Quản Thị Chỉ Mông · Quyển hạ · Thiên 79–81
管氏指蒙 卷之下 · 五方應對第七十九 · 氣脈體用第八十 · 貪峯失宜第八十一
Tác giả: đề Quản Lộ (管輅, tự Công Minh, đời Tào Nguỵ) · cùng chú: đề Tiêu Cát (蕭吉, đời Tuỳ), Viên Thiên Cương (袁天綱), Lý Thuần Phong (李淳風, đời Đường), Vương Cấp (王伋, đời Tống) · hiệu chính, bổ chú: Uông Thượng Đường (汪尚唐), Uông Thượng Canh (汪尚賡), người Tân An đời Minh
Bản gốc: bản khắc đời Minh, 2 quyển thượng hạ, 100 thiên (bạt năm Vạn Lịch Canh Thìn 1580).
Bài này gồm ba thiên của Quản Thị Chỉ Mông. Thiên 79 Ngũ phương ứng đối (五方應對) nói mỗi phương quanh huyệt "muốn" điều gì: long đến, án, Thanh long, Bạch hổ, minh đường, cung thành… và kết bằng một đoạn văn vần rất đẹp. Thiên 80 Khí mạch thể dụng (氣脈體用) là một trong những thiên lý thuyết gọn nhất của sách: khí lấy đất làm thể, lấy nước làm dụng, và bốn trường hợp thế đi hay dừng, hình đi hay dừng. Thiên 81 Tham phong thất nghi (貪峯失宜) cảnh tỉnh kẻ tham ngọn núi đẹp mà mất chỗ thích đáng. Bài gồm nguyên văn, bản dịch, phần giảng và phần luận theo Phong Thuỷ Liên Hoa.
Trả lời nhanh: Thiên Ngũ phương ứng đối nêu mười điều "muốn": long đến muốn một khí chân thuần; án muốn đứng vững riêng, không lẫn đám; Thanh long muốn uốn lượn mà ngoái nhìn chủ, Bạch hổ muốn ngồi phục mà chầu thân; minh đường muốn rộng phẳng mà chứa; cung thành muốn như tường luỹ vòng quanh; bốn thế muốn chung đúc cái đẹp, ba hình muốn tựu lại thân nhau; và "phúc không thể tham cầu, chỉ cẩn trọng lễ tống chung, giữ chính ngũ hành, được mất phó cho tự nhiên thì trăm phúc tự đến". Thiên Khí mạch thể dụng: long đi bằng thế, thế dừng bằng hình; khí lấy đất làm thể, lấy nước làm dụng, nhân thể mà đi, cưỡi dụng mà dừng; thế trọn hình tựu là khí vượng, hình tàn thế quay lưng là khí suy. Thiên Tham phong thất nghi: bốn thế không tụ thì năm khí tán theo tám gió; họ lớn không ở đồng trống vì án gần không thật; khe cùng hang hẻo là chỗ trùng âm, chỗ dung chứa bằng phẳng mới là nơi phát anh tinh.
Thầy Vũ Giới giảng: "Tôi hay dạy học trò câu 'khí lấy đất làm thể, lấy nước làm dụng'. Đất cho khí cái thân để đi, nước cho khí chỗ để dừng. Nhìn đất mà không nhìn nước là mới thấy nửa con long."

Mười điều "muốn" của năm phương – 五方應對
Nguyên văn – 原文
(五方應對第七十九)來龍兮,欲其一氣之真純;應案兮,欲其挺特而不群;青龍兮,欲其蜿蜒而顧主;白虎兮,欲其蹲踞以朝身;明堂兮,欲其寬平而蘊蓄;宮城兮,欲其堡壁而周迴;六相兮,欲其含養而豐積;六脊兮,欲其豬潭而無閼;四勢兮,欲其鍾秀而不悖;三形兮,欲其形就而相親。
Dịch: (Thiên 79, Ngũ phương ứng đối.) Long đến thì muốn một khí chân thật, thuần nhất; ứng án thì muốn đứng vững vàng nổi bật, không lẫn với đám đông; Thanh long thì muốn uốn lượn mà ngoái nhìn chủ; Bạch hổ thì muốn ngồi xổm phục mà chầu về thân huyệt; minh đường thì muốn rộng phẳng mà chứa chất; cung thành thì muốn như tường luỹ mà vòng quanh; sáu tướng thì muốn hàm dưỡng mà đầy dày; sáu sống thì muốn đọng thành đầm mà không bị chặn; bốn thế thì muốn chung đúc cái đẹp mà không trái nghịch; ba hình thì muốn hình tựu lại mà thân nhau.

Giảng: Đây là một "bảng tiêu chuẩn" của huyệt, mỗi phương một chữ then:
- Lai long: chân thuần (真純), một khí, không tạp.
- Ứng án: đĩnh đặc bất quần (挺特不群), nổi bật, đoan chính, không lẫn trong đám núi.
- Thanh long: uyển diên cố chủ (蜿蜒顧主), uốn lượn và quay đầu nhìn huyệt.
- Bạch hổ: tồn cứ triều thân (蹲踞朝身), ngồi phục hiền lành, chầu vào, không ngẩng đầu, không chạy.
- Minh đường: khoan bình uẩn súc (寬平蘊蓄), rộng phẳng, chứa được khí và nước.
- Cung thành: bảo bích chu hồi (堡壁周迴), vòng núi và nước quanh huyệt như tường thành.
- Lục tướng, lục tích: hai thuật ngữ khó, bản khắc không chú; theo văn cảnh là các núi phụ và các sống đất chung quanh, muốn được "hàm dưỡng đầy dày" và "đọng thành đầm không bị chặn".
- Tứ thế, tam hình: bốn thế muốn chung đúc cái đẹp, ba hình muốn tựu lại thân nhau.
Lưu ý chữ dùng cho Long và Hổ: Long thì "cố chủ" (ngoái nhìn chủ), Hổ thì "tồn cứ" (ngồi phục). Long động mà có tình, Hổ tĩnh mà thuần phục. Đây là quan niệm Thanh long uyển diên, Bạch hổ tuần phục quen thuộc của Táng Thư.
Đoạn văn vần: sâu thẳm, đường bệ, leng keng – 潭潭然,堂堂兮
Nguyên văn – 原文
今也經以遺書之旨,綿以穠里之文:潭潭然主欲降而侯,堂堂兮應欲趨而陳,鏘鏘然從欲環而衛,逶逶然水欲遠而平,蕩蕩然其氣宇,集集然其精神,悠悠然吐因謝而跡積聚,臨臨然納旺相而見維新,生生然綿一氣而不絕,淡淡然斯百福之是臻。
(注)淡淡然者,以福不可貪求,惟謹送死之節,守五行之正,然後得失付之自然,則百福自臻。
Dịch: Nay theo ý chỉ của sách để lại, nối thêm lời văn đầy đặn: sâu thẳm thay, chủ muốn hạ xuống mà chờ; đường bệ thay, núi ứng muốn chạy tới mà bày ra; leng keng thay, núi tòng muốn vòng lại mà hộ vệ; uốn lượn thay, nước muốn đi xa mà bằng lặng; thênh thang thay là khí vũ; tụ tụ thay là tinh thần; thong thả thay, nhả ra theo phương tạ khí mà dấu vết tích tụ; tới tới thay, nạp phương vượng tướng mà thấy đổi mới; sinh sinh thay, nối một khí mà không dứt; đạm đạm thay, trăm phúc vì thế mà kéo đến.
(Chú) "Đạm đạm" nghĩa là: phúc không thể tham cầu, chỉ cẩn trọng lễ tiết đưa người chết, giữ cái chính của ngũ hành, rồi được mất phó cho tự nhiên, thì trăm phúc tự đến.

Giảng: Đoạn này viết theo lối phú, mỗi câu mở bằng một từ láy (đàm đàm, đường đường, thương thương, uy uy, đãng đãng, tập tập, du du, lâm lâm, sinh sinh, đạm đạm), đọc lên có nhạc. Mười câu tóm lại cả một cuộc đất tốt: chủ hạ xuống, ứng chạy tới, tòng vòng lại, nước đi xa mà phẳng, khí thênh thang, tinh thần tụ.
Hai câu "nhả theo tạ khí, nạp theo vượng tướng" (吐因謝,納旺相) chính là nguyên tắc thuỷ pháp đã gặp ở thiên 71: nước đến từ phương vượng tướng, nước đi về phương tạ khí. Nhưng câu đáng quý nhất là lời chú cuối: "phúc bất khả tham cầu". Đây là chỗ Chỉ Mông đứng về phía đạo lý: làm đúng lễ, giữ đúng lẽ, rồi để phần còn lại cho tự nhiên.
Long đi bằng thế, thế dừng bằng hình – 行龍以勢,住勢以形
Nguyên văn – 原文
(氣脈体用第八十)夫行龍以勢,住勢以形;應龍以案,乘案以穴(一作氣)。鍾四勢,穴就聚(一作……)三形。形欲住于內,勢欲住于外。大地無形,融結氣槩;小地無勢,精神聚會。融結則氣鍾,聚會則氣止。夫氣者,其体以土,其用以水;因体而行,乘用而止。其行也由勢而來,其止也順形而峙。
Dịch: (Thiên 80, Khí mạch thể dụng.) Long đi bằng thế, thế dừng lại bằng hình; ứng với long bằng án, cưỡi lên án bằng huyệt (một bản: khí). Chung đúc bốn thế, huyệt tựu lại ba hình. Hình muốn dừng ở trong, thế muốn dừng ở ngoài. Đất lớn không thấy hình, mà khí khái dung kết; đất nhỏ không thấy thế, mà tinh thần tụ hội. Dung kết thì khí chung đúc lại, tụ hội thì khí dừng lại. Khí ấy, lấy đất làm thể, lấy nước làm dụng; nhân theo thể mà đi, cưỡi lên dụng mà dừng. Khi đi thì do thế mà đến, khi dừng thì theo hình mà đứng.

Giảng: Đây là đoạn lý thuyết then chốt của cả thiên. Ba ý:
- Thế và hình: long đi bằng thế (dáng lớn, mạch chạy), dừng bằng hình (gò, oa, kiềm, nhũ). Hình ở trong (gần huyệt), thế ở ngoài (bao quanh).
- Đất lớn và đất nhỏ: đất lớn (đại địa) nhiều khi không thấy rõ hình huyệt, mà thấy khí khái bao trùm; đất nhỏ không có thế lớn, mà thấy tinh thần tụ hội ở một chỗ. Đừng lấy thước đo của đất nhỏ để tìm đất lớn và ngược lại.
- Thể và dụng: "khí, thể lấy đất, dụng lấy nước" (氣者,其体以土,其用以水). Đất là thân để khí đi (mạch chạy trong đất); nước là chỗ để khí dừng (gặp nước thì dừng). Câu này cùng ý với Táng Thư: "khí thừa phong tắc tán, giới thuỷ tắc chỉ".
Bốn trường hợp thế và hình – 勢行形止
Nguyên văn – 原文
形欲住腳,勢欲住邪。勢行形止,行貴在迴;形行勢止,止防為訛。勢止形止,氣之已委;勢止形行,行之莫登;形止勢行,行之在城;勢行形行,氣之始生。勢全形就者,氣之旺也,是以五配五祀以之命慈孫而錫孝子;形殘勢背者,氣之衰也,是以五配五祀之所不安,而喪家賊敗(一作……)子之所由起。
Dịch: Hình muốn dừng chân, thế muốn dừng lệch (nghiêng về một phía). Thế đi mà hình dừng: đi thì quý ở chỗ quay lại; hình đi mà thế dừng: dừng thì phải phòng là giả. Thế dừng hình dừng: khí đã rũ hết; thế dừng mà hình đi: đi mà không lên được; hình dừng mà thế đi: đi ở trong thành; thế đi hình đi: khí mới bắt đầu sinh. Thế trọn, hình tựu là khí vượng, vì thế năm phối, năm tế lấy đó mà ban mệnh cho cháu hiền, ban phúc cho con hiếu; hình tàn, thế quay lưng là khí suy, vì thế năm phối, năm tế không yên, mà là chỗ khởi ra nhà tan, con phá của.

Giảng: Đây là một ma trận hai chiều rất gọn: thế (dáng lớn) đi hay dừng, hình (dáng nhỏ) đi hay dừng.
- Thế đi, hình dừng (勢行形止): long lớn còn chạy, nhưng có một nhánh dừng thành hình. Được, nếu nhánh ấy "quay lại" (hồi cố). Đây là kiểu huyệt bên sườn long đi.
- Hình đi, thế dừng (形行勢止): thế lớn đã dừng mà hình nhỏ còn chạy; chỗ "dừng" thấy được dễ là giả, phải phòng.
- Thế dừng, hình dừng (勢止形止): khí đã "uỷ", đã rũ xuống hết, đất cuối mạch, không còn lực.
- Thế dừng, hình đi (勢止形行): đi mà "không lên được", khí đuối.
- Hình dừng, thế đi (形止勢行): đi "ở trong thành", tức thế còn bao quanh mà hình đã dừng bên trong: cuộc tốt.
- Thế đi, hình đi (勢行形行): khí mới sinh, chưa kết.
Kết luận rõ ràng: thế trọn, hình tựu là khí vượng; hình tàn, thế quay lưng là khí suy. Phúc hoạ ứng vào con cháu theo đó.
Tham ngọn núi đẹp mà mất chỗ thích đáng – 貪峯失宜
Nguyên văn – 原文
(貪峯失宜第八十一)四勢不集不蓄兮,五氣散于八風;寶巖鏬石之敧危兮,徒醜陋以騰空。內案兮所以衛區穴,外案兮所以應明堂。是以大姓世家不居于易野者,蓋近案不真,而遠朝徒望于千峰。或曰:然則險隘之地,乃富貴之鍾?曰:窮源僻谷者,重陰之積聚;維容夷坦者,乃奮發於英精。
Dịch: (Thiên 81, Tham phong thất nghi.) Bốn thế không tụ, không chứa thì năm khí tán theo tám phương gió; những tảng đá quý, đá nứt nghiêng nghiêng nguy hiểm chỉ xấu xí mà vươn lên không. Án trong để che giữ khu huyệt; án ngoài để ứng với minh đường. Vì thế các họ lớn, nhà thế gia không ở chỗ đồng trống, là vì án gần không thật, mà núi chầu ở xa thì chỉ đứng trông nghìn ngọn núi. Có người hỏi: vậy thì đất hiểm hẹp là chỗ chung đúc phú quý chăng? Đáp: nguồn cùng, hang hẻo là chỗ tích tụ của trùng âm; chỗ dung chứa bằng phẳng mới là nơi phấn phát anh tinh.

Giảng: Tên thiên trong mục lục chép là "Tham phong thất huyệt", nhưng đầu thiên bản khắc ghi rõ 貪峯失宜: tham ngọn núi mà mất cái "nghi", mất chỗ thích đáng. Thiên ngắn nhưng chứa ba ý:
- Đá đẹp không thay được bốn thế: bốn thế không tụ thì khí tán theo tám gió; những khối đá "quý", đá nứt, đá chênh vênh dựng đứng chỉ "xấu xí mà vươn lên không". Người tham núi đá lạ mà quên bốn thế là "tham phong".
- Án trong và án ngoài: án trong (nội án) giữ khu huyệt, án ngoài (ngoại án) ứng minh đường. Đồng trống thường có núi chầu xa đẹp nhưng thiếu án gần; "chỉ đứng trông nghìn ngọn núi" thì không giữ được khí.
- Không phải cứ hiểm là quý: khe cùng, hang hẻo là "trùng âm tích tụ", lạnh lẽo, âm u; chỗ có sức dung chứa, bằng phẳng mới là nơi phát anh tinh. Câu này nối với thiên 75: vùng hiểm thì quý chỗ rộng phẳng.

Luận theo Phong Thuỷ Liên Hoa – 蓮花風水按語
Phong Thuỷ Liên Hoa đọc ba thiên này với ba ý.
Thứ nhất, khí lấy đất làm thể, lấy nước làm dụng. Đây là câu Liên Hoa coi là gốc của mọi phép xem: đất cho khí cái thân để đi, nước cho khí chỗ để dừng. Xem long mà không xem nước thì không biết khí dừng ở đâu; xem nước mà không xem long thì không biết khí từ đâu đến.
Thứ hai, ma trận thế và hình là công cụ phân biệt chân giả. Khi thấy một gò đẹp, Liên Hoa hỏi ngay: thế lớn quanh nó đang đi hay đã dừng, hình này đang đi hay đã dừng. Hình dừng mà thế còn bao quanh ("đi trong thành") là cuộc tốt; thế đã dừng mà hình còn chạy là phải phòng chỗ dừng giả.
Thứ ba, phúc không thể tham cầu. Lời chú thiên 79 và tinh thần thiên 81 gặp nhau: đừng tham ngọn núi đẹp, đừng tham đất lạ, đừng đi tìm "đất phát vương" mà quên lễ nghĩa. Liên Hoa khuyên gia chủ làm đúng lễ, chọn đất đúng lẽ, rồi để được mất cho tự nhiên.

Tóm lại – 總結: Thiên 79 Ngũ phương ứng đối: long đến chân thuần, án đĩnh đặc, Thanh long uốn lượn ngoái nhìn chủ, Bạch hổ ngồi phục chầu thân, minh đường rộng phẳng chứa chất, cung thành vòng như tường luỹ, bốn thế chung đúc, ba hình thân nhau; phúc không thể tham cầu. Thiên 80 Khí mạch thể dụng: long đi bằng thế, dừng bằng hình; khí lấy đất làm thể, lấy nước làm dụng; sáu trường hợp thế và hình đi dừng, thế trọn hình tựu là khí vượng, hình tàn thế quay lưng là khí suy. Thiên 81 Tham phong thất nghi: bốn thế không tụ thì khí tán theo tám gió, đá lạ chỉ vươn lên không; họ lớn không ở đồng trống vì án gần không thật; khe cùng là trùng âm, chỗ dung chứa bằng phẳng mới phát anh tinh.
Bài trước: Quản Thị Chỉ Mông (54): Thiên 77–78 Thịnh suy chứng ứng, Cô kỳ quyệt quái.
Bài sau: Thiên 82–83 – Chi thân nghị hợp, Nhân hình nghĩ huyệt 支親誼合 · 因形擬穴 (sắp đăng).
Nguồn: Quản Thị Chỉ Mông (管氏指蒙), bản khắc đời Minh, quyển hạ, thiên Ngũ phương ứng đối đệ thất thập cửu (五方應對第七十九), Khí mạch thể dụng đệ bát thập (氣脈体用第八十), Tham phong thất nghi đệ bát thập nhất (貪峯失宜第八十一), chính văn và lời chú. Câu đối chiếu: Táng Thư (khí thừa phong tắc tán, giới thuỷ tắc chỉ). Nguyên văn chép lại từ bản khắc, chấm câu mới; chỗ …… là chữ mờ. Hiệu đính: mục lục đầu sách chép tên thiên 81 là 貪峯失穴, đầu thiên khắc 貪峯失宜, bài theo đầu thiên; các thuật ngữ 六相, 六脊 trong thiên 79 không có lời chú, chỉ dịch theo chữ. Phong Thuỷ Liên Hoa dịch và biên soạn theo bài giảng của Thầy Vũ Giới.
Công cụ Liên Hoa dùng kèm bài này – 蓮花工具
- Mục Lục Quản Thị Chỉ Mông: 66 bài của 100 thiên, theo dõi các bài đã đăng.
- La Kinh Liên Hoa: la kinh trực tuyến miễn phí, đo hướng, đối chiếu sai số kim.
- Lập Cục Pháp: lập cục theo nguyên lý Liên Hoa, xét long, thuỷ, hướng và mệnh người dùng.
Bài liên quan – 相關文章
- Quản Thị Chỉ Mông, Thiên 27: Tả hữu thích danh
- Quản Thị Chỉ Mông, Thiên 44–45: Giáng thế trú hình, Ly thực đổ nguỵ
- Quản Thị Chỉ Mông, Thiên 47: Vọng thế tầm hình
Học bài bản cùng Thầy Vũ Giới – 隨師研習
Phân biệt thế đi hình dừng với hình đi thế dừng, nhận ra án gần thật hay án xa hão, là những việc phải luyện bằng đôi chân trên núi. Xem Khoá học cao cấp Phong Thuỷ Sư Liên Hoa hoặc Khảo luận phong thuỷ – khôi phục nguyên lý gốc. Ghi danh, hỏi lịch khai giảng qua Zalo 0988 964 636 (Thầy Vũ Giới, TP.HCM).
Câu hỏi thường gặp – 常見問題
Thanh long và Bạch hổ "muốn" gì theo Chỉ Mông? – 青龍白虎
Thanh long muốn uốn lượn mà ngoái nhìn chủ (蜿蜒顧主); Bạch hổ muốn ngồi phục mà chầu thân (蹲踞朝身).
"Khí lấy đất làm thể, lấy nước làm dụng" nghĩa là gì? – 体土用水
Khí đi trong đất (đất là thân của khí), gặp nước thì dừng (nước là chỗ khí phát dụng). Nhân thể mà đi, cưỡi dụng mà dừng.
"Thế đi hình dừng" và "hình đi thế dừng" khác nhau thế nào? – 勢行形止
Thế đi hình dừng: long lớn còn chạy, một nhánh dừng thành hình, quý nếu có hồi cố. Hình đi thế dừng: chỗ dừng dễ là giả, phải phòng.
Vì sao gọi là "Tham phong thất nghi"? – 貪峯失宜
Vì tham ngọn núi đẹp, đá lạ mà mất chỗ thích đáng: bốn thế không tụ, án gần không thật, khí tán theo tám gió.
Đất hiểm hẹp có phải là đất phú quý không? – 險隘
Không hẳn. Khe cùng hang hẻo là chỗ trùng âm tích tụ; chỗ dung chứa bằng phẳng trong vùng hiểm mới là nơi phát anh tinh.








