💻 Phần mềm phong thuỷ · Phong Thuỷ Liên HoaPhần mềm phong thuỷ Vũ Giới Hợp LuậnLa kinh số · Bảng luận · Tính năng · Kho kiến thức — dùng ngay trên trình duyệt💻 Mở phần mềm Hợp Luận

Quản Thị Chỉ Mông (27): Thiên 34–35 Ngũ hành ngũ thú, Phương viên tương thắng

Thầy Vũ Giới — Phong Thuỷ Liên Hoa

Minh hoạ Quản Thị Chỉ Mông (27): Thiên 34–35 Ngũ hành ngũ thú, Phương viên tương thắng

Quản Thị Chỉ Mông · Quyển thượng · Thiên 34–35
管氏指蒙 卷之上 · 五行五獸第三十四 · 方圓相勝第三十五
Tác giả: đề Quản Lộ (管輅, tự Công Minh, đời Tào Nguỵ) · cùng chú: đề Tiêu Cát (蕭吉, đời Tuỳ), Viên Thiên Cương (袁天綱), Lý Thuần Phong (李淳風, đời Đường), Vương Cấp (王伋, đời Tống) · hiệu chính, bổ chú: Uông Thượng Đường (汪尚唐), Uông Thượng Canh (汪尚賡), người Tân An đời Minh
Bản gốc: bản khắc đời Minh, 2 quyển thượng hạ, 100 thiên (bạt năm Vạn Lịch Canh Thìn 1580).

Bài này gộp hai thiên ngắn của Quản Thị Chỉ Mông. Thiên 34 Ngũ hành ngũ thú (五行五獸) giải hệ thống năm loài vật ứng năm hành: Thanh Long là loài có vảy, Chu Tước loài có lông vũ, Bạch Hổ loài có lông mao, Huyền Vũ loài có mai, còn ở giữa là con người, loài không lông không vảy. Từ đó sách bác bỏ việc thầy "ngũ quỷ" bịa thêm các tên kêu như Kỳ Lân, Phượng Hoàng, Chương Quang, Ngọc Đường để doạ người. Thiên 35 Phương viên tương thắng (方圓相勝), "phép vuông và phép tròn hơn thua nhau", phân biệt hai loại thầy: phép vuông giữ ngũ hành, nhị khí, thẳng thắn nên hay làm người ta phật lòng; phép tròn lật tám quẻ, tô chín sao, mềm mỏng chiều lòng nên được nhiều người theo. Vì thế cái giả lan rộng, cái thật lép vế. Bài gồm nguyên văn, bản dịch, phần giảng và phần luận theo Phong Thuỷ Liên Hoa.

Trả lời nhanh: Theo thiên Ngũ hành ngũ thú, năm hành có năm vị, năm phương có năm màu, năm tính có năm thần, năm chính có năm đức, năm tượng có năm thú; tất cả không thể sai, không thể đổi. Thanh Long là loài có vảy (lân trùng), Chu Tước loài lông vũ (vũ trùng), Bạch Hổ loài lông mao (mao trùng), Huyền Vũ loài có mai (giới trùng), trung ương là người (loã trùng, loài trần). Bốn thú chỉ dùng để gọi bốn thế đông nam tây bắc. Thầy ngũ quỷ thêm Kỳ Lân, Phượng Hoàng, Chương Quang, Ngọc Đường là bịa tên để mê hoặc; Phượng Hoàng đã được ví với ngôi giữa, sao lại đem ra chiếm bốn phương? Thiên Phương viên tương thắng nói: phép vuông giữ ngũ hành để xét hai khí, cứng nên trái lòng người; phép tròn lật bát quái, tô cửu tinh, chiều lòng nên được theo. Người nghèo đông, người giàu ít; lấy giả truyền giả nên cái giả lan khắp. Ngũ hành nhị khí có kinh để khảo; Văn Khúc, Vũ Khúc thì không có văn để dựa. Nay xem nhẹ thì sau thấy nặng; nay xem nặng thì sau thấy nhẹ.

Thầy Vũ Giới giảng: "Thầy nói thật thường khó nghe, thầy nói chiều thì dễ nghe. Chỉ Mông gọi đó là phép vuông và phép tròn. Học trò Liên Hoa phải chọn phép vuông: nói đúng lý, có sách để khảo, dù có lúc mất khách."

Tranh Xuân sơn tùng của Mễ Phất đời Bắc Tống
Xuân Sơn Thuỵ Tùng Đồ của Mễ Phất đời Bắc Tống: núi mây chấm mực, năm phương quây quanh. (Public domain)

Năm hành năm thú, không sai không đổi – 此皆不可差而不可易

Nguyên văn – 原文

五行之五位,五方之五色,五性之五神,五正之五德,五象之五獸,此皆不可差而不可易。青龍為鱗蟲,朱雀為羽翼,白虎為毛蟲,玄武為介蟲,中央居人而形倮。

Dịch: Năm vị của ngũ hành, năm màu của năm phương, năm thần của năm tính, năm đức của năm chính, năm thú của năm tượng: tất cả đều không thể sai và không thể đổi. Thanh Long là loài có vảy; Chu Tước là loài có cánh lông; Bạch Hổ là loài có lông mao; Huyền Vũ là loài có mai; ở trung ương là người, hình trần.

Giảng: Đây là hệ thống "ngũ trùng" (五蟲) cổ, thấy trong Lễ Ký, Đại Đới Lễ Ký và các sách Hán. Mọi loài vật chia làm năm:

  • Lân trùng (có vảy), đứng đầu là rồng: phương đông, mộc.
  • Vũ trùng (có lông vũ), đứng đầu là phượng: phương nam, hoả.
  • Mao trùng (có lông mao), đứng đầu là hổ (một số sách là kỳ lân): phương tây, kim.
  • Giới trùng (có mai), đứng đầu là rùa: phương bắc, thuỷ.
  • Loã trùng (trần, không lông vảy), đứng đầu là người: trung ương, thổ.

Ý rất sâu: con người ở chính giữa, bốn thú vây quanh. Trong phong thuỷ, huyệt (chỗ người nằm, chỗ người ở) là trung ương; long, hổ, tước, vũ là bốn thế bao quanh. Hệ thống này "không thể sai, không thể đổi", tức là không ai được tuỳ tiện thêm bớt.

Mộ Khổng Hồng Thái và Khổng Hồng Tự ở Khổng Lâm
Mộ họ Khổng ở Khổng Lâm: mộ có tượng đá, bia, giữ đúng thứ bậc. (Ảnh: Vmenkov, CC BY-SA 3.0)

Bác các tên Kỳ Lân, Phượng Hoàng, Chương Quang, Ngọc Đường – 誕其名而鼓惑

Nguyên văn – 原文

果黃庭貴之比鳳凰而衣錦,玄丘歸藏而明堂有離隱(一作之義)。故四獸止取四勢于東南西北。五鬼竊之而求真,誕其名而鼓惑,曰麒麟、曰鳳凰、章光、玉堂,果何義而可釋?況鳳凰既比居中之倮,曷又出占四方而謬?則特指摘以證其非,于以驗五鬼欺迷天下為無識。

Dịch: Quả là sân vàng (trung ương) quý, ví với phượng hoàng mặc gấm; gò huyền (phương bắc) quy tàng, mà minh đường có nghĩa ẩn của quẻ Ly. Cho nên bốn thú chỉ dùng để gọi bốn thế ở đông, nam, tây, bắc. Bọn ngũ quỷ trộm lấy mà cầu cái thật, bịa tên để mê hoặc, gọi là Kỳ Lân, Phượng Hoàng, Chương Quang, Ngọc Đường; rốt cuộc có nghĩa gì mà giải được? Huống chi Phượng Hoàng đã ví với người trần ở giữa, sao lại đem ra chiếm bốn phương mà sai? Vì thế đặc biệt chỉ ra để chứng cái sai, để nghiệm rằng bọn ngũ quỷ lừa dối thiên hạ là vô thức.

Giảng: Đoạn này nhắm vào một thói quen của thầy địa lý: đặt tên kêu cho sa, cho huyệt. Thấy một ngọn núi bên phải gọi là "Kỳ Lân", một gò phía trước gọi là "Phượng Hoàng", một chỗ sáng gọi là "Chương Quang", một minh đường gọi là "Ngọc Đường". Những tên ấy nghe sang, làm chủ nhà phấn khởi, nhưng không có nghĩa nào giải được trong hệ thống ngũ hành.

Chỉ Mông dùng chính logic của hệ thống để bác: Phượng Hoàng (hoặc thứ ví với phượng mặc gấm) là ngôi trung ương quý; vậy sao lại đem nó ra làm một phương? Thế là tự mâu thuẫn. Bốn thú chỉ là bốn tên gọi cho bốn thế; không cần, không nên thêm.

Ghi chú: sau này nhiều sách phong thuỷ vẫn dùng "Ngọc Đường", "Kỳ Lân" làm tên hình tượng. Đọc Chỉ Mông, ta hiểu rằng những tên ấy chỉ là cách mô tả, không phải một tầng lý thuyết riêng.

Sơ đồ năm thú quanh người ở giữa
Sơ đồ: năm thú ngũ hành quây quanh người ở giữa. (Phong Thuỷ Liên Hoa)

Phép vuông và phép tròn – 方者執而多忤,圓者順而有情

Nguyên văn – 原文

方圓相勝第三十五。方者斯典,尚守五行以參二氣;圓者欲勝己,翻八卦而飾九星。方者執而多忤,故圓者順而有情。忤者衆所咈,情者衆所傾。然富貴貧賤常並有而屬世,術者一正一偽,每角立而抗衡。

Dịch: Phép vuông theo điển chương, còn giữ ngũ hành để xét hai khí; phép tròn muốn hơn người, lật tám quẻ mà tô chín sao. Phép vuông cứng nên hay trái ý; vì thế phép tròn thuận mà có tình. Cái trái ý thì mọi người phật lòng; cái có tình thì mọi người nghiêng theo. Nhưng giàu sang nghèo hèn luôn cùng có trong đời; người làm thuật một chính một nguỵ, mỗi lần đều đứng đối mặt mà ganh nhau.

Giảng: Hai chữ "phương" (方) và "viên" (圓) ở đây không phải hình học mà là tính cách của hai loại phép:

  • Phương thuật (phép vuông): theo điển chương, giữ ngũ hành, xét âm dương. Vuông thì có góc cạnh, nói thẳng: đất xấu là xấu, hướng sai là sai. Vì thế hay "trái ý" chủ nhà.
  • Viên thuật (phép tròn): lật đổi bát quái, tô vẽ cửu tinh (Tham Lang, Cự Môn, Văn Khúc, Vũ Khúc…). Tròn thì trơn, chiều theo ý người; chủ nhà muốn nghe gì thì tìm được cách nói thế.

Câu "giàu sang nghèo hèn luôn cùng có trong đời" là một nhận xét tỉnh táo: không phép nào làm cho ai cũng giàu. Nhưng vì phép tròn chiều lòng, nó luôn có nhiều người theo hơn.

Rùa đá đội bia ở Linh Cốc, Nam Kinh
Rùa đá đội bia ở Linh Cốc: Huyền Vũ hình rùa, thú phương bắc. (Ảnh: Vmenkov, CC BY-SA 3.0)

Lấy giả truyền giả, cái thật lép vế – 以偽傳偽,正者不勝

Nguyên văn – 原文

又況貧賤者衆,富貴者寡,以妄傳妄,故達術必減于妄術之聲名;以偽傳偽,偽者縱橫散布,而正者於是乎不勝。是以……氏出而章于淵,時號仙藥;嬴氏作而卓思明,時號真靈。惟嬴惟……,固無心于術;術而章而卓,亦豈……于天刑?噫!圓術方術,固非不習者之所能曉;是稽是度,莫若審其傳授以何經。

Dịch: Huống chi người nghèo hèn đông, người giàu sang ít; lấy cái càn truyền cái càn, nên thuật thông đạt ắt kém tiếng tăm so với thuật càn; lấy giả truyền giả, cái giả ngang dọc toả khắp, mà cái chính vì thế không thắng nổi. Vì thế họ … ra đời mà nổi tiếng ở Uyên (?), người đương thời gọi là "Tiên dược"; họ Doanh xuất hiện mà trác việt ở Tư Minh (?), người đương thời gọi là "Chân linh". Chỉ họ Doanh, họ …, vốn không có lòng (cầu) ở thuật; thuật mà nổi, mà trác việt, há lại … ở hình phạt của trời? Ôi! Phép tròn phép vuông, vốn không phải người không học mà hiểu được; muốn khảo, muốn đo, không gì bằng xét xem nó được truyền thụ theo kinh nào.

Giảng: Một quan sát xã hội học sắc bén: người nghèo đông, người giàu ít. Phép giả hứa hẹn giàu sang cho số đông, nên luôn có nhiều người truyền nhau; mỗi lần truyền lại thêm thắt. Phép thật nói "không phải ai cũng giàu được" nên ít người truyền. Kết quả: tiếng tăm không phải là thước đo đúng sai.

Lời khuyên then chốt: "xét xem truyền theo kinh nào". Muốn biết một phép là thật hay giả, hãy hỏi nó dựa vào sách nào, kinh nào, có thể khảo lại không. Đây là phương pháp phê bình văn bản rất hiện đại. Đoạn nói về hai họ được người đương thời tôn là "Tiên dược", "Chân linh" có nhiều chữ mờ; ý chung có lẽ là: những người được tôn là thần tiên ấy vốn không cầu danh, danh của họ về sau bị kẻ khác mượn.

Sơ đồ phép vuông và phép tròn thắng nhau
Sơ đồ: phép vuông và phép tròn, hai lối xem thắng nhau. (Phong Thuỷ Liên Hoa)

Văn Khúc, Vũ Khúc không có văn để dựa – 文曲武曲必無文之可憑

Nguyên văn – 原文

圓術但以心機求售,不能傳子;果傳于其子,則全不係于父。蓋五行二氣,尚有經之可考;而文曲武曲,必無文之可憑。惟心機口訣,罩俗以籠衆,豈容繩墨以傳承?故曰:今之輕,後之重;今之重,後之輕。

Dịch: Phép tròn chỉ dùng mưu tâm để bán, không thể truyền cho con; nếu có truyền cho con, thì (con) hoàn toàn không giống cha. Bởi vì ngũ hành nhị khí còn có kinh để khảo; còn Văn Khúc, Vũ Khúc thì ắt không có văn để dựa. Chỉ là mưu tâm, khẩu quyết, chụp lên người tục để lồng lấy đám đông, há chịu để dây mực (quy củ) mà truyền thừa? Cho nên nói: nay nhẹ thì sau nặng; nay nặng thì sau nhẹ.

Giảng: Đây là phép thử thứ hai: có truyền được không. Phép thật có kinh, có quy củ ("dây mực"), nên thầy truyền cho trò, cha truyền cho con được nguyên vẹn. Phép tròn dựa vào mưu tâm, ứng biến, khẩu quyết riêng; người khác học không được, con học cũng thành khác cha.

Câu "ngũ hành nhị khí có kinh, Văn Khúc Vũ Khúc không có văn" nhắm vào phép cửu tinh (Tham, Cự, Lộc, Văn, Liêm, Vũ, Phá, Phụ, Bật) được dùng tuỳ tiện thời ấy. Chỉ Mông không bác cửu tinh hoàn toàn, nhưng nói rằng cách gán sao của bọn "phép tròn" là không có văn bản gốc để kiểm chứng.

Câu kết "nay nhẹ thì sau nặng" rất đáng suy ngẫm: phép vuông nay bị xem nhẹ, về sau mới thấy giá trị; phép tròn nay được trọng, về sau sẽ bị bỏ. Lịch sử phong thuỷ đã xác nhận: những phép có kinh (hình thế, Tam Hợp) còn đến nay; vô số khẩu quyết riêng đã mất.

Ngói đầu đời Tây Hán có hình tứ linh
Ngói đầu đời Tây Hán: hình Thanh Long, Bạch Hổ, Chu Tước, Huyền Vũ. (Ảnh: BabelStone, CC BY-SA 3.0)

Luận theo Phong Thuỷ Liên Hoa – 蓮花風水按語

Phong Thuỷ Liên Hoa đọc hai thiên này với ba ý.

Thứ nhất, người ở giữa. Hệ ngũ trùng đặt con người ở trung ương, bốn thú bao quanh. Liên Hoa luôn bắt đầu xem nhà từ người: ai ở, mệnh gì, sinh hoạt ra sao; rồi mới tới bốn phía long hổ tước vũ. Phong thuỷ là để phục vụ người, không phải để thờ hình tượng.

Thứ hai, không đặt tên kêu. Liên Hoa dùng tên mô tả rõ ràng: "gò tròn phía trước", "dải núi bên trái ôm vào", "hồ nước sau nhà". Không gọi "Kỳ Lân chầu", "Phượng Hoàng múa" để thân chủ phấn khích. Tên kêu không thêm giá trị cho đất.

Thứ ba, chọn phép vuông. Liên Hoa dạy theo nguyên lý gốc, có kinh để khảo (Táng Kinh, Hám Long Kinh, Chỉ Mông, Tam Hợp), có thể truyền cho trò nguyên vẹn. Học trò được dặn: nói đúng lý dù khó nghe; nếu thân chủ không vui vì sự thật, thì đó là "nay nhẹ, sau nặng".

Sư tử đá ở Tử Cấm Thành
Sư tử đá ở Tử Cấm Thành: thú giữ cửa hai bên, như long hổ hộ vệ. (Ảnh: Allen Timothy Chang, CC BY-SA 3.0)
Bích hoạ Huyền Vũ trong mộ Cao Câu Ly
Bích hoạ Huyền Vũ trong mộ Cao Câu Ly: rùa rắn quấn nhau, thú phương bắc. (Ảnh: 朝鮮總督府, Public domain)

Tóm lại – 總結: Năm hành năm vị, năm phương năm màu, năm tượng năm thú: không sai, không đổi. Thanh Long loài vảy, Chu Tước loài lông vũ, Bạch Hổ loài lông mao, Huyền Vũ loài mai, trung ương là người. Bốn thú chỉ gọi bốn thế đông nam tây bắc; các tên Kỳ Lân, Phượng Hoàng, Chương Quang, Ngọc Đường là bịa thêm, tự mâu thuẫn. Phép vuông giữ ngũ hành nhị khí, cứng nên trái ý; phép tròn lật bát quái tô cửu tinh, chiều lòng nên được theo. Người nghèo đông, lấy giả truyền giả, nên cái chính lép vế; muốn biết thật giả, xét xem truyền theo kinh nào. Ngũ hành nhị khí có kinh để khảo, Văn Khúc Vũ Khúc không có văn để dựa; phép tròn không truyền được cho con. Nay nhẹ thì sau nặng, nay nặng thì sau nhẹ.

Bài trước: Quản Thị Chỉ Mông (26): Thiên 32–33 Dịch mạch sùng thế, Nhật giả nho lưu.

Bài sau: Thiên 36–37 – Quỷ kết · Tâm mục viên cơ 詭結第三十六 · 心目圓機第三十七.

Nguồn: Quản Thị Chỉ Mông (管氏指蒙), bản khắc đời Minh, quyển thượng, thiên Ngũ hành ngũ thú đệ tam thập tứ (五行五獸第三十四) và Phương viên tương thắng đệ tam thập ngũ (方圓相勝第三十五), chính văn. Liên hệ: Đại Đới Lễ Ký (ngũ trùng). Nguyên văn chép lại từ bản khắc, chấm câu mới; chỗ …… là chữ mờ hoặc đoạn lược bớt, chỗ (?) là chữ đọc chưa chắc. Hiệu đính: tên một trong hai họ được tôn là "Tiên dược", "Chân linh" và hai địa danh đi kèm bị mờ, chưa đối chiếu được.

Công cụ Liên Hoa dùng kèm bài này – 蓮花工具

Bài liên quan – 相關文章

Học bài bản cùng Thầy Vũ Giới – 隨師研習

Học phong thuỷ theo kinh điển có thể khảo, phân biệt nguyên lý gốc với khẩu quyết chiều lòng, và luận cho thân chủ thẳng thắn có căn cứ là nền tảng của Phong Thuỷ Sư Liên Hoa. Xem Khoá học cao cấp Phong Thuỷ Sư Liên Hoa hoặc Khảo luận phong thuỷ – khôi phục nguyên lý gốc. Ghi danh, hỏi lịch khai giảng qua Zalo 0988 964 636 (Thầy Vũ Giới, TP.HCM).

Câu hỏi thường gặp – 常見問題

Ngũ thú trong phong thuỷ là gì? – 五獸

Là năm loài ứng năm hành: Thanh Long (loài vảy, đông), Chu Tước (loài lông vũ, nam), Bạch Hổ (loài lông mao, tây), Huyền Vũ (loài mai, bắc), và người ở trung ương.

Vì sao Chỉ Mông bác tên Kỳ Lân, Phượng Hoàng cho sa? – 誕其名

Vì đó là tên bịa thêm, không giải được bằng ngũ hành; Phượng Hoàng đã ví với ngôi giữa mà lại đem ra làm một phương là tự mâu thuẫn.

Phép vuông và phép tròn khác nhau thế nào? – 方圓

Phép vuông giữ ngũ hành nhị khí, nói thẳng nên hay trái ý; phép tròn lật bát quái, tô cửu tinh, chiều lòng nên đông người theo.

Làm sao biết một phép phong thuỷ là thật hay giả? – 審其傳授

Theo sách: xét xem nó được truyền theo kinh nào, có văn để khảo không, và có truyền được nguyên vẹn cho người sau không.

"Nay nhẹ thì sau nặng" nghĩa là gì? – 今之輕後之重

Phép đúng nay bị xem nhẹ thì về sau mới thấy giá trị; phép chiều lòng nay được trọng thì về sau sẽ bị bỏ.

Từ khoá: ["ngũ hành ngũ thú" · "五行五獸" · "phương viên tương thắng" · "tứ linh phong thuỷ" · "quản thị chỉ mông" · "cửu tinh văn khúc"]

Bài viết liên quan

Bình luận

để gửi bình luận.

  • Đang tải bình luận…