💻 Phần mềm phong thuỷ · Phong Thuỷ Liên HoaPhần mềm phong thuỷ Vũ Giới Hợp LuậnLa kinh số · Bảng luận · Tính năng · Kho kiến thức — dùng ngay trên trình duyệt💻 Mở phần mềm Hợp Luận

Quản Thị Chỉ Mông (53): Thiên 75–76 Sảng âm đồng dị, Hình thế nghịch thuận

Thầy Vũ Giới — Phong Thuỷ Liên Hoa

Minh hoạ Quản Thị Chỉ Mông (53): Thiên 75–76 Sảng âm đồng dị, Hình thế nghịch thuận

Quản Thị Chỉ Mông · Quyển hạ · Thiên 75–76
管氏指蒙 卷之下 · 爽陰同異第七十五 · 形勢逆順第七十六
Tác giả: đề Quản Lộ (管輅, tự Công Minh, đời Tào Nguỵ) · cùng chú: đề Tiêu Cát (蕭吉, đời Tuỳ), Viên Thiên Cương (袁天綱), Lý Thuần Phong (李淳風, đời Đường), Vương Cấp (王伋, đời Tống) · hiệu chính, bổ chú: Uông Thượng Đường (汪尚唐), Uông Thượng Canh (汪尚賡), người Tân An đời Minh
Bản gốc: bản khắc đời Minh, 2 quyển thượng hạ, 100 thiên (bạt năm Vạn Lịch Canh Thìn 1580).

Bài này gồm hai thiên của Quản Thị Chỉ Mông. Thiên 75 Sảng âm đồng dị (爽陰同異) bàn chỗ sáng (đất trống, đất dương) và chỗ tối (đất kín, đất âm) giống nhau và khác nhau ra sao: vùng núi hiểm thì cái quý là chỗ rộng phẳng, vùng đồng trống thì cái quý là chỗ sâu kín; có núi phải có nước, có nước phải có núi. Thiên 76 Hình thế nghịch thuận (形勢逆順) dẫn lời họ Chân: xa xem thế, gần xem hình; minh đường lấy sạch làm đức, lấy tạp làm hình phạt; và giải thích cái gọi là "hải nhãn", "trấn lưu" giữa lòng nước. Bài gồm nguyên văn, bản dịch, phần giảng và phần luận theo Phong Thuỷ Liên Hoa.

Trả lời nhanh: Thiên Sảng âm đồng dị dạy: trên đỉnh chỗ hiểm hẹp thì lấy chỗ rộng phẳng làm kết đặc biệt, bên cạnh đồng trống thì lấy chỗ sâu kín làm chỗ cất đặc biệt; mênh mông muôn khoảnh thì thu về một mạch, lớp lớp muôn nhận thì chạy phẳng về bốn phương. Khí thuần một thì như gió xuân, tạp hai đường thì như sương lạnh làm úa. Có núi không nước thì khí tán, có nước không núi thì khí héo; "huyệt là lẻ, nước là chẵn: chẵn muốn bằng, lẻ muốn gò". Thiên Hình thế nghịch thuận dẫn họ Chân: xa thì xem thế, gần thì xem hình; minh đường kỵ hẹp xấu, quý rộng phẳng; tán như mề gà, lõm như rốn cua đều không tốt; còn khối núi giữa lòng nước gọi là "hải nhãn", "trấn lưu", người xưa gọi là "cửa thành" chứ không gọi là minh đường.

Thầy Vũ Giới giảng: "Ở miền núi, ai cũng có núi, nên cái hiếm là một khoảng đất phẳng. Ở đồng bằng, ai cũng có đất phẳng, nên cái hiếm là một gò cao, một chỗ kín. Người xem đất phải biết vùng mình đang đứng thiếu cái gì, thì mới thấy cái quý."

Tranh Ngư phủ tịch ca của Hứa Đạo Ninh đời Bắc Tống
Tranh “Ngư phủ tịch ca” (chi tiết) của Hứa Đạo Ninh (許道寧) đời Bắc Tống: núi dốc hiểm trở, chỗ quý là bãi phẳng dưới chân núi. (Public domain)

Hiểm thì quý chỗ phẳng, trống thì quý chỗ kín – 險隘寬平,易野幽邃

Nguyên văn – 原文

險隘之巔兮,以寬平為特結;易野之旁兮,以幽邃為特藏。洋洋萬頃兮,斂集于一脉;層層萬仞兮,平趨于四方。是以東南兮不貴于案應,西北兮不貴于明堂。欲其寬則特緊,欲其緊則特寬。險隘以明堂為貴,易野以應案為真。

Dịch: Trên đỉnh chỗ hiểm hẹp, lấy chỗ rộng phẳng làm chỗ kết đặc biệt; bên cạnh đồng bằng trống trải, lấy chỗ sâu kín làm chỗ cất đặc biệt. Mênh mông muôn khoảnh thì thu tụ vào một mạch; lớp lớp muôn nhận núi thì chạy phẳng về bốn phương. Vì thế ở Đông Nam không quý ở án ứng, ở Tây Bắc không quý ở minh đường. Chỗ muốn rộng thì lại đặc biệt chặt, chỗ muốn chặt thì lại đặc biệt rộng. Vùng hiểm hẹp lấy minh đường làm quý, vùng đồng trống lấy ứng án làm thật.

Cao nguyên đá Đồng Văn Hà Giang
Cao nguyên đá Đồng Văn (Hà Giang): vùng núi hiểm, đất quý nằm ở thung lũng phẳng giữa núi. (Ảnh: BacLuong, Public domain)

Giảng: Tên thiên "sảng âm" (爽陰) ghép hai chữ: sảng là sáng sủa, thoáng; âm là râm, kín. "Đồng dị" là giống và khác. Thiên này dạy một nguyên tắc rất sâu: cái quý là cái khác thường so với vùng xung quanh.

  • Ở vùng núi hiểm, cái khác thường là một khoảng rộng phẳng trên cao. Đó là chỗ "kết đặc biệt".
  • Ở vùng đồng trống, cái khác thường là một chỗ sâu kín, có gò che, có rìa ôm. Đó là chỗ "cất đặc biệt".
  • Đất bằng mênh mông thì khí phải thu về một mạch mới có huyệt; núi chồng chất muôn nhận thì khí phải chạy phẳng ra mới có chỗ dừng.

Câu "Đông Nam không quý án ứng, Tây Bắc không quý minh đường" nên đọc theo địa hình Trung Hoa: Đông Nam là miền sông nước, đồng bằng, Tây Bắc là miền núi cao, cao nguyên. Theo mạch văn "muốn rộng thì lại đặc biệt chặt, muốn chặt thì lại đặc biệt rộng", ý là đừng đòi ở mỗi miền cái mà miền ấy vốn thiếu theo cùng một thước đo; phải xem trong cái chung của miền ấy, chỗ nào nổi lên khác thường. Hai câu cuối nói rõ lại điều đã gặp ở thiên 71: vùng hiểm quý minh đường, vùng trống quý ứng án.

Gió xuân và sương lạnh: thuần với tạp – 真純一氣,駁雜兩途

Nguyên văn – 原文

真純一氣,無向背之春風;駁雜兩途,見凋零之寒露。泉脈枯竭兮,非立人之地;沙滷淋漉兮,非積氣之墟。有山無水兮,則氣散而不停;有水無山兮,則氣凋而不結。故曰:穴為奇,水為耦;耦欲平兮,奇欲阜。應案兮以分賓主,輔從兮以分左右。四勢會集兮,踈漏為憂;三形潔淨兮,雜冗為咎。

Dịch: Khí thật, thuần một thì như gió xuân không chia trước sau; tạp nhạp hai đường thì thấy sương lạnh làm úa tàn. Mạch suối khô kiệt thì không phải đất cho người đứng; cát mặn rỉ nước thì không phải nền tích khí. Có núi mà không có nước thì khí tán không dừng; có nước mà không có núi thì khí héo không kết. Cho nên nói: huyệt là số lẻ, nước là số chẵn; chẵn muốn bằng phẳng, lẻ muốn gò cao. Ứng án để phân khách chủ, phụ tòng để phân tả hữu. Bốn thế hội tụ thì lo chỗ thưa hở; ba hình sạch sẽ thì lỗi ở chỗ tạp nhạp.

Sơ đồ vùng núi hiểm quý chỗ rộng phẳng, vùng đồng trống quý chỗ sâu kín
Sơ đồ: vùng hiểm quý minh đường rộng phẳng, vùng trống quý án và chỗ kín; khí thuần, núi nước có nhau, huyệt lẻ nước chẵn. (Phong Thuỷ Liên Hoa)

Giảng: Đoạn này gồm nhiều câu ngắn, mỗi câu là một tiêu chí:

  • Thuần và tạp: khí một dòng, một hướng thì ấm như gió xuân thổi đều; khí hai ba dòng chen nhau thì lạnh như sương thu làm lá úa.
  • Đất khô và đất mặn: suối mạch khô kiệt, cát mặn rỉ nước đều không phải chỗ khí ở.
  • Núi và nước phải có nhau: núi không nước thì khí tán, nước không núi thì khí héo. Đây là nguyên lý sơn thuỷ giao hội của mọi phái.
  • Huyệt lẻ, nước chẵn: huyệt là một điểm (dương, lẻ), nên muốn cao lên như gò; nước là mặt (âm, chẵn), nên muốn bằng lặng. Nước dốc gào là nước xấu, huyệt chìm trũng là huyệt xấu.
  • Án phân chủ khách, tay phân tả hữu: có án thì mới biết đâu là chủ (huyệt) đâu là khách; có long hổ thì mới định được tả hữu.
  • Bốn thế lo thưa hở, ba hình lo tạp: bốn phía tụ mà có khe hở thì gió lọt vào; ba hình (sơn, thuỷ, án) sạch thì tốt, lẫn tạp thì hỏng.

Lời chú họ Lý: núi không nước, người cũng không đứng được – 李注

Nguyên văn – 原文

李曰:源脈竭者,乃乾流穴也。有山無水,則人亦不立矣,況配祀乎?若有水無山,沙滷淋漓者,乃土脉不附于造化,其氣飛散,皆非可卜之地。

Dịch: Lời chú họ Lý: Nguồn mạch cạn kiệt là huyệt can lưu (dòng khô). Có núi mà không có nước thì người cũng không đứng được, huống chi việc phối tự (thờ cúng)? Nếu có nước mà không có núi, cát mặn rỉ ướt, đó là mạch đất không gắn với tạo hoá, khí bay tán, đều không phải đất có thể bói chọn.

Ruộng muối Lý Nhơn Cần Giờ
Ruộng muối Lý Nhơn (Cần Giờ): vùng đất trống phẳng ven biển, nước mặn không nuôi được người, cũng khó lập mộ. (Ảnh: Southern Vietnam, CC BY-SA 4.0)

Giảng: Lời chú họ Lý đưa ra một lý lẽ rất đời thường: chỗ không có nước thì người không sống được, không lập làng được, thì cũng chẳng ai ở đó mà thờ cúng mộ. Mộ phần và nhà ở không tách rời: đất táng tốt cũng phải là vùng người ở được. Ngược lại, chỗ toàn nước, cát mặn, đất sũng thì "mạch đất không gắn với tạo hoá", khí không bám vào đâu được. Những cánh đồng ven biển nhiễm mặn, bãi bồi sát cửa sông thường thuộc loại này.

Xa xem thế, gần xem hình – 遠則觀勢,近則觀形

Nguyên văn – 原文

(形勢逆順第七十六)甄氏曰:遠則觀勢,近則觀形。左右前後,各有行止之程;水分向背,四勢成形。封限其中,如堂之登;鉗所衛者為穴。夾帶雜類,則沾惹私情;賓所應者為主,案前分沓,則主被侵凌。

Dịch: (Thiên 76, Hình thế nghịch thuận.) Họ Chân nói: Ở xa thì xem thế, ở gần thì xem hình. Trước sau tả hữu, mỗi bên đều có chặng đi và chặng dừng; nước phân hướng về hay quay lưng, bốn thế thành hình. Khoanh giới hạn ở giữa, như bước lên nhà; chỗ được càng kẹp che giữ là huyệt. Kèm theo những loại tạp nhạp thì vướng tình riêng; chỗ được khách ứng là chủ; trước án chia rẽ chồng chất thì chủ bị lấn áp.

Toàn cảnh núi Thái Sơn nhìn từ làng
Toàn cảnh Thái Sơn nhìn từ làng dưới chân: xa thì xem thế, cả dãy núi như một bức bình phong lớn. (Ảnh: Popolon, CC BY-SA 3.0)

Giảng: "Viễn tắc quan thế, cận tắc quan hình" (遠則觀勢,近則觀形) là một câu kinh điển của hình pháp, đứng ngang với câu Táng Thư "thiên xích vi thế, bách xích vi hình" (nghìn thước là thế, trăm thước là hình). Thế là dáng lớn của long nhìn từ xa: chạy về đâu, dừng ở đâu. Hình là dáng nhỏ của huyệt nhìn gần: gò, oa, kiềm, nhũ.

Hình ảnh "như bước lên nhà" (如堂之登) rất đẹp: bốn thế khoanh lại thành một khoảng như gian nhà, huyệt là chỗ ngồi chính giữa, minh đường là sân trước. Huyệt phải nằm trong "vòng tay" của càng kẹp. Hai lỗi cần tránh: kèm tạp (núi lặt vặt chen vào, gây "tình riêng", tức khí bị kéo lệch) và án chia rẽ chồng chất (trước mặt nhiều núi chĩa vào, chủ bị lấn).

Minh đường lấy sạch làm đức – 明堂以潔淨為德

Nguyên văn – 原文

是以明堂者,以潔淨為德,以駁雜為刑。忌惟忌于隘陋,貴惟貴于寬平。散如鷄胃兮,非維容之相;陷如蟹臍兮,非衿抱之情。

Dịch: Vì thế minh đường lấy sạch sẽ làm đức, lấy tạp nhạp làm hình phạt. Kỵ thì chỉ kỵ chỗ hẹp xấu, quý thì chỉ quý chỗ rộng phẳng. Tán ra như mề gà thì không phải tướng dung chứa; lõm xuống như rốn cua thì không phải tình ôm vạt áo.

Sơ đồ minh đường sạch rộng phẳng so với mề gà, rốn cua và khối trấn thuỷ khẩu
Sơ đồ: minh đường sạch rộng phẳng; xấu là tán như mề gà, lõm như rốn cua; khối đá giữa dòng ở thuỷ khẩu gọi là hải nhãn, trấn lưu, cửa thành. (Phong Thuỷ Liên Hoa)

Giảng: Minh đường là sân trước của huyệt, nơi khí tụ và nước dừng. Chỉ Mông nêu hai tiêu chí: sạch (không gò đống lổn nhổn, không đá lởm chởm, không mương rãnh chằng chịt) và rộng phẳng (không hẹp bó, không dốc). Hai hình xấu:

  • Mề gà (鷄胃): mề gà có nhiều nếp gấp, rãnh, túi tản ra. Minh đường như vậy là chia năm xẻ bảy, không có sức dung chứa.
  • Rốn cua (蟹臍): yếm cua lõm xuống thành hốc. Minh đường như vậy là một hố trũng, nước đọng tù, không có cái tình "ôm vạt áo" của long hổ quây lại.

Thiên 11 Minh đường ở quyển thượng đã bàn kỹ các loại minh đường; thiên 76 thêm hai hình xấu cụ thể và khẳng định tiêu chuẩn "sạch, rộng, phẳng".

Hải nhãn, trấn lưu và cửa thành – 海眼,鎮流,城門

Nguyên văn – 原文

或曰:法尤取于奇特。洋心圍秀兮,有海眼之名,曰鎮流。痕卸(一作脫)氣而亙之不窮者,非凝重剛方端固,則湛然上發于天英。此古人所以為城門之號,而異乎明堂之稱。

Dịch: Có người nói: phép này càng lấy ở chỗ kỳ đặc. Giữa lòng nước mênh mông có khối núi đẹp vây quanh, có tên là "hải nhãn" (mắt biển), gọi là "trấn lưu" (giữ dòng). Chỗ vết nước làm thoát (một bản: tuột) khí mà kéo dài không dứt, nếu không có khối ngưng trọng, cứng vuông, ngay thẳng, bền chắc, thì khí sẽ trong lặng mà bốc thẳng lên trời. Đó là lý do người xưa đặt cho nó tên "cửa thành", khác với tên "minh đường".

Tiểu Cô Sơn giữa sông Trường Giang ở An Khánh
Tiểu Cô Sơn (An Khánh) đứng giữa dòng Trường Giang: hòn núi trấn giữa nước, người xưa gọi là hải nhãn, trấn lưu. (Public domain)

Giảng: Đoạn cuối thiên 76 giải thích một cảnh đặc biệt: khối núi, khối đá đứng giữa lòng nước, thường ở chỗ nước chảy ra (thuỷ khẩu). Người xưa gọi là hải nhãn (mắt biển) hay trấn lưu (giữ dòng). Chỗ nước chảy đi là chỗ khí dễ thoát; nếu có một khối đá chắc, vuông, nặng đứng chặn giữa dòng thì khí được giữ lại, không "bốc thẳng lên trời" mà tan.

Chỉ Mông lưu ý: khối ấy không gọi là minh đường, mà gọi là "thành môn" (cửa thành), tức cửa ngõ khoá nước của cả cuộc đất. Về sau các sách hình pháp gọi những khối như vậy là La tinh, Hãn môn, Hoa biểu ở thuỷ khẩu. Bốn chữ "ngưng trọng cương phương đoan cố" (凝重剛方端固) là tiêu chuẩn của một khối trấn thuỷ khẩu tốt: nặng, cứng, vuông, chắc.

Luận theo Phong Thuỷ Liên Hoa – 蓮花風水按語

Phong Thuỷ Liên Hoa đọc hai thiên này với ba ý.

Thứ nhất, đo cái quý bằng cái khác thường của vùng. Ở Việt Nam, vùng núi Tây Bắc, Tây Nguyên thì một khoảng phẳng trên sườn đồi là quý; vùng đồng bằng sông Hồng, sông Cửu Long thì một gò cao, một chỗ có cây che, có nước ôm là quý. Liên Hoa không mang một thước đo duy nhất đi khắp nơi, mà hỏi trước: vùng này thiếu cái gì.

Thứ hai, xa xem thế, gần xem hình, và minh đường phải sạch. Khi đi đất, Liên Hoa đứng xa trước để thấy thế long đến và dừng, rồi mới vào gần xem hình huyệt. Minh đường được xem như sân nhà: dọn sạch, phẳng, rộng, không đào hố, không đắp đống lổn nhổn trước mộ.

Thứ ba, thuỷ khẩu cần có khoá. Hải nhãn, trấn lưu, cửa thành là bài học về chỗ nước đi. Một cuộc đất có nước chảy ra mà không có gì giữ thì phúc cũng chảy đi. Khi xem nhà, xem làng, Liên Hoa luôn tìm xem chỗ nước ra có gò, có đá, có cầu, có cây lớn làm khoá hay không.

Tranh làng ven sông buổi sớm thu của Triệu Lệnh Nhương
Tranh làng ven sông buổi sớm mùa thu của Triệu Lệnh Nhương (趙令穰) đời Bắc Tống: đất trống ven sông quý chỗ rặng cây che kín. (CC0)

Tóm lại – 總結: Thiên 75 Sảng âm đồng dị: vùng hiểm lấy chỗ rộng phẳng làm kết đặc biệt, vùng trống lấy chỗ sâu kín làm chỗ cất đặc biệt; vùng hiểm quý minh đường, vùng trống quý ứng án; khí thuần như gió xuân, khí tạp như sương lạnh; có núi không nước thì khí tán, có nước không núi thì khí héo; huyệt lẻ muốn gò, nước chẵn muốn bằng. Thiên 76 Hình thế nghịch thuận: xa xem thế, gần xem hình; huyệt ở chỗ càng kẹp che giữ, như bước lên nhà; minh đường lấy sạch làm đức, kỵ hẹp xấu, kỵ tán như mề gà, lõm như rốn cua; khối núi giữa lòng nước gọi là hải nhãn, trấn lưu, người xưa gọi là cửa thành.

Bài trước: Quản Thị Chỉ Mông (52): Thiên 72–74 Nhị khí tòng vi, Tích khí quy tàng, Thiên nhân giao tế.

Bài sau: Thiên 77–78 – Thịnh suy chứng ứng, Cô kỳ quyệt quái 盛衰證應 · 孤奇譎怪.

Nguồn: Quản Thị Chỉ Mông (管氏指蒙), bản khắc đời Minh, quyển hạ, thiên Sảng âm đồng dị đệ thất thập ngũ (爽陰同異第七十五) và Hình thế nghịch thuận đệ thất thập lục (形勢逆順第七十六), chính văn, lời chú họ Lý và lời dẫn họ Chân. Câu đối chiếu: Táng Thư (thiên xích vi thế, bách xích vi hình). Nguyên văn chép lại từ bản khắc, chấm câu mới. Hiệu đính: tên thiên 75 ở đầu thiên khắc gần như 爽陰同易, theo mục lục đọc là 同異; chữ 卸 trong câu 痕卸氣 có bản chép là 脫. Phong Thuỷ Liên Hoa dịch và biên soạn theo bài giảng của Thầy Vũ Giới.

Công cụ Liên Hoa dùng kèm bài này – 蓮花工具

Bài liên quan – 相關文章

Học bài bản cùng Thầy Vũ Giới – 隨師研習

Đứng xa nhìn thế, đến gần nhìn hình, nhận ra minh đường sạch hay tạp, thuỷ khẩu có khoá hay không, là những việc phải tập trên thực địa. Xem Khoá học cao cấp Phong Thuỷ Sư Liên Hoa hoặc Khảo luận phong thuỷ – khôi phục nguyên lý gốc. Ghi danh, hỏi lịch khai giảng qua Zalo 0988 964 636 (Thầy Vũ Giới, TP.HCM).

Câu hỏi thường gặp – 常見問題

"Sảng âm đồng dị" nghĩa là gì? – 爽陰同異

Chỗ sáng thoáng (đất trống) và chỗ râm kín (đất núi) giống và khác nhau. Ý chính: cái quý là cái khác thường so với vùng xung quanh.

Vì sao vùng núi quý minh đường còn đồng bằng quý án? – 險隘明堂,易野應案

Vùng núi vốn thiếu khoảng phẳng, nên một minh đường rộng là hiếm và quý. Đồng bằng vốn thiếu chỗ chặn, nên một án gần, thật là chỗ giữ khí.

"Huyệt là lẻ, nước là chẵn" nghĩa là gì? – 穴奇水耦

Huyệt là một điểm dương, nên muốn cao lên như gò; nước là mặt âm, nên muốn bằng lặng. Huyệt chìm trũng hay nước dốc gào đều xấu.

Minh đường như "mề gà", "rốn cua" là gì? – 鷄胃蟹臍

Mề gà là minh đường chia nhiều rãnh, tản mát; rốn cua là minh đường lõm thành hố, nước đọng. Cả hai không dung chứa, không có tình ôm.

"Hải nhãn", "trấn lưu" là gì? – 海眼鎮流

Là khối núi, khối đá chắc đứng giữa lòng nước, thường ở chỗ nước ra, giữ khí không cho thoát. Người xưa gọi là "cửa thành", không gọi là minh đường.

Từ khoá: sảng âm đồng dị · 形勢逆順 · hình thế nghịch thuận · quản thị chỉ mông · xa xem thế gần xem hình · hải nhãn trấn lưu

Bài viết liên quan

Có thể quý vị quan tâm

Đi tiếp

Khoá học liên quan, app áp dụng, bài học thuật cùng chủ đề và quà tài liệu.

Bình luận

để gửi bình luận.

  • Đang tải bình luận…