💻 Phần mềm phong thuỷ · Phong Thuỷ Liên HoaPhần mềm phong thuỷ Vũ Giới Hợp LuậnLa kinh số · Bảng luận · Tính năng · Kho kiến thức — dùng ngay trên trình duyệt💻 Mở phần mềm Hợp Luận

Quản Thị Chỉ Mông (21): Thiên 27 Tả hữu thích danh

Thầy Vũ Giới — Phong Thuỷ Liên Hoa

Minh hoạ Quản Thị Chỉ Mông (21): Thiên 27 Tả hữu thích danh

Quản Thị Chỉ Mông · Quyển thượng · Thiên 27
管氏指蒙 卷之上 · 左右釋名第二十七
Tác giả: đề Quản Lộ (管輅, tự Công Minh, đời Tào Nguỵ) · cùng chú: đề Tiêu Cát (蕭吉, đời Tuỳ), Viên Thiên Cương (袁天綱), Lý Thuần Phong (李淳風, đời Đường), Vương Cấp (王伋, đời Tống) · hiệu chính, bổ chú: Uông Thượng Đường (汪尚唐), Uông Thượng Canh (汪尚賡), người Tân An đời Minh
Bản gốc: bản khắc đời Minh, 2 quyển thượng hạ, 100 thiên (bạt năm Vạn Lịch Canh Thìn 1580).

Thiên 27 của Quản Thị Chỉ Mông có tên Tả hữu thích danh (左右釋名), "giải tên gọi bên trái bên phải". Đây là thiên giải một chỗ lẫn rất phổ biến: vì sao gọi bên trái là Thanh Long, bên phải là Bạch Hổ? Sách chỉ ra rằng cách gọi ấy vốn tính khi ngồi bắc nhìn nam; nếu huyệt quay hướng khác mà vẫn giữ tên theo phương (đông là long, tây là hổ) thì "phẩm mục sai lệch, tên gọi rối loạn". Cách đúng là lấy trước sau trái phải của chính thân mình mà gọi bốn thế. Rồi sách đặt hai tên mới, chính xác hơn: giáp thất (夾室, hình của hai bên, phòng kẹp hai bên) và phụ môn (輔門, thế của hai bên, cửa phò), và kê nhiều hình tượng tốt xấu của hai cánh tay. Bài gồm nguyên văn, bản dịch, phần giảng và phần luận theo Phong Thuỷ Liên Hoa.

Trả lời nhanh: Theo thiên Tả hữu thích danh, gọi trái là long, phải là hổ là tính khi ngồi bắc nhìn nam (trái là đông, mộc, Thanh Long; phải là tây, kim, Bạch Hổ). Nếu huyệt toạ tây nhìn đông mà vẫn gọi phía bắc là long, phía nam là hổ theo phương, thì tên gọi rối loạn. Cách đúng: lấy trước sau trái phải của thân mình mà gọi bốn thế; bốn tượng (long, hổ, tước, vũ) theo phương và bốn thế theo thân là hai chuyện không dựa vào nhau. Hình của hai bên gọi là giáp thất (phòng kẹp), muốn sâu và chứa; thế của hai bên gọi là phụ môn (cửa phò), muốn tròn và vòng. Giáp thất là tiểu súc (như ao), phụ môn là đại súc (như đầm). Hai tay tốt như cánh tay ôm, như lòng bàn tay đựng, như đài hoa, như bề tôi trung một lòng; xấu như khuỷu tay ngược, rút tay chạy đi. Trái đứt thì nam không thọ, phải nứt thì nữ hại tuổi. Long cuộn ngoái đuôi thì hai bên đủ hình, bốn thế trọn vẹn.

Thầy Vũ Giới giảng: "Học trò mới học hay hỏi: nhà Thầy quay hướng tây thì long ở bên nào? Chỉ Mông trả lời từ ngàn năm trước: đứng ở huyệt nhìn ra, tay trái mình là long, tay phải mình là hổ. Long hổ là theo thân mình, không theo phương trên la kinh."

Tranh Thanh Biện ẩn cư của Vương Mông
Thanh Biện Ẩn Cư Đồ (青卞隱居圖) của Vương Mông đời Nguyên: núi ôm hai bên, nhà ẩn ở giữa. (Public domain)

Gọi trái long phải hổ là tính khi ngồi bắc nhìn nam – 指坐北面南而言

Nguyên văn – 原文

夫以左右為龍虎者,指坐北面南而言也。或穴西而東,則北名青龍之木,南名白虎之金,品目謬戾,姓音亂紊而不倫。況五聲以宮為綱,而商徵角羽以類舉;中央以土為正,而金木水火之位分。惟取吾身之前後左右而言四勢者,乃得其真。

Dịch: Lấy trái phải làm long hổ, là chỉ (khi) ngồi phía bắc quay mặt về nam mà nói. Nếu huyệt ở tây quay về đông, mà (vẫn) gọi phía bắc là Thanh Long thuộc mộc, phía nam là Bạch Hổ thuộc kim, thì phẩm mục sai lệch, họ âm rối loạn không ra thứ tự. Huống chi năm âm lấy cung làm giềng, còn thương, chuỷ, giốc, vũ theo loại mà xếp; trung ương lấy thổ làm chính, mà vị trí kim, mộc, thuỷ, hoả mới chia ra. Chỉ có lấy trước sau trái phải của thân mình mà nói bốn thế, mới được cái thật.

Giảng: Đoạn mở đầu sửa một lỗi gốc. Trong Hà Đồ, Lạc Thư và lễ chế cổ, bốn tượng gắn với bốn phương: đông Thanh Long (mộc), tây Bạch Hổ (kim), nam Chu Tước (hoả), bắc Huyền Vũ (thuỷ). Khi người ngồi quay mặt về nam (như vua ngồi trên ngai), thì tay trái là đông (long), tay phải là tây (hổ), trước là nam (tước), sau là bắc (vũ). Hai cách gọi trùng nhau chỉ trong trường hợp này.

Nhưng huyệt không phải bao giờ cũng toạ bắc hướng nam. Nếu huyệt toạ tây hướng đông mà cứ gọi theo phương, thì "long" sẽ nằm ở phía sau lưng, "hổ" nằm phía trước, rất vô lý. Chỉ Mông dùng ví dụ âm nhạc và ngũ hành: cung là giềng, các âm khác xếp theo; thổ ở giữa, các hành khác chia vị. Ở đây, thân mình (huyệt) là cái giữa; trước sau trái phải phải tính theo thân mình.

Tượng thú đá ở lăng nhà Minh, ảnh cũ
Tượng thú đá hai bên thần đạo lăng nhà Minh: bên trái bên phải tính theo người đứng ở lăng. (Ảnh: John Thomson, Public domain)

Bốn tượng theo phương, bốn thế theo thân – 四象之方隅與四勢不相因

Nguyên văn – 原文

彼木色青,德象龍;金色白,德象虎;水色黑,德象玄武;火色赤,德象朱雀。此四象之方隅,與四勢而不相因。是以左右之形,謂之夾室;左右之勢,謂之輔門。陰隰之輔,羅列峯巒;易野之輔,界水之垠(岸也)。

Dịch: Kìa mộc màu xanh, đức tượng con rồng; kim màu trắng, đức tượng con hổ; thuỷ màu đen, đức tượng Huyền Vũ; hoả màu đỏ, đức tượng Chu Tước. Phương vị của bốn tượng ấy với bốn thế không dựa vào nhau. Vì thế, hình của hai bên trái phải gọi là giáp thất; thế của hai bên trái phải gọi là phụ môn. Phụ môn ở đất trũng ẩm thì là các đỉnh núi bày hàng; phụ môn ở đồng bằng thì là bờ của dòng nước làm giới.

Giảng: Câu then chốt: bốn tượng (theo phương) và bốn thế (theo thân) là hai hệ khác nhau. Bốn tượng dùng khi bàn ngũ hành phương vị (ví dụ: núi phương đông thuộc mộc); bốn thế dùng khi bàn hình thế (núi bên tay trái huyệt ôm hay không).

Để tránh lẫn, Chỉ Mông đặt hai tên mới:

  • Giáp thất (夾室): "phòng kẹp hai bên", chỉ hình sát hai bên huyệt (lớp long hổ gần).
  • Phụ môn (輔門): "cửa phò giúp", chỉ thế lớn hai bên (lớp núi hoặc nước xa hơn, làm cửa).

Ở vùng núi, phụ môn là các dãy núi; ở đồng bằng, phụ môn là bờ sông, bờ kênh. Đây là ý rất quan trọng cho người xem đất bằng: long hổ ở đồng bằng có thể là nước, không nhất thiết là núi.

Sơ đồ long hổ theo thân mình, không theo phương
Sơ đồ: long hổ lấy trước sau trái phải của thân mình, không theo phương đông tây. (Phong Thuỷ Liên Hoa)

Giáp thất muốn sâu, phụ môn muốn tròn – 夾室欲深,輔門欲圓

Nguyên văn – 原文

夾室之形,欲深而蘊蓄;輔門之勢,欲圓而周迴。源于內者,而無突胸之傾側;圓于外者,而無散脚之紛紜。和山和水,合宗來結……捲左捲右,均體衛臨……堂前不脫,小畜相逢于大畜,腕內宜彎。

(注)蕭曰:夾室為小畜,輔門為大畜。凡池塘為小畜,陂澤為大畜也。

Dịch: Hình của giáp thất muốn sâu mà chứa đựng; thế của phụ môn muốn tròn mà vòng quanh. Cái có nguồn ở bên trong thì không có cái nghiêng lệch của ngực đột ra; cái tròn ở bên ngoài thì không có cái rối ren của chân tản ra. Hoà núi hoà nước, cùng tông đến kết… cuốn trái cuốn phải, thân đều hộ vệ… trước minh đường không thoát, tiểu súc gặp đại súc, trong cổ tay nên cong.

(Chú) Tiêu nói: giáp thất là tiểu súc, phụ môn là đại súc. Phàm ao hồ là tiểu súc, đầm lớn là đại súc.

Giảng: Tiêu chuẩn của hai lớp:

  • Giáp thất: sâu, chứa. Lớp gần phải ôm kín, tạo lòng sâu để khí đọng; không có "ngực đột" (chỗ phình ra lệch về phía huyệt).
  • Phụ môn: tròn, vòng. Lớp xa phải vòng quanh như vành; không có "chân tản" (nhiều nhánh toả ra rối ren).

Tên "tiểu súc, đại súc" lấy từ hai quẻ Dịch (Tiểu Súc, Đại Súc), nghĩa là "chứa nhỏ, chứa lớn". Lời chú đem áp vào nước: ao hồ nhỏ trong giáp thất là tiểu súc, đầm lớn trong phụ môn là đại súc. Cuộc tốt là "tiểu súc gặp đại súc": nước chứa ở cả hai lớp. "Trong cổ tay nên cong": đầu cánh long hổ phải cong vào, không duỗi thẳng.

Thuyền chở lúa trên sông Mê Kông
Thuyền trên sông Mê Kông: trái phải đổi theo hướng người nhìn, không cố định theo phương. (Ảnh: McKay Savage, CC BY 2.0)

Hình tượng tốt của hai cánh – 臂腕之控抱,掌心之的盛

Nguyên văn – 原文

或三山夾輔,則尊卑甚曉;或兩龍相遇,則賓主當……。或臂腕之控抱,或掌心之的盛,或花蘂之趺衛,或窟汙之岸凭,或有井之卧牛,或長鯨之耳停,或胃房之兩乳……如云節義之臣,赤心一主;不見廉貞之女,暈臉多情。

Dịch: Hoặc ba núi kẹp giúp, thì tôn ti rất rõ; hoặc hai long gặp nhau, thì khách chủ phải…. Hoặc (như) cánh tay cổ tay ôm giữ, hoặc (như) lòng bàn tay đựng đầy, hoặc (như) đài hoa nâng nhuỵ, hoặc (như) bờ của hõm trũng để tựa, hoặc (như) con trâu nằm có giếng, hoặc (như) tai cá voi lớn dừng lại, hoặc (như) hai vú của dạ dày… Như bề tôi tiết nghĩa, lòng son thờ một chủ; không thấy (như) người con gái không trinh, má ửng đa tình.

Giảng: Các hình tượng tốt đều có chung một đặc điểm: ôm vào, chứa đựng, nâng đỡ. Cánh tay ôm, lòng bàn tay đựng, đài hoa nâng nhuỵ, bờ hõm cho tựa. Hai câu so sánh đạo đức rất mạnh: long hổ tốt như bề tôi trung, một lòng thờ chủ (chỉ hướng về huyệt); long hổ xấu như người con gái lẳng lơ, đa tình (vừa ôm huyệt này vừa ngó sang chỗ khác).

"Ba núi kẹp giúp thì tôn ti rõ": khi hai bên có nhiều lớp, lớp trong thấp, lớp ngoài cao dần, thì thứ bậc rõ ràng. "Hai long gặp nhau" thì phải phân biệt rõ khách chủ, nếu không sẽ thành "tranh chủ" như thiên 21 đã nói.

Sơ đồ giáp thất, phụ môn và hình hai cánh
Sơ đồ: giáp thất, phụ môn và hình hai cánh ôm huyệt. (Phong Thuỷ Liên Hoa)

Hình tượng xấu: trái đứt, phải nứt – 左斷而男不壽,右裂而女傷齡

Nguyên văn – 原文

反肘悖逆,掣肘奔騰;左斷而男不壽,右裂而女傷齡。如枕腕中,多困柳慵花之孽;挾弦……上,必移宮換羽之伶。懷之澤,惟防夾脇之傾。苟或如龍如蛇,盤身顧尾,則左右形足,四勢全成。是以一端之象,又烏得而擅名?

Dịch: Khuỷu tay quay ngược là trái nghịch, rút khuỷu tay là chạy đi. Bên trái đứt thì nam không thọ; bên phải nứt thì nữ hại tuổi. Như gối lên cổ tay, thì nhiều cái nghiệt liễu mệt hoa lười (sa đoạ); như kẹp dây đàn…, ắt là kẻ con hát đổi cung thay vũ (đổi giọng). Cái đầm trong lòng ôm, chỉ phòng chỗ nghiêng ở sườn kẹp. Nếu như long như rắn, cuộn thân ngoái đuôi, thì hai bên đủ hình, bốn thế trọn vẹn. Vì thế, cái tượng ở một đầu, há được độc chiếm cái tên?

Giảng: Các hình xấu:

  • Khuỷu tay quay ngược: cánh cong ra ngoài, "phản cung", trái nghịch.
  • Rút khuỷu tay: cánh kéo đi mất, không ôm.
  • Trái đứt: ứng nam giới không thọ (bên trái thuộc dương).
  • Phải nứt: ứng nữ giới hại tuổi (bên phải thuộc âm).
  • Gối lên cổ tay, kẹp dây đàn: những hình ẻo lả, ứng con cháu sa đoạ, ham chơi.

Câu kết rất hay: "tượng ở một đầu, há được độc chiếm cái tên?" Nghĩa là không thể chỉ nhìn một bên rồi gọi tên cả cuộc; phải xem đủ hai bên, đủ bốn thế. Khi long cuộn thân ngoái đuôi (hồi long), thì hai bên tự nhiên đủ hình, không cần gán tên long hổ theo phương.

Lăng Tây Hạ ở Ninh Hạ
Lăng Tây Hạ: các gò lăng xếp hai bên trục, theo thân người nằm mà gọi long hổ. (Ảnh: Thebrainchamber1, CC BY-SA 4.0)

Luận theo Phong Thuỷ Liên Hoa – 蓮花風水按語

Phong Thuỷ Liên Hoa đọc thiên Tả hữu thích danh với ba ý.

Thứ nhất, long hổ theo thân, không theo phương. Đây là nguyên tắc Liên Hoa dạy ngay buổi đầu: đứng ở huyệt (hoặc ở cửa nhà) nhìn ra phía trước, tay trái là Thanh Long, tay phải là Bạch Hổ, sau lưng là Huyền Vũ, trước mặt là Chu Tước. Nhà hướng tây thì Thanh Long ở phía nam, không phải phía đông. Rất nhiều người đọc sách phổ thông vẫn lẫn điểm này.

Thứ hai, ở đồng bằng, long hổ có thể là nước, là đường. Câu "phụ môn ở đồng bằng là bờ dòng nước" rất hợp với Nam Bộ: kênh rạch hai bên là long hổ của khu đất. Với nhà phố, hai dãy nhà bên, hai con hẻm bên là long hổ. Long hổ "ôm" khi hai bên vòng vào trước nhà; "phản" khi hai bên toả ra.

Thứ ba, hai lớp: giáp thất và phụ môn. Liên Hoa phân biệt lớp gần (hàng rào, nhà sát bên, cây hai bên cửa) và lớp xa (dãy phố, con đường, dòng sông). Lớp gần phải kín, sâu (giáp thất); lớp xa phải vòng, tròn (phụ môn). Nhiều nhà lớp xa tốt mà lớp gần hở (sân trống hai bên, gió lùa), Liên Hoa khuyên trồng cây, làm tường thấp để có "giáp thất".

Thung lũng Đại Quan, Chiêu Thông, Vân Nam
Thung lũng ở Chiêu Thông, Vân Nam: hai sống núi kẹp lại như hai cánh tay. (Ảnh: dgykx, CC BY 3.0)
Lăng Minh Mạng ở Huế
Lăng Minh Mạng ở Huế: nhà hai bên kẹp trục giữa, như giáp thất và phụ môn. (Ảnh: Christophe95, CC BY-SA 4.0)

Tóm lại – 總結: Gọi trái long phải hổ là tính khi ngồi bắc nhìn nam; huyệt quay hướng khác mà gọi theo phương thì tên gọi rối loạn. Phải lấy trước sau trái phải của thân mình mà gọi bốn thế; bốn tượng theo phương và bốn thế theo thân không dựa vào nhau. Hình hai bên là giáp thất, muốn sâu và chứa; thế hai bên là phụ môn, muốn tròn và vòng; ở đồng bằng phụ môn là bờ nước. Giáp thất là tiểu súc (ao), phụ môn là đại súc (đầm). Hai cánh tốt như tay ôm, lòng bàn tay đựng, như bề tôi trung một lòng; xấu như khuỷu ngược, rút tay chạy đi; trái đứt nam không thọ, phải nứt nữ hại tuổi. Long cuộn ngoái đuôi thì hai bên đủ hình, bốn thế trọn.

Bài trước: Quản Thị Chỉ Mông (20): Thiên 26 Ngũ phương kỳ.

Bài sau: Thiên 28 – Ngũ quỷ khắc ứng: ngũ quỷ và khắc ứng 五鬼克應第二十八.

Nguồn: Quản Thị Chỉ Mông (管氏指蒙), bản khắc đời Minh, quyển thượng, thiên Tả hữu thích danh đệ nhị thập thất (左右釋名第二十七), chính văn và lời chú. Liên hệ: Kinh Dịch, quẻ Tiểu Súc, Đại Súc. Nguyên văn chép lại từ bản khắc, chấm câu mới; chỗ …… là chữ mờ hoặc đoạn lược bớt, chỗ (?) là chữ đọc chưa chắc. Hiệu đính: câu "姓音亂紊" có thể chỉ thuyết ngũ âm xếp họ (cung, thương, giốc, chuỷ, vũ) đời Đường Tống; vài hình tượng ở đoạn cuối (枕腕, 挾弦) đọc theo ý chung.

Công cụ Liên Hoa dùng kèm bài này – 蓮花工具

Bài liên quan – 相關文章

Học bài bản cùng Thầy Vũ Giới – 隨師研習

Xác định long hổ theo thân, phân biệt giáp thất và phụ môn, đọc long hổ là nước ở đồng bằng là bài thực địa phải đi cùng thầy. Xem Khoá học cao cấp Phong Thuỷ Sư Liên Hoa hoặc Khảo luận phong thuỷ – khôi phục nguyên lý gốc. Ghi danh, hỏi lịch khai giảng qua Zalo 0988 964 636 (Thầy Vũ Giới, TP.HCM).

Câu hỏi thường gặp – 常見問題

Thanh Long, Bạch Hổ xác định theo phương hay theo thân? – 左右龍虎

Theo thân. Đứng ở huyệt hay cửa nhà nhìn ra phía trước, tay trái là Thanh Long, tay phải là Bạch Hổ, bất kể nhà quay hướng nào.

Vì sao có cách gọi trái long phải hổ? – 坐北面南

Vì cách gọi ấy tính khi ngồi bắc nhìn nam: tay trái là đông (mộc, long), tay phải là tây (kim, hổ). Chỉ trong hướng ấy hai cách gọi mới trùng nhau.

Giáp thất và phụ môn là gì? – 夾室輔門

Giáp thất là hình sát hai bên huyệt (lớp gần), muốn sâu và chứa; phụ môn là thế lớn hai bên (lớp xa), muốn tròn và vòng.

Ở đồng bằng không có núi thì long hổ là gì? – 易野之輔

Sách nói phụ môn ở đồng bằng là bờ của dòng nước làm giới; tức kênh, rạch, sông hai bên có thể làm long hổ.

Long hổ bị đứt, nứt thì ứng gì? – 左斷右裂

Theo sách, bên trái đứt thì nam không thọ, bên phải nứt thì nữ hại tuổi; khuỷu tay quay ngược, rút tay chạy đi đều là trái nghịch.

Từ khoá: ["tả hữu thích danh" · "左右釋名" · "thanh long bạch hổ" · "giáp thất phụ môn" · "quản thị chỉ mông" · "long hổ phong thuỷ"]

Bài viết liên quan

Có thể quý vị quan tâm

Đi tiếp

Khoá học liên quan, app áp dụng, bài học thuật cùng chủ đề và quà tài liệu.

Bình luận

để gửi bình luận.

  • Đang tải bình luận…