Bình Sa Ngọc Xích Kinh
平沙玉尺經 (卷上 · 審勢篇第一)
Tác giả: đề Lưu Bỉnh Trung (劉秉忠, thái sư đời Nguyên) trứ · Lưu Cơ (劉基) chú · Lại Tòng Khiêm (賴從謙) tăng thích · Từ Chi Mạc (徐之鏌) tham bổ
Bản gốc: bản khắc đời Minh Thuyên địa lý tham bổ bình lâm đồ quyết toàn bị Bình Sa Ngọc Xích Kinh (鐫地理參補評林圖訣全備平沙玉尺經), thư lâm Trần Hiền (陳賢) ở Kiến Dương khắc.
Thẩm Thế thiên (審勢篇) là thiên thứ nhất của Bình Sa Ngọc Xích Kinh, dạy bước đầu tiên khi xem đất: xét thế lớn của trời đất trước, rồi mới xét long, huyệt, hướng. Bài này giảng hai câu mở đầu của cả bộ kinh, "trời chia tinh tú, đất bày sơn xuyên", cùng câu tiếp theo về sao Ngưu, sao Đẩu và gò đồi, đồng bằng; kèm phần tham bổ của Từ Chi Mạc về Tử Vi viên (紫微垣): sao trên trời và hình thế ứng dưới đất.
Trả lời nhanh: Câu mở đầu Ngọc Xích Kinh "thiên phân tinh tú, địa liệt sơn xuyên" nói trời và đất cùng một khí: khí nhẹ trong lên làm trời, kết thành sao; khí nặng đục xuống làm đất, kết thành núi sông. Câu sau dạy cách nhìn: ngẩng lên xem vùng sao Ngưu, sao Đẩu để thấy các sao chầu quanh Bắc cực; cúi xuống xét gò đồi chạy đến để biết đồng bằng khởi mạch từ đâu. Lời chú lấy Tử Vi viên làm mẫu: Bắc cực ở giữa, các sao vây quanh như thành quách; dưới đất, nơi núi bao bốn phía, có nước quanh co ôm lấy, là hình "Tử Vi viên" ứng xuống. Ý chính cho người học: xem đất bằng phải truy về gò núi đã sinh ra nó.
Thầy Vũ Giới giảng: "Cổ nhân nói 'sơn xuyên là hình của tinh đẩu, tinh đẩu là tinh của sơn xuyên'. Câu ấy không phải để học trò đi tìm ngôi sao trên mộ, mà để nhắc rằng khí trời và khí đất là một. Người xem đất mà chỉ nhìn dưới chân, không thấy thế lớn, thì như đọc một chữ mà không đọc cả câu."
Trời chia tinh tú, đất bày sơn xuyên – 天分星宿 地列山川
Thiên mở bằng tám chữ. Đây là câu "đề cương" của cả bộ kinh: muốn xét đất phải xét cả trời, vì hai bên là một khí chia hai.

Nguyên văn – 原文
天分星宿,地列山川。
Dịch: Trời chia ra tinh tú, đất bày ra núi sông.
Giảng: "Phân" là chia khu vực: bầu trời được chia thành tam viên, hai mươi tám tú, mỗi khu có chủ. "Liệt" là bày hàng: núi sông trên mặt đất cũng có hàng lối, có tổ có tôn, có cán có chi. Hai câu đối nhau chỉnh: trời có "phận", đất có "liệt". Ý ngầm là: trật tự trên trời có bao nhiêu thì trật tự dưới đất có bấy nhiêu.
Lời tham bổ của Từ Chi Mạc – 徐氏參補
徐氏曰:混沌之初,惟一氣耳。太極既分,二氣攸判。輕清者為天,而日月星辰係焉;重濁者為地,而山川土石形焉。分之有二,合之實一氣矣。故古人曰:「山川本是星斗形,星斗本是山川精。」又曰:「天光下臨,地德上載。」此蓋原與天星之不可偏廢也。
Dịch: Họ Từ nói: Lúc hỗn độn ban đầu chỉ là một khí. Thái cực đã phân thì hai khí tách ra: nhẹ trong làm trời, mặt trời, mặt trăng, sao trời treo ở đó; nặng đục làm đất, núi sông, đất đá thành hình ở đó. Chia ra thì có hai, hợp lại thật chỉ một khí. Cho nên người xưa nói: "Núi sông vốn là hình của sao, sao vốn là tinh của núi sông." Lại nói: "Ánh trời chiếu xuống, đức đất đỡ lên." Đó là gốc của việc không thể bỏ một bên nào giữa đất và sao trời.
Giảng: Đoạn này là vũ trụ luận quen thuộc của Tống Nho: thái cực, âm dương, khí thanh khí trọc. Câu "thiên quang hạ lâm, địa đức thượng tái" (天光下臨,地德上載) là câu quen thuộc trong sách địa lý cổ, thường được dùng để nói huyệt phải vừa nhận khí trời vừa được đất nâng. Người tham bổ muốn đặt Ngọc Xích vào dòng chính ấy: đọc kinh này không chỉ là thuộc phương vị, mà phải hiểu gốc khí.
Ngẩng xem Ngưu Đẩu, cúi xét gò đồi – 仰觀牛斗 俯察岡阜
Câu kinh thứ hai biến tám chữ thành một phương pháp nhìn: ngẩng lên thì thấy trật tự của sao, cúi xuống thì thấy đường đi của khí đất.

Nguyên văn – 原文
仰觀牛斗之墟,乃見衆星之拱運;俯察岡阜之來,方識平原之起跡。
Dịch: Ngẩng xem vùng sao Ngưu, sao Đẩu, mới thấy các sao chầu quanh mà xoay vần; cúi xét gò đồi chạy đến, mới biết đồng bằng khởi mạch từ đâu.
Giảng: Câu này mượn lời Hệ Từ truyện "ngưỡng dĩ quan ư thiên văn, phủ dĩ sát ư địa lý". "Ngưu Đẩu chi khư" là vùng trời của sao Ngưu và sao Đẩu, chỉ khu vực quanh Bắc cực, nơi các sao "củng vận", vừa chầu vừa xoay. Vế dưới là chìa khoá của cả bộ "bình sa": đất bằng không tự có khí; khí của nó đến từ gò, đồi, núi ở xa. Ai muốn xét đất bằng phải lần ngược về chỗ gò đồi đổ xuống, như lần sợi chỉ về cuộn chỉ.
Lời chú – 註
五行之氣在天成象,而日月星辰見焉。紫微北垣起于亥子之中,天市東垣起于寅卯之區,少微西垣在坤兌之間,太微南垣在巽巳丙之首。中有一星尊居于內,而二十八宿環遶于外。故牛斗之墟,乃為帝星所居之處,其列宿則隨斗柄所指而拱衛之。天體運而行,是謂天經。五行之氣在地成形,聚而為山岡壟阜,散而為平原曠野,皆根於河漢。故山川之流峙,莫非是氣之凝;然平原曠野,皆根于四壟分布四維而成形。故察岡阜之所來,則知平原之發跡矣。
Dịch: Khí ngũ hành ở trời thành tượng, nên mặt trời, mặt trăng, sao trời hiện ra. Tử Vi viên phía bắc khởi ở khoảng Hợi Tý; Thiên Thị viên phía đông khởi ở vùng Dần Mão; Thiếu Vi viên phía tây ở khoảng Khôn Đoài; Thái Vi viên phía nam ở đầu Tốn Tị Bính. Giữa có một sao tôn quý ở trong, hai mươi tám tú vây quanh bên ngoài. Cho nên vùng Ngưu Đẩu là chỗ sao Đế ngự; các tú theo hướng cán Bắc Đẩu chỉ mà chầu quanh hộ vệ. Thân trời vận hành, gọi là thiên kinh. Khí ngũ hành ở đất thành hình: tụ lại làm núi, gò, luống, đồi; tản ra làm đồng bằng, đồng rộng, đều có gốc ở sông Hán (Ngân Hà) trên trời. Cho nên núi đứng sông chảy không gì không phải khí ngưng kết; còn đồng bằng đồng rộng đều gốc ở các luống gò chia ra bốn phía mà thành hình. Vì thế xét gò đồi từ đâu đến thì biết đồng bằng phát tích từ đâu.
Giảng: Lời chú đặt bốn viên theo bốn phương của la bàn: Tử Vi ở Hợi Tý (bắc), Thiên Thị ở Dần Mão (đông), Thiếu Vi ở Khôn Đoài (tây), Thái Vi ở Tốn Tị Bính (nam). Đây là cách Tam Hợp "ghim" thiên văn vào hai mươi bốn sơn, và cũng là gốc của nhiều quy tắc phương vị về sau, chẳng hạn coi Hợi là "thiên hoàng", Tốn Tị là "thái vi". Người học cần biết đây là cách phối của một trường phái, không phải thiên văn học: trong thiên văn cổ, tam viên là ba khu vực bầu trời quanh cực, không cố định theo phương vị trên mặt đất.
Câu đáng giữ nhất là "tụ làm gò đồi, tản làm đồng bằng". Đồng bằng không phải đất "không có long": long của nó chìm, đi bằng những luống đất hơi cao, gờ đất, mạch cát, và lộ ra qua đường nước. Đây là cái nền của mọi phép "bình dương" về sau.

Tử Vi viên trên trời – 紫微垣天星
Ngay sau câu kinh, bản khắc in "Tử Vi viên thiên tinh chi đồ" (紫微垣天星之圖) và một đoạn dài Từ Chi Mạc dẫn Thiên văn chí, Bộ Thiên Ca để kể tên các sao trong viên.

Nguyên văn (trích) – 原文節錄
徐氏曰:按天文志,中天北極紫微垣,天星之最尊者,太乙之常居也。北極五星正臨亥地,為天帝之最尊,所以南面而治者也。三光迭運,極星不移,孔子所謂「北辰居其所而衆星拱之」是也。後有四輔四星居壬,勾陳六星居乾……而有左衛七相、右衛七將,以藩屏帝室;泰階六符以輔北斗七政,以翼垣,此紫微垣星局之懸象於天者也。
《步天歌》云:中元北極紫微宮,北極五星在其中。大帝之座第二珠,第三之星庶子居。第一號曰為太子,四為后宮五天樞。左右四星是四輔,天乙太乙當門路。左樞右樞夾南門,兩面營衛一十五……
Dịch: Họ Từ nói: Theo Thiên văn chí, Tử Vi viên ở Bắc cực giữa trời là chỗ tôn quý nhất trong các sao, nơi Thái Ất thường ở. Năm sao Bắc cực đóng đúng đất Hợi, là ngôi tôn quý nhất của Thiên đế, ngồi quay mặt về nam mà trị. Mặt trời, mặt trăng, sao trời thay nhau vận hành mà sao cực không dời, đúng như lời Khổng Tử "sao Bắc thần ở yên chỗ mà các sao chầu về". Phía sau có bốn sao Tứ Phụ ở Nhâm, sáu sao Câu Trần ở Càn… lại có bảy sao Tả vệ làm tướng văn, bảy sao Hữu vệ làm tướng võ để rào chắn cung vua; sáu sao Thái Giai giúp bảy chính của Bắc Đẩu, làm cánh cho viên. Đó là tượng của cục sao Tử Vi treo trên trời. Bộ Thiên Ca nói: "Giữa trời Bắc cực là cung Tử Vi, năm sao Bắc cực nằm trong đó; ngôi Đại đế là hạt thứ hai, sao thứ ba là chỗ thứ tử; sao thứ nhất gọi là Thái tử, thứ tư là Hậu cung, thứ năm là Thiên Khu; bốn sao hai bên là Tứ Phụ, Thiên Ất, Thái Ất đứng giữa lối cửa; Tả Khu, Hữu Khu kẹp cửa nam, hai bên doanh vệ mười lăm sao…"
Giảng: Bộ Thiên Ca (步天歌) là bài ca thuộc lòng các sao đời Đường, chia trời làm tam viên và hai mươi tám tú. Người tham bổ chép gần trọn đoạn Tử Vi viên để học trò hình dung một "toà thành" trên trời: vua ở giữa, có thái tử, hậu cung, quan phụ tá, tường thành hai lớp tả hữu, cửa nam, cửa sau, có cả bếp, kho, nhà giam. Hình ảnh toà thành ấy được đem xuống đất ở đoạn kế tiếp.
Tử Vi viên dưới đất – 紫微垣地形
Trang sau là "Tử Vi viên địa hình chi đồ" (紫微垣地形之圖): núi vây hai lớp như tường thành, giữa có các gò nhỏ mang tên sao, phía trước có nước uốn vào. Lời giải nói rõ đây là hình thế lớn của một cuộc đất "viên cục".

Nguyên văn – 原文
右紫微垣列形于地之局勢大畧也。楊公云:「紫微垣外前後門,華蓋三台前後衛,中有過水名御溝,抱城屈曲中間流。」又云:「直朝射入紫垣氣。」廖氏云:紫垣西藩星有七,東藩八星出華蓋,杠星在後門,大林前直陳,中央一水直朝入,抱城九廻屈,萬山齊擁,盡朝迎拱,斯不虛稱是也。
Dịch: Trên đây là đại lược cục thế Tử Vi viên bày ra dưới đất. Dương công nói: "Ngoài Tử Vi viên có cửa trước cửa sau, Hoa Cái, Tam Thai che trước che sau; giữa có dòng nước chảy qua tên là Ngự câu, ôm thành quanh co chảy ở giữa." Lại nói: "Nước chầu thẳng vào là khí của Tử viên." Họ Liêu nói: phiên sao phía tây Tử viên có bảy, phiên phía đông tám sao ra từ Hoa Cái, sao Can ở cửa sau, rừng lớn bày thẳng phía trước, giữa có một dòng nước chầu thẳng vào, ôm thành chín vòng quanh co, muôn núi cùng ôm, đều chầu đón vây quanh, như thế mới không phải hư danh.
Giảng: Đoạn dẫn Dương công giống ý Hám Long Kinh, nơi Dương Quân Tùng tả "Tử Vi viên" là cuộc đất của đế đô: núi làm thành, nước làm hào, cửa trước cửa sau có núi giữ. Ba điều kiện để một cuộc đất xứng tên "viên": có tường thành hai lớp (tả hữu phiên), có thuỷ "ngự câu" uốn khúc ôm thành, và có muôn núi chầu về. Thiếu một là "hư xưng". Ở quy mô quốc gia, đó là kinh đô; ở quy mô làng, là một thung đất kín gió có suối ôm; ở quy mô ngôi mộ, là huyệt có long hổ hai lớp và minh đường tụ thuỷ.

Nước ôm thành trong lời Dương công cũng là ý của kinh đô thật: các kinh thành cổ đều có hào và dòng nước chảy vòng trước cung điện, như sông Kim Thuỷ trước điện Thái Hoà ở Bắc Kinh. Người xưa thiết kế kinh thành theo đúng khuôn "Tử Vi viên".

Luận theo Phong Thuỷ Liên Hoa – 蓮花風水按語
Thầy Vũ Giới đọc đoạn mở đầu này theo ba lớp. Lớp thứ nhất là triết lý, đáng giữ trọn: trời đất một khí, xét đất phải biết thế lớn. Người đi xem một miếng đất ở đồng bằng sông Hồng hay sông Cửu Long mà không biết đất ấy nhận khí từ dãy núi nào, dòng sông nào đổ về, thì mới thấy được một khúc.
Lớp thứ hai là hình pháp: "tụ làm gò đồi, tản làm đồng bằng"; "nước uốn ôm thành", "muôn núi chầu về". Những điều này kiểm được ngay trên thực địa và trên bản đồ địa hình. Đây là phần học trò Liên Hoa học kỹ nhất trong Ngọc Xích.
Lớp thứ ba là phép ghim tam viên vào phương vị (Tử Vi ở Hợi Tý, Thái Vi ở Tốn Tị…). Đây là quy ước của Tam Hợp; Tưởng Đại Hồng trong Biện Nguỵ đã phê lối định cát hung cứng theo phương vị. Phong Thuỷ Liên Hoa không lấy tên sao để định tốt xấu, mà xét khí của đất theo vận trời, phối với vận khí đồ ngũ vận lục khí Liên Hoa được Thầy Vũ Giới khôi phục. Lý pháp được chia sẻ trong bộ sách; còn thủ pháp như lần mạch đất bằng theo gờ đất và đường nước thì phải học trực tiếp cùng thầy.
Tóm lại – 總結: Thẩm Thế thiên mở bằng "trời chia tinh tú, đất bày sơn xuyên": trời đất một khí. Câu thứ hai dạy ngẩng xem sao chầu Bắc cực, cúi xét gò đồi để biết đồng bằng khởi mạch. Lời tham bổ lấy Tử Vi viên làm mẫu: trên trời là toà thành sao, dưới đất là cuộc đất có tường núi, có nước ôm, có muôn núi chầu. Bài sau giảng Thái Vi, Thiên Thị, Thiếu Vi viên và đồ địa hình tương ứng.
Bài trước: Giới thiệu sách và các lời tựa. Bài sau: Thẩm Thế thiên (2): Tam viên, tứ viên và địa hình ứng tinh 三垣四垣 天星地形.
Nguồn: Bình Sa Ngọc Xích Kinh (平沙玉尺經), quyển thượng, Thẩm Thế thiên thứ nhất, từ đầu thiên đến hết đồ Tử Vi viên địa hình; bản khắc đời Minh, thư lâm Trần Hiền khắc (thuộc công cộng). Kinh văn và lời chú đọc trên bản khắc; đoạn kể tên sao lược bớt, có dấu "……". Chữ 起跡 ở cuối câu kinh thứ hai khắc mờ, đọc theo lời chú "知平原之發跡"; chữ 聚 ở câu "聚而為山岡壟阜" đọc theo văn mạch. Phong Thuỷ Liên Hoa dịch và biên soạn theo bài giảng của Thầy Vũ Giới; lý pháp thì chia sẻ, thủ pháp phải dạy trực tiếp.
Công cụ Liên Hoa dùng kèm bài này – 蓮花工具
- La Kinh Liên Hoa: la kinh trực tuyến, xem vị trí Hợi Tý, Dần Mão, Khôn Đoài, Tốn Tị trên vòng hai mươi bốn sơn.
- Lập Cục Pháp: lập cục âm trạch, dương trạch theo nguyên lý Liên Hoa, có xét vận khí.
- Vẽ Mặt Bằng Liên Hoa: vẽ thế núi, đường nước quanh khu đất để xem có "viên cục" hay không.
Bài liên quan – 相關文章
- Bình Sa Ngọc Xích Biện Nguỵ 平砂玉尺辨偽: Biện Nguỵ Tổng Luận
- Hám Long Kinh 撼龍經: Tu Di sơn, tổ của muôn núi
- Bình Sa Ngọc Xích Kinh: Giới thiệu sách và các lời tựa
Học bài bản cùng Thầy Vũ Giới – 隨師研習
Xem thế lớn phải đọc được bản đồ địa hình và đứng trên điểm cao nhìn xuống. Thầy Vũ Giới có các buổi khảo cứu thực địa cho học viên. Xem Khoá học cao cấp Phong Thuỷ Sư Liên Hoa hoặc Khảo luận phong thuỷ – khôi phục nguyên lý gốc. Ghi danh, hỏi lịch khai giảng qua Zalo 0988 964 636 (Thầy Vũ Giới, TP.HCM).
Câu hỏi thường gặp – 常見問題
"Thiên phân tinh tú, địa liệt sơn xuyên" nghĩa là gì? – 天分星宿地列山川何解
Trời chia khu sao, đất bày núi sông; hai bên cùng một khí, trật tự trên trời ứng với trật tự dưới đất. Đây là câu đề cương của Ngọc Xích Kinh.
Vì sao xem đất bằng phải xét gò đồi? – 何以察岡阜知平原
Vì khí của đất bằng đến từ gò núi: khí tụ làm gò đồi, tản làm đồng bằng. Biết gò đồi từ đâu đến mới biết đồng bằng khởi mạch ở đâu.
Tử Vi viên dưới đất là cuộc đất thế nào? – 紫微垣地形若何
Là cuộc đất có núi vây hai lớp như tường thành, có dòng nước uốn khúc ôm trước, có muôn núi chầu về; thiếu những điều ấy thì chỉ là hư danh.
Bốn viên được Tam Hợp đặt ở phương nào? – 四垣方位
Theo lời chú: Tử Vi ở Hợi Tý, Thiên Thị ở Dần Mão, Thiếu Vi ở Khôn Đoài, Thái Vi ở Tốn Tị Bính. Đó là quy ước của trường phái, không phải thiên văn học.
Có nên định tốt xấu theo tên sao ở phương vị? – 可以星名定吉凶否
Phong Thuỷ Liên Hoa giữ phần hình thế kiểm được ở thực địa, còn việc định cát hung cứng theo tên sao, phương vị thì đối chiếu lý gốc và vận khí trước khi dùng.








