Dương Trạch Đại Thành
陽宅大成 (修方卻病 · 卷下 · 救病古案 · 疏卦象 · 係卦象 · 通乾卦象)
Tác giả: Nguỵ Thanh Giang (魏青江, hiệu Thanh Giang Tử 青江子, người Kinh Hương 荊鄉, đời Thanh); con cháu họ Nguỵ cùng biên, hiệu
Bản gốc: bản khắc đời Thanh, Càn Long năm thứ 6 Tân Dậu (1741), 16 tập.
Phong thuỷ nhà ở và các án chữa bệnh cổ được Dương Trạch Đại Thành chép lại thế nào? Quyển hạ phần Tu Phương Khước Bệnh mở đầu bằng Cứu bệnh cổ án (救病古案): ba án chữa bệnh bằng sửa phương từ đời Tống, rồi hai bảng Sơ quái tượng (疏卦象) và Hệ quái tượng (係卦象) ghép can chi, quẻ với bộ phận cơ thể, sau đó là các án xếp theo tám quẻ. Bài này dịch, tóm và giảng phần mở đầu cùng các án Thông Càn quái tượng (通乾卦象), tức các ca bệnh ở đầu mà tác giả quy về quẻ Càn.
Trả lời nhanh: Dương Trạch Đại Thành dựa vào câu Kinh Dịch "Càn vi thủ" (Càn là đầu) để quy các bệnh ở đầu như lở đầu, nhọt đầu, đầu ngứa, đầu sưng cho việc phương Càn, Tuất, Hợi của nhà hay mộ có hố xí, bếp lò, cây mục, rãnh đào. Cách sửa sách ghi là chọn ngày, bỏ chỗ bẩn, lấp đất sạch. Đây là học thuật cổ; bệnh phải chữa bằng y khoa.
Thầy Vũ Giới giảng: "Phong thuỷ chính là y học dành cho đất đai." Đất có chỗ bẩn thì dọn; người có bệnh thì đi khám.
Cứu bệnh cổ án mở đầu bằng những án nào? – 救病古案
Cứu bệnh cổ án mở đầu bằng ba án đời Tống mà Nguỵ Thanh Giang chép lại để làm mẫu: một phép chung của ông Ngô ở Nam Tống, án Uông Cửu Thành ở Quảng Đức, và án Trương Ngũ Lang ở Lễ Lăng đau mắt. Đầu quyển ghi: Kinh Hương Thanh Giang Tử soạn và đính; học trò Thạch Sơn Tuấn Trạch Tam biên.
- Phép của ông Ngô (Nam Tống). Ông Ngô, người được gọi là "thiên nhân gia", sửa phương trừ bệnh cho người, luôn lấy "bát đạo phương" làm chủ: nam dùng Sinh khí, nữ dùng Thiên y, kèm Thiên đức, Nguyệt đức, Giải thần, Thái dương, Kỳ môn, Lộc mã, Quý nhân bay đến phương. Trước hết xét mệnh chủ, nhật chủ, mệnh cung chủ, các sao ân phúc chiếu độ mệnh và phương, rồi mới chọn ngày.
- Án Uông Cửu Thành ở Quảng Đức. Sinh năm Canh Dần. Tháng giêng năm Long Hưng thứ hai (1164) làm việc ở phương Khôn Thân, phạm Thái tuế, Nguyệt phá; ngay tháng ấy bạo bệnh, sang hè nặng dần. Tháng tám có người họ Hồng chọn ngày sửa lại phương này theo phép tránh sao thù, theo sao ân phúc; sửa xong thì bệnh dứt.
- Án Trương Ngũ Lang ở Lễ Lăng. Tháng chạp năm Bính Ngọ, hai thầy cúng dựng nhà ở phương Canh Dần, người vợ từ đó đau mắt. Tháng giêng năm sau, người họ Tạ bảo năm trước phương Dần phạm Bạch hổ, Thiên kim thần; chọn ngày Canh Dần tháng Nhâm Dần sửa lại phương Cấn Dần. Sách ghi ba ngày thì khỏi.

Giảng: Ba án này cho thấy phép sửa phương trị bệnh đã có trước Nguỵ Thanh Giang khá lâu; ông chép lại để nói phép của mình có gốc. Mỗi án đều có cùng một khung: ai, tuổi gì, phạm phương nào lúc nào, bệnh gì, chọn ngày giờ nào để sửa. Phần tính sao (Kỳ môn, Lộc mã, Quý nhân, Thất chính) trong án rất dài; bài chỉ tóm, không dịch đủ, vì đó là thủ pháp chọn ngày gắn với từng người.
Sau ba án, sách có một đoạn lý luận: chữa bệnh mắt lấy sao Hoả làm chủ, nam dùng Thái dương, nữ dùng Thái âm. Kim khí bị khắc thì bệnh phổi, Hoả khí bị khắc thì hại tim, Mộc khí bị khắc thì bệnh gan, Thuỷ bị khắc thì thận suy, Thổ bị khắc thì tỳ vị hư, Nhật Nguyệt bị khắc thì mắt mờ. Đây là ghép ngũ hành với tạng phủ theo lý luận Đông y cổ.
Sơ quái tượng và Hệ quái tượng là gì? – 疏卦象 · 係卦象
Sơ quái tượng và Hệ quái tượng là hai bảng tra trong Dương Trạch Đại Thành, ghép hai mươi bốn sơn (can, chi, quẻ) với bộ phận cơ thể. Sơ quái tượng đi từ sơn sang bộ phận (sơn Giáp ứng đầu, mật; sơn Ất ứng họng, gan); Hệ quái tượng đi ngược lại, từ bộ phận sang sơn (đầu ứng Càn, Hợi, Tuất, Giáp; mắt ứng Ly, Dậu, Chấn, Nhâm).

| Bộ phận | Sơn, quẻ (Hệ quái tượng) |
|---|---|
| Đầu | Càn, Hợi, Tuất, Giáp |
| Mắt | Ly, Dậu, Chấn, Nhâm |
| Mũi | Cấn, Đoài, Chấn |
| Tai | Khảm, Sửu, Đoài |
| Họng | Ất, Đoài |
| Tim | Ly, Đinh, Tuất |
| Phổi | Đoài, Tân, Dần |
| Gan | Chấn, Ất, Sửu |
| Bụng | Khôn, Thìn, Tị, Mùi, Sửu, Tuất |
| Chân | Chấn, Tý, Sửu, Quý, Thìn, Tuất |
Giảng: Gốc của hai bảng là chương Thuyết quái của Kinh Dịch: "Càn vi thủ, Khôn vi phúc, Chấn vi túc, Tốn vi cổ, Khảm vi nhĩ, Ly vi mục, Cấn vi thủ (tay), Đoài vi khẩu" (Càn là đầu, Khôn là bụng, Chấn là chân, Tốn là đùi, Khảm là tai, Ly là mắt, Cấn là tay, Đoài là miệng). Nguỵ Thanh Giang mở rộng tám quẻ ấy ra hai mươi bốn sơn và thêm tạng phủ. Đây là "loại tượng", lối suy theo hình tượng của Kinh Dịch; nó giúp nhớ và liên tưởng, không phải giải phẫu học.
Vì sao các bệnh ở đầu được quy về quẻ Càn? – 通乾卦象
Các bệnh ở đầu được Dương Trạch Đại Thành quy về quẻ Càn vì Thuyết quái nói "Càn vi thủ" (Càn là đầu). Theo lối suy ấy, phương Càn (tây bắc), cùng hai sơn Tuất và Hợi kẹp hai bên, của nhà hay của mộ mà có chỗ bẩn, chỗ đào, chỗ đốt thì ứng vào đầu người trong nhà, nhất là người tuổi Tuất, tuổi Hợi.
Nguyên văn – 原文
一萬姓住乾宅,後有樹株破爛,糞土堆積。孔聖云乾為首。……五月舉家童子瘡癩滿頭。……後擇吉扶命,除淨免患。
Dịch: Một nhà họ Vạn ở nhà toạ Càn, sau nhà có gốc cây mục nát, phân đất chất đống. Thánh Khổng nói "Càn là đầu". Tháng năm, trẻ con cả nhà lở loét đầy đầu. Sau chọn ngày phù mệnh, dọn sạch thì khỏi.

Giảng: Án họ Vạn là án ngắn nhất và rõ nhất của nhóm này. Bỏ lớp quẻ đi, ta thấy một chuyện rất đời: sau nhà có cây mục, phân đất chất đống, trẻ con trong nhà lở đầu, dọn sạch thì khỏi. Đó là chuyện vệ sinh. Người xưa ghi đúng hiện tượng; lớp "Càn là đầu" là cách họ giải thích.
Những án nào trong nhóm Thông Càn đáng đọc? – 乾卦案例
Nhóm Thông Càn quái tượng có khoảng mười hai án; bài tóm những án mà hình thế nhà, mộ được ghi rõ, và lược các án chỉ toàn tính sao. Các án đều theo một khung: phương Càn, Tuất, Hợi có vật gì, động vào lúc nào, ai trong nhà bệnh gì ở đầu, sửa thế nào.
- Án họ Hồ, tuổi Bính Thìn. Ở nhà toạ Tốn. Tháng giêng năm Canh Thìn đào một ao nhỏ trước nhà, lại đào một hố phân ở phương Dần Giáp. Chủ nhà mọc nhọt trên đầu, kéo dài đến tháng Tuất. Tác giả cho cào bỏ đất ẩm ở hai chỗ, lấy đất ở phương sinh khí lấp lại; đến đông đỡ dần, năm sau mới khỏi hẳn.
- Án họ Mã, năm Bính Tuất. Họ Mã bị nhọt đầu. Tác giả đoán phương Tuất Càn của nhà hay mộ có hố xí. Họ Mã đáp nhà hướng đông nam, sau sảnh có nhà xí; mộ tổ toạ Tốn hướng Càn, trước mặt lệch trái có hố phân. Con nhỏ trong nhà cũng lở đầy đầu. Tác giả cho đào hết đất ẩm trong hố, lấy đất phương sinh khí đắp lại; đến tháng mười hai cha con đều khỏi.
- Án họ La, đầu sưng. Mộ tổ mạch Giáp hướng Ngọ. Tháng hai năm Canh Tuất đào một rãnh dài ở phương Tuất Càn của mộ, dẫn gió Tuất Càn xộc thẳng vào đầu mộ. Người chủ tuổi Tuất bị đầu sưng đau. Chọn ngày lấp lại, sửa sang thì sưng tiêu dần.
- Án họ Tô. Mộ tổ mạch Càn hướng Đinh, có một cây khô ở phương Càn Hợi của mộ, gãy một cành phía bắc. Năm Tân Hợi, con trai út cưỡi ngựa ngã xuống hố, gãy tay; hôm sau lại ngã, chấn thương đầu và mũi. Tác giả quy cho "Càn là đầu, là ngựa; Cấn là tay, là mũi". Sửa xong thì yên.

Giảng: Bốn án có một điểm chung mà người học hình pháp nên để ý: hố phân, hố xí, đất ẩm, cây khô, rãnh đào dẫn gió. Cách sửa trong cả bốn án cũng giống nhau: bỏ chỗ bẩn, cào đất ẩm, lấy đất sạch lấp lại, chọn ngày làm. Đó là cách sửa hình. Vài án khác trong nhóm này có tai nạn, kiện tụng, người chết; bài không kể chi tiết, chỉ ghi rằng sách có chép.
Án Lý trưởng cô ngứa đầu dạy điều gì? – 李長姑案
Án Lý trưởng cô ngứa đầu dạy rằng phải tìm "phương bản mệnh" của người bệnh ở cả nhà cũ, không chỉ nhà hiện tại. Đây là án tác giả kể kỹ nhất và có lối suy luận rõ nhất trong nhóm Thông Càn.
Nguyên văn – 原文
一李長姑頭膚燥癢,其母告余,余詰生庚,云壬戌。……其母恍然曰:今日作竈處,即當日生娩處。余曰:此長姑本命方也。易曰乾為首,燒戌乾方,即燒戌命頭,所以燥癢不止。擇吉遷竈……永置水缸在此,嗣後頭不燥癢矣。
Dịch: Cô con gái lớn nhà họ Lý da đầu khô ngứa; người mẹ đến kể với tôi. Tôi hỏi năm sinh, đáp Nhâm Tuất. (Tác giả xét nhà và mộ không thấy phạm; mấy năm sau người mẹ lại hỏi. Tác giả hỏi lúc sinh cô ở đâu; người mẹ kể giếng trời hôm nay là nhà chính ngày trước, chái phải hôm nay là buồng ngủ ngày trước.) Người mẹ chợt hiểu ra: chỗ làm bếp hôm nay chính là chỗ sinh nở ngày ấy. Tôi nói: đó là phương bản mệnh của cô. Kinh Dịch nói Càn là đầu; đốt lửa ở phương Tuất Càn tức là đốt đầu người tuổi Tuất, cho nên khô ngứa không dứt. Chọn ngày dời bếp, đặt một chum nước vĩnh viễn ở chỗ ấy; từ đó đầu không còn khô ngứa nữa.

Giảng: Án này hay ở cách tác giả truy tìm: xét nhà, xét mộ không thấy; không vội phán, mấy năm sau hỏi lại tận gốc là cô sinh ra ở đâu. Nhà toạ Cấn hướng Khôn, bếp nằm ở phương Tuất Càn, đúng chỗ phòng sinh cũ. Cách sửa cũng hiền: dời bếp, đào đất dưới bếp, đổ nước rồi lấp phẳng, đặt chum nước cố định. Đọc theo hình pháp hôm nay, có thể thấy thêm một điều: bếp lò đốt củi đặt sát chỗ ngủ, khói và hơi nóng nhiều năm thì người trong nhà dễ bị khô da, ngứa ngáy; dời bếp đi là đỡ.
Đoạn án khép lại với lời của tác giả về chỗ phạm "không thấy được": không phải lúc nào nguyên nhân cũng ở chỗ hiện ra trước mắt. Bài học ấy người làm phong thuỷ hôm nay vẫn dùng: khảo sát phải hỏi cả lịch sử căn nhà, không chỉ nhìn hiện trạng.
Luận theo Phong Thuỷ Liên Hoa – 蓮花風水按語
Phần Cứu bệnh cổ án là chỗ Dương Trạch Đại Thành thuyết phục người đọc bằng chuyện thật có tên có tuổi. Phong Thuỷ Liên Hoa đọc các án ấy với hai con mắt. Con mắt thứ nhất thấy những gì người xưa quan sát đúng: hố phân, đất ẩm, cây mục, bếp lò sát buồng, rãnh dẫn gió là những thứ làm nhà và mộ bẩn, ẩm, xộc khí; dọn đi thì người trong nhà khoẻ hơn. Con mắt thứ hai thấy chỗ suy luận vượt quá: quy mọi bệnh ở đầu cho phương Càn là lối loại tượng, chưa từng được kiểm chứng.
Theo Thầy Vũ Giới (Phong Thuỷ Liên Hoa), "Hình pháp bất chân – lý khí vô dụng". Các án trên đều mở đầu bằng một lỗi hình cụ thể rồi mới tính sao; người học phải nhìn ra lỗi hình trước. Theo vận khí đồ ngũ vận lục khí Liên Hoa được Thầy Vũ Giới khôi phục, khí đọng là bệnh của nhà, khí sạch, thông là sức sống của nhà. Án Lý trưởng cô còn dạy thêm một điều Thầy Vũ Giới hay nhắc: khảo sát phải tìm đến gốc, "đi từ gốc sẽ thấu triệt cái ngọn".
Giới hạn phải nói thẳng: Phong Thuỷ Liên Hoa không chữa lở đầu, nhọt đầu, đau mắt hay bất kỳ bệnh nào. Các bệnh ấy phải khám và điều trị theo bác sĩ; phong thuỷ chỉ góp phần làm nơi ở sạch, khô, thoáng.

Tóm lại – 總結: Cứu bệnh cổ án mở đầu bằng ba án đời Tống làm gốc cho phép sửa phương trị bệnh, rồi hai bảng Sơ quái tượng và Hệ quái tượng ghép hai mươi bốn sơn với bộ phận cơ thể theo Thuyết quái. Nhóm Thông Càn quy các bệnh ở đầu cho phương Càn, Tuất, Hợi có hố phân, đất ẩm, cây mục, bếp lò, rãnh dẫn gió. Cách sửa là dọn bẩn, lấp đất sạch, dời bếp, chọn ngày. Phần quan sát còn dùng để làm nhà lành; phần chẩn bệnh theo quẻ là tư liệu cổ.
Bài trước: Dương Trạch Đại Thành (138): Tật chân, què, liệt, tiểu đường di tinh (sắp đăng).
Bài sau: Dương Trạch Đại Thành (140) 救病古案 · 通坤卦象: Khôn là bụng, giếng trời và đá lạ.
Nguồn: Dương Trạch Đại Thành, phần Tu Phương Khước Bệnh (修方卻病) quyển hạ, các mục 救病古案, 疏卦象, 係卦象, 通乾卦象, bản khắc Càn Long 6 (1741), tập 16, thuộc công cộng. Phần tính sao trong các án được tóm, không dịch đủ; các án có tai nạn, kiện tụng, người chết không kể chi tiết; niên hiệu trong án Trương Ngũ Lang bản khắc mờ nên không ghi. Phong Thuỷ Liên Hoa dịch và biên soạn theo bài giảng của Thầy Vũ Giới; lý pháp thì chia sẻ, thủ pháp phải dạy trực tiếp.
Công cụ Liên Hoa dùng kèm bài này – 蓮花工具
- La Kinh Liên Hoa: đo hai mươi bốn sơn để biết hố xí, bếp, rãnh nước nằm ở phương nào.
- Vẽ Mặt Bằng Liên Hoa: vẽ lại vị trí bếp, nhà xí, giếng trời so với phòng ngủ.
- Trạch Cát Liên Hoa: chọn ngày dời bếp, lấp hố, sửa nhà.
Bài liên quan – 相關文章
- Dương Trạch Đại Thành (1): tác giả, các bài tựa và mục lục bộ sách
- Huyền Cơ Phú: ứng nghiệm bệnh tật, quan lộc, khoa danh
- Hoàng Đế Trạch Kinh: nhà như thân người, sinh khí và tử khí
- Dương Trạch Đại Thành (140) 救病古案 · 通坤卦象: Khôn là bụng, giếng trời và đá lạ
Học bài bản cùng Thầy Vũ Giới – 隨師研習
Tra được bảng quái tượng là phần Thư; đứng trong một căn nhà mà hỏi đúng câu để tìm ra chỗ phạm, như án Lý trưởng cô, là phần Nhãn và Tâm, phải học trực tiếp. Xem Khoá học cao cấp Phong Thuỷ Sư Liên Hoa hoặc Khảo luận phong thuỷ – khôi phục nguyên lý gốc. Ghi danh, hỏi lịch khai giảng qua Zalo 0988 964 636 (Thầy Vũ Giới, TP.HCM).
Câu hỏi thường gặp – 常見問題
"Càn vi thủ" nghĩa là gì? – 乾為首
"Càn vi thủ" là câu trong chương Thuyết quái của Kinh Dịch, nghĩa là quẻ Càn tượng cho cái đầu. Dương Trạch Đại Thành dựa vào câu này để quy các bệnh ở đầu cho phương Càn, Tuất, Hợi của nhà và mộ.
Hố xí ở hướng tây bắc có xấu không? – 乾方廁
Sách cổ cho là xấu, ứng bệnh ở đầu. Theo hình pháp, nhà xí và hố phân ở phương nào cũng phải sạch, kín, thoát tốt, xa chỗ ngủ và bếp; đặt sai thì hôi ẩm, không riêng gì tây bắc.
Bếp đặt ở tây bắc có ảnh hưởng gì? – 乾方灶
Phái lý khí cổ kiêng "hoả thiêu thiên môn", tức lửa ở phương Càn. Án Lý trưởng cô trong Dương Trạch Đại Thành là một ví dụ. Phong Thuỷ Liên Hoa xét vị trí bếp theo hình cục cả nhà trước, không phán chung theo một phương.
Có nên dựa vào các án cổ để chữa bệnh không? – 古案
Không. Các án cổ là tư liệu lịch sử về nghề phong thuỷ, chỉ chép ca thành công. Người bệnh phải đi khám và điều trị theo bác sĩ; dọn sạch, sửa hình nhà chỉ là phần làm nơi ở lành thêm.








