💻 Phần mềm phong thuỷ · Phong Thuỷ Liên HoaPhần mềm phong thuỷ Vũ Giới Hợp LuậnLa kinh số · Bảng luận · Tính năng · Kho kiến thức — dùng ngay trên trình duyệt💻 Mở phần mềm Hợp Luận

Hiệp Kỷ Biện Phương Thư quyển 9 Lập Thành: bảng tổng thần sát năm, tháng, ngày, giờ

Thầy Vũ Giới — Phong Thuỷ Liên Hoa

Minh hoạ Hiệp Kỷ Biện Phương Thư quyển 9 Lập Thành: bảng tổng thần sát năm, tháng, ngày, giờ

Hiệp Kỷ Biện Phương Thư · Quyển 9 · Lập Thành
欽定協紀辨方書 · 卷九 · 立成
Soạn theo lệnh vua Càn Long đời Thanh; Trang Thân vương Doãn Lộc (允祿) đứng đầu, cùng Hoằng Trú (弘晝), Trương Chiếu (張照), Mai Cốc Thành (梅瑴成), Hà Quốc Tông (何國宗) và các quan Khâm Thiên Giám
Bản gốc: Khâm Định Hiệp Kỷ Biện Phương Thư (欽定協紀辨方書), 36 quyển, tựa vua Càn Long năm thứ 6 (1741); đối chiếu bản chép trong Tứ Khố Toàn Thư.

Hiệp Kỷ Biện Phương Thư quyển 9 là quyển Lập Thành (立成), nghĩa là "bảng lập sẵn". Sau sáu quyển Nghĩa Lệ giải từng thần một, quyển 9 gom tất cả thần sát của năm, tháng, ngày, giờ vào bảng, xếp theo cách khởi: thần nào cùng một lệ khởi thì đứng chung một nhóm. Phần thần ngày có các bảng can chi cố định (thiên ân, minh phệ, bảo nghĩa chế phạt chuyên, bát chuyên, vô lộc…), bảng theo năm (thượng sóc), theo tháng (trường tinh, đoản tinh), theo ngày sóc (phản chi) và theo tiết khí (tứ ly, tứ tuyệt, khí vãng vong). Bài này dịch lời tựa của quyển, giới thiệu cách phân loại và vẽ lại các bảng ngày.

Trả lời nhanh: Quyển 9 không thêm thần mới mà xếp lại mọi thần đã giải ở quyển 3 đến 8 thành bảng, chia thần năm 10 loại, thần tháng 24 loại, thần ngày 5 loại, thần giờ 5 loại theo cách khởi. Mục đích, theo lời sách, là để "lệ càng rõ mà nghĩa cũng theo đó mà biết": nhìn một thần ở nhóm nào là biết nó sinh ra từ đâu. Bảng ngày cho thấy sáu mươi Giáp Tý chia đều 12 ngày bảo, 12 nghĩa, 12 chế, 12 phạt, 12 chuyên. Đây là quyển để tra, đọc kèm sáu quyển Nghĩa Lệ để hiểu.

"Theo loại mà xếp, lệ càng rõ thì nghĩa cũng tự hiện." Thầy Vũ Giới nhắc: thuộc bảng là để dùng nhanh, nhưng hiểu cách khởi mới không bị bảng sai đánh lừa.

Tranh Mặc Tỉnh thảo đường tiêu hạ của Ngô Lịch đời Thanh, thư phòng giữa núi sông
Tranh Mặc Tỉnh thảo đường tiêu hạ của Ngô Lịch đời Thanh, thư phòng giữa núi sông. Tranh: Ngô Lịch, Wikimedia Commons, CC0.

Lập Thành là gì, vì sao sách cần một quyển bảng tổng – 立成

Lập Thành là cách gọi xưa của bảng tra lập sẵn trong sách lịch. Quyển 9 đứng ngay sau sáu quyển Nghĩa Lệ để người đọc có một chỗ nhìn toàn cảnh: thần nào thuộc năm, tháng, ngày hay giờ, khởi bằng lệ gì.

Nguyên văn – 原文

神煞之所由起,義例備矣。然各為一篇,不能一覽而盡其條理。且年神方位,通書、時憲書取用各有不同;而月家吉凶神又合建除、叢辰諸家,以輕重為次第,則義例猶未盡焉。今將時憲書及月表所用吉凶神另編立成,入萬年書外,而合通書、萬年書歲月日時吉凶神煞彙列成表,各分起例,以類相從,庶其例益明,而其義亦從可知也。作立成。

Dịch: Chỗ khởi của các thần sát, nghĩa lệ đã đủ. Nhưng mỗi thần một thiên, không thể nhìn một lần mà thấy hết mạch lạc. Lại phương vị thần năm thì Thông Thư và Thời Hiến Thư lấy dùng mỗi nơi một khác; còn các thần cát hung của tháng lại hợp cả các nhà Kiến Trừ, Tùng Thần, xếp thứ tự theo nặng nhẹ, thì nghĩa lệ vẫn chưa hết. Nay đem các thần cát hung mà Thời Hiến Thư và bảng tháng dùng, biên riêng thành Lập Thành, ngoài Vạn Niên Thư, rồi hợp các thần sát cát hung năm tháng ngày giờ của Thông Thư và Vạn Niên Thư, gom lại thành bảng, mỗi thứ chia theo lệ khởi, theo loại mà xếp, mong cho lệ càng rõ mà nghĩa cũng theo đó mà biết được. Làm Lập Thành.

Sơ đồ bốn nhóm thần sát trong Lập Thành theo cách khởi
Sơ đồ: bốn nhóm thần sát trong Lập Thành và các loại cách khởi của mỗi nhóm. (Phong Thuỷ Liên Hoa vẽ lại)

Giảng: Lời tựa ngắn nhưng nói rõ ba lý do lập quyển 9. Thứ nhất, sáu quyển Nghĩa Lệ giải từng thần một, đọc xong vẫn khó thấy toàn cảnh. Thứ hai, các sách lịch đang dùng (Thông Thư của dân gian, Thời Hiến Thư của triều đình) lấy thần năm mỗi nơi một khác, cần một bảng chung để đối chiếu. Thứ ba, thần của tháng trộn từ nhiều nhà (Kiến Trừ, Tùng Thần…) và xếp theo nặng nhẹ, cần tách lại theo gốc.

Cách xếp "theo lệ khởi" chính là bài học lớn nhất của quyển: thần nào khởi từ tam hợp thì đứng chung với tam hợp, thần nào khởi từ nạp giáp thì đứng chung với nạp giáp. Người học nhìn bảng sẽ thấy, như đã thấy ở quyển 6, rằng hàng trăm tên thần thật ra chỉ đi theo vài chục lệ.

Thần năm: mười loại theo cách khởi – 年神

Thần năm được chia theo nguồn: theo can năm, theo can năm qua nạp giáp biến quẻ, theo phương thái tuế, theo chi năm đi thuận hoặc đi lùi, theo tam hợp chi năm, theo một phương, theo chi năm qua nạp giáp biến quẻ, theo tam nguyên và theo nạp âm năm.

Nguyên văn – 原文

年神從歲干起者;年神從歲干取納甲卦變者;年神隨歲方順行者;年神隨歲支順行者;年神隨歲支退行者;年神從歲支三合者;年神隨歲支順行一方者;年神從歲支取納甲卦變者;年神從三元起者;年神從歲納音起者。

Dịch: Thần năm khởi từ can năm; thần năm từ can năm lấy nạp giáp biến quẻ; thần năm theo phương thái tuế đi thuận; thần năm theo chi năm đi thuận; thần năm theo chi năm đi lùi; thần năm theo tam hợp của chi năm; thần năm theo chi năm đi thuận một phương; thần năm từ chi năm lấy nạp giáp biến quẻ; thần năm khởi từ tam nguyên; thần năm khởi từ nạp âm của năm.

Tôn Kinh các, nơi cất giữ sách kinh xếp theo loại
Tôn Kinh các, nơi cất giữ sách kinh xếp theo loại. Ảnh: Gisling, Wikimedia Commons, CC BY 3.0.

Giảng: Ghép với các quyển trước, có thể điền tên vào từng loại. Theo can năm: tuế đức, tuế đức hợp, tuế lộc, dương nhận, quý nhân (quyển 3, 8). Can năm qua nạp giáp biến quẻ: phù thiên không vong (quyển 8). Theo chi năm đi thuận: thái tuế và mười hai thần tứ lợi (quyển 8). Theo tam hợp: tam sát, đại sát, thiên quan phù, cứu thoái (quyển 3, 8). Chi năm qua nạp giáp biến quẻ: cái sơn hoàng đạo, độc hoả (quyển 8). Theo tam nguyên: cửu tinh năm (quyển 8). Theo nạp âm: các thần niên khắc sơn gia (giải ở các quyển sau).

Nhìn bảng theo loại giúp tránh lỗi "một thần tính theo hai hệ" mà quyển 8 đã cảnh báo ở âm phủ thái tuế: mỗi thần chỉ có một gốc, và bảng Lập Thành ghi rõ gốc ấy.

Thần tháng: hai mươi bốn loại theo cách khởi – 月神

Thần tháng nhiều nhất, chia 24 loại. Phần lớn đã giải ở quyển 4, 5, 6 (mười hai trực, thiên đức, nguyệt đức, tam hợp, lục hợp, nguyệt yếm…), một số ở quyển 8 (các thần bay cung theo tháng).

Nguyên văn – 原文

月神從歲干起者;月神從三元起者;月神從歲支起者;月神從八節九宮順逆行者;月神取月建三合者;月神隨四序者;月神隨建旺取墓辰者;月神隨月建三合逆行一方者;月神隨四序行三合者;月神隨四時行三合納甲者;月神隨月建行納甲六辰者;月神隨月建逆行一方者;月神隨月建三合順行一方者;月神隨孟仲季順行三支者;月神隨月建陰陽順行六辰者;月神隨月將逆行者;月神隨月建行陰陽六辰者;月神取月建生比者;月神從厭建起者。

Dịch: Thần tháng khởi từ can năm; thần tháng khởi từ tam nguyên; thần tháng khởi từ chi năm; thần tháng theo tám tiết cửu cung đi thuận nghịch; thần tháng lấy tam hợp của nguyệt kiến; thần tháng theo bốn mùa; thần tháng theo kiến vượng lấy chi mộ; thần tháng theo tam hợp nguyệt kiến đi nghịch một phương; thần tháng theo bốn mùa đi tam hợp; thần tháng theo bốn mùa đi tam hợp nạp giáp; thần tháng theo nguyệt kiến đi sáu chi nạp giáp; thần tháng theo nguyệt kiến đi nghịch một phương; thần tháng theo tam hợp nguyệt kiến đi thuận một phương; thần tháng theo mạnh trọng quý đi thuận ba chi; thần tháng theo âm dương nguyệt kiến đi thuận sáu chi; thần tháng theo nguyệt tướng đi nghịch; thần tháng theo nguyệt kiến đi sáu chi âm dương; thần tháng lấy sinh tỷ của nguyệt kiến; thần tháng khởi từ yếm và kiến.

Trăng tròn soi bóng nước, tượng của tháng
Trăng tròn soi bóng nước, tượng của tháng. Ảnh: Bessi, Wikimedia Commons, CC0.

Giảng: Bản chép còn lại liệt kê 19 tên loại (một số loại trong 24 đã gộp hay mất chữ khi chép). Đối chiếu với các quyển trước: "theo tam hợp nguyệt kiến" là tam hợp, lâm nhật, dịch mã, ngũ phú (quyển 6); "theo kiến vượng lấy mộ" là nguyệt sát; "theo bốn mùa đi tam hợp nạp giáp" là địa nang (quyển 6); "theo nguyệt kiến đi sáu chi nạp giáp" là dương đức, âm đức, binh cấm; "theo mạnh trọng quý đi thuận ba chi" là quy kỵ; "theo nguyệt tướng đi nghịch" là lục hợp, binh cát, thiên thương; "khởi từ yếm và kiến" là nguyệt yếm, thiên tặc (quyển 4, 6). "Theo tám tiết cửu cung đi thuận nghịch" là bát tiết tam kỳ; "khởi từ tam nguyên" là cửu tinh tháng (quyển 8).

Đọc danh sách này, ta thấy rõ một điều quyển 6 đã gợi: tam hợp, nạp giáp, nguyệt tướng, nguyệt yếm là bốn trục lớn sinh ra gần hết thần tháng.

Thần ngày theo can chi cố định: bảo, nghĩa, chế, phạt, chuyên và các ngày khác – 日神取一定干支者

Đây là loại thần ngày dễ tra nhất: ngày nào thì là ngày ấy, không đổi theo năm tháng. Bảng gồm thiên ân, ngũ hợp, trừ thần (ngũ ly), minh phệ, minh phệ đối, bảo, nghĩa, chế, chuyên, phạt, bát chuyên, xúc thuỷ long, vô lộc và trùng nhật.

Nguyên văn – 原文

天恩:甲子、乙丑、丙寅、丁卯、戊辰,己卯、庚辰、辛巳、壬午、癸未,己酉、庚戌、辛亥、壬子、癸丑。五合:寅卯。除神(五離):申酉。鳴吠:甲午、丙午、庚午、壬午、甲申、丙申、庚申、壬申、乙酉、丁酉、己酉、辛酉、癸酉。鳴吠對:丙子、庚子、壬子、甲寅、丙寅、庚寅、壬寅、乙卯、丁卯、辛卯、癸卯。

寶日:丁丑、丙戌、甲午、庚子、壬寅、癸卯、乙巳、丁未、戊申、己酉、辛亥、丙辰。義日:甲子、丙寅、丁卯、己巳、辛未、壬申、癸酉、乙亥、庚辰、辛丑、庚戌、戊午。制日:乙丑、甲戌、壬午、戊子、庚寅、辛卯、癸巳、乙未、丙申、丁酉、己亥、甲辰。專日:戊辰、己丑、戊戌、丙午、壬子、甲寅、乙卯、丁巳、己未、庚申、辛酉、癸亥。伐日:庚午、丙子、戊寅、己卯、辛巳、癸未、甲申、乙酉、丁亥、壬辰、癸丑、壬戌。

八專:甲寅、丁未、己未、庚申、癸丑。觸水龍:丙子、癸未、癸丑。無祿:甲辰、乙巳、丙申、丁亥、戊戌、己丑、庚辰、辛巳、壬申、癸亥。重日:巳亥。

Dịch: Thiên ân: Giáp Tý, Ất Sửu, Bính Dần, Đinh Mão, Mậu Thìn; Kỷ Mão, Canh Thìn, Tân Tị, Nhâm Ngọ, Quý Mùi; Kỷ Dậu, Canh Tuất, Tân Hợi, Nhâm Tý, Quý Sửu. Ngũ hợp: các ngày Dần, Mão. Trừ thần (ngũ ly): các ngày Thân, Dậu. Minh phệ: Giáp Ngọ, Bính Ngọ, Canh Ngọ, Nhâm Ngọ, Giáp Thân, Bính Thân, Canh Thân, Nhâm Thân, Ất Dậu, Đinh Dậu, Kỷ Dậu, Tân Dậu, Quý Dậu. Minh phệ đối: Bính Tý, Canh Tý, Nhâm Tý, Giáp Dần, Bính Dần, Canh Dần, Nhâm Dần, Ất Mão, Đinh Mão, Tân Mão, Quý Mão.

Ngày bảo: Đinh Sửu, Bính Tuất, Giáp Ngọ, Canh Tý, Nhâm Dần, Quý Mão, Ất Tị, Đinh Mùi, Mậu Thân, Kỷ Dậu, Tân Hợi, Bính Thìn. Ngày nghĩa: Giáp Tý, Bính Dần, Đinh Mão, Kỷ Tị, Tân Mùi, Nhâm Thân, Quý Dậu, Ất Hợi, Canh Thìn, Tân Sửu, Canh Tuất, Mậu Ngọ. Ngày chế: Ất Sửu, Giáp Tuất, Nhâm Ngọ, Mậu Tý, Canh Dần, Tân Mão, Quý Tị, Ất Mùi, Bính Thân, Đinh Dậu, Kỷ Hợi, Giáp Thìn. Ngày chuyên: Mậu Thìn, Kỷ Sửu, Mậu Tuất, Bính Ngọ, Nhâm Tý, Giáp Dần, Ất Mão, Đinh Tị, Kỷ Mùi, Canh Thân, Tân Dậu, Quý Hợi. Ngày phạt: Canh Ngọ, Bính Tý, Mậu Dần, Kỷ Mão, Tân Tị, Quý Mùi, Giáp Thân, Ất Dậu, Đinh Hợi, Nhâm Thìn, Quý Sửu, Nhâm Tuất.

Bát chuyên: Giáp Dần, Đinh Mùi, Kỷ Mùi, Canh Thân, Quý Sửu. Xúc thuỷ long: Bính Tý, Quý Mùi, Quý Sửu. Vô lộc: Giáp Thìn, Ất Tị, Bính Thân, Đinh Hợi, Mậu Tuất, Kỷ Sửu, Canh Thìn, Tân Tị, Nhâm Thân, Quý Hợi. Trùng nhật: các ngày Tị, Hợi.

Bảng sáu mươi Giáp Tý chia năm loại bảo nghĩa chế phạt chuyên
Sơ đồ: sáu mươi Giáp Tý chia năm loại bảo, nghĩa, chế, phạt, chuyên theo quan hệ ngũ hành giữa can và chi. (Phong Thuỷ Liên Hoa vẽ lại)

Giảng: Bảng bảo, nghĩa, chế, phạt, chuyên cho một kết quả đẹp: sáu mươi ngày chia đều mỗi loại mười hai ngày. Phong Thuỷ Liên Hoa đã kiểm lại cả năm danh sách theo quy tắc ở quyển 5 (bảo là can sinh chi, nghĩa là chi sinh can, chế là can khắc chi, phạt là chi khắc can, chuyên là cùng hành) và thấy khớp đủ 60 ngày. Người dùng chỉ cần nhớ quy tắc là tự suy ra, không cần thuộc bảng.

Các bảng còn lại đều đã giải ở quyển 5: thiên ân là ba đoạn năm ngày trong sáu mươi Giáp Tý; minh phệ 13 ngày dùng an táng, minh phệ đối 11 ngày dùng động thổ; vô lộc (thập ác đại bại) là mười ngày lộc rơi vào tuần không, nhưng phải xét "lấp đầy thì không còn không"; bát chuyên chỉ kỵ hành quân.

Thần ngày theo năm, tháng, ngày sóc và tiết khí – 日神按年、按月、按朔、按節氣

Bốn loại thần ngày còn lại không cố định theo can chi mà theo một mốc: theo can năm (thượng sóc), theo số ngày trong tháng (trường tinh, đoản tinh), theo chi ngày mùng 1 (phản chi), theo ngày giao tiết (tứ ly, tứ tuyệt, khí vãng vong).

Nguyên văn – 原文

日神按年取干支者。上朔:甲年癸亥,乙年己巳,丙年乙亥,丁年辛巳,戊年丁亥,己年癸巳,庚年己亥,辛年乙巳,壬年辛亥,癸年丁巳。

日神按月取日數者。長星:正月七日,二月四日,三月一日,四月九日,五月十五日,六月十日,七月八日,八月二日、五日,九月三日、四日,十月一日,十一月十二日,十二月九日。短星:正月二十一日,二月十九日,三月十六日,四月二十五日,五月二十五日,六月二十日,七月二十二日,八月十八日、十九日,九月十六日、十七日,十月十四日,十一月二十二日,十二月二十五日。

日神按月朔取日數者。反支:子丑朔六日,寅卯朔五日,辰巳朔四日,午未朔三日,申酉朔二日,戌亥朔一日。

日神按節氣取日數者。四離:冬至、夏至、春分、秋分各前一日。四絕:立春、立夏、立秋、立冬各前一日。氣往亡:立春後七日,驚蟄後十四日……。

Dịch: Thần ngày theo năm lấy can chi. Thượng sóc: năm Giáp ngày Quý Hợi, năm Ất ngày Kỷ Tị, năm Bính ngày Ất Hợi, năm Đinh ngày Tân Tị, năm Mậu ngày Đinh Hợi, năm Kỷ ngày Quý Tị, năm Canh ngày Kỷ Hợi, năm Tân ngày Ất Tị, năm Nhâm ngày Tân Hợi, năm Quý ngày Đinh Tị.

Thần ngày theo tháng lấy số ngày. Trường tinh: tháng Giêng ngày 7, tháng Hai ngày 4, tháng Ba ngày 1, tháng Tư ngày 9, tháng Năm ngày 15, tháng Sáu ngày 10, tháng Bảy ngày 8, tháng Tám ngày 2 và 5, tháng Chín ngày 3 và 4, tháng Mười ngày 1, tháng Một ngày 12, tháng Chạp ngày 9. Đoản tinh: tháng Giêng ngày 21, tháng Hai ngày 19, tháng Ba ngày 16, tháng Tư ngày 25, tháng Năm ngày 25, tháng Sáu ngày 20, tháng Bảy ngày 22, tháng Tám ngày 18 và 19, tháng Chín ngày 16 và 17, tháng Mười ngày 14, tháng Một ngày 22, tháng Chạp ngày 25.

Thần ngày theo ngày sóc lấy số ngày. Phản chi: sóc Tý Sửu ngày mùng 6, sóc Dần Mão mùng 5, sóc Thìn Tị mùng 4, sóc Ngọ Mùi mùng 3, sóc Thân Dậu mùng 2, sóc Tuất Hợi mùng 1.

Thần ngày theo tiết khí lấy số ngày. Tứ ly: trước đông chí, hạ chí, xuân phân, thu phân một ngày. Tứ tuyệt: trước lập xuân, lập hạ, lập thu, lập đông một ngày. Khí vãng vong: sau lập xuân 7 ngày, sau kinh trập 14 ngày…

Bảng ngày trường tinh và đoản tinh theo mười hai tháng
Sơ đồ: ngày trường tinh và đoản tinh theo mười hai tháng âm lịch. (Phong Thuỷ Liên Hoa vẽ lại)

Giảng: Trường tinh và đoản tinh là hai thần chưa xuất hiện ở sáu quyển Nghĩa Lệ; quyển 9 chỉ chép bảng ngày mà không giải nghĩa, nên bài này cũng chỉ chép bảng, không tự thêm lời giải. Điểm dễ thấy là tháng Tám và tháng Chín mỗi loại có hai ngày, các tháng khác một ngày, và hai loại tính theo số ngày âm lịch chứ không theo can chi.

Bảng thượng sóc theo năm và phản chi theo ngày sóc
Sơ đồ: ngày thượng sóc theo can năm và ngày phản chi theo chi ngày mùng 1. (Phong Thuỷ Liên Hoa vẽ lại)

Thượng sóc và phản chi đã giải ở quyển 6: thượng sóc là ngày can chi cùng "hết" (năm dương rơi vào ngày Hợi, năm âm rơi vào ngày Tị); phản chi là ngày chi đi tới Hợi tính từ mùng 1. Riêng khí vãng vong, bảng ở quyển 9 ghi tiết cuối là "sau tiểu tuyết 30 ngày", trong khi quyển 6 ghi "sau tiểu hàn 30 ngày". Theo lệ của quyển 6 (mỗi mùa ba tiết, đông có lập đông, đại tuyết, tiểu hàn) thì phải là tiểu hàn; chữ "tuyết" ở quyển 9 có lẽ là chép nhầm.

Thần giờ: theo can ngày, chi ngày, nguyệt tướng và tuần – 時神

Thần giờ chia năm loại, tóm tắt toàn bộ quyển 7: theo can ngày (lộc, thiên ất quý nhân, hỷ thần, thiên quan, phúc tinh, ngũ bất ngộ, lộ không); theo chi ngày (kiến, hợp, mã, phá, hại, hình và mười hai thần hoàng đạo hắc đạo); theo nguyệt tướng (tứ đại cát thời); theo nguyệt tướng và can chi ngày (quý đăng thiên môn, cửu xú); theo tuần sáu Giáp (tuần không).

Nguyên văn – 原文

時神從日干起者:日祿、天乙貴人、喜神、天官貴人、福星貴人、五不遇時、路空。時神從日支起者:日建、日合、日馬、日破、日害、日刑、青龍、明堂、天刑、朱雀、金匱、寶光、白虎、玉堂、天牢、玄武、司命、勾陳。時神隨月將者:四大吉時。時神隨月將及日干支者:貴登天門時(甲日旦夕……癸日旦夕)、九醜(戊子日、戊午日、壬子日、壬午日、乙卯日、己卯日、辛卯日、乙酉日、己酉日、辛酉日)。時神隨日六旬者。

Dịch: Thần giờ khởi từ can ngày: lộc ngày, thiên ất quý nhân, hỷ thần, thiên quan quý nhân, phúc tinh quý nhân, giờ ngũ bất ngộ, lộ không. Thần giờ khởi từ chi ngày: nhật kiến, nhật hợp, nhật mã, nhật phá, nhật hại, nhật hình, Thanh long, Minh đường, Thiên hình, Chu tước, Kim quỹ, Bảo quang, Bạch hổ, Ngọc đường, Thiên lao, Huyền vũ, Tư mệnh, Câu trận. Thần giờ theo nguyệt tướng: tứ đại cát thời. Thần giờ theo nguyệt tướng và can chi ngày: giờ quý đăng thiên môn (ngày Giáp sáng chiều … ngày Quý sáng chiều), cửu xú (ngày Mậu Tý, Mậu Ngọ, Nhâm Tý, Nhâm Ngọ, Ất Mão, Kỷ Mão, Tân Mão, Ất Dậu, Kỷ Dậu, Tân Dậu). Thần giờ theo sáu tuần của ngày.

Nắng qua cửa sổ gỗ, giờ trong ngày
Nắng qua cửa sổ gỗ, giờ trong ngày. Ảnh: Clark Young, Wikimedia Commons, CC0.

Giảng: Trong bảng thần giờ, sách đã dùng tên Bảo quang thay cho "thiên đức hoàng đạo", đúng như lời quyết định ở quyển 7. Quý đăng thiên môn được chia "đán, tịch" (sáng, chiều) cho từng can ngày, tương ứng dương quý và âm quý; ngày Mậu và ngày Canh đứng chung một dòng vì có cùng quý nhân (Sửu, Mùi). Đây là chi tiết nhỏ nhưng xác nhận bảng quý nhân mà quyển 7 chốt.

Đọc bảng Lập Thành thế nào cho đúng

Bản chép trong Tứ Khố Toàn Thư giữ lại tên các loại và các bảng ngày; phần lớn các bảng năm, tháng dạng lưới (12 tháng × các thần) không còn ở dạng chữ trong bản số hoá. Tuy vậy, các bảng ấy đều suy lại được từ lệ khởi đã giải ở quyển 3 đến 8, như các sơ đồ trong loạt bài này đã làm.

Văn phòng tứ bảo: bút, mực, giấy, nghiên, việc tra cứu soạn lịch
Văn phòng tứ bảo: bút, mực, giấy, nghiên, việc tra cứu soạn lịch. Ảnh: ahen0barbus, Wikimedia Commons, CC BY-SA 3.0.

Cách dùng hợp lý là đi ba bước. Bước một: xác định việc cần chọn (động thổ, nhập trạch, an táng, cưới hỏi…). Bước hai: tra Lập Thành để biết ngày, giờ ấy có những thần nào. Bước ba: với mỗi thần quan trọng, mở lại quyển Nghĩa Lệ tương ứng để biết nó sinh từ lệ nào, sách đã sửa gì, kỵ việc gì. Chỉ tra mà không mở lại Nghĩa Lệ thì dễ rơi vào những lỗi sách đã bác: kiêng quy kỵ khi cưới, sợ tiểu nguyệt kiến, tin thông thiên khiếu đè được thái tuế.

Luận theo Phong Thuỷ Liên Hoa – 蓮花風水按語

Quyển 9 khép lại phần lý thuyết thần sát của Hiệp Kỷ Biện Phương Thư. Từ quyển 10 trở đi sách chuyển sang dụng sự: mỗi việc dùng thần nào, kỵ thần nào, và các bảng tháng chi tiết. Đứng ở quyển 9 nhìn lại, ta thấy cấu trúc của cả bộ: Bản Nguyên giải gốc (âm dương, ngũ hành, quẻ, tiết khí), Nghĩa Lệ giải từng thần, Lập Thành gom thần theo lệ.

Văn Miếu Hà Nội, nơi trọng sách vở
Văn Miếu Hà Nội, nơi trọng sách vở. Ảnh: Chuongvu, Wikimedia Commons, CC BY-SA 3.0.

Phong Thuỷ Liên Hoa dùng quyển này theo mấy nguyên tắc:

  • Tra theo loại, hiểu theo gốc. Bảng Lập Thành để tra nhanh; khi phân vân, mở lại quyển Nghĩa Lệ đúng chỗ.
  • Nhớ quy tắc hơn nhớ bảng. Bảo, nghĩa, chế, phạt, chuyên; tam hợp, nạp giáp, nguyệt tướng, nguyệt yếm; phi cung. Nắm quy tắc thì bảng sai cũng tự phát hiện.
  • Không tự thêm nghĩa. Thần nào sách chỉ chép bảng (như trường tinh, đoản tinh) thì dùng đúng bảng, không gán lời giải không có nguồn.
  • Ngày giờ đứng sau hình thế. Bảng nào cũng chỉ là lớp thời gian; long, huyệt, sa, thuỷ vẫn là gốc.

Còn cách lập một quẻ ngày giờ hoàn chỉnh từ các bảng, phối với toạ sơn và tuổi gia chủ, là thủ pháp, phải dạy trực tiếp.

Những hiểu lầm thường gặp về bảng tra ngày giờ

Lịch vạn niên ngày nay phần lớn là bảng Lập Thành chép lại, kèm những cách dùng sai.

Tượng mười hai con giáp ở Bảo tàng Thủ đô Bắc Kinh, gốc can chi của lịch
Tượng mười hai con giáp ở Bảo tàng Thủ đô Bắc Kinh, gốc can chi của lịch. Ảnh: 如沐西风, Wikimedia Commons, công cộng.
  • "Bảng trong lịch là đủ, không cần hiểu lý." Chính Hiệp Kỷ đã phát hiện nhiều bảng lưu truyền sai (thiên nguyện 13/24 chữ, địa nang 23/48 chữ); không hiểu lý thì không biết bảng sai.
  • "Ngày chuyên, ngày phạt là xấu với mọi việc." Theo quyển 5, ngày chuyên chỉ kỵ hành quân; mỗi loại phải xét theo việc.
  • "Càng nhiều cát thần càng tốt, bất kể nguồn." Nhiều thần cùng một gốc chỉ là một thần nhiều tên; Lập Thành xếp theo gốc để tránh đếm trùng.
  • "Trường tinh, đoản tinh có nghĩa như thế này thế kia." Quyển 9 chỉ chép bảng; lời giải ngoài sách cần xét nguồn trước khi tin.

Ghi nhớ nhanh quyển 9:

NhómMột câu để nhớ
Thần năm10 loại: can năm, chi năm, tam hợp, nạp giáp biến quẻ, tam nguyên, nạp âm
Thần tháng24 loại; bốn trục lớn là tam hợp, nạp giáp, nguyệt tướng, nguyệt yếm
Thần ngày cố địnhThiên ân, minh phệ, bảo nghĩa chế phạt chuyên (mỗi loại 12 ngày), bát chuyên, vô lộc
Thần ngày theo mốcThượng sóc theo năm, trường tinh đoản tinh theo tháng, phản chi theo sóc, tứ ly tứ tuyệt khí vãng vong theo tiết
Thần giờTheo can ngày, chi ngày, nguyệt tướng, nguyệt tướng với can chi ngày, tuần
Cách dùngTra Lập Thành, hiểu ở Nghĩa Lệ, quyết theo việc và hình thế

Nguồn: Khâm Định Hiệp Kỷ Biện Phương Thư (欽定協紀辨方書), quyển 9 "Lập Thành", bản chép trong Tứ Khố Toàn Thư. Bản số hoá giữ lời tựa, tên các loại và các bảng ngày; các bảng lưới năm, tháng không còn ở dạng chữ, bài chỉ giới thiệu theo tên loại và đối chiếu với quyển 3 đến 8. Hiệu đính: bản chép lẫn 己 (Kỷ) với 巳 (Tị) ở chỗ "重日 己亥" (sửa thành 巳亥, Tị Hợi) và một số chỗ khác; khí vãng vong tiết cuối ghi "小雪" (tiểu tuyết), theo quyển 6 phải là "小寒" (tiểu hàn). Chữ dị thể 隂, 夘, 嵗, 寳, 彚, 専, 禄, 絶 đổi thành 陰, 卯, 歲, 寶, 彙, 專, 祿, 絕. Sơ đồ vẽ lại bởi Phong Thuỷ Liên Hoa. Phong Thuỷ Liên Hoa biên soạn.

Bài trước: Hiệp Kỷ Biện Phương Thư quyển 8 Nghĩa Lệ 6
Bài sau: Hiệp Kỷ Biện Phương Thư quyển 10 Nghi Kỵ

Công cụ Liên Hoa dùng kèm bài này

Bài liên quan

Học bài bản cùng Thầy Vũ Giới – 隨師研習

Muốn đọc được bảng Lập Thành, tự suy lại các thần từ lệ khởi và lập một quẻ ngày giờ hoàn chỉnh, kết hợp hình thế long huyệt, các bạn ghi danh, hỏi lịch khai giảng qua Zalo 0988 964 636 (Thầy Vũ Giới, TP.HCM).

Câu hỏi thường gặp – 常見問題

Quyển 9 Hiệp Kỷ Biện Phương Thư nói về gì? – 卷九論何事?

Quyển 9 là Lập Thành, gom mọi thần sát năm, tháng, ngày, giờ đã giải ở quyển 3 đến 8 thành bảng, xếp theo cách khởi: thần năm 10 loại, thần tháng 24 loại, thần ngày 5 loại, thần giờ 5 loại.

"Lập Thành" nghĩa là gì? – 何謂立成?

Lập Thành là bảng tra lập sẵn. Sách nói mỗi thần đã giải riêng một thiên, đọc không thấy toàn cảnh, nên gom lại thành bảng "theo loại mà xếp" để lệ rõ và nghĩa tự hiện.

Ngày bảo, nghĩa, chế, phạt, chuyên tính thế nào? – 寶義制伐專日如何分?

Theo ngũ hành của can và chi ngày: can sinh chi là bảo, chi sinh can là nghĩa, can khắc chi là chế, chi khắc can là phạt, cùng hành là chuyên. Sáu mươi Giáp Tý chia đều mỗi loại 12 ngày.

Ngày trường tinh, đoản tinh là ngày nào? – 長星短星何日?

Theo số ngày âm lịch: trường tinh tháng Giêng ngày 7, tháng Hai ngày 4, tháng Ba ngày 1…; đoản tinh tháng Giêng ngày 21, tháng Hai ngày 19, tháng Ba ngày 16… Tháng Tám, tháng Chín mỗi loại có hai ngày. Quyển 9 chỉ chép bảng, không giải nghĩa.

Đọc quyển 9 rồi có cần đọc các quyển Nghĩa Lệ không? – 讀立成尚須讀義例否?

Có. Quyển 9 để tra, các quyển Nghĩa Lệ (3 đến 8) để hiểu thần sinh từ đâu, sách đã sửa bảng nào, kỵ việc gì. Chỉ tra bảng mà không hiểu lý thì dễ dùng sai.

Từ khoá: ["hiệp kỷ biện phương thư" · "lập thành" · "bảng thần sát" · "ngày bảo nghĩa chế phạt chuyên" · "trường tinh đoản tinh" · "thượng sóc" · "phản chi" · "chọn ngày phong thủy"]

Bài viết liên quan

Có thể quý vị quan tâm

Đi tiếp

Khoá học liên quan, app áp dụng, bài học thuật cùng chủ đề và quà tài liệu.

Bình luận

để gửi bình luận.

  • Đang tải bình luận…