💻 Phần mềm phong thuỷ · Phong Thuỷ Liên HoaPhần mềm phong thuỷ Vũ Giới Hợp LuậnLa kinh số · Bảng luận · Tính năng · Kho kiến thức — dùng ngay trên trình duyệt💻 Mở phần mềm Hợp Luận

Hiệp Kỷ Biện Phương Thư quyển 7 Nghĩa Lệ 5: giờ hoàng đạo, thiên ất quý nhân, quý đăng thiên môn

Thầy Vũ Giới — Phong Thuỷ Liên Hoa

Minh hoạ Hiệp Kỷ Biện Phương Thư quyển 7 Nghĩa Lệ 5: giờ hoàng đạo, thiên ất quý nhân, quý đăng thiên môn

Hiệp Kỷ Biện Phương Thư · Quyển 7 · Nghĩa Lệ 5
欽定協紀辨方書 · 卷七 · 義例五
Soạn theo lệnh vua Càn Long đời Thanh; Trang Thân vương Doãn Lộc (允祿) đứng đầu, cùng Hoằng Trú (弘晝), Trương Chiếu (張照), Mai Cốc Thành (梅瑴成), Hà Quốc Tông (何國宗) và các quan Khâm Thiên Giám
Bản gốc: Khâm Định Hiệp Kỷ Biện Phương Thư (欽定協紀辨方書), 36 quyển, tựa vua Càn Long năm thứ 6 (1741); đối chiếu bản chép trong Tứ Khố Toàn Thư.

Hiệp Kỷ Biện Phương Thư quyển 7 là phần Nghĩa Lệ 5 (義例五), chuyển từ thần của tháng sang thần của ngày và giờ. Quyển mở bằng mười hai thần hoàng đạo, hắc đạo (Thanh long, Minh đường, Kim quỹ…), rồi đến các quý nhân theo can ngày: thiên ất quý nhân, thiên quan quý nhân, phúc tinh quý nhân, hỷ thần, bát lộc; năm quan hệ giữa chi giờ và chi ngày (kiến, phá, hợp, hại, hình); và các giờ đặc biệt: tứ đại cát thời, quý đăng thiên môn, ngũ bất ngộ, cửu xú, tuần không, tiệt lộ không. Bài này dịch các đoạn chính, giảng ý và vẽ lại bảng.

Trả lời nhanh: Sách giải hoàng đạo, hắc đạo bằng cách đặt thiên cương lên nguyệt kiến (hay nhật kiến): mười hai thần ứng với mười hai chi cố định, sáu thần ở Tý, Mão, Ngọ, Dậu, Dần, Mùi là hoàng đạo; chữ "hoàng đạo" chỉ là tên khác của "cát", không phải đường đi của mặt trời. Thiên ất quý nhân: dương quý khởi Mùi đi thuận, âm quý khởi Sửu đi nghịch, sách sửa lại chỗ đời trước đảo ngược. Giờ tốt nhất trong ngày là quý đăng thiên môn (quý nhân ở Càn Hợi), cũng chính là "thần tàng sát một"; còn tuần không không phải lúc nào cũng hung: "hoả không thì phát, kim không thì kêu".

"Năm tốt không bằng tháng tốt, tháng tốt không bằng ngày tốt, ngày tốt không bằng giờ tốt." Thầy Vũ Giới nhắc: giờ là lớp nhỏ nhất, nhưng là lớp quyết định cuối cùng khi khởi công, nhập trạch, an táng.

Hình tháp đồng hồ nước thiên văn trong sách của Tô Tụng đời Tống
Hình tháp đồng hồ nước thiên văn trong sách của Tô Tụng đời Tống. Tranh: Tô Tụng, Wikimedia Commons, tranh công cộng.

Hoàng đạo và hắc đạo: mười hai thần từ Thanh long đến Câu trận – 黃道黑道

Mười hai thần theo thứ tự: Thanh long, Minh đường, Thiên hình, Chu tước, Kim quỹ, Thiên đức (sách đổi tên là Bảo quang), Bạch hổ, Ngọc đường, Thiên lao, Huyền vũ, Tư mệnh, Câu trận. Sáu thần Thanh long, Minh đường, Kim quỹ, Bảo quang, Ngọc đường, Tư mệnh là hoàng đạo; sáu thần còn lại là hắc đạo. Dùng cho chọn ngày thì khởi theo nguyệt kiến, chọn giờ thì khởi theo chi của ngày.

Nguyên văn – 原文

神樞經曰:青龍、明堂、金匱、天德、玉堂、司命,皆月內天黃道之神也,所值之日皆宜興眾務,不避太歲、將軍、月刑,一切凶惡自然避之。天刑、朱雀、白虎、天牢、玄武、勾陳者,月中黑道也,所理之方、所值之日皆不可興土功、營屋舍、移徙、遠行、嫁娶、出軍。

考原曰:……其法則寅申青龍起子,卯酉起寅,辰戌起辰,巳亥起午,子午起申,丑未起戌,順行十二辰。

按:……今按司命即是子,勾陳即是丑,青龍即是寅,明堂即是卯,天刑即是辰,朱雀即是巳,金匱即是午,天德即是未,白虎即是申,玉堂即是酉,天牢即是戌,玄武即是亥。其法以天罡加於建上,視各神所臨之辰,神吉則吉,神凶則凶。……天罡為北斗臨制四方之柄,故以加建。擇日則加月建,擇時則加日建,此神道之樞機也。

又此司命以下十二神,向以黃道黑道命之。今按黃道為日行躔度,無只以子午卯酉寅未為黃道之理;若黑道之說,蓋不見經傳。……然則此所為黃黑道云者,亦即吉凶之別名,而非有深義決矣。……查天德黃道又名天對、明星,又名寶光。天對名不雅馴,故取名寶光,以別於天德云。

Dịch: Thần Xu Kinh nói: Thanh long, Minh đường, Kim quỹ, Thiên đức, Ngọc đường, Tư mệnh đều là thần thiên hoàng đạo trong tháng; ngày chúng đứng đều nên làm mọi việc, không cần tránh thái tuế, tướng quân, nguyệt hình, mọi hung ác tự tránh. Thiên hình, Chu tước, Bạch hổ, Thiên lao, Huyền vũ, Câu trận là hắc đạo trong tháng; phương chúng cai quản, ngày chúng đứng đều không được động thổ, làm nhà, dời chỗ, đi xa, cưới gả, xuất quân.

Khảo Nguyên nói: … Phép là: kiến Dần, Thân thì Thanh long khởi ở Tý; Mão, Dậu khởi ở Dần; Thìn, Tuất khởi ở Thìn; Tị, Hợi khởi ở Ngọ; Tý, Ngọ khởi ở Thân; Sửu, Mùi khởi ở Tuất; đi thuận mười hai chi.

Lời xét: … Nay xét Tư mệnh chính là Tý, Câu trận chính là Sửu, Thanh long chính là Dần, Minh đường chính là Mão, Thiên hình chính là Thìn, Chu tước chính là Tị, Kim quỹ chính là Ngọ, Thiên đức chính là Mùi, Bạch hổ chính là Thân, Ngọc đường chính là Dậu, Thiên lao chính là Tuất, Huyền vũ chính là Hợi. Phép là đặt thiên cương lên kiến, xem mỗi thần đến chi nào: thần tốt thì tốt, thần xấu thì xấu. … Thiên cương là cán Bắc Đẩu cai chế bốn phương, nên đặt lên kiến. Chọn ngày thì đặt lên nguyệt kiến, chọn giờ thì đặt lên nhật kiến; đó là then chốt của đạo thần.

Lại nữa, mười hai thần từ Tư mệnh trở xuống, xưa nay gọi là hoàng đạo, hắc đạo. Nay xét hoàng đạo là đường mặt trời đi, không có lý chỉ lấy Tý Ngọ Mão Dậu Dần Mùi làm hoàng đạo; còn thuyết hắc đạo thì không thấy trong kinh truyện. … Vậy cái gọi là hoàng đạo, hắc đạo ở đây chỉ là tên khác của cát, hung, quyết không có nghĩa sâu xa gì. … Xét thiên đức hoàng đạo còn gọi là thiên đối, minh tinh, lại gọi là bảo quang. Tên thiên đối không nhã, nên lấy tên Bảo quang để phân biệt với thiên đức (của tháng).

Bảng hoàng đạo hắc đạo theo nguyệt kiến và nhật kiến
Sơ đồ: bảng hoàng đạo, hắc đạo theo mười hai nguyệt kiến (chọn ngày) hoặc mười hai chi ngày (chọn giờ). (Phong Thuỷ Liên Hoa vẽ lại)

Giảng: Đây là đoạn mà hầu như người xem ngày nào cũng dùng, nhưng ít ai biết lý do. Sách điểm qua ba cách giải cũ: Tào Chấn Khuê giải bằng nạp giáp và cung điện của "thiên hoàng" (Càn là chỗ vua, Tốn là Minh đường…), còn gọi Khảm, Ly là tiểu nhân, sách chê "hoang đường"; Thiệu Thái Cù ghép với mười hai trực, sách chỉ ra sáu dương sáu âm không thể khớp; Khảo Nguyên thì ngờ mà để đó. Sách tự giải bằng cách gắn mỗi thần vào một chi cố định, rồi "xoay" cả vòng bằng thiên cương.

Lý do mỗi chi được tên ấy cũng có căn cứ thiên văn: Tý là chỗ thiên cực, giữa Đẩu, nên là Tư mệnh; Dần là Nhiếp Đề Cách, mở đầu phương Đông Thương Long, nên là Thanh long; Mão là sao Phòng, Tâm, "Minh đường nơi thiên vương ban chính"; Thân là sao Sâm, Tây cung Bạch hổ; Tuất là Hà Khôi, ngục của trời. Hoàng đạo là bốn chính Tý Ngọ Mão Dậu cộng Dần (trời đất sinh vật) và Mùi (trời đất thành vật). Điều quan trọng nhất là câu kết: "hoàng đạo" chỉ là tên khác của "tốt", không liên quan đường hoàng đạo của mặt trời trong thiên văn.

Thiên ất quý nhân: vì sao dương quý khởi Mùi, âm quý khởi Sửu – 天乙貴人

Thiên ất quý nhân là "đầu của các cát thần", mỗi can ngày có hai quý nhân: dương quý dùng ban ngày, âm quý dùng ban đêm. Sách đối chiếu ba thuyết (Lễ Hải Tập, Tào Chấn Khuê, Thông Thư) rồi chốt chiều thuận nghịch.

Nguyên văn – 原文

通書云:郭景純以十干貴人為吉神之首,至靜而能制群動,至尊而能鎮飛浮。……天干之德未足為貴,而干德之合氣乃為貴也。先天坤卦在正北,陽貴起於先天之坤,故從子起甲,甲德在子,氣合於己,故己以子為陽貴,以次順行。……辰為天羅,貴人不居……戌為地網,貴人不居……。後天坤卦在西南,陰貴起於後天之坤,故從申起甲,甲德在申,氣合於己,故己以申為陰貴,以次逆行。

考原曰:曹氏與通書二說,各有意義。但曹氏則以陽為陰,以陰為陽。夫陽順陰逆,陽前陰後,自然之理也。當以起未而順者為陽,起丑而逆者為陰方是。按:貴人云者,干德合方之神也。何以不用干德而用其合?干德體也,合則其用也。……至其晝夜之分,則或以卯酉為限,或以日出入為限,今考其義,自當以日出入為定也。

Dịch: Thông Thư nói: Quách Cảnh Thuần (Quách Phác) cho quý nhân của mười can là đầu các cát thần, rất tĩnh mà chế được muôn động, rất tôn mà trấn được những gì bay nổi. … Đức của can chưa đủ làm quý; khí hợp của đức can mới là quý. Quẻ Khôn Tiên Thiên ở chính Bắc, dương quý khởi từ Khôn Tiên Thiên, nên khởi Giáp ở Tý; đức Giáp ở Tý, khí hợp với Kỷ, nên Kỷ lấy Tý làm dương quý, rồi theo thứ tự đi thuận. … Thìn là thiên la, quý nhân không ở … Tuất là địa võng, quý nhân không ở. … Quẻ Khôn Hậu Thiên ở Tây Nam, âm quý khởi từ Khôn Hậu Thiên, nên khởi Giáp ở Thân; đức Giáp ở Thân, khí hợp với Kỷ, nên Kỷ lấy Thân làm âm quý, rồi theo thứ tự đi nghịch.

Khảo Nguyên nói: thuyết của họ Tào và của Thông Thư đều có ý. Nhưng họ Tào lấy dương làm âm, lấy âm làm dương. Dương thuận âm nghịch, dương trước âm sau, là lẽ tự nhiên. Phải lấy khởi Mùi mà đi thuận là dương, khởi Sửu mà đi nghịch là âm mới đúng. Lời xét: quý nhân là thần ở phương hợp của đức can. Sao không dùng đức can mà dùng chỗ hợp của nó? Đức can là thể, hợp là dụng. … Còn chia ngày đêm, có người lấy Mão Dậu làm mốc, có người lấy mặt trời mọc lặn làm mốc; nay xét nghĩa thì phải lấy mặt trời mọc lặn.

Sơ đồ thiên ất quý nhân dương quý và âm quý của mười can
Sơ đồ: thiên ất quý nhân của mười can, dương quý (ngày) và âm quý (đêm). (Phong Thuỷ Liên Hoa vẽ lại)

Giảng: Cơ chế "hợp phương" khá đẹp: đặt mười can lần lượt lên các chi (bỏ Thìn, Tuất vì là thiên la địa võng, bỏ chỗ đối xung với khởi điểm), can nào đứng ở chi nào thì chi ấy là quý nhân của can hợp với nó. Giáp đứng ở Tý, Giáp hợp Kỷ, nên Kỷ có dương quý ở Tý. Kết quả dương quý: Giáp Mùi, Ất Thân, Bính Dậu, Đinh Hợi, Mậu Sửu, Kỷ Tý, Canh Sửu, Tân Dần, Nhâm Mão, Quý Tị. Âm quý: Giáp Sửu, Ất Tý, Bính Hợi, Đinh Dậu, Mậu Mùi, Kỷ Thân, Canh Mùi, Tân Ngọ, Nhâm Tị, Quý Mão.

Người học phong thuỷ Việt Nam quen câu "Giáp Mậu Canh ngưu dương", tức Giáp, Mậu, Canh có quý nhân ở Sửu (trâu) và Mùi (dê); câu ấy không nói cái nào ngày, cái nào đêm. Quyển 7 nói rõ: theo chiều "dương thuận âm nghịch" thì Giáp dương quý là Mùi, âm quý là Sửu; lối đời trước (họ Tào) đảo ngược, khiến "Giáp ngày quý ở Sửu". Sách cũng nói ranh giới ngày đêm theo giờ mặt trời mọc, lặn thật, không cứng theo giờ Mão, giờ Dậu.

Thiên quan, phúc tinh, hỷ thần và bát lộc – 天官、福星、喜神、八祿

Bốn loại quý nhân khác theo can ngày: thiên quan là chi chứa "quan" của can ngày; phúc tinh là giờ có can là thực thần của can ngày; hỷ thần là phương và giờ có can Bính theo ngũ hổ độn; bát lộc là giờ lộc của can ngày.

Nguyên văn – 原文

神煞起例:日隨干官星曰天官貴人。按:酉中有辛,甲之官也,故甲日酉;申中有庚,乙之官也,故乙日申……辰戌不取五鼠遁者,伏藏者為貴為官,顯露者為剋為伐也。

神煞起例:日干生時干曰福星貴人。按:……甲日寅時必為丙寅……皆本日日干之食神子孫,子孫為寶爻,故曰福星貴人也。

甲己日艮方寅時,乙庚日乾方戌時,丙辛日坤方申時,丁壬日離方午時,戊癸日巽方辰時。……考原曰:物以相見為喜。易傳曰相見乎離。離者南方之卦也,於五行為火,於十干為丙,喜神者見丙也。……按:喜神之義,考原得之。其日之方與其時並取利用,然亦須與其他神煞參論。如甲己之日得丙寅時固為喜神時矣,而在申日則為日破,又不得以其為喜神而用之也。

Dịch: Thần Sát Khởi Lệ: theo can ngày lấy sao quan gọi là thiên quan quý nhân. Lời xét: trong Dậu có Tân, là quan của Giáp, nên ngày Giáp ở Dậu; trong Thân có Canh, là quan của Ất, nên ngày Ất ở Thân … Không lấy theo ngũ thử độn vì cái ẩn tàng mới là quý, là quan; cái lộ ra là khắc, là phạt.

Thần Sát Khởi Lệ: can ngày sinh can giờ gọi là phúc tinh quý nhân. Lời xét: … ngày Giáp giờ Dần tất là Bính Dần … đều là thực thần, tử tôn của can ngày; tử tôn là hào báu, nên gọi là phúc tinh quý nhân.

Ngày Giáp Kỷ ở phương Cấn, giờ Dần; ngày Ất Canh ở phương Càn, giờ Tuất; ngày Bính Tân ở phương Khôn, giờ Thân; ngày Đinh Nhâm ở phương Ly, giờ Ngọ; ngày Mậu Quý ở phương Tốn, giờ Thìn. … Khảo Nguyên nói: vật lấy gặp nhau làm mừng. Kinh Dịch nói "gặp nhau ở Ly". Ly là quẻ phương Nam, ngũ hành là Hoả, mười can là Bính; hỷ thần là gặp Bính. … Lời xét: nghĩa hỷ thần, Khảo Nguyên nói đúng. Phương của ngày và giờ ấy đều lấy làm lợi, nhưng cũng phải tham với thần sát khác. Như ngày Giáp, Kỷ được giờ Bính Dần thì đúng là giờ hỷ thần, nhưng nếu ngày là ngày Thân thì giờ Dần là nhật phá, không thể vì là hỷ thần mà dùng.

Bảng cát thần hung thần theo can ngày
Sơ đồ: các cát thần và hung thần theo can ngày: quý nhân, lộc, thiên quan, phúc tinh, hỷ thần, ngũ bất ngộ, tiệt lộ không vong. (Phong Thuỷ Liên Hoa vẽ lại)

Giảng: Bốn quý nhân này đều có lý rõ. Thiên quan là chi tàng can khắc can ngày (quan tinh), nhưng lấy theo tàng can chứ không lấy theo ngũ thử độn, vì "ẩn tàng mới là quan, lộ ra là khắc phạt". Phúc tinh là thực thần (can ngày sinh ra), tức "con cháu"; trong bói Dịch hào tử tôn là hào phúc. Hỷ thần là chỗ gặp can Bính: ngày Giáp, Kỷ theo ngũ hổ độn khởi Bính Dần, Dần ở cung Cấn, nên hỷ thần ở Cấn, giờ Dần.

Hoa đào nở, tượng của hỷ thần và phúc tinh
Hoa đào nở, tượng của hỷ thần và phúc tinh. Ảnh: Hyunjung Kim, Wikimedia Commons, CC0.

Lời dặn đáng giữ là ví dụ ngày Thân: hỷ thần giờ Dần của ngày Giáp Thân lại đúng giờ nhật phá. Mọi quý nhân giờ đều phải xét cùng quan hệ chi giờ với chi ngày. Sách nói gọn ở mục kế: lấy chi ngày làm chủ, chi giờ là kiến, phá, hợp, hại hay hình của ngày; kiến, hợp thì tốt; phá, hình, hại thì xấu. Việc lớn, việc xa phải xét thêm quan hệ với năm, tháng; việc nhỏ, việc gần thì thôi.

Tứ đại cát thời và quý đăng thiên môn: giờ tốt nhất trong ngày – 四大吉時、貴登天門

Hai loại giờ này đều dùng phép "đặt nguyệt tướng lên giờ" của Lục Nhâm. Tứ đại cát thời là giờ mà bốn mộ Thìn Tuất Sửu Mùi rơi vào bốn quẻ góc. Quý đăng thiên môn là giờ mà quý nhân của can ngày đến Càn Hợi, cửa trời.

Nguyên văn – 原文

曆例曰:四大吉時,月將在四孟用甲丙庚壬時,月將在四仲用癸乙丁辛時,月將在四季用艮巽坤乾時。……按:辰戌丑未謂之四煞者,以其為五行之氣所終盡也;若臨長生之位,則是生生不已,循環無端,故謂之四煞沒時。……俗又以此為神藏煞沒時,則因煞沒二字而至譌謬。

通書曰:經云年之善不如月之善,月之善不如日之善,日之善不如時之善。貴人登天門乃時之最善者也。其法以月將加用時,晝用陽貴,夜用陰貴,以天乙貴人為主……故貴人臨乾亥登天門,則螣蛇臨壬子而落水,朱雀臨癸丑而鎩羽,六合臨艮寅而乘軒,勾陳臨甲卯而登陛,青龍臨乙辰而游海,天空臨巽巳而投匭,白虎臨丙午而燒身,太常臨丁未而登筵,玄武臨坤申而折足,太陰臨庚酉而回宮,天后臨辛戌而入帷。六吉將得地而六凶將斂威,故曰神藏煞沒。

按:貴登天門為選時第一義……故貴登天門即神藏煞沒,而非有二義也。一日只有一時,然貴分陰陽,又卯酉辰戌時兼占晝夜,故一日有兩時者;其或晝不得陽、夜不得陰,則又有一日不得一時者。

Dịch: Lịch Lệ nói: tứ đại cát thời, nguyệt tướng ở bốn chi mạnh thì dùng giờ Giáp, Bính, Canh, Nhâm; nguyệt tướng ở bốn chi trọng thì dùng giờ Quý, Ất, Đinh, Tân; nguyệt tướng ở bốn chi quý thì dùng giờ Cấn, Tốn, Khôn, Càn. … Lời xét: Thìn Tuất Sửu Mùi gọi là tứ sát vì đó là chỗ khí ngũ hành hết; nếu đến chỗ trường sinh thì là sinh sinh không dứt, xoay vòng không đầu mối, nên gọi là giờ tứ sát một (tứ sát chìm). … Tục lại gọi đó là giờ thần tàng sát một, vì hai chữ "sát một" mà sinh sai.

Thông Thư nói: kinh có câu năm tốt không bằng tháng tốt, tháng tốt không bằng ngày tốt, ngày tốt không bằng giờ tốt. Quý nhân lên cửa trời là giờ tốt nhất. Phép là đặt nguyệt tướng lên giờ dùng, ban ngày dùng dương quý, ban đêm dùng âm quý, lấy thiên ất quý nhân làm chủ… Quý nhân đến Càn Hợi là lên cửa trời; khi ấy Đằng xà đến Nhâm Tý mà rơi xuống nước, Chu tước đến Quý Sửu mà gãy cánh, Lục hợp đến Cấn Dần mà lên xe, Câu trận đến Giáp Mão mà lên thềm, Thanh long đến Ất Thìn mà ra biển, Thiên không đến Tốn Tị mà bỏ vào hòm thư, Bạch hổ đến Bính Ngọ mà tự đốt mình, Thái thường đến Đinh Mùi mà dự tiệc, Huyền vũ đến Khôn Thân mà gãy chân, Thái âm đến Canh Dậu mà về cung, Thiên hậu đến Tân Tuất mà vào màn. Sáu cát tướng được đất, sáu hung tướng thu uy, nên gọi là thần tàng sát một.

Lời xét: quý đăng thiên môn là nghĩa thứ nhất của chọn giờ … nên quý đăng thiên môn chính là thần tàng sát một, không phải hai nghĩa. Mỗi ngày chỉ có một giờ; nhưng quý nhân chia âm dương, các giờ Mão Dậu Thìn Tuất lại thuộc cả ngày lẫn đêm, nên có ngày được hai giờ; có ngày ban ngày không được dương quý, ban đêm không được âm quý, thì cả ngày không có giờ nào.

Sơ đồ quý đăng thiên môn và mười hai thiên tướng trên 24 sơn
Sơ đồ: quý nhân lên Càn Hợi và chỗ của mười một thiên tướng trên 24 sơn; sáu cát tướng được chỗ, sáu hung tướng bị chế. (Phong Thuỷ Liên Hoa vẽ lại)

Giảng: Đây là đoạn sách gỡ một mớ rối lớn. Lịch dân gian có ba tên: "tứ đại cát thời", "tứ sát một thời" và "thần tàng sát một". Sách chỉ ra: tứ đại cát thời và tứ sát một là một (bốn mộ chìm vào bốn chỗ trường sinh); còn thần tàng sát một thật ra là quý đăng thiên môn. Người chọn ngày không học Lục Nhâm nên lẫn hai thứ với nhau.

Nhật quỹ cổ ở Bắc Kinh, bóng kim chỉ giờ
Nhật quỹ cổ ở Bắc Kinh, bóng kim chỉ giờ. Ảnh: Sputnikcccp, Wikimedia Commons, CC BY-SA 3.0.

Hình ảnh mười hai thiên tướng ở sơ đồ cho thấy vì sao giờ này tốt: cát tướng nào cũng về đúng hành của mình (Lục hợp, Thanh long Mộc về Cấn Dần, Ất Thìn; Thái âm Kim về Canh Dậu; Thiên hậu Thuỷ về Tân Tuất…), còn hung tướng nào cũng bị khắc hoặc mất chỗ (Đằng xà, Chu tước là Hoả mà rơi vào Thuỷ; Bạch hổ là Kim mà gặp Bính Ngọ Hoả). Sách cũng dặn: muốn tính đúng phải dùng 24 giờ song sơn, Càn là bốn khắc đầu của giờ Hợi; nếu đặt Càn vào cuối giờ Tuất thì quý nhân rơi vào lưới, cả vòng đảo ngược. Sách còn lập sẵn bảng 720 khoá cho người dùng tra.

Ngũ bất ngộ và cửu xú: giờ và ngày tránh xuất hành – 五不遇、九醜

Ngũ bất ngộ là giờ có can (theo ngũ thử độn) khắc can ngày. Cửu xú là mười ngày có can Ất, Mậu, Kỷ, Tân, Nhâm gặp chi Tý, Ngọ, Mão, Dậu, chỉ thật là cửu xú khi đại cát (Sửu) đến trên chi ngày.

Nguyên văn – 原文

神煞起例:五不遇時,干剋日干也。按:五不遇時以五鼠遁得本時所臨之干剋本日之干則為凶時,而遁甲隱公歌注則又以本時剋本日之支亦為五不遇。今考其義,不若神煞起例之善。……按:天干五行氣純,地支五行氣雜。如寅中有火,則遇土日有相生之理。五行之性逢生即生而見剋不剋,此天地之性也。

金匱經曰:乙者雷電始發之日,戊己者北辰下位之日,辛者萬物決斷之日,壬者三光不照之日;子午卯酉四仲之辰,日月之門,陰陽之界。五干臨此四辰,其日不可出軍、嫁娶、移徙、築室。……按:……乙戊己辛壬合子午卯酉為九,故曰九醜。曹震圭之說得之;必大吉臨日辰乃為九醜,指掌賦注得之。若其九醜之義,則皆支離牽強,無足取也。

Dịch: Thần Sát Khởi Lệ: giờ ngũ bất ngộ là can giờ khắc can ngày. Lời xét: giờ ngũ bất ngộ là theo ngũ thử độn, can của giờ khắc can của ngày thì là giờ hung; lời chú bài ca Độn Giáp Ẩn Công lại cho cả chi giờ khắc chi ngày cũng là ngũ bất ngộ. Nay xét nghĩa, không bằng Thần Sát Khởi Lệ. … Lời xét: ngũ hành của thiên can khí thuần, ngũ hành của địa chi khí tạp. Như trong Dần có Hoả, gặp ngày Thổ có lý tương sinh. Tính ngũ hành gặp sinh thì sinh, thấy khắc mà không khắc; đó là tính của trời đất.

Kim Quỹ Kinh nói: Ất là ngày sấm chớp bắt đầu phát, Mậu Kỷ là ngày Bắc Thần xuống ngôi, Tân là ngày muôn vật bị quyết đoán, Nhâm là ngày ba ánh sáng không chiếu; Tý Ngọ Mão Dậu là bốn chi trọng, cửa của mặt trời mặt trăng, ranh giới âm dương. Năm can đến bốn chi này, ngày ấy không được xuất quân, cưới gả, dời chỗ, xây nhà. … Lời xét: … Ất Mậu Kỷ Tân Nhâm hợp với Tý Ngọ Mão Dậu là chín, nên gọi cửu xú. Thuyết của Tào Chấn Khuê đúng ở chỗ này; phải đại cát đến trên chi ngày mới là cửu xú, chú của Chỉ Chưởng Phú nói đúng. Còn lời giải nghĩa "xú" thì đều rời rạc gượng ép, không đáng lấy.

Đường cổ Trà Mã qua một làng Vân Nam, lối của người xuất hành
Đường cổ Trà Mã qua một làng Vân Nam, lối của người xuất hành. Ảnh: Xin, Wikimedia Commons, CC BY-SA 4.0.

Giảng: Ngũ bất ngộ dễ tính: ngày Giáp, ngũ thử độn khởi Giáp Tý, đếm tới can Canh (khắc Giáp) là giờ Canh Ngọ. Mười can ngày cho mười giờ: Giáp Canh Ngọ, Ất Tân Tị, Bính Nhâm Thìn, Đinh Quý Mão, Mậu Giáp Dần, Kỷ Ất Sửu, Canh Bính Tý, Tân Đinh Dậu, Nhâm Mậu Thân, Quý Kỷ Mùi (bảng ở mục trên). Sách bác lối thêm "chi khắc chi" vì chi chứa nhiều khí: Dần có Hoả tàng, gặp ngày Thổ là sinh chứ không phải khắc.

Cửu xú thì sách thu hẹp mạnh: không phải mười ngày ấy đều xấu, mà chỉ giờ nào đặt nguyệt tướng lên mà đại cát (Sửu) đến đúng trên chi ngày mới là cửu xú. Trong 720 khoá chỉ có 120 giờ là cửu xú thật. Đây là phép của Lục Nhâm; người không học Nhâm mà gạch bỏ cả ngày là quá tay.

Tuần không và tiệt lộ không: hai loại không vong của giờ – 旬中空亡、截路空亡

Tuần không là hai chi không có can trong một tuần mười ngày. Tiệt lộ không là giờ có can Nhâm, Quý theo ngũ thử độn. Sách giữ cả hai nhưng bác các lối kiêng thêm.

Nguyên văn – 原文

考原曰:十日為旬,以十干配十二支,自甲至癸而止,餘二辰天干不及,故為空亡。……按:劉歆七略有風后孤虛二十卷,今其書亡矣。古人以旬空為虛,其對為孤。……兵法曰:背孤擊虛,一女可敵十夫。又按:……空亡固不利矣,然猶有火空則發、金空則鳴之義,隨五行之性與所遇之事以為斷,未可盡以為凶。況又從空亡而論日祿……謂之祿陷空亡……豈非騎驢覓驢之誚耶!

曆例曰:截路空亡者,甲己日申酉時,乙庚日午未時,丙辛日辰巳時,丁壬日寅卯時,戊癸日子丑戌亥時。考原曰:截路空亡遇壬癸也,行路而遇水則不可行也。……按:……蓋由奇門最重丙丁,故忌壬癸剋之也。若以行路遇水為截,則方之舟之可矣,何截之有?

Dịch: Khảo Nguyên nói: mười ngày là một tuần, lấy mười can phối mười hai chi, từ Giáp tới Quý thì hết, còn hai chi thiên can không tới, nên là không vong. … Lời xét: Thất Lược của Lưu Hâm có sách Phong Hậu Cô Hư hai mươi quyển, nay đã mất. Người xưa lấy tuần không làm "hư", chỗ đối xung là "cô". … Binh pháp nói: tựa lưng vào cô, đánh vào hư, một người con gái địch được mười người đàn ông. Lại xét: … không vong vốn bất lợi, nhưng vẫn có nghĩa "hoả không thì phát, kim không thì kêu", tuỳ tính ngũ hành và việc gặp phải mà đoán, không thể đều cho là hung. Huống chi lại từ không vong mà luận lộc của ngày … gọi là "lộc hãm không vong" … chẳng phải bị chê là cưỡi lừa đi tìm lừa sao!

Lịch Lệ nói: tiệt lộ không vong là ngày Giáp Kỷ giờ Thân Dậu, ngày Ất Canh giờ Ngọ Mùi, ngày Bính Tân giờ Thìn Tị, ngày Đinh Nhâm giờ Dần Mão, ngày Mậu Quý giờ Tý Sửu Tuất Hợi. Khảo Nguyên nói: tiệt lộ không vong là gặp Nhâm Quý; đi đường gặp nước thì không đi được. … Lời xét: … là vì Kỳ Môn coi trọng nhất Bính Đinh nên kỵ Nhâm Quý khắc nó. Nếu cho đi đường gặp nước là bị chặn, thì đóng bè, đi thuyền là được, chặn gì đâu?

Bảng sáu tuần Giáp và tuần không
Sơ đồ: sáu tuần Giáp và hai chi tuần không của mỗi tuần. (Phong Thuỷ Liên Hoa vẽ lại)

Giảng: Tuần Giáp Tý không ở Tuất Hợi, tuần Giáp Tuất không ở Thân Dậu, tuần Giáp Thân không ở Ngọ Mùi, tuần Giáp Ngọ không ở Thìn Tị, tuần Giáp Thìn không ở Dần Mão, tuần Giáp Dần không ở Tý Sửu. Phép "cô hư" của binh gia dùng chính điều này: đánh vào chỗ hư, tựa lưng vào chỗ cô.

Lầu chuông chùa Thiên Mụ ở Huế, tượng kim không thì kêu
Lầu chuông chùa Thiên Mụ ở Huế, tượng kim không thì kêu. Ảnh: David McKelvey, Wikimedia Commons, CC BY 2.0.

Hai lời bác của sách rất đáng nhớ. Thứ nhất, "lộc hãm không vong": ngày Giáp Thìn giờ Dần đã là giờ lộc của Giáp, lại bảo vì Dần là tuần không nên "vô lộc", sách gọi là "cưỡi lừa đi tìm lừa"; huống hồ ngày Bính, Đinh trong tuần ấy lại kiêng "lộc của người khác" thì càng vô lý. Thứ hai, tiệt lộ không: lý thật là Kỳ Môn trọng Bính Đinh nên kỵ Nhâm Quý; còn lối giải "đi đường gặp nước" thì sách bảo cứ đi thuyền.

Luận theo Phong Thuỷ Liên Hoa – 蓮花風水按語

Quyển 7 là quyển chọn giờ. Ở thực tế, giờ là lớp cuối cùng: năm, tháng, ngày đã chọn xong mới chọn giờ. Đọc quyển này, ta thấy các quan soạn sách rất chặt: mọi giờ tốt đều phải xét chi giờ với chi ngày, mọi phép mượn từ Lục Nhâm, Kỳ Môn phải tính đúng như Lục Nhâm, Kỳ Môn.

Mặt trời lặn trên đồng bằng sông Cửu Long, giờ chia ngày đêm
Mặt trời lặn trên đồng bằng sông Cửu Long, giờ chia ngày đêm. Ảnh: McKay Savage, Wikimedia Commons, CC BY 2.0.

Phong Thuỷ Liên Hoa dùng quyển này theo mấy nguyên tắc:

  • Hoàng đạo là tên của cát. Dùng bảng thiên cương gia kiến, nhưng không thần thánh hoá; giờ hoàng đạo mà gặp nhật phá vẫn bỏ.
  • Quý nhân theo bảng sách chốt. Dương quý khởi Mùi thuận, âm quý khởi Sửu nghịch; ngày đêm theo giờ mặt trời mọc lặn tại chỗ làm việc.
  • Quý đăng thiên môn là giờ ưu tiên. Tính bằng nguyệt tướng theo trung khí và 24 giờ song sơn.
  • Không vong xét theo hành. Hoả không thì phát, kim không thì kêu; không gạch bỏ cả ngày vì "lộc hãm".

Còn cách phối giờ quý nhân với toạ sơn, với tuổi gia chủ và với thời điểm hạ huyệt, nhập trạch trong một quẻ giờ cụ thể là thủ pháp, phải dạy trực tiếp.

Những hiểu lầm thường gặp về giờ hoàng đạo và quý nhân

Quyển 7 là quyển mà lịch vạn niên chép nhiều nhất, nên cũng nhiều chỗ hiểu sai nhất.

Đồng hồ treo tường, giờ trong đời thường
Đồng hồ treo tường, giờ trong đời thường. Ảnh: Fitrah 9131, Wikimedia Commons, CC BY 4.0.
  • "Giờ hoàng đạo là giờ mặt trời đi trên hoàng đạo." Sách nói hoàng đạo ở đây chỉ là tên khác của cát, không liên quan đường đi của mặt trời.
  • "Giáp có quý nhân ban ngày ở Sửu." Theo sách, Giáp dương quý (ngày) ở Mùi, âm quý (đêm) ở Sửu; lối kia là đảo âm dương.
  • "Tứ đại cát thời là thần tàng sát một." Sách tách rõ: tứ đại cát thời là tứ sát một; thần tàng sát một là quý đăng thiên môn.
  • "Giờ tuần không là giờ chết." Sách nói không vong phải xét theo hành và việc; hoả không thì phát, kim không thì kêu.
  • "Giờ hỷ thần thì cứ dùng." Sách dặn phải xét cùng nhật phá; hỷ thần giờ Dần của ngày Thân vẫn là giờ phá.

Ghi nhớ nhanh quyển 7:

ThầnMột câu để nhớ
Hoàng đạoTư mệnh Tý, Thanh long Dần, Minh đường Mão, Kim quỹ Ngọ, Bảo quang Mùi, Ngọc đường Dậu, xoay bằng thiên cương gia kiến
Khởi Thanh longDần Thân Tý; Mão Dậu Dần; Thìn Tuất Thìn; Tị Hợi Ngọ; Tý Ngọ Thân; Sửu Mùi Tuất
Thiên ất quý nhânDương quý khởi Mùi thuận, âm quý khởi Sửu nghịch; không đến Thìn Tuất
Thiên quanChi tàng can khắc can ngày (quan tinh)
Phúc tinhGiờ có can là thực thần của can ngày
Hỷ thầnChỗ gặp can Bính: Giáp Kỷ Cấn, Ất Canh Càn, Bính Tân Khôn, Đinh Nhâm Ly, Mậu Quý Tốn
Quý đăng thiên mônQuý nhân đến Càn Hợi; chính là thần tàng sát một
Ngũ bất ngộCan giờ khắc can ngày theo ngũ thử độn
Tuần khôngHai chi không có can trong tuần; xét theo hành, không phải đều hung

Nguồn: Khâm Định Hiệp Kỷ Biện Phương Thư (欽定協紀辨方書), quyển 7 "Nghĩa Lệ 5", bản chép trong Tứ Khố Toàn Thư. Bài trích các đoạn chính; lời Tào Chấn Khuê giải hoàng đạo bằng cung điện thiên hoàng, lời Thiệu Thái Cù ghép với kiến trừ và trường sinh, các căn cứ Xuân Thu Vĩ thư cho từng chi, Lễ Hải Tập về quý nhân, bảng 720 khoá quý đăng thiên môn và cửu xú chỉ tóm ý. Hiệu đính: bản chép lẫn 己 (Kỷ) với 巳 (Tị) ở nhiều chỗ như "甲巳日", "巳加未", "氣合於巳"; bài sửa theo văn mạch. Chữ dị thể 隂, 㑹, 夘, 徳, 厯, 歴, 嵗, 寳, 黒, 攷, 䑕, 𨼆, 叅, 竒 đổi thành 陰, 會, 卯, 德, 曆, 歷, 歲, 寶, 黑, 考, 鼠, 隱, 參, 奇. Sơ đồ vẽ lại bởi Phong Thuỷ Liên Hoa. Phong Thuỷ Liên Hoa biên soạn.

Bài trước: Hiệp Kỷ Biện Phương Thư quyển 6 Nghĩa Lệ 4
Bài sau: Hiệp Kỷ Biện Phương Thư quyển 8 Nghĩa Lệ 6

Công cụ Liên Hoa dùng kèm bài này

Bài liên quan

Học bài bản cùng Thầy Vũ Giới – 隨師研習

Muốn chọn giờ quý đăng thiên môn, giờ hoàng đạo đúng phép gốc cho khởi công, nhập trạch, hạ huyệt, kết hợp hình thế long huyệt, các bạn ghi danh, hỏi lịch khai giảng qua Zalo 0988 964 636 (Thầy Vũ Giới, TP.HCM).

Câu hỏi thường gặp – 常見問題

Quyển 7 Hiệp Kỷ Biện Phương Thư nói về gì? – 卷七論何事?

Quyển 7 là Nghĩa Lệ 5, giải các thần theo ngày và giờ: hoàng đạo, hắc đạo, thiên ất quý nhân, thiên quan, phúc tinh, hỷ thần, bát lộc, kiến phá hợp hại hình của giờ, tứ đại cát thời, quý đăng thiên môn, ngũ bất ngộ, cửu xú, tuần không và tiệt lộ không.

Cách tính giờ hoàng đạo theo sách? – 黃道時如何起?

Lấy chi của ngày: ngày Dần, Thân thì Thanh long ở giờ Tý; Mão, Dậu ở giờ Dần; Thìn, Tuất ở giờ Thìn; Tị, Hợi ở giờ Ngọ; Tý, Ngọ ở giờ Thân; Sửu, Mùi ở giờ Tuất; rồi đếm thuận. Giờ Thanh long, Minh đường, Kim quỹ, Bảo quang, Ngọc đường, Tư mệnh là hoàng đạo.

Thiên ất quý nhân ngày Giáp ở đâu? – 甲日天乙貴人何在?

Theo sách, ngày Giáp dương quý (ban ngày) ở Mùi, âm quý (ban đêm) ở Sửu. Ngày đêm chia theo giờ mặt trời mọc lặn thật.

Quý đăng thiên môn là gì? – 何謂貴登天門?

Là giờ mà khi đặt nguyệt tướng lên giờ, thiên ất quý nhân của can ngày đến Càn Hợi (cửa trời). Khi ấy sáu cát tướng được chỗ, sáu hung tướng bị chế, nên cũng gọi là thần tàng sát một; sách gọi là nghĩa thứ nhất của chọn giờ.

Giờ tuần không có phải tránh hết không? – 旬空時皆忌否?

Không. Sách nói không vong tuy bất lợi, nhưng "hoả không thì phát, kim không thì kêu", phải xét hành và việc mà đoán; lối "lộc hãm không vong" thì sách bác là vô lý.

Từ khoá: ["hiệp kỷ biện phương thư" · "giờ hoàng đạo" · "thiên ất quý nhân" · "quý đăng thiên môn" · "thần tàng sát một" · "ngũ bất ngộ" · "tuần không" · "chọn giờ phong thủy"]

Bài viết liên quan

Có thể quý vị quan tâm

Đi tiếp

Khoá học liên quan, app áp dụng, bài học thuật cùng chủ đề và quà tài liệu.

Bình luận

để gửi bình luận.

  • Đang tải bình luận…