Kiến trúc phong thủy nhà lệch tầng: nên hay không nên?

Kiến trúc phong thủy nhà lệch tầng là đề tài nhiều gia chủ nhà phố hỏi, vì kiểu nhà này đẹp, thoáng, tận dụng được đất hẹp nhưng lại bị không ít người cho là "phạm phong thuỷ". Thật ra nhà lệch tầng không xấu sẵn, cũng không tốt sẵn. Tốt hay xấu tuỳ ở chỗ lệch ra sao và đặt cái gì vào chỗ lệch.

Trả lời nhanh: Nhà lệch tầng làm được và ở tốt nếu giữ được ba điều: cầu thang và khoảng thông tầng không chiếm phần giữa nhà, các phòng cần tĩnh (phòng ngủ, phòng thờ) nằm ở nửa sàn kín và ổn định, và khí từ cửa chính không bị hút tuột lên trên qua khoảng trống. Theo Thầy Vũ Giới (Phong Thuỷ Liên Hoa), nhà ở cần đoan chính và phải định đúng tâm trước khi chia phòng; nhà lệch tầng khó ở đúng hai điểm này nên cần tính từ bản vẽ đầu tiên.

"Thuật phong thuỷ là tạo ra một căn nhà có sự sống." — Thầy Vũ Giới

Nhà lệch tầng là kiểu nhà có nhiều "sự sống" về không gian: sáng, thoáng, các tầng nhìn thấy nhau. Việc của phong thuỷ là giữ cho sự sống ấy có trật tự.

Nhà lệch tầng là gì và khác nhà thường ở đâu?

Nhà lệch tầng là nhà có các sàn phía trước và phía sau (hoặc bên trái và bên phải) đặt chênh nhau khoảng nửa tầng, nối với nhau bằng những vế thang ngắn. Nhà thường thì mỗi tầng là một mặt sàn phẳng suốt từ trước ra sau.

Điểm so sánh	Nhà tầng phẳng	Nhà lệch tầng
Mặt sàn	Một cốt cho cả tầng	Hai nửa chênh nhau nửa tầng
Cầu thang	Vế dài, đi hết một tầng	Vế ngắn, đi nửa tầng một lần
Ánh sáng, gió	Phụ thuộc giếng trời, cửa sổ	Dễ lấy sáng, thông gió qua khoảng chênh
Sự riêng tư, yên tĩnh	Mỗi tầng tách biệt	Các nửa tầng thông nhau, tiếng động lan
Định tâm, chia cung	Thuận	Khó hơn, cần người có chuyên môn

Kiểu nhà này hợp với đất dài và hẹp, đất dốc, hoặc nhà cần tầng lửng để xe bên dưới. Về kiến trúc, nó giải được bài toán ánh sáng cho phần giữa nhà ống. Về phong thuỷ, nó đặt ra mấy câu hỏi mà nhà tầng phẳng không có.

Nhà lệch tầng có phạm phong thuỷ không?

Nhà lệch tầng tự nó không phạm phong thuỷ; nó chỉ có vấn đề khi phần lệch làm mất trung tâm của căn nhà, làm khí tán, hoặc đặt người ở vào chỗ không ổn định.

Lời đồn "nhà lệch tầng là xấu" đến từ mấy căn làm vụng: mở cửa thấy ngay cầu thang đâm xuống, giữa nhà là một cái hố thông từ trệt lên mái, phòng ngủ treo lơ lửng nhìn xuống phòng khách. Những căn đó ở không yên thật. Nhưng lỗi nằm ở cách bố trí, không nằm ở chữ "lệch tầng".

Thầy Vũ Giới giảng: không môn nào sai, chỉ đặt sai chỗ. Câu ấy nói về các trường phái, và cũng đúng với các kiểu nhà. Hình Pháp Liên Hoa là cách xem phong thuỷ lấy hình thế của đất và công trình làm gốc, rồi mới tính lý khí. Xét theo hình thế, nhà lệch tầng cần được hỏi ba câu:

1. Căn nhà còn trung tâm không, hay trung tâm đã thành cái thang?
2. Khí vào cửa rồi đi đâu: dừng lại ở tầng trệt, hay bị kéo thẳng lên trên?
3. Người ngủ, người thờ cúng có được ở trên một nền kín và vững không?

Trả lời tốt ba câu này thì nhà lệch tầng là một căn nhà tốt.

Cầu thang và khoảng thông tầng nên đặt ở đâu?

Cầu thang và khoảng thông tầng của nhà lệch tầng nên đặt lệch về một bên hoặc lùi về phía sau, không đặt đúng phần giữa nhà và không để chân thang đâm thẳng ra cửa chính.

Trong nhà lệch tầng, cầu thang là xương sống. Vì các vế thang ngắn nối liên tục, thang thường nằm ngay chỗ hai nửa sàn gặp nhau, tức là ở khoảng giữa chiều dài nhà. Đây là chỗ dễ phạm nhất.

Thầy Vũ Giới phân biệt tâm biểu kiến với tâm thực của căn nhà, và dạy định đúng tâm rồi mới lập sơn hướng. Phần giữa nhà là nơi khí hội lại rồi toả đi các phòng. Phần giữa ấy mà là cầu thang, là khoảng trống thông từ dưới lên, thì khí đến đó không có chỗ dừng.

Mấy cách xử lý thường dùng trên bản vẽ:

• Đẩy thang sát một bên tường, để phần giữa còn lại là sàn dùng được.
• Thu nhỏ khoảng thông tầng, chỉ thông ở chỗ cần lấy sáng.
• Dùng lan can đặc hoặc vách lửng che bớt, để khoảng trống không thành cái hố giữa nhà.
• Xoay vế thang đầu tiên để chân thang không nhìn thẳng ra cửa.

Kích thước bậc, số bậc, độ dốc là việc của kiến trúc sư và kỹ sư, phải theo tiêu chuẩn an toàn trước. Thang nhà lệch tầng được đi lại nhiều hơn nhà thường, nên càng cần bậc thấp, mặt bậc rộng, tay vịn chắc.

Phòng nào nên đặt ở nửa sàn nào?

Phòng cần động và cần sáng nên đặt ở nửa sàn mở, gần khoảng thông tầng; phòng cần tĩnh nên đặt ở nửa sàn kín, có tường và cửa riêng. Đây là nguyên tắc tĩnh – động áp vào nhà lệch tầng.

Thầy Vũ Giới nói: "Không thấu luật âm dương thì đừng hành phong thuỷ!" Âm dương trong nhà ở là tĩnh và động, kín và mở. Nhà lệch tầng có sẵn hai loại không gian ấy, chỉ cần đặt đúng.

• Phòng khách, bếp, bàn ăn: hợp với nửa sàn mở. Đây là khu động, cần sáng, cần thấy nhau.
• Phòng ngủ: ở nửa sàn kín. Không làm phòng ngủ dạng lửng mở nhìn xuống phòng khách. Giường không kê sát mép sàn chênh, không nằm ngay trên khoảng để xe hoặc trên bếp.
• Phòng thờ: ở nửa sàn cao, kín, yên. Không đặt bàn thờ ở chiếu nghỉ, ở mép lan can nhìn xuống, hoặc dưới gầm vế thang.
• Phòng làm việc, phòng học: có thể ở nửa sàn mở nếu cần trông con, nhưng lưng ghế nên tựa vào tường, không quay lưng ra khoảng trống.
• Vệ sinh: xếp chồng theo trục kỹ thuật, tránh nằm ở phần giữa nhà và tránh ngay trên bếp, trên bàn thờ của nửa sàn dưới.

Một điểm riêng của nhà lệch tầng: vì các sàn chênh nửa tầng, phía trên một phòng có thể là nửa phòng này, nửa phòng kia. Khi xem bản vẽ cần chồng mặt bằng các cốt sàn lên nhau để biết trên đầu giường, trên bàn thờ là cái gì.

Khí từ cửa chính đi thế nào trong nhà lệch tầng?

Trong nhà lệch tầng, khí từ cửa chính có xu hướng bị kéo lên cao theo khoảng thông tầng; bố cục tốt là bố cục giữ được khí dừng lại ở tầng trệt một nhịp rồi mới dẫn lên.

Thầy Vũ Giới dùng hình ảnh khí "chạy như nước – xoắn như gió". Nước tìm chỗ thấp, gió tìm chỗ trống. Một khoảng trống cao thông mấy tầng ngay sau cửa chính giống cái ống khói: khí vừa vào đã bị hút lên, tầng trệt thành chỗ đi qua.

Cách giữ khí ở tầng trệt:

• Có một khoảng tiền sảnh hoặc phòng khách trần kín ngay sau cửa, trước khi tới khoảng thông tầng.
• Cửa chính không nhìn thẳng vào chân thang hay vào khoảng trống.
• Đặt khoảng thông tầng lùi sâu vào trong, gần giếng trời phía sau.
• Trên mái có cửa lấy sáng đóng mở được, không để trống hoàn toàn.

Phong Thuỷ Liên Hoa không chủ trương nắn cửa, xoay hướng. Với nhà lệch tầng cũng vậy: giữ cửa ngay ngắn với khối nhà, xử lý dòng khí bằng bố cục bên trong chứ không bằng cách vặn cửa.

Nhà lệch tầng đã xây rồi thì điều chỉnh được gì?

Nhà lệch tầng đã xây rồi vẫn điều chỉnh được bằng năm việc không đụng tới kết cấu: che bớt khoảng trống, đổi công năng phòng, kê lại giường và bàn thờ, thêm khoảng đệm ở cửa, và sửa ánh sáng.

1. Che bớt khoảng trống. Lan can kín, vách lửng, kệ, cây cao ở mép sàn làm khoảng thông tầng bớt hút.
2. Đổi công năng. Phòng ngủ đang ở nửa sàn mở thì đổi với phòng sinh hoạt chung ở nửa sàn kín.
3. Kê lại giường, bàn thờ. Lùi khỏi mép sàn, khỏi dầm, kiểm tra lại phía trên và phía dưới.
4. Thêm khoảng đệm ở cửa. Tủ, vách hoặc bình phong để cửa chính không nhìn thẳng chân thang.
5. Sửa ánh sáng. Chân thang, chiếu nghỉ, gầm sàn chênh hay tối. Thêm đèn để những chỗ này không thành góc chết.

Tình huống thường gặp: nhà phố lệch tầng, tầng trệt để xe, nửa sàn sau cao hơn làm bếp, phía trên chỗ để xe là phòng khách lửng mở. Gia đình than tầng trệt lúc nào cũng lạnh, không ai muốn ngồi. Nhìn theo hình thế thì dễ hiểu: cửa mở ra là gặp ngay khoảng trống cao, khí lên thẳng trên, tầng trệt chỉ còn là lối đi. Trường hợp như vậy thường bắt đầu từ việc tạo một khoảng đệm sau cửa và che bớt mép sàn lửng, rồi mới xét tới việc khác.

Việc thay đổi lớn như bịt khoảng thông tầng, dời thang, đổi vị trí bếp liên quan tới kết cấu và cần kiến trúc sư, kỹ sư tính toán. Phong thuỷ sư và kiến trúc sư nên cùng xem trước khi làm. Bài này nêu nguyên tắc chung; mỗi căn nhà có kích thước, hướng và thế đất riêng nên phương án cụ thể phải dựa trên khảo sát thực tế.

Tóm lại: lệch tầng không phải là lỗi. Giữ được trung tâm, giữ được khí ở tầng trệt, đặt tĩnh vào chỗ kín, động vào chỗ mở là ở được. Hiểu vậy là đủ!

— Vũ Giới —

Phong Thuỷ Liên Hoa biên soạn.

Công cụ Liên Hoa dùng kèm bài này

• Vẽ Mặt Bằng: vẽ mặt bằng từng cốt sàn để chồng lên nhau khi xem. MIỄN PHÍ.
• Lập Cục Pháp: đặt la kinh lên mặt bằng, xem phương vị các phòng. MIỄN PHÍ.
• Thước Lỗ Ban: tra kích thước cửa 52,2 cm, khối xây và nội thất 42,9 cm. MIỄN PHÍ.
• Dự toán Liên Hoa: ước tính chi phí xây nhà theo công cụ Dự toán Liên Hoa. MIỄN PHÍ.

Bài liên quan

• Kiến trúc phong thuỷ nhà phố
• Nguyên tắc kiến trúc phong thuỷ
• Giếng trời nhà phố
• Thầy phong thuỷ và kiến trúc sư: ai quyết định bản vẽ?

Câu hỏi thường gặp

Nhà ống 4 mét ngang có nên làm lệch tầng không?

Làm được, và thường giúp phần giữa nhà sáng hơn. Điều kiện là thang đặt gọn về một bên và khoảng thông tầng vừa phải. Nhà càng hẹp càng phải tính kỹ để thang không chiếm hết phần giữa.

Phòng ngủ ở tầng lửng nhìn xuống phòng khách có sao không?

Không nên dùng làm phòng ngủ lâu dài. Chỗ ngủ cần kín và yên, còn tầng lửng mở thì tiếng động, ánh sáng và khí từ dưới lên liên tục. Nên làm vách và cửa cho phòng, hoặc đổi sang công năng khác.

Bàn thờ đặt ở nửa sàn nào của nhà lệch tầng?

Nên đặt ở nửa sàn cao, kín, ít người qua lại, phía trên và phía dưới không phải vệ sinh hay bếp. Vị trí và độ cao cụ thể của bàn thờ có nguyên tắc riêng, cần xem theo từng nhà.

Nhà lệch tầng tính hướng và tâm nhà thế nào?

Việc định tâm ở nhà lệch tầng khó hơn nhà thường vì các sàn không cùng cốt. Phần này cần người có chuyên môn làm trên bản vẽ đủ kích thước. Gia chủ không nên tự áp cách tính của nhà tầng phẳng.

Xây nhà lệch tầng có tốn hơn nhà thường không?

Chi phí tuỳ thiết kế và kết cấu cụ thể. Gia chủ có thể ước tính theo công cụ Dự toán Liên Hoa rồi trao đổi với đơn vị thiết kế, thi công để có con số sát thực tế.