Nhà phố ở Việt Nam thường hẹp và sâu, hai bên là tường chung với nhà hàng xóm, chỉ có mặt trước và mặt sau tiếp xúc với không khí bên ngoài. Kết quả là phần giữa nhà thường tối và bí. Giếng trời nhà phố là giải pháp quen thuộc để đưa ánh sáng, gió và cả sinh khí vào giữa ngôi nhà. Tuy nhiên, giếng trời đặt sai vị trí, sai kích thước hoặc không có mái che phù hợp có thể gây nóng, dột, ồn và cả những vấn đề phong thủy. Bài viết này trình bày cách làm giếng trời đúng cách.
Nguyên tắc chung có trong bài phong thủy nhà phố, nhà ống và bài ánh sáng và thông gió theo phong thủy.
Tác dụng của giếng trời
- Lấy sáng tự nhiên: đưa ánh sáng xuống các tầng giữa, giảm dùng đèn ban ngày.
- Thông gió: tạo hiệu ứng ống khói, khí nóng bốc lên thoát ra ở đỉnh giếng, kéo gió mát từ cửa vào.
- Đưa sinh khí vào nhà: theo phong thủy, ánh sáng và không khí lưu thông giúp ngôi nhà có sinh khí, cân bằng âm dương cho phần giữa nhà vốn thiên âm.
- Tạo điểm nhấn: giếng trời kết hợp cây xanh, tiểu cảnh làm không gian sinh động.
- Giảm ẩm: nhà thông thoáng ít bị nồm, mốc.
Vị trí đặt giếng trời
Các vị trí phổ biến
- Giữa nhà, cạnh cầu thang: phổ biến nhất với nhà dài 15 – 20 mét; cầu thang và giếng trời cùng đưa sáng xuống các tầng.
- Cuối nhà: lấy sáng cho bếp, phòng ăn phía sau.
- Giữa phòng khách và bếp: làm khoảng chuyển tiếp, tách hai khu vực.
- Nhiều giếng trời: với nhà rất sâu (trên 20 mét), có thể làm hai giếng trời.
Lưu ý phong thủy về vị trí
- Hạn chế đặt giếng trời đúng tâm nhà (trung cung) nếu có thể; nhiều trường phái coi trung cung cần ổn định, không nên "thủng".
- Không đặt giếng trời ngay trên ban thờ, bếp nấu, giường ngủ; mưa hắt và ánh nắng trực tiếp đều không tốt cho các vị trí này.
- Giếng trời không nên thẳng hàng với cửa chính và cửa sau tạo thành một trục khí đi thẳng.
Kích thước giếng trời
- Giếng trời quá nhỏ không đủ lấy sáng cho các tầng dưới; quá lớn làm mất diện tích sử dụng và có thể gây nóng.
- Nhà càng nhiều tầng, giếng trời càng cần rộng hơn để ánh sáng xuống được tầng trệt.
- Kích thước cụ thể nên do kiến trúc sư tính theo chiều rộng nhà, số tầng và hướng nắng.
- Nhiều gia chủ chọn kích thước giếng theo các cung tốt của thước Lỗ Ban.
Mái che giếng trời
Các kiểu mái che
- Kính cường lực cố định: lấy sáng tốt, chống mưa; cần có ô thoáng ở xung quanh để thoát khí nóng.
- Mái kính lùa, mái di động: mở được khi trời mát, đóng khi mưa.
- Lam bê tông, lam nhôm, lam gỗ: che nắng gắt, vẫn cho gió và một phần ánh sáng; cần kết hợp lớp kính hoặc tấm chống mưa phía dưới nếu cần.
- Khung sắt kết hợp tấm polycarbonate: chi phí thấp, nhẹ.
- Để hở hoàn toàn: thông gió tốt nhất nhưng mưa hắt vào nhà; chỉ phù hợp khi có hồ thu nước bên dưới và sàn chịu nước.
Lưu ý kỹ thuật
- Luôn có khe thoát khí nóng ở đỉnh giếng.
- Mái kính nên có lớp cách nhiệt hoặc rèm, lam che để tránh nóng như nhà kính.
- Có lưới an toàn hoặc lan can cho trẻ nhỏ ở các tầng.
- Thoát nước tốt dưới đáy giếng nếu giếng hở.
Kết hợp giếng trời với cây xanh và tiểu cảnh
- Đáy giếng trời có thể làm tiểu cảnh sỏi, đá, cây chịu bóng.
- Cây leo, cây treo dọc lan can các tầng tạo "thác xanh".
- Tiểu cảnh nước nhỏ (máng nước, chum nước) ở đáy giếng giúp làm mát; nước phải sạch, có lọc.
- Chọn cây chịu ẩm, chịu bóng như trầu bà, dương xỉ, lan ý, cau tiểu trâm.
Xem thêm bài phong thủy sân vườn.
Giếng trời và cầu thang
Kết hợp giếng trời cạnh cầu thang là cách làm phổ biến và hiệu quả: cầu thang được chiếu sáng tự nhiên, an toàn hơn; khí đi theo cầu thang và giếng trời lưu thông giữa các tầng. Cần lưu ý chân thang không đổ thẳng ra cửa chính và giếng trời có lan can an toàn. Xem bài phong thủy cầu thang.
Giếng trời và hướng nắng
Ánh nắng chiếu vào giếng trời thay đổi theo mùa và theo hướng nhà. Ở Việt Nam, mặt trời mùa hè lên cao, nắng chiếu gần như thẳng đứng vào giữa trưa, nên giếng trời mái kính dễ nóng nhất vào thời điểm này. Một số lưu ý:
- Với giếng trời sát tường phía Tây, buổi chiều nắng chiếu xiên vào tường, làm nóng các phòng cạnh giếng; nên có lam hoặc cây leo che bớt.
- Giếng trời phía Bắc hoặc Đông nhận ánh sáng dịu hơn, phù hợp cho phòng làm việc, phòng ngủ cạnh giếng.
- Có thể dùng rèm cuốn dưới mái kính, đóng vào mùa hè, mở vào mùa đông.
Giếng trời dưới góc nhìn Ngũ Hành
Giếng trời là nơi trời và đất giao nhau trong ngôi nhà: ánh sáng (Hỏa) và không khí từ trên xuống, nước mưa (Thủy) nếu để hở, cây xanh (Mộc), sỏi đá (Thổ) ở đáy giếng. Khi trang trí đáy giếng, có thể cân nhắc Ngũ Hành theo cung mà giếng trời rơi vào hoặc theo mệnh gia chủ: thiên về cây xanh cho người mệnh Mộc, Hỏa; thiên về sỏi đá, gốm cho người mệnh Thổ, Kim; có tiểu cảnh nước nhỏ cho người mệnh Thủy, Mộc. Tuy nhiên, công năng lấy sáng, thông gió vẫn là ưu tiên hàng đầu.
Ví dụ bố trí giếng trời nhà 4 x 18 mét
Một nhà phố rộng bốn mét, sâu mười tám mét, ba tầng. Giếng trời rộng khoảng bằng một nửa chiều ngang nhà, đặt ở khoảng hai phần ba chiều sâu tính từ mặt tiền, cạnh cầu thang chữ U sát tường bên trái. Tầng trệt: phòng khách phía trước, bếp và phòng ăn phía sau giếng trời, đáy giếng là tiểu cảnh sỏi và cây trầu bà. Tầng hai và ba: hành lang quanh giếng có lan can kính, các phòng ngủ trước và sau đều có cửa sổ nhìn ra giếng trời. Mái giếng là kính cường lực có khe thoát khí bốn phía và rèm cuốn bên dưới. Cách bố trí này giúp cả ngôi nhà sáng, thoáng mà giếng trời không nằm đúng tâm nhà.
Vệ sinh và bảo trì
- Lau mái kính định kỳ để giữ ánh sáng.
- Dọn lá, bụi ở đáy giếng và máng thoát nước.
- Kiểm tra gioăng, keo chống thấm quanh mái kính trước mùa mưa.
- Chăm sóc, thay cây kịp thời; cây héo ở giếng trời rất dễ thấy.
Những lỗi thường gặp
- Giếng trời mái kính kín hoàn toàn, không có khe thoát nhiệt, nhà nóng như lò.
- Giếng trời quá nhỏ, ánh sáng không xuống được tầng dưới.
- Giếng trời để hở nhưng thoát nước kém, nước đọng, rêu mốc.
- Giếng trời ngay trên ban thờ, bếp, giường ngủ.
- Thiếu lan can, lưới an toàn, nguy hiểm cho trẻ nhỏ.
- Bỏ quên giếng trời, để bụi bẩn, lá khô tích tụ.
Giếng trời trong nhà cải tạo
Với nhà phố cũ tối và bí, có thể cải tạo bằng cách mở một ô sàn làm giếng trời. Việc này cần kiểm tra kết cấu, có thể phải gia cố dầm sàn xung quanh. Nên làm cùng dịp sửa chữa lớn, chọn ngày khởi công phù hợp. Xem bài sửa nhà theo phong thủy.
Phong Thuỷ Liên Hoa có phong thủy sư đồng thời là kiến trúc sư, nhận thiết kế và tư vấn giếng trời cho nhà phố. Văn phòng Hà Nội ở Long Biên, điện thoại 0917 798 886; văn phòng TP.HCM liên hệ 0988 964 636. Quý vị cũng có thể gửi mặt bằng qua trang Liên hệ.
Công cụ Liên Hoa dùng kèm bài này
- Vẽ Mặt Bằng Liên Hoa 2D – 3D: thử vị trí giếng trời trên mặt bằng các tầng.
- App Lập Cục Pháp: xem giếng trời rơi vào cung nào, có trùng trung cung không.
- La kinh web: đo hướng nhà để biết hướng nắng vào giếng trời.
Câu hỏi thường gặp về giếng trời nhà phố
Giếng trời nên đặt ở đâu?
Thường đặt ở giữa nhà cạnh cầu thang hoặc cuối nhà; hạn chế đặt đúng tâm nhà và trên ban thờ, bếp, giường ngủ.
Giếng trời có cần mái che không?
Nên có mái che chống mưa, kết hợp khe thoát khí nóng; nếu để hở cần hệ thống thoát nước tốt.
Giếng trời giữa nhà có xấu không?
Nhiều trường phái khuyên tránh đặt đúng trung cung; nếu đã có, giữ giếng trời sạch, sáng, có cây xanh.
Mái kính giếng trời có làm nhà nóng không?
Có nếu kín hoàn toàn; cần khe thoát khí, lam che hoặc kính cách nhiệt.
Trồng cây gì ở giếng trời?
Các loại cây chịu ẩm, chịu bóng như trầu bà, dương xỉ, lan ý, cau tiểu trâm.
