💻 Phần mềm phong thuỷ · Phong Thuỷ Liên HoaPhần mềm phong thuỷ Vũ Giới Hợp LuậnLa kinh số · Bảng luận · Tính năng · Kho kiến thức — dùng ngay trên trình duyệt💻 Mở phần mềm Hợp Luận

Quản Thị Chỉ Mông (60): Thiên 88–89 Vinh tạ bất đồng, Tam gia đoán lệ

Thầy Vũ Giới — Phong Thuỷ Liên Hoa

Minh hoạ Quản Thị Chỉ Mông (60): Thiên 88–89 Vinh tạ bất đồng, Tam gia đoán lệ

Quản Thị Chỉ Mông · Quyển hạ · Thiên 88–89
管氏指蒙 卷之下 · 榮謝不同第八十八 · 三家斷例第八十九
Tác giả: đề Quản Lộ (管輅, tự Công Minh, đời Tào Nguỵ) · cùng chú: đề Tiêu Cát (蕭吉, đời Tuỳ), Viên Thiên Cương (袁天綱), Lý Thuần Phong (李淳風, đời Đường), Vương Cấp (王伋, đời Tống) · hiệu chính, bổ chú: Uông Thượng Đường (汪尚唐), Uông Thượng Canh (汪尚賡), người Tân An đời Minh
Bản gốc: bản khắc đời Minh, 2 quyển thượng hạ, 100 thiên (bạt năm Vạn Lịch Canh Thìn 1580).

Thiên 88 Vinh tạ bất đồng (榮謝不同, tươi héo khác nhau) là một bài tập con mắt: sách đặt liền hai mươi hai cặp hình đất trông giống nhau mà thực khác nhau, như "ôm" với "cắt", "tàng phong" với "bế khí", "chầu tụ" với "xung đâm". Đất tươi (vinh) hay đất héo (tạ) nhiều khi chỉ cách nhau một nét. Thiên 89 Tam gia đoán lệ (三家斷例, lệ đoán của ba nhà) đưa việc xem đất về với ba nguồn kinh điển: Kinh Dịch, Lão Tử và Hoàng Đế Nội Kinh, rồi chép mấy bài "lệ" về chọn ngày, chọn phương theo tam hợp, bát phong. Bài gồm nguyên văn, bản dịch, phần giảng và phần luận theo Phong Thuỷ Liên Hoa.

Trả lời nhanh: Thiên Vinh tạ bất đồng dạy rằng âm dương trong ngoài, trời đất dọc ngang, khí tụ và tinh thần khác nhau, bốn thế ba hình có khi khác. Rồi kê hai mươi hai cặp: vụng về khác hùng tráng, cành đốt khác nhánh tẽ, qua eo khác đứt nối, vái chầu khác đâm bắn, xoay cổ tay khác quay lưng, chân ngồi khác chân chạy, thoáng rộng khác tán rộng, rộng thong thả khác rộng lỏng lẻo, gọn chặt khác gấp gáp, sâu kín khác sâu chìm, ngang qua khác ngang đi, tàng phong khác bế khí, đi phẳng khác nghiêng tuột, chầu tụ khác xung đâm, ôm vòng khác giáo cắt… Tình khác thì dạng tất khác: tán loạn rối rắm là mất thế, chỉnh tề hội tụ là thành hình; người được đất phải lòng đến chỗ diệu, mắt đến chỗ sáng. Thiên Tam gia đoán lệ mở bằng câu Dịch "ở trời thành tượng, ở đất thành hình", nhắc "khéo nói trời tất nghiệm ở người, khéo nói khí tất chứng ở vật", "tránh hoạ nên nặng, cầu phúc nên nhẹ", và khẳng định: ngũ hành tuy có số tiên thiên, nhưng thiện ác đều do việc người.

Thầy Vũ Giới giảng: "Tôi hay bảo học trò: đất tốt và đất xấu ít khi khác nhau ở chỗ to tát. Một cánh tay núi ôm vào là sinh, cùng cánh tay ấy mà mũi nhọn chĩa vào huyệt là sát. Học thiên này là học cách nhìn chậm lại."

Tranh Khê sơn cao sĩ của Vương Giám
Vương Giám (王鑑), "Khê sơn cao sĩ đồ": người xem núi ngồi lặng giữa khe núi, nhìn chậm mới thấy tình thật của hình thế. (The Met, CC0)

Gốc của sự khác: khí và tinh thần – 氣聚精神之不同

Nguyên văn – 原文

表裏陰陽,經緯天地,氣聚精神之不同,四勢三形之或異。

Dịch: Âm dương có trong có ngoài, trời đất có dọc có ngang; khí tụ và tinh thần chẳng giống nhau, bốn thế ba hình có khi khác biệt.

Giảng: Câu mở đầu nói tại sao phải phân biệt kỹ: cái làm nên đất tươi hay héo không nằm ở cái dáng bên ngoài mà ở khí có tụ không, tinh thần có phát không. Hai thế núi có thể cùng một dáng (cùng vòng tay, cùng uốn khúc), nhưng một bên khí tụ, một bên khí tán. "Biểu lý âm dương" là nhắc người xem phải thấy cả mặt trong (lý) chứ không chỉ mặt ngoài (biểu).

Hai mươi hai cặp giống mà khác – 犄拙與雄壯不同

Nguyên văn – 原文

又曰:犄拙與雄壯不同,枝節與分孽不同,過闕與斷續不同,拱揖與鬭射不同,轉腕與反背不同,踞脚與走脚不同,舒闊與散闊不同,寬衍與寬慢不同,緊湊與緊急不同,深邃與深沈不同,橫過與橫去不同,藏風與閉氣不同,平去與傾脫不同,朝集與衝撞不同,環抱與鎗割不同,蟠折與搖旌不同,縮城與傲脚不同,合派與分派不同,提刀與按劍不同,拜職與拖簇不同,然尾與枷梢不同,撲錢與夾指不同。

Dịch: Lại nói: vụng về lệch lạc khác với hùng tráng; cành đốt khác với nhánh tẽ ra; qua eo (quá khuyết) khác với đứt rồi nối; vái chầu khác với đâm bắn; xoay cổ tay khác với quay lưng; chân ngồi xổm khác với chân chạy; thoáng rộng khác với tán rộng; rộng thong thả khác với rộng lỏng lẻo; gọn chặt khác với gấp gáp; sâu kín khác với sâu chìm; ngang qua khác với ngang đi mất; tàng phong khác với bế khí; đi phẳng khác với nghiêng tuột; chầu tụ khác với xung đâm; ôm vòng khác với giáo cắt; cuộn gập khác với cờ phất; thu thành khác với chân ngạo nghễ; hợp dòng khác với chia dòng; cầm đao khác với ấn kiếm; vái nhận chức khác với kéo lê bó; đuôi cháy khác với đầu gông; vồ tiền khác với kẹp ngón.

Các ngọn đá granit Tam Thanh Sơn
Tam Thanh Sơn (Giang Tây): nhiều ngọn giống nhau ở dáng, nhưng ngọn ôm vào và ngọn chĩa mũi vào huyệt lành dữ khác nhau. (Ảnh: Zhangzhugang, CC BY-SA 3.0)

Giảng: Bảng cặp đôi này là "từ điển phân biệt" quý nhất của thiên. Có thể gom thành mấy nhóm để dễ nhớ:

  • Về long mạch: "quá khuyết" là chỗ long thắt eo lại rồi đi tiếp, khí vẫn liền; "đoạn tục" là long bị đứt hẳn rồi mới nhô lên, khí đã bị cắt. "Chi tiết" là cành đốt mọc đều theo thân long, còn "phân nghiệt" là nhánh tẽ ra làm phân khí. Hai chỗ này nhìn trên bản đồ địa hình rất giống, phải đi tận nơi.
  • Về tay long hổ: "củng ấp" là cánh tay vái chầu vào huyệt, "đấu xạ" là mũi núi đâm thẳng vào; "chuyển oản" là cổ tay xoay vào ôm, "phản bối" là quay lưng đi. "Hoàn bão" (ôm vòng) với "thương cát" (giáo cắt) là cặp nổi tiếng nhất: cùng là một cánh tay vòng, nhưng nếu đầu tay nhọn sắc chĩa vào huyệt thì thành sát.
  • Về minh đường: "thư khoát" là rộng mà có thu, "tán khoát" là rộng mà tán; "khoan diễn" là rộng thong thả có lớp lang, "khoan mạn" là rộng mà lỏng lẻo không giữ được khí. "Khẩn thấu" là gọn chặt vừa vặn, "khẩn cấp" là chật hẹp bức bối.
  • Về khí: "tàng phong" là kín gió nhờ được ôm, khí vẫn lưu thông; "bế khí" là kín bít, khí không thở được. "Thâm thuý" là sâu kín có chiều sâu, "thâm trầm" là sâu mà chìm trũng.
  • Về nước: "triều tập" là nước chầu về, tụ lại; "xung chàng" là nước đâm thẳng vào. "Hợp phái" là các dòng hợp lại trước huyệt, "phân phái" là chia ra mỗi dòng một ngả. "Bình khứ" là nước đi phẳng lặng, "khuynh thoát" là nghiêng tuột đi.
  • Về hình vật: "đề đao" (cầm đao) với "án kiếm" (ấn kiếm), "bái chức" (vái nhận chức) với "đà thốc" (kéo lê bó), "phốc tiền" (vồ tiền) với "giáp chỉ" (kẹp ngón): đây là các tên gọi hình tượng núi trong dân gian, cùng một dáng mà nghĩa lành dữ ngược nhau.
Sơ đồ: Giống mà khác: vinh hay tạ
Sơ đồ: Giống mà khác: vinh hay tạ – 榮謝不同 (Phong Thuỷ Liên Hoa vẽ lại theo nguyên văn).

Tình khác thì dạng khác – 情雖不同,狀則必異

Nguyên văn – 原文

然情雖不同,狀則必異。夫散亂雜冗者,其地必失勢;齊整會集者,其地必成形。觀其態度,原其真情,審其巧拙,別其重輕。得之者心必由于至妙,辯之者目必由于至明。

Dịch: Thế nhưng tình đã khác thì dạng tất phải khác. Chỗ tán loạn rối rắm thì đất ấy tất mất thế; chỗ chỉnh tề hội tụ thì đất ấy tất thành hình. Xem dáng điệu của nó, truy cái tình thật của nó, xét chỗ khéo vụng, phân chỗ nặng nhẹ. Người được đất, lòng tất phải đến chỗ cực diệu; người biện đất, mắt tất phải đến chỗ cực sáng.

Giảng: Đây là phương pháp luận của cả thiên. Chữ "tình" (情) là hướng của khí: núi có tình là núi quay về huyệt, nước có tình là nước ôm huyệt. Chữ "trạng" (狀) là cái dáng thấy được. Sách khẳng định tình nào trạng ấy: không có chuyện khí tụ mà dáng lại tán loạn. Vì thế người xem cứ nhìn dáng thật kỹ, theo bốn bước: quan thái độ (xem dáng), nguyên chân tình (truy tình thật), thẩm xảo chuyết (xét khéo vụng), biệt trọng khinh (phân nặng nhẹ).

Biển mây Cửu Hoa Sơn
Biển mây Cửu Hoa Sơn: muốn thấy rõ dáng núi phải chờ, xem đi xem lại, đúng bốn bước xem dáng, truy tình, xét khéo vụng, phân nặng nhẹ. (Public domain)

Tam gia đoán lệ: Dịch, Lão, Nội Kinh – 三者之說判然而明

Nguyên văn – 原文

易曰:在天成象,在地成形。下齊山岳,上應列星。熀熀朗朗,耀耀熒熒,烟霞散聚,日月升沉,推之微眇,審之……善言天者必驗于人,善言氣者必證于物。擇禍莫若重,擇福莫若輕。老氏之所著,內經之所稱,三者之說判然而明。

故曰:五行雖有先天數,善惡皆由人事。成得其理者必由于至妙,通其數者必由于至精。

Dịch: Kinh Dịch nói: ở trời thành tượng, ở đất thành hình. Dưới thì ngang với núi non, trên thì ứng với các vì sao. Sáng rực, rạng rỡ, lấp lánh, mây khói tan tụ, mặt trời mặt trăng lên xuống; suy đến chỗ nhỏ nhiệm, xét đến chỗ… Khéo nói về trời thì tất nghiệm ở người, khéo nói về khí thì tất chứng ở vật. Tránh hoạ thì không gì bằng nặng tay, cầu phúc thì không gì bằng nhẹ lòng. Điều họ Lão viết ra, điều Nội Kinh nói tới, thuyết của ba nhà rõ ràng sáng tỏ.

Cho nên nói: ngũ hành tuy có số tiên thiên, nhưng thiện ác đều do việc người. Người thành tựu được lý tất phải đến chỗ cực diệu, người thông được số tất phải đến chỗ cực tinh.

Giảng: "Ba nhà" ở đây là Kinh Dịch (tượng trời, hình đất), Lão Tử (đạo tự nhiên, nhẹ cầu phúc) và Hoàng Đế Nội Kinh (câu "thiện ngôn thiên giả tất hữu nghiệm ư nhân" vốn ở thiên Cử thống luận của Tố Vấn). Chỉ Mông dựa vào ba nguồn ấy để đặt hai nguyên tắc cho người đoán đất:

  • Lý thuyết phải nghiệm ở thực tế: nói trời phải nghiệm ở người, nói khí phải chứng ở vật. Đoán một ngôi mộ phải nhìn vào đời sống con cháu, nhìn cây cỏ, đất đá ở đó, không chỉ đọc sách.
  • Tránh hoạ nặng, cầu phúc nhẹ: khi chọn đất, việc loại bỏ điều dữ phải làm kỹ, nặng tay; còn cầu phát phúc thì nên nhẹ lòng, không tham.

Câu "ngũ hành tuy có số tiên thiên, thiện ác đều do việc người" là một tuyên ngôn đạo đức: số trời có đó, nhưng làm lành hay làm dữ là ở người.

Các bài lệ: tam hợp, bát phong, kiến trừ – 例曰

Nguyên văn – 原文

例曰:艮對坤山推子丑,甲庚寅卯辨陰陽,乙辛要識龍蛇分,乾巽須分馬與羊,壬丙申……酉……丁癸戌亥側消詳。地人二正中居艮,生理從茲有吉凶。

故曰:建破平收可見,玉城之積穢除危;開定須知,金斗之輝光閉橫……

又例曰:各于本山三合取,清涼閶闔次去一二,六宮更叶從……天清地濁雖分道,靈府心機能變通。不周、廣莫,調明庶……

又例曰:南北四隅利見耀淵之瑞;東西二氣勿用亢厲之凶。干維重艮而始,支辰北坎爻同,達天地之闔闢,參人事之否臧。

Dịch (lược): Lệ rằng: núi Cấn đối núi Khôn thì suy theo Tý Sửu; Giáp Canh, Dần Mão phân âm dương; Ất Tân phải biết phân Thìn Tị (rồng, rắn); Càn Tốn phải phân Ngọ Mùi (ngựa, dê); Nhâm Bính Thân… Dậu… Đinh Quý Tuất Hợi phải xét kỹ. Địa bàn, nhân bàn hai chính châm ở giữa đặt ở Cấn; lý sinh từ đó mà có lành dữ.

Cho nên nói: kiến, phá, bình, thu có thể thấy; ở "ngọc thành" thì dọn chỗ uế tích, trừ chỗ nguy; khai, định phải biết, ánh sáng của "kim đẩu"…

Lại lệ rằng: mỗi núi theo tam hợp của bản sơn mà lấy, gió Thanh minh, gió Lương phong, gió Xương hạp xếp thứ tự một hai, sáu cung lại hoà theo… Trời trong đất đục tuy chia hai đường, nhưng phủ thiêng của lòng thì biến thông được. Gió Bất chu, gió Quảng mạc, điều hoà gió Minh thứ…

Lại lệ rằng: Nam Bắc và bốn góc thì lợi thấy điềm lành; Đông Tây hai khí thì đừng dùng cái hung cang lệ. Can duy bắt đầu từ Cấn trùng điệp, chi thần ở Khảm phương bắc cùng hào; thấu được lẽ đóng mở của trời đất, tham xét được lẽ hay dở của việc người.

Sơ đồ: Tam gia đoán lệ: ba nguồn và các bài lệ
Sơ đồ: Tam gia đoán lệ: ba nguồn và các bài lệ – 三家斷例 (Phong Thuỷ Liên Hoa vẽ lại theo nguyên văn).

Giảng: Các bài "lệ" này là khẩu quyết vần, bản khắc nhiều chữ mờ, nên chỉ dịch được khung. Ba lớp kiến thức lộ ra rõ:

  • Song sơn và tam hợp: "Ất Tân phân rồng rắn, Càn Tốn phân ngựa dê" là nhắc các can, quái đứng cạnh chi nào (Ất cạnh Thìn, Tốn cạnh Tị, Khôn cạnh Thân…), tức phép song sơn ghép can chi đi chung một khí, nền của tam hợp. Câu "địa nhân nhị chính" cho thấy người soạn đã biết địa bàn chính châm và nhân bàn của la kinh, dấu vết của thời Tống trở về sau.
  • Thập nhị trực: kiến, trừ, mãn, bình, định, chấp, phá, nguy, thành, thu, khai, bế, phép chọn ngày quen thuộc trong lịch.
  • Bát phong: Bất chu, Quảng mạc, Minh thứ, Thanh minh, Lương, Xương hạp… là tên gió tám phương trong Hoài Nam Tử và Sử Ký, mỗi gió ứng một quái, một phương.

Câu đáng giữ nhất là: "thiên thanh địa trọc tuy phân đạo, linh phủ tâm cơ năng biến thông". Mọi lệ, mọi bảng đều có thể biến thông nếu lòng người xem sáng.

Thảo nguyên dưới bầu trời trong
Trời trong đất đục: thảo nguyên Mông Cổ, trời đất chia đạo nhưng lòng người xem phải biến thông. (Ảnh: Shizhao, CC BY-SA 3.0)

Luận theo Phong Thuỷ Liên Hoa – 蓮花風水按語

Phong Thuỷ Liên Hoa coi thiên Vinh tạ bất đồng là một trong những thiên thực hành nhất của Chỉ Mông, và rút ra ba ý.

Thứ nhất, học phân biệt bằng cặp đôi. Học trò mới thường học "thế nào là ôm", "thế nào là chầu" riêng lẻ, nên ra thực địa dễ nhầm. Học theo cặp (ôm với cắt, tàng phong với bế khí, chầu tụ với xung đâm) thì mắt sẽ tự tìm đúng chỗ khác. Liên Hoa thường cho học trò đứng ở hai thế đất gần nhau, một vinh một tạ, để thấy cái "một nét" ấy.

Thứ hai, tàng phong không phải là bế khí. Nhiều gia chủ nghĩ càng kín càng tốt, xây tường bao kín mít, trồng cây chắn hết, đặt mộ trong hố trũng. Chỉ Mông nhắc: khí cần được giữ lại nhưng vẫn phải thở. Kín mà bí là bế khí, sinh ẩm thấp, mục nát.

Rừng trúc dày kín ở An Cát
Rừng trúc An Cát dày kín: khí cần được giữ nhưng vẫn phải thở; kín quá thành bí, sinh ẩm thấp. (Ảnh: Clerkwheel, CC BY-SA 3.0)

Thứ ba, số trời không thay được việc người. "Ngũ hành tuy có số tiên thiên, thiện ác đều do nhân sự" là lời Liên Hoa luôn nhắc gia chủ: chọn đất kỹ là một phần, giữ đức, giữ hiếu, sống tử tế là phần lớn hơn. Và như sách dạy: tránh hoạ thì nặng tay, cầu phúc thì nhẹ lòng.

Thư pháp thảo thư của Hoàng Đình Kiên
Hoàng Đình Kiên (黃庭堅), thảo thư "Liêm Pha Lạn Tương Như truyện": nét bút biến hoá mà vẫn có pháp, như lệ đoán đất. (The Met, CC0)

Tóm lại – 總結: Thiên 88 Vinh tạ bất đồng kê hai mươi hai cặp hình đất giống mà khác: vụng về và hùng tráng, qua eo và đứt nối, vái chầu và đâm bắn, tàng phong và bế khí, chầu tụ và xung đâm, ôm vòng và giáo cắt… Tình khác thì dạng khác: tán loạn là mất thế, chỉnh tề hội tụ là thành hình; xem dáng, truy tình, xét khéo vụng, phân nặng nhẹ. Thiên 89 Tam gia đoán lệ dựa vào Dịch, Lão Tử, Nội Kinh: khéo nói trời tất nghiệm ở người; tránh hoạ nặng, cầu phúc nhẹ; ngũ hành có số tiên thiên nhưng thiện ác do việc người; kèm các bài lệ về song sơn tam hợp, thập nhị trực, bát phong.

Bài trước: Quản Thị Chỉ Mông (59): Thiên 86–87 Tam cát ngũ hung, Hội tú triều tông.

Bài sau: Thiên 90–91 – Hồi long cố tổ, Khu ngũ quỷ 回龍顧祖第九十 · 驅五鬼第九十一.

Nguồn: Quản Thị Chỉ Mông (管氏指蒙), bản khắc đời Minh, quyển hạ, thiên Vinh tạ bất đồng đệ bát thập bát (榮謝不同第八十八) và Tam gia đoán lệ đệ bát thập cửu (三家斷例第八十九). Nguyên văn chép lại từ bản khắc, chấm câu mới; chỗ …… là chữ mờ hoặc đoạn lược. Hiệu đính: các bài "lệ" thiên 89 là khẩu quyết vần, nhiều chữ mờ, chỉ dịch phần khung; tên tám gió đối chiếu Hoài Nam Tử, Sử Ký; câu "thiện ngôn thiên" đối chiếu Hoàng Đế Nội Kinh, Tố Vấn. Phong Thuỷ Liên Hoa dịch và biên soạn theo bài giảng của Thầy Vũ Giới.

Công cụ Liên Hoa dùng kèm bài này – 蓮花工具

Bài liên quan – 相關文章

Học bài bản cùng Thầy Vũ Giới – 隨師研習

Phân biệt ôm với cắt, tàng phong với bế khí, chầu tụ với xung đâm là con mắt chỉ luyện được khi đứng trên đất thật, so từng cặp. Xem Khoá học cao cấp Phong Thuỷ Sư Liên Hoa hoặc Khảo luận phong thuỷ – khôi phục nguyên lý gốc. Ghi danh, hỏi lịch khai giảng qua Zalo 0988 964 636 (Thầy Vũ Giới, TP.HCM).

Câu hỏi thường gặp – 常見問題

Vinh tạ bất đồng nghĩa là gì? – 榮謝不同

Tươi và héo khác nhau: hai thế đất trông giống nhau nhưng một bên khí tụ (vinh), một bên khí tán (tạ). Thiên này kê hai mươi hai cặp như vậy.

Tàng phong và bế khí khác nhau thế nào? – 藏風與閉氣

Tàng phong là kín gió nhờ được ôm, khí vẫn lưu thông; bế khí là kín bít, khí không thở được, dễ ẩm thấp. Cái trước là lành, cái sau là dữ.

Ôm vòng và giáo cắt khác nhau ra sao? – 環抱與鎗割

Cùng một cánh tay núi vòng lại, nếu đầu tay tròn, hiền mà quay vào thì là ôm; nếu đầu tay nhọn sắc chĩa vào huyệt thì là giáo cắt, thành sát.

Ba nhà trong Tam gia đoán lệ là ai? – 三家

Kinh Dịch (ở trời thành tượng, ở đất thành hình), Lão Tử và Hoàng Đế Nội Kinh (khéo nói trời tất nghiệm ở người).

Vì sao nói tránh hoạ nặng, cầu phúc nhẹ? – 擇禍莫若重

Vì khi chọn đất, loại bỏ điều dữ phải làm kỹ, nặng tay; còn cầu phát phúc thì nên nhẹ lòng, không tham, tránh rơi vào lời khoe của thầy thuật.

Từ khoá: vinh tạ bất đồng · 榮謝不同 · tam gia đoán lệ · quản thị chỉ mông · tàng phong bế khí · phong thủy mộ phần

Bài viết liên quan

Có thể quý vị quan tâm

Đi tiếp

Khoá học liên quan, app áp dụng, bài học thuật cùng chủ đề và quà tài liệu.

Bình luận

để gửi bình luận.

  • Đang tải bình luận…