💻 Phần mềm phong thuỷ · Phong Thuỷ Liên HoaPhần mềm phong thuỷ Vũ Giới Hợp LuậnLa kinh số · Bảng luận · Tính năng · Kho kiến thức — dùng ngay trên trình duyệt💻 Mở phần mềm Hợp Luận

Yên Ba Điếu Tẩu Ca (8): Phục ngâm, phản ngâm, lục nghi kích hình, tam kỳ nhập mộ, ngũ bất ngộ thời

Thầy Vũ Giới — Phong Thuỷ Liên Hoa

Minh hoạ Yên Ba Điếu Tẩu Ca (8): Phục ngâm, phản ngâm, lục nghi kích hình, tam kỳ nhập mộ, ngũ bất ngộ thời

Yên Ba Điếu Tẩu Ca
箋元遁甲句解煙波釣叟歌 (二冊)
Tác giả: tương truyền Triệu Phổ (趙普), tể tướng đầu đời Bắc Tống, làm ca; Trì Kỷ (池紀) đời Minh cú giải, giải nghĩa từng câu
Bản gốc: bản khắc gỗ đời Minh, hai tập thượng, hạ; bài này dịch các câu từ "Tựu trung phục ngâm vi tối hung" ở cuối tập thượng tới "Giáp nhật tu tri thời kỵ Canh" ở đầu tập hạ, cùng lời cú giải về phục ngâm, phản ngâm, bát môn phản phục, lục nghi kích hình, tam kỳ nhập mộ, thời can nhập mộ và ngũ bất ngộ thời.

Bài trước dạy cách tìm cửa trời, cửa đất và phương Thiên Mã, tức là những chỗ nên đi. Bài này quay sang mặt ngược lại: những giờ không nên dùng, dù trên bàn có kỳ có cửa tốt. Bài ca gom lại thành năm nhóm. Thứ nhất là phục ngâm, khi sao và cửa nằm yên ở cung gốc. Thứ hai là phản ngâm, khi sao và cửa bị đẩy sang cung đối diện. Thứ ba là lục nghi kích hình, khi Trực phù rơi vào cung có chi hình với chi của chính nó. Thứ tư là tam kỳ nhập mộ, cùng với can giờ nhập mộ. Thứ năm là ngũ bất ngộ thời, khi can giờ khắc can ngày. Người học Kỳ Môn thường mải tìm cát cách mà quên soát hung cách; câu ca đặt năm nhóm này liền nhau để người đọc nhớ một lượt.

Trả lời nhanh: Theo Yên Ba Điếu Tẩu Ca, phục ngâm là sao và cửa ở nguyên cung gốc (Thiên Bồng trên Thiên Bồng), phản ngâm là sao và cửa sang cung đối (Thiên Bồng lên cung của Thiên Anh); cả hai đều xấu, phục ngâm xấu nhất. Lục nghi kích hình là Trực phù của sáu tuần Giáp tới cung có chi hình với nó: Giáp Tý tới cung 3, Giáp Tuất tới 2, Giáp Thân tới 8, Giáp Ngọ tới 9, Giáp Thìn và Giáp Dần tới 4. Tam kỳ nhập mộ là Ất tới Khôn 2, Bính tới Càn 6, Đinh tới Cấn 8. Can giờ nhập mộ là các giờ Mậu Tuất, Nhâm Thìn, Bính Tuất, Quý Mùi, Đinh Sửu, Kỷ Sửu. Ngũ bất ngộ thời là giờ có can khắc can ngày cùng âm dương, như ngày Giáp gặp giờ Canh Ngọ. Gặp các giờ này, lời giải dặn có kỳ có cửa tốt cũng không nên dùng.

Thầy Vũ Giới giảng: "Học Kỳ Môn như học lái xe. Biết đạp ga thì ai cũng biết, khó là biết lúc nào phải phanh. Năm nhóm hung cách trong bài này là năm cái phanh. Xem một bàn, trước khi mừng vì thấy cửa Sinh gặp Bính, hãy soát xem giờ ấy có phạm phục ngâm, phản ngâm, kích hình, nhập mộ hay ngũ bất ngộ không. Soát xong mà sạch, lúc đó mới bàn tới chuyện tốt."

Phục ngâm: sao nằm yên ở cung gốc – 伏吟

就中伏吟為最凶,天蓬加著地天蓬。

注:九星伏吟,上盤天蓬加地盤天蓬,天蓬乃九星仍在本宮不動,謂之伏吟。……○直符伏吟,上盤甲子加地盤甲子,六儀准此。○湯謂云:甲子……加甲子為伏吟,不宜用兵,……收斂貨財。凡六甲之時,符皆是伏吟。○一本云:天盤天蓬加地盤天蓬為伏吟最凶,余不與。○假令冬至上元陽遁一局,甲己之日夜半生甲子時,天蓬直符加臨一宮,時干在一宮,此名門符皆伏吟也。

Dịch: Trong các cách ấy phục ngâm là xấu nhất: Thiên Bồng trên bàn trời đặt lên Thiên Bồng dưới bàn đất. Lời chú: chín sao phục ngâm là Thiên Bồng của bàn trên đặt lên Thiên Bồng của bàn dưới; cả chín sao vẫn ở cung mình không động, gọi là phục ngâm. Trực phù phục ngâm là Giáp Tý bàn trên đặt lên Giáp Tý bàn dưới, sáu nghi cũng theo lệ ấy. Thang Vị nói: Giáp Tý đặt lên Giáp Tý là phục ngâm, không nên dụng binh, chỉ nên thu gom của cải. Hễ là giờ sáu Giáp thì Trực phù đều phục ngâm. Một bản khác nói: Thiên Bồng bàn trời đặt lên Thiên Bồng bàn đất là phục ngâm xấu nhất, các sao khác thì không bằng. Ví dụ Đông chí thượng nguyên Dương độn 1 cục, ngày Giáp hoặc Kỷ, nửa đêm sinh giờ Giáp Tý: Trực phù Thiên Bồng tới cung 1, can giờ cũng ở cung 1, gọi là môn và phù đều phục ngâm.

Giảng: "Phục" là nằm rạp, "ngâm" là rên. Phục ngâm là thế cả bàn trời như nằm im trên bàn đất, không chuyển được. Muốn thấy vì sao nó xảy ra, nhớ lại cách xoay bàn ở các bài trước: Trực phù luôn đi tìm can giờ. Giờ Giáp thì can giờ là Giáp, mà Giáp lại ẩn dưới nghi của chính tuần ấy, nằm đúng ở cung của Trực phù. Vậy Trực phù không phải đi đâu, cả bàn trời đứng yên. Đó là lý do lời giải nói "hễ là giờ sáu Giáp thì Trực phù đều phục ngâm": giờ Giáp Tý, Giáp Tuất, Giáp Thân, Giáp Ngọ, Giáp Thìn, Giáp Dần, cục nào cũng vậy.

Ví dụ trong sách là Dương 1 cục, ngày Giáp hoặc Kỷ, giờ Giáp Tý. Tuần Giáp Tý ẩn dưới Mậu, Mậu ở cung 1, sao gốc của cung 1 là Thiên Bồng, cửa gốc là Hưu môn. Giờ Giáp Tý, Thiên Bồng ở yên cung 1, Hưu môn cũng ở yên cung 1, nên vừa phù phục ngâm vừa môn phục ngâm. Ý nghĩa thực dụng: khí trời đất chưa chuyển, việc gì phải tiến lên, ra quân, khởi sự thì không nên. Thang Vị chỉ cho một lối: việc thu, việc giữ, gom góp của cải thì được. Đây là cách người xưa đọc một thế "đứng": đứng thì hợp giữ, không hợp đi.

Một chi tiết đáng chú ý là câu "một bản khác nói". Lời giải không chỉ chép một ý mà ghi luôn dị bản: có bản cho rằng chỉ Thiên Bồng phục ngâm mới là xấu nhất, các sao khác nhẹ hơn. Người học nên giữ ý chung của bài ca, phục ngâm là xấu, và hiểu rằng mức nặng nhẹ còn tuỳ sao nào làm Trực phù.

Trang sách khắc gỗ chữ Hán dọc, giữa trang câu ca chữ lớn Thiên Bồng nhược đáo Thiên Anh thượng, hai bên lời chú chữ nhỏ, có dấu khuyên son đỏ
Trang có câu ca “Thiên Bồng nhược đáo Thiên Anh thượng, tu tri tức thị phản ngâm cung” và lời chú về phục ngâm, phản ngâm của chín sao.

Phản ngâm: sao bị đẩy sang cung đối – 反吟

天蓬若到天英上,須知即是反吟宮。

注:九星反吟者,天盤一宮上蓬星加地盤九宮英星上為反吟,余八宮同此。直符反吟,謂上盤甲子加下盤甲午,上盤甲戌加下盤甲辰,遇奇門蓋之不至凶,宮不然,災禍立至。○湯謂曰:子來加午為反吟,此時不利舉兵動眾,惟宜……恤倉庫之事。凡星符對衝皆反吟。○假令冬至上元陽遁一局,甲己日乙丑時,乙在九宮,以天上天蓬直符加臨時干在九宮,即是直符反吟。

Dịch: Thiên Bồng nếu tới trên Thiên Anh, nên biết đó là cung phản ngâm. Lời chú: chín sao phản ngâm là sao Bồng của cung 1 trên bàn trời đặt lên sao Anh của cung 9 dưới bàn đất; tám cung còn lại cũng như vậy. Trực phù phản ngâm là Giáp Tý bàn trên đặt lên Giáp Ngọ bàn dưới, Giáp Tuất bàn trên đặt lên Giáp Thìn bàn dưới; nếu có kỳ và cửa tốt che đi thì chưa tới nỗi xấu, không thì tai hoạ tới ngay. Thang Vị nói: Tý tới trên Ngọ là phản ngâm, giờ ấy không lợi cử binh động chúng, chỉ nên lo việc kho lẫm. Hễ sao và phù xung đối nhau đều là phản ngâm. Ví dụ Dương độn 1 cục, ngày Giáp Kỷ, giờ Ất Sửu: Ất ở cung 9, đem Trực phù Thiên Bồng trên trời tới chỗ can giờ ở cung 9, đó là Trực phù phản ngâm.

Giảng: Phản ngâm là mặt kia của phục ngâm. Phục ngâm là đứng im, phản ngâm là bị lật ngược: mỗi sao bị đẩy sang đúng cung đối diện. Bồng của Khảm lên Ly, Anh của Ly xuống Khảm, Nhậm của Cấn sang Khôn, Nhuế của Khôn sang Cấn, và cứ thế. Nước lên chỗ lửa, lửa xuống chỗ nước, mọi thứ trái chỗ.

Ví dụ của lời giải rất gọn để kiểm. Dương 1 cục, can địa bàn xếp Mậu 1, Kỷ 2, Canh 3, Tân 4, Nhâm 5, Quý 6, Đinh 7, Bính 8, Ất 9. Giờ Ất Sửu là giờ thứ hai của tuần Giáp Tý; can giờ Ất nằm ở cung 9. Trực phù Thiên Bồng phải đi từ cung 1 tới cung 9, tức là sang thẳng cung đối. Khi Trực phù xoay bốn bước trên vòng tám cung thì sao nào cũng xoay bốn bước, nên cả chín sao đều sang cung đối. Sơ đồ dưới đây đặt hai bàn cạnh nhau để thấy rõ: bên trái giờ Giáp Tý, mọi sao ở yên; bên phải giờ Ất Sửu, mọi sao lật sang đối diện. (Ở đầu tập hạ, chữ số cục trong ví dụ bị mờ, nét trông gần như "nhị"; nhưng chỉ Dương 1 cục mới có Ất ở cung 9, nên bài dịch theo Dương 1.)

Điều cần nhớ là câu "nếu có kỳ và cửa tốt che đi thì chưa tới nỗi xấu". Phản ngâm khác phục ngâm ở chỗ này: nó còn có thể được cứu nếu cung dùng có kỳ hợp cửa tốt. Thang Vị cũng cho một việc nên làm: lo kho lẫm, tức việc kiểm kê, bảo quản. Hai câu này giúp người dùng không bỏ cả giờ một cách máy móc, mà xem tiếp trong bàn có chỗ nào cứu được.

Hai lưới chín cung, phương Nam ở trên. Lưới trái: chín sao ở đúng cung gốc, Thiên Bồng ở Khảm 1 tô vàng. Lưới phải: chín sao đều sang cung đối, Thiên Bồng ở Ly 9 và Thiên Anh ở Khảm 1 tô đỏ; dòng nhỏ dưới mỗi ô ghi can địa bàn của Dương 1 cục
Theo ví dụ Dương 1 cục ngày Giáp Kỷ, giờ Giáp Tý và giờ Ất Sửu trong lời chú hai câu "Tựu trung phục ngâm vi tối hung" và "Thiên Bồng nhược đáo Thiên Anh thượng". Vẽ lại theo Yên Ba Điếu Tẩu Ca cú giải – Phong Thuỷ Liên Hoa

Bát môn phản phục: sinh ở Sinh, tử ở Tử – 八門反復

八門反復皆如此,生在生門死在死。假令吉宿得奇門,萬事皆凶不堪使。

注:生門在八宮,門不離宮,謂之伏吟;若生門移在對宮坤……,為反吟。門若遇此,須得奇不可用。○假令冬至上元陽遁一局,甲己之日以日晡時,休門在九宮,直使休門加之,即是直門反吟也。

Dịch: Tám cửa phản phục cũng đều như thế: Sinh ở chỗ Sinh môn, Tử ở chỗ Tử môn. Dù có sao tốt được kỳ được cửa, muôn việc cũng đều xấu, không dùng được. Lời chú: Sinh môn ở cung 8, cửa không rời cung, gọi là phục ngâm; nếu Sinh môn dời sang cung đối là Khôn, là phản ngâm. Cửa mà gặp thế này, dù được kỳ cũng không thể dùng. Ví dụ Đông chí thượng nguyên Dương độn 1 cục, ngày Giáp Kỷ, vào giờ nhật bô, Hưu môn ở cung 9, Trực sử Hưu môn tới đó, tức là cửa Trực sử phản ngâm.

Giảng: Hai câu trên nói về sao, câu này nói về cửa. Tám cửa cũng có phục ngâm và phản ngâm như chín sao. "Sinh tại Sinh, Tử tại Tử" nghĩa là Sinh môn vẫn nằm ở cung gốc của Sinh môn (Cấn 8), Tử môn vẫn nằm ở cung gốc của Tử môn (Khôn 2): cửa không động. Phản ngâm thì cửa sang cung đối: Sinh môn sang Khôn, Tử môn sang Cấn.

Câu ca nói rất nặng: "dù có sao tốt được kỳ được cửa, muôn việc cũng đều xấu". Lời chú nhắc lại: cửa gặp phản phục thì dù được kỳ cũng không dùng. Đây là chỗ bát môn phản phục nặng hơn phản ngâm của sao: sao phản ngâm còn có thể được kỳ môn che, cửa phản phục thì kỳ không cứu nổi. Lý do dễ hiểu nếu nhớ vai trò của cửa trong Kỳ Môn: cửa là việc người làm. Cửa đứng im hay bị lật thì việc người không thông, có kỳ tốt cũng như có của mà không có lối ra.

Ví dụ của lời giải dùng "giờ nhật bô", tức giờ Thân, lúc mặt trời xế chiều. Ngày Giáp Kỷ thì giờ Thân là Nhâm Thân, giờ thứ chín của tuần Giáp Tý. Trực sử Hưu môn khởi từ cung 1, mỗi giờ đi một cung theo số: Giáp Tý ở 1, Ất Sửu ở 2, Bính Dần ở 3, cứ thế tới Nhâm Thân ở 9. Hưu môn tới Ly 9, sang đúng cung đối của Khảm 1, nên tám cửa đều lật: Sinh môn sang Khôn 2, Tử môn sang Cấn 8, Cảnh môn xuống Khảm 1. Kho Sách Quý đã đếm lại và thấy khớp với lời giải.

Hai lưới chín cung. Lưới trái: tám cửa ở cung gốc, Sinh môn ở Cấn 8 tô xanh. Lưới phải: tám cửa đều sang cung đối, Hưu môn ở Ly 9 và Sinh môn ở Khôn 2 tô đỏ
Theo lời chú câu "Bát môn phản phục giai như thử" với ví dụ Dương 1 cục, ngày Giáp Kỷ, giờ Nhâm Thân. Vẽ lại theo Yên Ba Điếu Tẩu Ca cú giải – Phong Thuỷ Liên Hoa

Lục nghi kích hình: Trực phù tới chỗ bị hình – 六儀擊刑

六儀擊刑何太凶,甲子直符愁向東。戌刑在未申刑虎,寅巳辰辰午刑午。

注:六甲地支相刑與自刑也。如甲子見卯,甲戌見未,甲申見寅,甲寅見巳為相刑;甲辰見辰,甲午見午為自刑。○葛洪曰:六儀擊刑者,謂六甲直符加所刑之地也。……○王瑋曰:甲子直符加三宮,甲戌直符加二宮,甲申直符加八宮,甲午直符加九宮,甲辰直符臨四宮,甲寅直符臨四宮,皆為六儀擊刑。○假令冬至上元陽遁一局,甲己之日夜半生甲子為直符,……至庚午時以甲子直符加六庚於三宮,即六儀擊刑時也,其時極凶,不可用事。

Dịch: Sáu nghi kích hình sao mà xấu quá: Trực phù Giáp Tý sợ đi về phương Đông. Tuất hình ở Mùi, Thân hình Dần (con hổ), Dần hình Tỵ, Thìn gặp Thìn, Ngọ hình Ngọ. Lời chú: đây là chi của sáu Giáp hình nhau và tự hình. Như Giáp Tý gặp Mão, Giáp Tuất gặp Mùi, Giáp Thân gặp Dần, Giáp Dần gặp Tỵ là tương hình; Giáp Thìn gặp Thìn, Giáp Ngọ gặp Ngọ là tự hình. Cát Hồng nói: lục nghi kích hình là Trực phù sáu Giáp tới chỗ bị hình. Vương Vĩ nói: Trực phù Giáp Tý tới cung 3, Giáp Tuất tới cung 2, Giáp Thân tới cung 8, Giáp Ngọ tới cung 9, Giáp Thìn tới cung 4, Giáp Dần tới cung 4, đều là lục nghi kích hình. Ví dụ Dương độn 1 cục, ngày Giáp Kỷ, nửa đêm sinh Giáp Tý làm Trực phù; tới giờ Canh Ngọ, đem Trực phù Giáp Tý đặt lên Canh ở cung 3, đó là giờ lục nghi kích hình, giờ ấy cực xấu, không thể dùng việc.

Giảng: Muốn hiểu kích hình phải nhớ hai điều. Thứ nhất, mỗi tuần Giáp mang theo chi của nó: tuần Giáp Tý mang chữ Tý, tuần Giáp Tuất mang chữ Tuất, và cứ thế. Thứ hai, mỗi cung trên bàn chín cung ứng với chi: Chấn 3 là Mão, Khôn 2 là Mùi Thân, Cấn 8 là Sửu Dần, Ly 9 là Ngọ, Tốn 4 là Thìn Tỵ. Khi Trực phù của một tuần đi tới cung có chi hình với chi của tuần, gọi là kích hình, nghĩa đen là "va vào chỗ hình".

Các cặp hình trong câu ca là các cặp tam hình quen thuộc của mười hai chi: Tý hình Mão (vô lễ chi hình), Tuất hình Mùi và Dần hình Tỵ, Thân hình Dần (thuộc các bộ tam hình), còn Thìn và Ngọ là tự hình. Câu "Giáp Tý Trực phù sầu hướng Đông" là ví dụ nổi bật nhất: Trực phù Giáp Tý sợ tới Chấn 3 phương Đông, vì Chấn là Mão. Câu "Thân hình hổ" dùng con hổ để chỉ chữ Dần.

Ví dụ của lời giải: Dương 1 cục, giờ Canh Ngọ, giờ thứ bảy của tuần Giáp Tý. Canh ở cung 3, Trực phù Giáp Tý (Mậu) phải tới cung 3. Tý gặp Mão là kích hình. Lời giải nói giờ này "cực xấu". Bảng trong sơ đồ liệt kê đủ sáu trường hợp để tra nhanh. Người dùng chỉ cần nhớ: xoay bàn xong, xem Trực phù đang đứng ở cung nào, đối chiếu với tuần Giáp của giờ, là biết ngay có phạm kích hình hay không.

Trang sách khắc gỗ chữ Hán dọc, hai câu ca chữ lớn Bát môn phản phục và Lục nghi kích hình, mép phải có dấu son đỏ
Trang có hai câu ca “Bát môn phản phục giai như thử” và “Lục nghi kích hình hà thái hung”, cùng lời chú ví dụ Dương 1 cục.
Bảng sáu dòng: tuần Giáp làm Trực phù, nghi nó ẩn dưới, cung nó tới và quan hệ hình. Giáp Tý tới Chấn 3 là Tý hình Mão; Giáp Tuất tới Khôn 2 là Tuất hình Mùi; Giáp Thân tới Cấn 8 là Thân hình Dần; Giáp Ngọ tới Ly 9 là Ngọ tự hình; Giáp Thìn tới Tốn 4 là Thìn tự hình; Giáp Dần tới Tốn 4 là Dần hình Tỵ
Theo lời Cát Hồng và Vương Vĩ chép trong lời chú câu "Lục nghi kích hình hà thái hung". Vẽ lại theo Yên Ba Điếu Tẩu Ca cú giải – Phong Thuỷ Liên Hoa

Tam kỳ nhập mộ: ba kỳ bị giam – 三奇入墓

三奇入墓好思推,甲日那堪見未宮。丙奇屬火火墓戌,此時諸事不須為。更兼六乙來臨二,月奇臨六亦同論。

注:……○王瑋曰:三奇入墓者,謂六丙月奇到六宮,丁星奇下臨八宮,是謂三奇入墓也。……○假如陰遁四局丙辛日平旦庚寅時……六丙月奇下臨六宮,是謂月奇入墓。……遇三奇入墓,雖有奇門,不可舉兵,百事皆凶。○王瑋曰:丙丁奇入一宮乃火入水池,乙奇入六宮乃木入金鄉,三奇受制,萬士不可舉也。○本理按五行生旺:陽生陰死,陰生陽死。丙火生於寅,丁火生於酉,陽順陰逆。丁火生酉,沐浴申,冠帶未,臨官午,帝旺巳,衰辰,病卯,死寅,墓在丑,絕子,胎亥,養戌。……丁墓在丑,艮八宮是丁奇臨艮八宮是入墓,戌非也。

Dịch: Ba kỳ vào mộ, nên suy cho kỹ: ngày Giáp (Ất kỳ) sao chịu nổi gặp cung Mùi. Bính kỳ thuộc Hoả, Hoả mộ ở Tuất, giờ ấy mọi việc chẳng nên làm. Lại thêm sáu Ất tới cung 2, nguyệt kỳ tới cung 6 cũng luận như vậy. Lời chú: Vương Vĩ nói, tam kỳ nhập mộ là Bính nguyệt kỳ tới cung 6, Đinh tinh kỳ xuống cung 8. Ví như Âm độn 4 cục, ngày Bính Tân, giờ bình đán Canh Dần, Bính nguyệt kỳ nằm ở cung 6, gọi là nguyệt kỳ nhập mộ. Gặp tam kỳ nhập mộ, dù có kỳ môn cũng không thể cử binh, trăm việc đều xấu. Vương Vĩ lại nói: Bính, Đinh vào cung 1 là lửa vào ao nước; Ất vào cung 6 là cây vào đất Kim; ba kỳ bị chế, muôn người không thể cử sự. Lời "bản lý" xét theo ngũ hành sinh vượng: dương sinh thì âm tử, âm sinh thì dương tử. Bính Hoả sinh ở Dần, Đinh Hoả sinh ở Dậu; dương đi thuận, âm đi nghịch. Đinh Hoả sinh ở Dậu, mộc dục ở Thân, quan đới ở Mùi, lâm quan ở Ngọ, đế vượng ở Tỵ, suy ở Thìn, bệnh ở Mão, tử ở Dần, mộ ở Sửu, tuyệt ở Tý, thai ở Hợi, dưỡng ở Tuất. Đinh mộ ở Sửu, nên Đinh kỳ tới Cấn 8 mới là nhập mộ, tới Tuất thì không phải.

Giảng: "Mộ" trong ngũ hành là giai đoạn thứ chín của vòng mười hai trường sinh: khí đã qua thịnh, qua suy, qua bệnh, qua tử, tới lúc bị cất vào kho. Ba kỳ Ất, Bính, Đinh là ba sức sáng cứu Giáp; khi kỳ rơi vào cung chứa mộ của nó thì sức sáng bị giam lại, có cũng như không. Vì thế câu ca dặn "nên suy cho kỹ".

Ba trường hợp chính được Kho Sách Quý xếp lại như sau. Ất là Mộc, Mộc mộ ở Mùi; Mùi thuộc Khôn 2, nên Ất tới cung 2 là nhập mộ. Câu "Giáp nhật na kham kiến Mùi cung" và "lục Ất lai lâm nhị" cùng nói điều này. Bính là Hoả dương, Hoả mộ ở Tuất; Tuất thuộc Càn 6, nên Bính tới cung 6 là nhập mộ. Ví dụ Âm 4 cục của lời giải đúng như vậy: Âm 4 cục xếp Mậu 4, Kỷ 3, Canh 2, Tân 1, Nhâm 9, Quý 8, Đinh 7, Bính 6, Ất 5, Bính nằm sẵn ở cung 6. Đinh là Hoả âm. Đây là chỗ lời giải có tranh luận: câu ca chỉ nói "Hoả mộ ở Tuất", nhưng lời "bản lý" sửa lại rằng Đinh là âm can, sinh ở Dậu, đi nghịch, nên mộ ở Sửu chứ không ở Tuất. Sửu thuộc Cấn 8, nên Đinh tới cung 8 mới là nhập mộ. Vương Vĩ cũng nói Đinh tới cung 8.

Ngoài nhập mộ, Vương Vĩ còn nêu nhóm tam kỳ bị chế: Bính, Đinh vào Khảm 1 là lửa vào ao nước, bị Thuỷ khắc; Ất vào Càn 6 là cây vào đất Kim, bị Kim khắc. Bị chế không phải là nhập mộ, nhưng kết quả giống nhau: kỳ mất sức. Người dùng nên soát cả hai nhóm. Sơ đồ bên dưới tô đỏ ba cung nhập mộ và tô hồng hai thế bị chế để dễ nhớ; bảng mười hai trường sinh của Bính và Đinh cho thấy vì sao lời "bản lý" sửa mộ của Đinh từ Tuất sang Sửu.

Trang sách khắc gỗ chữ Hán dọc, câu ca chữ lớn Tam kỳ nhập mộ hảo tư suy, lời chú chữ nhỏ hai hàng, có chấm son đỏ
Trang có câu ca “Tam kỳ nhập mộ hảo tư suy, Giáp nhật na kham kiến Mùi cung” cùng lời Vương Vĩ về ba kỳ vào mộ.
Cổng lớn tường đỏ mái ngói vàng ba vòm cửa, phía trước là sân đá rộng, cây xanh hai bên, trời xanh
Đại Cung Môn, cổng vào khu Thập Tam Lăng nhà Minh ở Bắc Kinh. Mộ là chỗ khí thu lại và cất đi; ba kỳ rơi vào cung mộ của mình thì sức sáng bị giam lại, có cũng như không. Ảnh: Charlie fong, Wikimedia Commons, CC BY-SA 4.0.
Lưới chín cung lớn. Ô Khôn 2 ghi Ất vào mộ Mùi, ô Càn 6 ghi Bính vào mộ Tuất và Ất vào đất Kim, ô Cấn 8 ghi Đinh vào mộ Sửu, các ô ấy tô đỏ; ô Khảm 1 tô hồng ghi Bính Đinh vào ao nước. Bên phải là khung tóm tắt hai nhóm
Theo câu ca "Tam kỳ nhập mộ hảo tư suy" cùng lời Vương Vĩ và lời "bản lý" trong lời chú. Vẽ lại theo Yên Ba Điếu Tẩu Ca cú giải – Phong Thuỷ Liên Hoa
Bảng mười hai cột từ Trường sinh tới Dưỡng, hai dòng: Bính đi thuận từ Dần, tới Mộ ở Tuất; Đinh đi nghịch từ Dậu, tới Mộ ở Sửu; cột Mộ tô đỏ
Theo lời "bản lý" về ngũ hành sinh vượng trong lời chú câu "Tam kỳ nhập mộ hảo tư suy". Vẽ lại theo Yên Ba Điếu Tẩu Ca cú giải – Phong Thuỷ Liên Hoa

Thời can nhập mộ: can giờ ngồi trên mộ của mình – 時干入墓

又有時干入墓宮,課中時下忌相逢。戊戌壬辰兼丙戌,癸未丁丑一同凶。

注:……丙戌時丙屬陽火墓在戌;壬辰時壬屬陽水墓在辰;丁丑時丁屬陰火墓在丑;癸未時癸屬陰水墓在未;戊戌時戊屬陽土墓在戌;己丑時己屬陰土墓在丑。故戊己寄中央之土,賴母而生,所以戊同丙火生於寅,己同丁火生於酉。前六時干皆入墓,亦不可用。

Dịch: Lại có can giờ vào cung mộ, trong quẻ dưới giờ kỵ gặp nhau: Mậu Tuất, Nhâm Thìn với Bính Tuất, Quý Mùi, Đinh Sửu cũng xấu như nhau. Lời chú: giờ Bính Tuất, Bính là Hoả dương, mộ ở Tuất; giờ Nhâm Thìn, Nhâm là Thuỷ dương, mộ ở Thìn; giờ Đinh Sửu, Đinh là Hoả âm, mộ ở Sửu; giờ Quý Mùi, Quý là Thuỷ âm, mộ ở Mùi; giờ Mậu Tuất, Mậu là Thổ dương, mộ ở Tuất; giờ Kỷ Sửu, Kỷ là Thổ âm, mộ ở Sửu. Mậu Kỷ gửi ở Thổ trung ương, nương mẹ mà sinh, nên Mậu theo Bính Hoả sinh ở Dần, Kỷ theo Đinh Hoả sinh ở Dậu. Sáu can giờ trên đều vào mộ, cũng không thể dùng.

Giảng: Nhóm này không cần xoay bàn. Chỉ nhìn can chi của giờ: nếu chi giờ chính là chỗ mộ của can giờ thì giờ ấy "can ngồi trên mộ", gọi là thời can nhập mộ. Câu ca kể năm giờ, lời chú thêm giờ Kỷ Sửu cho đủ sáu.

Điểm đáng học ở đây là lý do Mậu Kỷ đi theo Bính Đinh. Thổ ở trung ương không có chỗ sinh riêng, nên "nương mẹ mà sinh": Hoả sinh Thổ, Hoả là mẹ của Thổ. Mậu dương theo Bính dương, sinh ở Dần, mộ ở Tuất; Kỷ âm theo Đinh âm, sinh ở Dậu, mộ ở Sửu. Đây cũng là nguyên tắc "dương thuận âm nghịch" đã gặp ở phần tam kỳ nhập mộ. Nhớ một quy tắc là suy ra được cả nhóm: can dương Giáp Bính Mậu Canh Nhâm có mộ ở Mùi, Tuất, Tuất, Sửu, Thìn; can âm đi nghịch có mộ khác. Câu ca chỉ chọn những giờ mà can và chi khớp với nhau trong vòng sáu mươi hoa giáp.

Lời giải còn dẫn sách Tam Kỳ Uyên Nguyên, gọi Đinh là sao mai, và nhắc lời Chu Tử về hai tên Khải Minh, Trường Canh của sao Kim. Hình ảnh ấy giúp nhớ tinh kỳ Đinh: ánh sáng nhỏ xuất hiện lúc trời còn tối. Ánh sáng ấy mà vào mộ thì chìm hẳn.

Bầu trời xanh thẫm lúc rạng đông trên dãy núi tối, một vầng trăng lưỡi liềm sáng và một chấm sao nhỏ phía dưới gần chân trời
Trăng lưỡi liềm và Kim Tinh trên dãy núi lúc rạng đông, ngày 10/12/2012. Lời giải dẫn sách Tam Kỳ Uyên Nguyên: Đinh là sao mai, ánh sáng lúc trời chưa sáng; Đinh vào mộ ở Sửu là sao mai chìm xuống. Ảnh: Mike Lewinski, Wikimedia Commons, CC BY 2.0.

Ngũ bất ngộ thời: nhật nguyệt mất sáng – 五不遇時

五不遇時龍不精,號為日月損光明。時干來剋日干上,甲日須知時忌庚。

注:葛洪曰:五不遇時者,謂……相剋而損其明,縱有奇門不可行,百事凶。甲日庚午時,乙日辛巳時,丙日壬辰時,丁日癸卯時,戊日甲寅時,己日乙丑時,庚日丙子時,辛日丁酉時,壬日戊申時,癸日己未時。○乃以時干剋日干,名為主本不和……。……陽干剋陽干,陰干剋陰干也。

Dịch: Giờ ngũ bất ngộ thì rồng không tinh anh, gọi là mặt trời mặt trăng mất ánh sáng. Can giờ tới khắc can ngày: ngày Giáp nên biết giờ kỵ Canh. Lời chú: Cát Hồng nói, ngũ bất ngộ thời là can giờ và can ngày khắc nhau mà làm tổn ánh sáng; dù có kỳ môn cũng không nên đi, trăm việc xấu. Ngày Giáp giờ Canh Ngọ, ngày Ất giờ Tân Tỵ, ngày Bính giờ Nhâm Thìn, ngày Đinh giờ Quý Mão, ngày Mậu giờ Giáp Dần, ngày Kỷ giờ Ất Sửu, ngày Canh giờ Bính Tý, ngày Tân giờ Đinh Dậu, ngày Nhâm giờ Mậu Thân, ngày Quý giờ Kỷ Mùi. Đó là lấy can giờ khắc can ngày, gọi là chủ và gốc không hoà. Dương can khắc dương can, âm can khắc âm can.

Giảng: Trong mười can, can ngày là "chủ", là bản thân người dùng; can giờ là thời thế đang tới. Can giờ khắc can ngày, cùng âm cùng dương, là cái khắc nặng nhất, mệnh lý gọi là thất sát. Người đang làm chủ mà thời thế quay lại đánh mình, nên lời giải gọi là "chủ bản bất hoà". Câu ca ví như mặt trời mặt trăng mất ánh sáng, rồng mất tinh anh: dù trên bàn có kỳ có cửa, người dùng đã mất cái gốc.

Mười giờ trong danh sách của Cát Hồng đều tính được. Lấy ngày Giáp: giờ đầu ngày là Giáp Tý, đếm tới can Canh (Kim dương, khắc Giáp Mộc dương) là giờ thứ bảy, Canh Ngọ. Ngày Ất: giờ đầu là Bính Tý, can Tân (Kim âm, khắc Ất Mộc âm) là giờ thứ sáu, Tân Tỵ. Ngày Bính: giờ đầu Mậu Tý, can Nhâm là giờ thứ năm, Nhâm Thìn. Cứ thế, tới ngày Quý: giờ đầu Nhâm Tý, can Kỷ là giờ thứ tám, Kỷ Mùi. Kho Sách Quý đã đếm lại đủ mười ngày, khớp từng giờ với sách. Một cách nhớ nhanh: mỗi ngày chỉ có đúng một giờ ngũ bất ngộ; từ ngày Giáp tới ngày Canh, chi của giờ ấy lùi dần từng bước (Ngọ, Tỵ, Thìn, Mão, Dần, Sửu, Tý), còn ba ngày Tân, Nhâm, Quý là các giờ Đinh Dậu, Mậu Thân, Kỷ Mùi.

Lời giải còn chép một bài thơ "tiệt lệ" và một bài "khởi lệ" để học thuộc; bản khắc chỗ này mờ nhiều chữ, nên bài chỉ giữ danh sách mười giờ đã kiểm.

Trang sách khắc gỗ chữ Hán dọc, câu ca chữ lớn Ngũ bất ngộ thời long bất tinh, phía trên là các dòng thời can nhập mộ, có chấm son đỏ
Trang có câu ca “Ngũ bất ngộ thời long bất tinh, hiệu vi nhật nguyệt tổn quang minh” và phần cuối lời chú về thời can nhập mộ.
Mặt trời bị mặt trăng che kín thành một đĩa đen, quanh viền toả vầng sáng trắng bạc trên nền trời đen
Nhật thực toàn phần ngày 21/8/2017: mặt trăng che kín mặt trời, chỉ còn vầng nhật hoa. Đây đúng là hình ảnh “nhật nguyệt tổn quang minh” mà câu ca dùng để gọi giờ ngũ bất ngộ. Ảnh: Rkinch, Wikimedia Commons, CC BY-SA 4.0.
Tranh lụa hình quạt tròn: một nhà nho ngồi dưới gốc mai già bên vách núi, trăng tròn mờ trên nền trời nhạt, người hầu đứng sau
“Ngắm mai dưới trăng” của Mã Viễn đời Nam Tống. Trăng chỉ còn là một vầng mờ sau màn sương: bài ca gọi giờ ngũ bất ngộ là lúc “nhật nguyệt tổn quang minh”, mặt trời mặt trăng mất sáng. Ảnh: Mã Viễn (馬遠), đời Nam Tống, Wikimedia Commons, phạm vi công cộng.
Bảng hai cột, mỗi cột năm ngày: ngày Giáp gặp giờ Canh Ngọ, Ất gặp Tân Tỵ, Bính gặp Nhâm Thìn, Đinh gặp Quý Mão, Mậu gặp Giáp Dần, Kỷ gặp Ất Sửu, Canh gặp Bính Tý, Tân gặp Đinh Dậu, Nhâm gặp Mậu Thân, Quý gặp Kỷ Mùi; cột thứ ba ghi hành can giờ khắc hành can ngày
Theo danh sách của Cát Hồng trong lời chú câu "Ngũ bất ngộ thời long bất tinh"; Kho Sách Quý đã đếm lại từng giờ. Vẽ lại theo Yên Ba Điếu Tẩu Ca cú giải – Phong Thuỷ Liên Hoa

Luận theo Phong Thuỷ Liên Hoa – 蓮花論

Năm nhóm hung cách trong bài này có hai loại. Loại thứ nhất phải dựng bàn mới thấy: phục ngâm, phản ngâm, bát môn phản phục, lục nghi kích hình, tam kỳ nhập mộ. Loại thứ hai chỉ cần can chi là thấy: thời can nhập mộ và ngũ bất ngộ thời. Thầy Vũ Giới khuyên soát loại thứ hai trước, vì nhanh: trước khi dựng bàn cho một giờ, nhìn can chi đã loại được giờ Canh Ngọ của ngày Giáp hay giờ Bính Tuất. Xong mới dựng bàn để soát loại thứ nhất.

Thứ hai, phải phân biệt mức nặng nhẹ. Chính lời giải cho thấy không phải hung cách nào cũng tuyệt đối như nhau. Phục ngâm còn hợp việc thu, việc giữ; phản ngâm còn có thể được kỳ môn che. Bát môn phản phục, tam kỳ nhập mộ, ngũ bất ngộ thì lời giải nói rõ "có kỳ môn cũng không dùng". Biết mức nặng nhẹ thì không bỏ oan một giờ còn dùng được, cũng không liều với một giờ đã hỏng gốc.

Thứ ba, những giờ xấu này nói về thời điểm khởi sự, không nói về căn nhà. Một căn nhà không vì được động thổ đúng giờ phục ngâm mà thành nhà xấu mãi; hình thế và lý khí của nhà vẫn là gốc. Giờ tốt hay xấu là phần thiên thời đi kèm khi chọn ngày động thổ, nhập trạch, khai trương, xuất hành. Người làm phong thuỷ nên giữ thứ tự: nhà đúng hình đúng khí trước, rồi mới chọn giờ, và khi chọn giờ thì soát hết năm nhóm hung cách trong bài này.

Người muốn tập có thể lấy Dương 1 cục làm bài tập: dựng bàn cho mười giờ đầu của tuần Giáp Tý, đánh dấu giờ nào phục ngâm, giờ nào phản ngâm, giờ nào kích hình, rồi đối chiếu với các sơ đồ trong bài. Làm một lần là thấy rõ: giờ Giáp Tý phục ngâm, giờ Ất Sửu phản ngâm, giờ Canh Ngọ kích hình, giờ Nhâm Thân cửa phản ngâm.

Tóm lại – 總結: Phục ngâm là sao và cửa ở yên cung gốc, xảy ra ở mọi giờ Giáp; phản ngâm là sao và cửa sang cung đối. Bát môn phản phục thì có kỳ cũng không dùng. Lục nghi kích hình là Trực phù tới cung có chi hình với tuần của nó: Giáp Tý tới 3, Giáp Tuất tới 2, Giáp Thân tới 8, Giáp Ngọ tới 9, Giáp Thìn và Giáp Dần tới 4. Tam kỳ nhập mộ là Ất tới 2, Bính tới 6, Đinh tới 8; Bính Đinh vào 1, Ất vào 6 là kỳ bị chế. Thời can nhập mộ là sáu giờ Mậu Tuất, Nhâm Thìn, Bính Tuất, Quý Mùi, Đinh Sửu, Kỷ Sửu. Ngũ bất ngộ thời là can giờ khắc can ngày cùng âm dương, mỗi ngày một giờ.

Bài sau: Yên Ba Điếu Tẩu Ca (9) – Kỳ môn hợp Thái Âm, Thiên Ất, chủ khách, ngồi đánh theo dương thời âm thời.

Nguồn: Tiên nguyên Độn Giáp cú giải Yên Ba Điếu Tẩu Ca (箋元遁甲句解煙波釣叟歌), bản khắc gỗ đời Minh hai tập, Trì Kỷ (池紀) cú giải; cuối quyển thượng và đầu quyển hạ, các câu từ "Tựu trung phục ngâm vi tối hung" tới "Giáp nhật tu tri thời kỵ Canh", cùng lời dẫn Thang Vị, Cát Hồng, Vương Vĩ và lời "bản lý". Chữ Hán ở trên chép các đoạn chính, chỗ bản gốc rách hoặc mờ để dấu ba chấm. Các sơ đồ, bảng tra và phần đếm lại ví dụ là phần Kho Sách Quý dựng lại. Thầy Vũ Giới tổng hợp và biên soạn.

Công cụ Liên Hoa dùng kèm bài này – 蓮花工具

  • Độn Pháp Liên Hoa: dựng bàn Kỳ Môn theo giờ để tự soát phục ngâm, phản ngâm, kích hình, nhập mộ.
  • Trạch Cát Liên Hoa: xem can chi ngày giờ, làm nền để loại nhanh giờ ngũ bất ngộ và giờ can nhập mộ.
  • La Kinh Liên Hoa: xác định đúng phương vị chín cung ngoài thực địa.

Bài liên quan – 相關文章

Học bài bản cùng Thầy Vũ Giới – 隨師研習

Biết soát giờ xấu là nửa quan trọng của phép chọn ngày giờ. Mời bạn tham khảo Khoá học xem ngày tốt Trạch Cát hoặc Khoá học cao cấp Phong Thuỷ Sư Liên Hoa. Ghi danh, hỏi lịch khai giảng qua Zalo 0988 964 636 (Thầy Vũ Giới, TP.HCM).

Câu hỏi thường gặp – 常見問題

Phục ngâm trong Kỳ Môn là gì? – 伏吟

Là khi sao và cửa trên bàn trời nằm đúng cung gốc của mình, như Thiên Bồng đặt lên Thiên Bồng. Mọi giờ Giáp đều là Trực phù phục ngâm. Lời giải nói phục ngâm xấu nhất, không nên dụng binh, chỉ hợp việc thu gom, giữ của.

Phản ngâm khác phục ngâm thế nào? – 反吟

Phản ngâm là sao và cửa sang đúng cung đối diện, như Thiên Bồng lên cung của Thiên Anh. Ví dụ Dương 1 cục giờ Ất Sửu. Nếu cung dùng có kỳ và cửa tốt che thì còn đỡ, không thì hoạ tới nhanh.

Lục nghi kích hình tra thế nào? – 六儀擊刑

Xem Trực phù của tuần Giáp đang đứng ở cung nào: Giáp Tý ở cung 3, Giáp Tuất ở 2, Giáp Thân ở 8, Giáp Ngọ ở 9, Giáp Thìn hoặc Giáp Dần ở 4 là kích hình, giờ ấy rất xấu.

Tam kỳ nhập mộ là những cung nào? – 三奇入墓

Ất tới Khôn 2 (mộ Mộc ở Mùi), Bính tới Càn 6 (mộ Hoả ở Tuất), Đinh tới Cấn 8 (Đinh âm, mộ ở Sửu theo lời "bản lý"). Gặp các thế này, có cửa tốt cũng không nên cử sự.

Giờ ngũ bất ngộ của từng ngày là giờ nào? – 五不遇時

Ngày Giáp giờ Canh Ngọ, Ất giờ Tân Tỵ, Bính giờ Nhâm Thìn, Đinh giờ Quý Mão, Mậu giờ Giáp Dần, Kỷ giờ Ất Sửu, Canh giờ Bính Tý, Tân giờ Đinh Dậu, Nhâm giờ Mậu Thân, Quý giờ Kỷ Mùi: can giờ khắc can ngày cùng âm dương.

Từ khoá: yên ba điếu tẩu ca · 煙波釣叟歌 · phục ngâm · phản ngâm · lục nghi kích hình · tam kỳ nhập mộ · ngũ bất ngộ thời · thời can nhập mộ · kỳ môn độn giáp · Thầy Vũ Giới

Bài viết liên quan

Có thể quý vị quan tâm

Đi tiếp

Khoá học liên quan, app áp dụng, bài học thuật cùng chủ đề và quà tài liệu.

Bình luận

để gửi bình luận.

  • Đang tải bình luận…