đời Minh cú giải, giải nghĩa từng câu
Bản gốc: bản khắc gỗ đời Minh, hai tập thượng, hạ; bài này dịch mười câu từ "Lục Giáp nguyên hiệu lục nghi danh" tới "Hiệu vi ngọc nữ thủ môn phi", cùng lời cú giải về lục nghi, tam kỳ, cát môn, tam kỳ đắc sử và ngọc nữ thủ môn.

Bài trước đã dựng xong chín sao, tám cửa, Trực phù và Trực sử, tức là bộ khung của một bàn Kỳ Môn. Nhưng bộ khung chưa nói được giờ nào tốt, giờ nào xấu. Muốn biết điều ấy, người xưa nhìn vào hai thứ: sáu nghi (Mậu, Kỷ, Canh, Tân, Nhâm, Quý) và ba kỳ (Ất, Bính, Đinh). Cả môn học được gọi là "Kỳ Môn" chính vì nó lấy kỳ và môn (cửa) làm gốc để đoán cát hung. Mười câu ca trong bài này trả lời năm câu hỏi: vì sao Giáp phải ẩn; vì sao Ất, Bính, Đinh được gọi là "kỳ"; khi nào cửa tốt gặp kỳ tốt; thế nào là "tam kỳ đắc sử"; và giờ nào gọi là "ngọc nữ thủ môn".

Trả lời nhanh: Theo Yên Ba Điếu Tẩu Ca, sáu tuần Giáp ẩn dưới sáu nghi: Giáp Tý ẩn ở Mậu, Giáp Tuất ở Kỷ, Giáp Thân ở Canh, Giáp Ngọ ở Tân, Giáp Thìn ở Nhâm, Giáp Dần ở Quý. Ba kỳ là Ất (Nhật kỳ), Bính (Nguyệt kỳ), Đinh (Tinh kỳ), gọi là kỳ vì cả ba đều cứu được Giáp khỏi Canh. Dương độn rải nghi thuận, kỳ nghịch; Âm độn rải nghi nghịch, kỳ thuận. Ba cửa Khai, Hưu, Sinh gặp một trong ba kỳ là giờ trăm việc đều nên. Tam kỳ đắc sử là Ất gia lên Giáp Tuất, Giáp Ngọ (chó, ngựa), Bính gia lên Giáp Tý, Giáp Thân (chuột, khỉ), Đinh gia lên Giáp Thìn, Giáp Dần (rồng, hổ). Ngọc nữ thủ môn là giờ Trực sử đi tới cung có Đinh trên địa bàn.

Thầy Vũ Giới giảng: "Giáp là vua, phải ẩn mình. Canh là giặc, lúc nào cũng rình hại vua. Ất, Bính, Đinh là người nhà của vua, người thì gả cho giặc để giặc thôi hại, người thì cầm lửa đánh giặc. Học Kỳ Môn mà không hiểu câu chuyện gia đình ấy thì nhớ tên kỳ, tên nghi cũng chỉ là học vẹt."

Tranh cổ đời Minh, bốn vị tiên áo nâu đứng ngồi trên nền đất vàng, ngẩng nhìn lên trời nơi có bóng hạc bay
“Tứ tiên củng thọ đồ” của Thương Hỷ đời Minh: bốn vị tiên ngước nhìn Thọ tinh. Thọ tinh chính là sao Lão Nhân, mà lời cú giải nói hiện ở phương Đinh nên lấy Đinh làm Tinh kỳ. Ảnh: Thương Hỷ (商喜), đời Minh, Wikimedia Commons, phạm vi công cộng.

Sáu Giáp ẩn dưới sáu nghi, và cách rải nghi kỳ – 六甲元號六儀名 · 陽遁順儀奇逆布

六甲元號六儀名:符應經云:六甲者天之貴神也,常隱於六儀之下。六儀者戊己庚辛壬癸也。甲子同六戊,甲戌同六己,甲申同六庚,甲午同六辛,甲辰同六壬,甲寅同六癸。

陽遁順儀奇逆布,陰遁逆儀奇順行:冬至後十二節惟用陽遁,順布六儀,逆布三奇,星符亦隨時干行。……夏至後十二節惟用陰遁,逆布六儀,順布三奇。

Dịch: Sáu Giáp vốn mang tên sáu nghi. Sách Phù Ứng Kinh nói: sáu Giáp là quý thần của trời, thường ẩn dưới sáu nghi. Sáu nghi là Mậu, Kỷ, Canh, Tân, Nhâm, Quý. Giáp Tý cùng với Mậu, Giáp Tuất cùng với Kỷ, Giáp Thân cùng với Canh, Giáp Ngọ cùng với Tân, Giáp Thìn cùng với Nhâm, Giáp Dần cùng với Quý.

Dương độn rải nghi thuận, rải kỳ nghịch; Âm độn rải nghi nghịch, rải kỳ thuận. Sau Đông chí mười hai tiết chỉ dùng Dương độn, rải sáu nghi đi thuận, rải ba kỳ đi nghịch, sao và Trực phù cũng theo can giờ mà đi. Sau Hạ chí mười hai tiết chỉ dùng Âm độn, rải sáu nghi đi nghịch, rải ba kỳ đi thuận.

Giảng: Mười can có Giáp đứng đầu, nhưng trên bàn Kỳ Môn ta không bao giờ thấy chữ Giáp. Lý do nằm ngay trong tên môn học: "Độn Giáp" nghĩa là Giáp ẩn đi. Lời giải nói Giáp là quý thần, là ông vua; vua không đứng ra trước trận mà nấp sau sáu nghi. Mỗi tuần Giáp (mười giờ, hoặc mười ngày) có một nghi làm "áo che": tuần Giáp Tý nấp sau Mậu, tuần Giáp Tuất nấp sau Kỷ, cứ thế tới tuần Giáp Dần nấp sau Quý. Vì vậy ở bài trước, muốn tìm Trực phù, ta phải biết giờ đang thuộc tuần Giáp nào rồi tìm nghi tương ứng trên địa bàn. Nghi ấy chính là chỗ Giáp đang nấp.

Sau sáu nghi thì tới ba kỳ, tổng cộng chín can đặt vào chín cung. Thứ tự rải luôn là Mậu, Kỷ, Canh, Tân, Nhâm, Quý, rồi Đinh, Bính, Ất. Câu ca "nghi thuận kỳ nghịch" nghe như hai chiều khác nhau, nhưng thực ra nếu đếm cung thì chín can đi liền một mạch: Dương độn cả chín can đều tiến theo số cung (1, 2, 3…), chỉ có điều thứ tự can của ba kỳ bị viết ngược (Đinh trước, Ất sau). Lời giải lấy ví dụ Dương 1 cục: Mậu ở Khảm 1, Kỷ ở Khôn 2, Canh ở Chấn 3, Tân ở Tốn 4, Nhâm ở trung cung 5, Quý ở Càn 6, rồi Đinh ở Đoài 7, Bính ở Cấn 8, Ất ở Ly 9. Đọc theo can thì nghi đi Mậu → Quý (thuận), kỳ đi Đinh → Ất (nghịch). Âm độn thì ngược lại: Âm 9 cục, Mậu ở Ly 9, Kỷ ở Cấn 8, Canh ở Đoài 7, Tân ở Càn 6, Nhâm ở trung cung, Quý ở Tốn 4, rồi Đinh ở Chấn 3, Bính ở Khôn 2, Ất ở Khảm 1.

Điều cần giữ là: sáu nghi và ba kỳ không có chỗ cố định. Chúng đổi chỗ theo cục số, mà cục số lại đổi theo tiết khí và nguyên như bài 3, bài 4 đã giảng. Trên một bàn, chỉ cần biết Mậu ở cung nào là suy ra được tám can còn lại.

Trang sách khắc gỗ có hai câu ca chữ lớn Lục Giáp nguyên hiệu lục nghi danh và Tam kỳ tức thị Ất Bính Đinh, chú nhỏ hai hàng có chấm son
Trang có hai câu “Lục Giáp nguyên hiệu lục nghi danh” và “Tam kỳ tức thị Ất Bính Đinh”: lời chú kể Giáp Tý ẩn ở Mậu, Giáp Tuất ở Kỷ…, rồi giải vì sao Ất là Nhật kỳ, Đinh là Tinh kỳ.
Bên trái: sáu mũi tên nối sáu tuần Giáp với sáu nghi, Giáp Tý về Mậu, Giáp Tuất về Kỷ, Giáp Thân về Canh, Giáp Ngọ về Tân, Giáp Thìn về Nhâm, Giáp Dần về Quý. Bên phải: ba vòng tròn Ất Nhật kỳ, Bính Nguyệt kỳ, Đinh Tinh kỳ, mỗi vòng kèm lý do cứu Giáp khỏi Canh
Theo lời chú hai câu "Lục Giáp nguyên hiệu lục nghi danh, tam kỳ tức thị Ất Bính Đinh". Vẽ lại theo Yên Ba Điếu Tẩu Ca cú giải – Phong Thuỷ Liên Hoa

Ba kỳ là mặt trời, mặt trăng và sao – 三奇即是乙丙丁

三奇者,按經云:日乃木之華,陽之精所成,乙木為日奇也。本理按經云:正月日出於乙,故以乙為日奇;丁火南方離明之象,老人星丸形見於丁位,故以丁為星奇;月照交到丙而下明,故以丙為月奇也。六乙屬太陽,六丙屬太陰,六丁屬星曜,乃三光也。

Dịch: Ba kỳ, theo kinh nói: mặt trời là tinh hoa của Mộc, do tinh khí dương kết thành, nên Ất Mộc là Nhật kỳ. Lại theo kinh: tháng giêng mặt trời mọc ở phương Ất, nên lấy Ất làm Nhật kỳ. Đinh Hoả là hình tượng sáng của phương Nam quẻ Ly, sao Lão Nhân tròn như viên đạn hiện ở phương Đinh, nên lấy Đinh làm Tinh kỳ. Mặt trăng soi tới phương Bính mà sáng xuống, nên lấy Bính làm Nguyệt kỳ. Sáu Ất thuộc Thái Dương, sáu Bính thuộc Thái Âm, sáu Đinh thuộc tinh tú, ấy là "tam quang", ba thứ ánh sáng.

Giảng: Chữ "kỳ" (奇) có nghĩa là lạ, là vật quý hiếm. Lời giải gắn ba can với ba nguồn sáng trên trời: mặt trời, mặt trăng và sao. Mỗi gắn kết đều có lý do về phương vị. Trên la kinh hai mươi bốn sơn, Ất nằm ở phía Đông lệch Nam một chút. Tháng giêng, mặt trời mọc lệch về phía Đông Nam hơn so với ngày xuân phân, nên người xưa nói "mặt trời mọc ở Ất". Đinh nằm ở phía Nam lệch Tây; sao Lão Nhân (tên phương Tây là Canopus) là ngôi sao rất sáng nhưng ở xa về phía nam bầu trời, người ở Trung Hoa chỉ thấy nó lấp ló sát chân trời phương Nam, vì vậy Đinh thành Tinh kỳ. Bính ở phía Nam lệch Đông, và lời giải nói trăng soi tới đó thì sáng xuống.

Người đọc không nên coi đây là bài thiên văn chính xác, mà nên hiểu ý: ba kỳ là ba thứ ánh sáng. Giáp là vua phải ẩn trong tối; ba kỳ là ánh sáng soi đường cho vua. Cho nên trong Kỳ Môn, Ất chủ sự êm ái, kín đáo như ánh ban mai; Bính chủ uy quyền, sáng rực; Đinh chủ việc thầm kín, ẩn tàng, như ánh sao giữa đêm. Những tính chất này sẽ trở lại ở các câu ca phía sau, khi lời giải bàn tới "giờ sáu Ất", "giờ sáu Bính", "giờ sáu Đinh".

Bình minh trên núi Hoàng Sơn, mây hồng trải trên trời, bóng núi đá sẫm ở góc dưới
Mặt trời mọc trên Hoàng Sơn: lời giải nói tháng giêng mặt trời mọc ở phương Ất, nên Ất là Nhật kỳ, kỳ thứ nhất trong ba kỳ. Ảnh: Politizer, Wikimedia Commons, CC BY 3.0.
Trăng lưỡi liềm mảnh trên nền trời xanh thẫm lúc hoàng hôn, góc dưới là bóng toà nhà
Trăng non lúc chạng vạng: Bính là Nguyệt kỳ, theo lời giải vì trăng soi tới phương Bính mà sáng xuống. Ảnh: Paul Danese, Wikimedia Commons, CC BY-SA 4.0.
Bầu trời đêm đen với vài ngôi sao sáng rải rác
Sao Lão Nhân (Canopus) và sao Thiên Lang: sao Lão Nhân thấp ở chân trời phương nam, người xưa thấy nó ở phương Đinh nên gọi Đinh là Tinh kỳ. Ảnh: Bob, Wikimedia Commons, CC BY 2.0.

Ất gả cho Canh, Bính Đinh cầm lửa: vì sao ba kỳ cứu Giáp – 乙妹丙子丁女

遁甲之法,以甲乃太乙人君之象,為十干之首,常隱六儀之下,故為之遁甲。所畏者庚金能克甲木,庚為七煞……。乙乃甲之妹,甲以乙妹妻庚,乙庚合而能救甲,故乙為一奇;丙乃甲之子,丙火能克庚金而救甲,故丙為二奇;丁乃甲之女,丁火亦能克庚金而救甲,故丁為三奇。

經云:天上三奇乙丙丁者,出於貴人之干德。……以陽貴人順行,……起子,則乙德在丑,丙德在寅,丁德在卯,三干之德相聯而無間斷;以陰貴人逆行,……起申,則乙德在未,丙德在午,丁德在巳,三干之德相聯,亦無間斷;餘六儀貴人,或間天空,或間羅網,皆不相聯。

Dịch: Phép Độn Giáp coi Giáp là hình tượng ông vua Thái Ất, đứng đầu mười can, thường ẩn dưới sáu nghi, nên gọi là Độn Giáp. Điều Giáp sợ là Canh Kim khắc được Giáp Mộc; Canh là thất sát. Ất là em gái của Giáp; Giáp gả em gái Ất cho Canh, Ất với Canh hợp nhau nên cứu được Giáp, vì vậy Ất là kỳ thứ nhất. Bính là con trai của Giáp; Bính Hoả khắc được Canh Kim mà cứu Giáp, vì vậy Bính là kỳ thứ hai. Đinh là con gái của Giáp; Đinh Hoả cũng khắc được Canh Kim mà cứu Giáp, vì vậy Đinh là kỳ thứ ba.

Kinh lại nói: ba kỳ Ất, Bính, Đinh trên trời sinh ra từ can đức của quý nhân. Theo quý nhân dương đi thuận, khởi từ Tý, thì đức của Ất ở Sửu, của Bính ở Dần, của Đinh ở Mão, đức của ba can nối liền nhau không gián đoạn. Theo quý nhân âm đi nghịch, khởi từ Thân, thì đức của Ất ở Mùi, của Bính ở Ngọ, của Đinh ở Tỵ, cũng nối liền không gián đoạn. Còn quý nhân của sáu nghi thì hoặc bị Thiên Không chen giữa, hoặc bị La Võng chen giữa, đều không nối liền.

Giảng: Đây là đoạn hay nhất của bài, vì nó cho thấy cả hệ thống Kỳ Môn đứng trên một câu chuyện ngũ hành rất đời thường. Giáp Mộc là vua. Canh Kim khắc Mộc, nên Canh là kẻ thù số một, gọi là "thất sát" vì Canh cách Giáp đúng bảy ngôi (Giáp, Ất, Bính, Đinh, Mậu, Kỷ, Canh). Muốn cứu vua thì có hai cách. Cách mềm là hôn nhân: trong mười can, Ất hợp với Canh (Ất Canh hợp hoá Kim), nên Giáp gả cô em Ất cho Canh, kẻ thù thành em rể, thôi không hại vua nữa. Cách cứng là đánh: Bính và Đinh đều là Hoả, Hoả khắc Kim, nên hai người con của vua cầm lửa đánh Canh. Ba người cứu vua ấy chính là ba kỳ.

Câu chuyện này giải thích luôn vì sao trong Kỳ Môn, Canh gặp ở đâu cũng bị coi là trở ngại, còn Ất, Bính, Đinh gặp ở đâu cũng được coi là cứu giải. Nó cũng giải thích một chi tiết hay bị bỏ qua: Ất cứu Giáp bằng hợp, nên Ất thiên về việc êm, việc cầu hoà, việc hôn nhân; còn Bính, Đinh cứu Giáp bằng khắc, nên thiên về việc ra uy, việc trừ hại.

Đoạn thứ hai về quý nhân là lý giải theo một lối khác: ba can Ất, Bính, Đinh có "đức" nối liền nhau trên vòng mười hai chi, dương thì Sửu, Dần, Mão, âm thì Mùi, Ngọ, Tỵ, không bị sao xấu chen giữa. Lời giải kết luận: ba kỳ chế được hung sát là vì chúng sinh ra từ đức của quý nhân. Người học chỉ cần nắm ý chính là ba kỳ có đức sáng, liền mạch, còn cách tính quý nhân ở đây là lối riêng của sách, khác với bảng quý nhân quen dùng trong Lục Nhâm hay trạch cát, không nên đem lẫn.

Cô dâu mặc áo đỏ ngồi trong kiệu hoa đỏ có rèm kim tuyến, mặt che khăn
Cô dâu trong kiệu hoa đỏ: lời giải kể Giáp gả em gái Ất cho Canh, Ất Canh hợp nhau nên Canh thôi hại Giáp. Vì vậy Ất được gọi là kỳ thứ nhất. Ảnh: kanegen, Wikimedia Commons, CC BY 2.0.

Cửa tốt gặp kỳ tốt, rồi soát lại các cung khác – 吉門偶爾合三奇 · 更合從旁加檢點

吉門偶爾合三奇,直此雖云百事宜:開休生即北方之三白,為最吉,乃三吉門。合乙丙丁三奇,其中合得一位,共臨之方,乃三奇之妙。此時宜出兵征討,發號施令,修造埋葬,嫁娶,安社稷,化人民,百事大吉之兆。……奇臨之,可用無疑。如得門不得奇,亦可用;得奇不得門,終非吉;奇門俱不得,即凶。當以其輕重大小,權時而用之。

更合從旁加檢點,餘宮不可有微瑕:奇門雖吉,然須點檢三盤上所加,餘七宮凶吉所在,未可以此即為全吉。

Dịch: Cửa tốt tình cờ hợp với ba kỳ, đúng lúc ấy thì trăm việc đều nên. Khai, Hưu, Sinh là "tam bạch" phương Bắc, tốt nhất, là ba cửa cát. Gặp được một trong ba kỳ Ất, Bính, Đinh cùng đến một phương, ấy là cái diệu của tam kỳ. Giờ ấy nên xuất quân chinh phạt, ban hiệu lệnh, sửa dựng, an táng, cưới gả, yên xã tắc, giáo hoá dân, là điềm trăm việc đại cát. Có kỳ đến thì cứ dùng, không phải ngờ. Nếu được cửa mà không được kỳ, vẫn dùng được; được kỳ mà không được cửa, rốt cuộc không tốt; cả kỳ lẫn cửa đều không được thì hung. Phải xét việc nặng nhẹ lớn nhỏ mà tuỳ thời dùng.

Lại phải soát thêm các bên, các cung khác không được có chút vết. Kỳ môn tuy tốt, nhưng phải xem trên ba bàn những gì đang gia lên nhau, cát hung ở bảy cung còn lại ra sao, chưa thể vì có kỳ môn mà cho là tốt trọn vẹn.

Giảng: Câu ca này là chìa khoá chọn giờ của cả bộ sách. Ba cửa Khai, Hưu, Sinh ở cung gốc Càn 6, Khảm 1, Cấn 8, đều nằm ở nửa phía Bắc của Lạc Thư và đều ứng với ba sao trắng (nhất bạch, lục bạch, bát bạch), nên lời giải gọi chúng là "tam bạch phương Bắc". Khi trên bàn có một phương vừa có một trong ba cửa ấy, vừa có một trong ba kỳ, thì phương ấy, giờ ấy là "cát môn hợp kỳ".

Điều đáng học hơn là bốn trường hợp lời giải xếp ra. Được cửa được kỳ: dùng ngay. Được cửa không được kỳ: vẫn dùng được. Được kỳ không được cửa: không tốt. Không có cả hai: hung. Như vậy, theo Yên Ba Điếu Tẩu Ca, cửa nặng hơn kỳ. Điều này khớp với ý Thầy giảng ở bài trước: cửa là việc của người, mà việc ta chọn giờ là việc của người.

Câu sau nhắc một bài học thận trọng: đừng thấy một phương có kỳ có cửa mà vội cho là tốt hết. Phải xem cả ba bàn (thiên bàn, địa bàn, nhân bàn) và bảy cung kia. Lời giải kể ra các cách tốt như thiên, địa, nhân tam độn, điểu điệt huyệt, long phản thủ, tam kỳ du lục nghi; và các cách xấu như hoả nhập kim, kim nhập hoả, hổ xương cuồng, long đào tẩu, tước đầu giang, xà yểu kiểu, lục nghi kích hình, kỳ nhập mộ, phục ngâm phản ngâm, môn bách. Những cách này sẽ được giảng từng cái ở các bài sau; ở đây chỉ cần biết rằng một giờ "có kỳ có cửa" vẫn có thể bị phá nếu đồng thời phạm cách xấu.

Bên trái: bảng ba hàng cửa Khai, Hưu, Sinh nhân ba cột kỳ Ất, Bính, Đinh, chín ô đều cát; bên phải: bốn khung theo thứ tự được cửa được kỳ, được cửa không kỳ, được kỳ không cửa, không cửa không kỳ, kèm kết luận của lời giải
Theo lời chú câu "Cát môn ngẫu nhĩ hợp tam kỳ". Vẽ lại theo Yên Ba Điếu Tẩu Ca cú giải – Phong Thuỷ Liên Hoa

Tam kỳ đắc sử, và sáu Giáp mở đóng – 三奇得使誠堪使 · 六甲遇之非小補

三奇得使誠堪使:葛洪曰:若得三奇得使,尤宜其良。謂在六甲之上,自得所使之奇:甲戌、甲午,乙為使;甲子、甲申,丙為使;甲辰、甲寅,丁為使。……乙奇加甲戌、甲午,丙奇加甲子、甲申,丁奇加甲辰、甲寅,是謂三奇得使,為吉也。

六甲遇之非小補:經曰:時加六甲,一開一闔,上下交接。又曰:能知三甲,一開一闔;不知三甲,六甲盡闔。……陽星加時為開,陽星:天蓬、天任、天衝、天輔、天禽;陰星加時為闔,陰星:天芮、天柱、天心、天英。

Dịch: Tam kỳ đắc sử thật đáng dùng. Cát Hồng nói: nếu được tam kỳ đắc sử thì càng tốt. Nghĩa là ở trên sáu Giáp, mỗi Giáp tự có kỳ mà mình sai khiến: Giáp Tuất, Giáp Ngọ lấy Ất làm sứ; Giáp Tý, Giáp Thân lấy Bính làm sứ; Giáp Thìn, Giáp Dần lấy Đinh làm sứ. Kỳ Ất gia lên Giáp Tuất, Giáp Ngọ; kỳ Bính gia lên Giáp Tý, Giáp Thân; kỳ Đinh gia lên Giáp Thìn, Giáp Dần, ấy gọi là tam kỳ đắc sử, là tốt.

Sáu Giáp gặp được thì chẳng phải giúp nhỏ. Kinh nói: giờ gia sáu Giáp, một mở một đóng, trên dưới giao tiếp. Lại nói: biết ba Giáp thì một mở một đóng; không biết ba Giáp thì cả sáu Giáp đều đóng. Sao dương gia vào giờ là mở; sao dương là Thiên Bồng, Thiên Nhậm, Thiên Xung, Thiên Phụ, Thiên Cầm. Sao âm gia vào giờ là đóng; sao âm là Thiên Nhuế, Thiên Trụ, Thiên Tâm, Thiên Anh.

Giảng: "Đắc sử" nghĩa là được người sai khiến, được giao việc. Hình dung mỗi tuần Giáp là một ông chủ, và mỗi ông chủ có một người nhà quen việc: hai tuần Giáp Tuất, Giáp Ngọ quen sai Ất; hai tuần Giáp Tý, Giáp Thân quen sai Bính; hai tuần Giáp Thìn, Giáp Dần quen sai Đinh. Trên bàn, Giáp không hiện ra mà nấp sau nghi, nên "Ất gia lên Giáp Tuất" thực tế là Ất trên thiên bàn rơi vào cung có Kỷ trên địa bàn (vì Giáp Tuất nấp sau Kỷ); "Ất gia Giáp Ngọ" là Ất rơi lên Tân; "Bính gia Giáp Tý" là Bính rơi lên Mậu; "Bính gia Giáp Thân" là Bính rơi lên Canh; "Đinh gia Giáp Thìn" là Đinh rơi lên Nhâm; "Đinh gia Giáp Dần" là Đinh rơi lên Quý.

Lời giải có ba ví dụ tính giờ. Kho Sách Quý dựng lại từng bàn theo cách xoay bàn: ví dụ thứ hai (Âm 3 cục, ngày Bính hoặc Tân, giờ Nhâm Thìn) khớp đúng, Ất trên thiên bàn tới cung 9, rơi lên Tân của tuần Giáp Ngọ, là Ất kỳ đắc sử. Hai ví dụ còn lại thì số cung trong bản khắc không khớp với bàn dựng lại, có lẽ do chép nhầm qua nhiều đời, nên bài này chỉ giữ quy tắc chứ không chép hai ví dụ ấy.

Câu "Lục Giáp ngộ chi phi tiểu bổ" mở thêm một tầng: trong mười giờ của mỗi tuần, giờ Giáp đầu tuần là giờ "giao tiếp trên dưới". Nếu giờ ấy có sao dương làm Trực phù gia vào giờ thì là "mở", nên ra quân, đi xa, làm việc chủ động; nếu là sao âm thì là "đóng", hợp việc yết kiến người trên, cưới gả, việc kín. Lời giải lấy ví dụ: Dương 9 cục, ngày Giáp hoặc Kỷ, giờ hoàng hôn (giờ Giáp Tuất), được Thiên Nhậm là sao dương gia vào giờ, là giờ mở, trăm việc đều tốt; nếu không có kỳ mà chỉ hợp được câu này thì là thứ cát, giúp thêm một phần. Đọc kỹ thì câu ca và lời giải bổ sung cho nhau: có tam kỳ đắc sử lại gặp giờ Giáp mở thì lợi lớn; chỉ có giờ Giáp mở thì vẫn được một phần.

Trang sách khắc gỗ có hình tròn, các đường nối chữ Giáp Tý, Giáp Dần, Giáp Thìn, Giáp Ngọ, Giáp Thân, Giáp Tuất với ba chữ Ất, Bính, Đinh, dưới là bốn dòng chú
“Tam kỳ đắc sử chi đồ”: Ất nối với Giáp Tuất, Giáp Ngọ; Bính nối với Giáp Tý, Giáp Thân; Đinh nối với Giáp Thìn, Giáp Dần. Dưới đồ ghi đúng ba cặp ấy.

Ất gặp chó ngựa, Bính gặp chuột khỉ, Đinh cưỡi rồng hổ – 乙逢犬馬丙鼠猴 · 六丁玉女騎龍虎

乙逢犬馬丙鼠猴,六丁玉女騎龍虎:乙奇加甲午為馬,加甲戌逢犬也;丙奇加甲子為鼠,加甲申為猴;丁奇加甲辰為龍,加甲寅為虎;謂三奇得使,皆取為吉。……假令冬至上元陽一局,甲己之日,天蓬為直符,至乙丑時,……以直符加時干,此時天上六乙下臨一宮,出北方吉。……假令冬至下元陽四局,甲己之日平旦丙寅時,六丙臨六宮,宜出西北方吉。……丁奇入宮會甲寅、甲辰,乃六丁騎龍虎也,天盤六丁加地盤甲寅、甲辰是也。

Dịch: Ất gặp chó ngựa, Bính gặp chuột khỉ, sáu Đinh ngọc nữ cưỡi rồng hổ. Kỳ Ất gia lên Giáp Ngọ là ngựa, gia lên Giáp Tuất là gặp chó; kỳ Bính gia lên Giáp Tý là chuột, gia lên Giáp Thân là khỉ; kỳ Đinh gia lên Giáp Thìn là rồng, gia lên Giáp Dần là hổ; đều gọi là tam kỳ đắc sử, đều lấy làm tốt. Ví như Đông chí thượng nguyên, Dương 1 cục, ngày Giáp hoặc Kỷ, Thiên Bồng làm Trực phù, tới giờ Ất Sửu, đem Trực phù đặt lên can giờ, lúc ấy sáu Ất trên trời rơi xuống cung 1, đi về phương Bắc thì tốt. Ví như Đông chí hạ nguyên, Dương 4 cục, ngày Giáp hoặc Kỷ, giờ bình minh Bính Dần, sáu Bính tới cung 6, nên đi về phương Tây Bắc thì tốt. Kỳ Đinh vào cung gặp Giáp Dần, Giáp Thìn, ấy là sáu Đinh cưỡi rồng hổ, tức Đinh trên thiên bàn gia lên Giáp Dần, Giáp Thìn của địa bàn.

Giảng: Câu ca này là cách nói dễ nhớ của câu "tam kỳ đắc sử" ở trên, thay tên tuần Giáp bằng con giáp: Tuất là chó, Ngọ là ngựa, Tý là chuột, Thân là khỉ, Thìn là rồng, Dần là hổ. Người xưa học thuộc lòng câu này để khỏi phải tra bảng.

Hai ví dụ tính giờ trong lời giải đều dựng lại được và khớp đúng. Ví dụ thứ nhất: Dương 1 cục, giờ Ất Sửu thuộc tuần Giáp Tý, nghi đầu tuần là Mậu ở cung 1, nên Trực phù là Thiên Bồng. Can giờ là Ất, mà trên địa bàn Dương 1 cục Ất nằm ở cung 9. Đem Thiên Bồng từ cung 1 xoay tới cung 9, cả thiên bàn xoay theo một vòng; sao Thiên Anh vốn ở cung 9 mang can Ất đi tới cung 1. Kết quả: Ất trên thiên bàn rơi xuống cung 1 phía Bắc, trên Mậu, mà Mậu là chỗ Giáp Tý nấp. Thế là Ất gặp Giáp Tý, chưa phải "chó ngựa", vì lời giải dùng ví dụ này để minh hoạ phép "giờ sáu Ất": Ất trên thiên bàn rơi tới phương nào thì đi về phương ấy là tốt. Ví dụ thứ hai, Dương 4 cục giờ Bính Dần, dựng lại cũng ra Bính tới cung 6, đúng như lời giải nói nên đi về Tây Bắc.

Lời giải còn nói về sáu Đinh: Đinh là "linh khí" của ba kỳ, là âm thần của sáu Giáp, mỗi Đinh có một tên tự (Đinh Mão tên Văn Bá, Đinh Hợi tên Văn Công, Đinh Dậu tên Văn Thông, Đinh Mùi tên Văn Khanh, Đinh Tỵ tên Cự Khanh). Giờ sáu Đinh hợp việc ẩn mình, việc kín, cầu kiến, cưới gả, buôn bán. "Ngọc nữ cưỡi rồng hổ" là khi Đinh trên thiên bàn rơi lên Nhâm (chỗ Giáp Thìn nấp) hoặc Quý (chỗ Giáp Dần nấp) trên địa bàn.

Vòng tròn có sáu ô Giáp Tý, Giáp Dần, Giáp Thìn, Giáp Ngọ, Giáp Thân, Giáp Tuất kèm con giáp và nghi ẩn; ba chấm màu Ất, Bính, Đinh nối dây tới hai Giáp của mình; khung bên phải ghi Ất gia Kỷ hoặc Tân, Bính gia Mậu hoặc Canh, Đinh gia Nhâm hoặc Quý
Vẽ lại theo đồ "Tam kỳ đắc sử" và lời chú câu "Ất phùng khuyển mã Bính thử hầu, lục Đinh ngọc nữ kỵ long hổ". Vẽ lại theo Yên Ba Điếu Tẩu Ca cú giải – Phong Thuỷ Liên Hoa
Hai lưới chín cung: địa bàn Dương 1 cục với Mậu ở cung 1, Ất ở cung 9; thiên bàn giờ Ất Sửu, Thiên Bồng đã lên cung 9, Thiên Anh mang can Ất tới cung 1 phía Bắc, ô ấy tô vàng
Dựng lại ví dụ trong lời chú câu "Ất phùng khuyển mã Bính thử hầu". Kho Sách Quý dựng lại; kết quả khớp đúng lời giải. Vẽ lại theo Yên Ba Điếu Tẩu Ca cú giải – Phong Thuỷ Liên Hoa

Ngọc nữ thủ môn: giờ Trực sử tới cửa nhà Đinh – 又有三奇遊六儀 · 號為玉女守門扉

又有三奇遊六儀,號為玉女守門扉:三奇遊六儀者,乃天上三奇乙丙丁……遊於甲子戊、甲戌己、甲申庚、甲午辛、甲辰壬、甲寅癸,此六儀也。三元經曰:三奇遊六儀,利以……宴會音樂之事。玉女守門時者,謂丁謂玉女,而會天乙直使之門也。如陽遁一局,順儀逆奇,地盤丁在兌,而以天乙直使休門加之。甲子時休門起坎,乙丑時休門坤,丙寅時休門震,丁卯時休門到巽,戊辰時休門到中,己巳時休門到乾,庚午時休門到兌地盤丁上,故甲子旬庚午時為玉女守門也。

Dịch: Lại có ba kỳ dạo trên sáu nghi, gọi là ngọc nữ giữ cửa. Ba kỳ dạo sáu nghi là ba kỳ Ất, Bính, Đinh trên trời đi dạo trên Giáp Tý Mậu, Giáp Tuất Kỷ, Giáp Thân Canh, Giáp Ngọ Tân, Giáp Thìn Nhâm, Giáp Dần Quý, tức sáu nghi. Tam Nguyên Kinh nói: ba kỳ dạo sáu nghi, lợi cho việc yến tiệc, âm nhạc. Giờ ngọc nữ thủ môn là: Đinh gọi là ngọc nữ, mà gặp cửa Trực sử của Thiên Ất. Như Dương 1 cục, nghi thuận kỳ nghịch, Đinh trên địa bàn ở Đoài, đem cửa Hưu là Trực sử gia lên. Giờ Giáp Tý cửa Hưu khởi ở Khảm, giờ Ất Sửu cửa Hưu tới Khôn, giờ Bính Dần tới Chấn, giờ Đinh Mão tới Tốn, giờ Mậu Thìn tới trung cung, giờ Kỷ Tỵ tới Càn, giờ Canh Ngọ tới Đoài, trên Đinh của địa bàn, nên giờ Canh Ngọ trong tuần Giáp Tý là ngọc nữ thủ môn.

Giảng: Đây là phép tính thứ hai cần dùng Trực sử ở bài trước. Nhắc lại: Trực sử đếm theo số giờ, mỗi giờ tiến một cung (Dương độn) hoặc lùi một cung (Âm độn). Đinh là ngọc nữ, có nhà cố định trên địa bàn của cục. Giờ nào Trực sử đi tới đúng cung có Đinh trên địa bàn thì gọi là "ngọc nữ giữ cửa": cô gái nhà vua đứng ở cửa đón người truyền lệnh.

Lời giải đếm tiếp cho đủ sáu tuần của Dương 1 cục. Tuần Giáp Tuất, Trực sử là cửa Tử khởi ở cung 2, tới giờ Mậu Dần ở Càn, giờ Kỷ Mão tới Đoài. Tuần Giáp Thân, cửa Thương khởi ở Chấn 3, giờ Ất Dậu tới Tốn, Bính Tuất tới trung cung, Đinh Hợi tới Càn, giờ Mậu Tý tới Đoài. Tuần Giáp Ngọ, cửa Đỗ khởi ở Tốn 4, giờ Ất Mùi ở trung cung, Bính Thân tới Càn, giờ Đinh Dậu tới Đoài. Tuần Giáp Thìn, Nhâm ở trung cung nên Trực sử là cửa Tử (gửi Khôn), giờ Ất Tỵ tới Càn, giờ Bính Ngọ tới Đoài. Tuần Giáp Dần, Quý ở Càn 6, Trực sử là cửa Khai, giờ Giáp Dần ở Càn, chỉ một bước là tới Đoài, nên giờ Ất Mão là ngọc nữ thủ môn. Cuối đoạn, lời giải gom lại thành sáu cặp dễ thuộc: Giáp Tý dùng Canh Ngọ, Giáp Tuất dùng Kỷ Mão, Giáp Thân dùng Mậu Tý, Giáp Ngọ dùng Đinh Dậu, Giáp Thìn dùng Bính Ngọ, Giáp Dần dùng Ất Mão. Kho Sách Quý đếm lại từng giờ, cả sáu kết quả khớp với cách tính trong lời giải.

Để ý một quy luật đẹp: sáu giờ Canh Ngọ, Kỷ Mão, Mậu Tý, Đinh Dậu, Bính Ngọ, Ất Mão cách nhau đúng chín giờ. Lý do là mỗi tuần sau, Trực sử khởi gần cung 7 hơn một bước, nên số giờ phải đi giảm dần từ 6 xuống 1. Cục khác thì Đinh ở cung khác, sáu giờ ngọc nữ cũng đổi theo, nhưng cách đếm vẫn y như vậy.

Trang sách khắc gỗ có câu ca chữ lớn Hựu hữu tam kỳ du lục nghi, hiệu vi ngọc nữ thủ môn phi, chú nhỏ hai hàng
Trang câu “Hựu hữu tam kỳ du lục nghi, hiệu vi ngọc nữ thủ môn phi”: lời chú đếm từng giờ cửa Hưu đi từ cung Khảm tới cung Đoài, nơi có Đinh, để tìm giờ ngọc nữ thủ môn.
Bảng sáu hàng cho Dương 1 cục: mỗi tuần Giáp ghi Trực sử, cung khởi, số giờ phải đi để tới cung 7 nơi có Đinh, và giờ ngọc nữ thủ môn tô đỏ: Canh Ngọ, Kỷ Mão, Mậu Tý, Đinh Dậu, Bính Ngọ, Ất Mão
Theo lời chú câu "Hựu hữu tam kỳ du lục nghi, hiệu vi ngọc nữ thủ môn phi", em đếm lại từng giờ. Vẽ lại theo Yên Ba Điếu Tẩu Ca cú giải – Phong Thuỷ Liên Hoa

Luận theo Phong Thuỷ Liên Hoa – 蓮花論

Mười câu ca này là phần mà người học Kỳ Môn hay nhớ nhất, vì nó cho ra ngay những giờ "tốt" có tên gọi rõ ràng: cát môn hợp kỳ, tam kỳ đắc sử, ngọc nữ thủ môn. Thầy Vũ Giới lưu ý ba điều khi đem chúng vào việc thật.

Thứ nhất, cửa trước, kỳ sau. Chính lời giải đã nói: được cửa không được kỳ vẫn dùng được, được kỳ không được cửa thì không tốt. Khi chọn giờ động thổ, nhập trạch hay khai trương, trước hết tìm phương có Khai, Hưu, Sinh; có thêm kỳ là tốt hơn, không có thì vẫn dùng được nếu các cung khác không phạm cách xấu.

Thứ hai, hiểu câu chuyện thì khỏi học vẹt. Nhớ rằng Giáp là vua, Canh là giặc, Ất gả cho giặc, Bính Đinh đánh giặc, thì tự suy ra được vì sao Canh rơi vào cung nào cũng gây trở ngại, vì sao Ất hợp việc hoà giải, cưới hỏi, còn Bính hợp việc ra uy. Từ đó mới đọc được các cách tốt xấu ở những bài sau.

Thứ ba, giờ tốt là thiên thời, đặt sau địa lợi. Trong Phong Thuỷ Liên Hoa, Hình Pháp và Lý Khí của chính căn nhà, khu đất mới là gốc. Một giờ ngọc nữ thủ môn không cứu được cái cổng mở sai hướng hay một khu đất bị đường đâm thẳng. Hãy dùng các giờ đẹp này để chọn lúc khởi sự cho một công trình đã đúng về hình và khí.

Người muốn thử tay có thể lấy Dương 1 cục làm bài tập: tự rải chín can, tự xoay thiên bàn cho giờ Ất Sửu và giờ Canh Ngọ, rồi mở app Độn Pháp Liên Hoa đối chiếu. Làm được hai bàn ấy là đã nắm chắc phần lớn nội dung bài này.

Tóm lại – 總結: Sáu Giáp ẩn dưới sáu nghi Mậu, Kỷ, Canh, Tân, Nhâm, Quý. Ba kỳ Ất, Bính, Đinh là nhật, nguyệt, tinh, là người nhà cứu Giáp khỏi Canh: Ất gả cho Canh, Bính Đinh dùng Hoả khắc Canh. Dương độn nghi thuận kỳ nghịch, Âm độn nghi nghịch kỳ thuận. Khai, Hưu, Sinh gặp kỳ là trăm việc nên; cửa nặng hơn kỳ, và vẫn phải soát các cung khác. Tam kỳ đắc sử là Ất gia Giáp Tuất, Giáp Ngọ, Bính gia Giáp Tý, Giáp Thân, Đinh gia Giáp Thìn, Giáp Dần. Ngọc nữ thủ môn là giờ Trực sử tới cung có Đinh trên địa bàn.

Bài sau: Yên Ba Điếu Tẩu Ca (7) – Thiên tam môn, địa tứ hộ, Thiên Mã, tam sinh ngũ tử.

Nguồn: Tiên nguyên Độn Giáp cú giải Yên Ba Điếu Tẩu Ca (箋元遁甲句解煙波釣叟歌), bản khắc gỗ đời Minh hai tập, Trì Kỷ (池紀) cú giải; quyển thượng, mười câu từ "Lục Giáp nguyên hiệu lục nghi danh" tới "Hiệu vi ngọc nữ thủ môn phi". Chữ Hán ở trên chép các đoạn chính, chỗ bản gốc rách hoặc mờ để dấu ba chấm. Các sơ đồ và phần đối chiếu ví dụ là phần Kho Sách Quý dựng lại. Thầy Vũ Giới tổng hợp và biên soạn.

Công cụ Liên Hoa dùng kèm bài này – 蓮花工具

  • Độn Pháp Liên Hoa: dựng bàn Kỳ Môn, xem vị trí lục nghi, tam kỳ và Trực sử của bất kỳ giờ nào.
  • Trạch Cát Liên Hoa: tra can chi giờ, tuần Giáp và tiết khí để tự dựng bàn.
  • La Kinh Liên Hoa: xác định phương Ất, Bính, Đinh và tám cửa ngoài thực địa.

Bài liên quan – 相關文章

Học bài bản cùng Thầy Vũ Giới – 隨師研習

Biết tìm cát môn hợp kỳ là biết chọn giờ khởi sự theo Kỳ Môn. Mời bạn tham khảo Khoá học xem ngày tốt Trạch Cát hoặc Khoá học cao cấp Phong Thuỷ Sư Liên Hoa. Ghi danh, hỏi lịch khai giảng qua Zalo 0988 964 636 (Thầy Vũ Giới, TP.HCM).

Câu hỏi thường gặp – 常見問題

Lục nghi và tam kỳ là gì? – 六儀三奇

Lục nghi là sáu can Mậu, Kỷ, Canh, Tân, Nhâm, Quý, nơi sáu tuần Giáp ẩn: Giáp Tý ở Mậu, Giáp Tuất ở Kỷ, Giáp Thân ở Canh, Giáp Ngọ ở Tân, Giáp Thìn ở Nhâm, Giáp Dần ở Quý. Tam kỳ là Ất (Nhật kỳ), Bính (Nguyệt kỳ), Đinh (Tinh kỳ).

Vì sao Ất, Bính, Đinh được gọi là kỳ? – 三奇救甲

Vì cả ba cứu được Giáp khỏi Canh: Ất là em gái Giáp, gả cho Canh, Ất Canh hợp nên Canh thôi hại Giáp; Bính là con trai, Đinh là con gái của Giáp, đều là Hoả khắc được Canh Kim.

Cát môn hợp kỳ là gì? – 吉門合奇

Là khi một phương trên bàn vừa có một trong ba cửa Khai, Hưu, Sinh vừa có một trong ba kỳ Ất, Bính, Đinh. Lời giải nói được cửa không kỳ vẫn dùng được, được kỳ không cửa thì không tốt.

Tam kỳ đắc sử tính thế nào? – 三奇得使

Ất trên thiên bàn rơi lên Kỷ hoặc Tân của địa bàn (Giáp Tuất, Giáp Ngọ), Bính rơi lên Mậu hoặc Canh (Giáp Tý, Giáp Thân), Đinh rơi lên Nhâm hoặc Quý (Giáp Thìn, Giáp Dần). Câu ca nhớ là "Ất gặp chó ngựa, Bính gặp chuột khỉ, Đinh cưỡi rồng hổ".

Ngọc nữ thủ môn là giờ nào? – 玉女守門

Là giờ cửa Trực sử đi tới cung có Đinh trên địa bàn. Ở Dương 1 cục, Đinh ở Đoài 7, sáu giờ ngọc nữ thủ môn là Canh Ngọ, Kỷ Mão, Mậu Tý, Đinh Dậu, Bính Ngọ, Ất Mão.

Từ khoá: yên ba điếu tẩu ca · 煙波釣叟歌 · lục nghi tam kỳ · tam kỳ ất bính đinh · cát môn hợp kỳ · tam kỳ đắc sử · ngọc nữ thủ môn · 玉女守門 · kỳ môn độn giáp · Thầy Vũ Giới

Bài viết liên quan

Có thể quý vị quan tâm

Đi tiếp

Khoá học liên quan, app áp dụng, bài học thuật cùng chủ đề và quà tài liệu.

Bình luận

để gửi bình luận.

  • Đang tải bình luận…