Chu kỳ bát quái và tiên thiên quái số Kiền 1, Đoài 2, Ly 3, Chấn 4, Tốn 5, Khảm 6, Cấn 7, Khôn 8 là hai điều tài liệu Đường Vào Dịch đặt ra để trả lời một câu hỏi lớn: Phục Hy để đồ tám nhóm ba vạch không tên, không chữ, không số, vậy từ đâu mà biết bát quái có chu kỳ 8 và mỗi quái mang số nào?
Trả lời nhanh: Chu kỳ bát quái được nhận ra từ ngoại tầng: bát quái ngoại tầng vận động lặp đi lặp lại ABCDEFGH. Soi chu kỳ đó vào nội tầng thì biết nội bát quái Kiền Đoài Ly Chấn Tốn Khảm Cấn Khôn có chu kỳ 8 quái, đường đi hình con số 8, và quái số Kiền 1 đến Khôn 8 là thứ tự quái xuất hiện theo thời gian.
Làm sao biết bát quái có chu kỳ 8?
Bát quái được biết có chu kỳ 8 nhờ quan sát ngoại tầng, không phải nội tầng. Tác giả Nguyên K nêu: chỉ với tám quái nội tầng thì không thể biết bát quái vận động với chu kỳ 8 và đường đi hình con số 8. Phải đến khi ngoại tầng được vạch ra, quan sát thấy vận động bát quái ngoại tầng lặp đi lặp lại ABCDEFGH rồi lại ABCDEFGH, mới có căn cứ.
Soi chu kỳ [ABCDEFGH] của ngoại tầng vào nội tầng mới biết nội bát quái Kiền, Đoài, Ly, Chấn, Tốn, Khảm, Cấn, Khôn có chu kỳ 8 quái với đường đi hình con số 8. Tài liệu ghi chú rằng câu hỏi này Văn Vương "để dành câu trả lời cho hậu nhân" 3030 năm sau.
Tiên thiên quái số từ đâu mà ra?
Tiên thiên quái số là thứ tự quái xuất hiện liên tiếp theo thời gian. Phục Hy để đồ tám nhóm 3 vạch không để số. Tài liệu giải thích theo lối triết lý: vật, sự hiện hữu là "cái có với thời gian". Có với thời gian thì cái có đầu là một, cái có tiếp là hai, cái có tiếp theo hai là ba… Bát quái Kiền 1, Đoài 2, Ly 3, Chấn 4, Tốn 5, Khảm 6, Cấn 7, Khôn 8 chính là thứ tự quái xuất hiện liên tiếp với thời gian.
Cái học về tiên thiên bát quái là cái học về nguồn gốc bát quái, về nguyên lý âm dương cấu thành bát quái. Bát quái thành từ tứ tượng, tứ tượng thành từ lưỡng nghi, lưỡng nghi thành từ Thái Cực, vậy bát quái từ Thái Cực mà ra.
Vì sao khởi đếm từ Kiền ở phương Nam?
Khởi đếm từ Kiền ở phương Nam vì định luật "dương chủ, dương chính, âm tòng dương". Hà Đồ cho biết "dương sinh ở Bắc, âm sinh ở Nam"; âm dương một xuống một lên tụ hội về Bắc về Nam thành Khôn thành Kiền. Do đó về gốc khí thì lấy Bắc, về gốc quái thì lấy Nam (vạch dương ⚊), từ Kiền sinh tại Nam mà kể đi.
Cách đếm tám quái theo vệt trắng, vệt đen
Trên đồ ngoại quái, vệt trắng là dương, vệt đen là âm. Tài liệu đếm như sau:
| Số | Mô tả trên đồ (vệt trắng = dương, đen = âm) | Nội quái tương ứng |
|---|---|---|
| 1 | Ba vệt trắng | Kiền ☰ |
| 2 | Trên đen, hai trắng dưới | Đoài ☱ |
| 3 | Đen giữa, hai ngoài trắng | Ly ☲ |
| 4 | Hai đen trên, trắng dưới | Chấn ☳ |
| 5 | Hai trắng trên, đen dưới | Tốn ☴ |
| 6 | Giữa trắng, hai ngoài đen | Khảm ☵ |
| 7 | Trên trắng, hai dưới đen | Cấn ☶ |
| 8 | Ba đen | Khôn ☷ |
Đem trật tự tám số của ngoại quái so vào tám nội quái mà có số: Kiền 1, Đoài 2, Ly 3, Chấn 4, Tốn 5, Khảm 6, Cấn 7, Khôn 8.
Chu kỳ lưỡng nghi và tứ tượng suy ra thế nào?
Biết được chu kỳ bát quái thì suy ra được chu kỳ lưỡng nghi và chu kỳ tứ tượng.
Chu kỳ lưỡng nghi: vận động hai thì
Chu kỳ lưỡng nghi là vận động hai thì, kể từ Dương Nghi số 1 sang Âm Nghi số 2. Vận động bát quái kể từ Nam vòng sang Đông xuống Bắc là một bán kỳ, rồi từ Nam vòng sang Tây xuống Bắc là một bán kỳ. Mỗi bán kỳ của vận động bát quái là một nghi.
Chu kỳ tứ tượng và ngôi vị
Chu kỳ tứ tượng là vận động bốn thì. Dương Nghi lưỡng phân ra hai tượng Thái Dương, Thiếu Âm; Âm Nghi lưỡng phân ra hai tượng Thiếu Dương, Thái Âm. Vận động Dương Nghi từ Nam xuống Bắc tức từ Thái Dương xuống Thiếu Âm; vận động Âm Nghi từ Nam xuống Bắc tức từ Thiếu Dương xuống Thái Âm. Thứ tự vận động của tứ tượng gọi là ngôi vị:
- Thái Dương – ngôi 1
- Thiếu Âm – ngôi 2
- Thiếu Dương – ngôi 3
- Thái Âm – ngôi 4
Các quái số này là nền cho phép lập quái trong thuật số; phần ứng dụng có thể xem thêm ở chuỗi Học Liên Hoa Độn.
Câu hỏi thường gặp
Tiên thiên quái số của bát quái là bao nhiêu?
Tiên thiên quái số là Kiền 1, Đoài 2, Ly 3, Chấn 4, Tốn 5, Khảm 6, Cấn 7, Khôn 8. Theo tài liệu, đây là thứ tự quái xuất hiện liên tiếp với thời gian, kể từ Kiền sinh tại phương Nam.
Vì sao chỉ nhìn nội bát quái thì không thấy chu kỳ 8?
Nội bát quái chỉ có một vòng tám quái nên không lộ ra sự lặp lại. Phải nhìn ngoại tầng, nơi bát quái lặp ABCDEFGH nhiều lần, mới nhận ra chu kỳ 8 và đường đi hình con số 8.
Ngôi vị tứ tượng xếp ra sao?
Ngôi vị tứ tượng là Thái Dương 1, Thiếu Âm 2, Thiếu Dương 3, Thái Âm 4, theo thứ tự vận động từ Nam xuống Bắc của hai nghi.
Chuỗi bài Dẫn Nhập Kinh Dịch: ← Bài trước: Bốn tầng quái ABCD và thứ lớp của chúng · Mục lục chuyên mục · Bài sau: Lục thập tứ quái hình thành từ bầu âm dương →
Biên soạn theo tài liệu Đường Vào Dịch (Nguyên K) – Phong Thuỷ Liên Hoa.
