Quản Thị Chỉ Mông · Quyển hạ · Thiên 90–91
管氏指蒙 卷之下 · 回龍顧祖第九十 · 驅五鬼第九十一
Tác giả: đề Quản Lộ (管輅, tự Công Minh, đời Tào Nguỵ) · cùng chú: đề Tiêu Cát (蕭吉, đời Tuỳ), Viên Thiên Cương (袁天綱), Lý Thuần Phong (李淳風, đời Đường), Vương Cấp (王伋, đời Tống) · hiệu chính, bổ chú: Uông Thượng Đường (汪尚唐), Uông Thượng Canh (汪尚賡), người Tân An đời Minh
Bản gốc: bản khắc đời Minh, 2 quyển thượng hạ, 100 thiên (bạt năm Vạn Lịch Canh Thìn 1580).
Hai thiên 90 và 91 của Quản Thị Chỉ Mông đều có giọng tranh luận. Thiên 90 Hồi long cố tổ (回龍顧祖, có bản đề là "Hoặc nhân vấn", có người hỏi) dựng một cuộc hỏi đáp: thế long quay đầu ngó về núi tổ, toạ và hướng cùng một khí, có thật là đất tốt như các thầy khoe không? Câu trả lời dẫn tới một đoạn rất thực tế về cấu tạo trước mộ: kim đẩu (huyệt), sa thành (rãnh ngang trước huyệt) và ngọc tỉnh (ao trước mộ). Thiên 91 Khu ngũ quỷ (驅五鬼, đuổi ngũ quỷ) là bài phê phán đanh thép những tên gọi hoa mỹ và lối đặt tên theo sao mà thầy thuật dùng để làm mê gia chủ. Bài gồm nguyên văn, bản dịch, phần giảng và phần luận theo Phong Thuỷ Liên Hoa.
Trả lời nhanh: Thiên Hồi long cố tổ trả lời: chuyện "toạ hướng một khí" mà sợ chi thần xung phá, phục ngâm là lời quyết của mệnh lý, không phải việc của người táng. Việc của người táng là xét long có thật quay về, khí có thật dừng, rồi lo phần nước: kim đẩu (huyệt) không để nước xói, không để khí tiết; sa thành (rãnh ngang trước huyệt) đắp cho cao, dẫn ngầm nước hai bên nách tụ vào ngọc tỉnh (ao trước mộ), rồi mới cho xả ra theo đường thuận; minh đường kề kìm ngang, khí ngưng mà không nhả, thì được điềm lành. Thiên Khu ngũ quỷ nói: thánh nhân bói đất, đặt quan quách theo lễ nghĩa; đời sau xem đất thành phương kỹ, bỏ hình thế để chia Tham Lang, Cự Môn, đặt tên sai trái, như gọi hai tay giao nhau là "nhà kiến long", gọi chân núi cụt là "mãnh hổ trương uy". "Mở miệng là nói tinh tú, tinh tú tên gì? Ra tay là điều cung phận, cung phận tìm đâu?" Vì thế chọn thầy không thể không thận trọng.
Thầy Vũ Giới giảng: "Gia chủ hay nhớ những cái tên: rồng chầu, phượng múa, hổ ngồi. Tôi chỉ hỏi lại ba điều: long có đến không, khí có dừng không, nước trước mộ đi về đâu. Tên đẹp mà ba điều ấy không có thì cũng là cái tên thôi."

Có người hỏi: hồi long cố tổ có thật tốt? – 或人問
Nguyên văn – 原文
或人問曰:回龍顧祖,坐向一氣,訣者咸誇其吉地,豈無辰衝破于伏吟,不足疵而不足忌?此言命之訣,而非葬者之事。曰:已知之矣。實復問焉,抑亦言之而未既。曰:未既云者,願聞其義。
Dịch: Có người hỏi: Long quay về ngó tổ, toạ và hướng cùng một khí, những người làm khẩu quyết đều khoe là đất lành; lẽ nào không có chi thần xung phá do phục ngâm, mà không đáng chê, không đáng kỵ? (Đáp:) Đó là nói về khẩu quyết của mệnh lý, không phải việc của người táng. (Hỏi:) Điều ấy tôi biết rồi. Nay hỏi lại, là vì e rằng lời nói chưa hết ý. (Đáp:) Đã nói chưa hết ý, xin được nghe nghĩa ấy.
Giảng: Hồi long cố tổ là thế long đi một vòng dài rồi quay đầu lại, huyệt kết nhìn về chính núi tổ, núi thái tổ của mình làm triều sơn. Vì toạ và hướng cùng thuộc một mạch, các thầy gọi là "toạ hướng nhất khí" và khen là quý cách.
Người hỏi nêu một lo ngại của lý khí: khi toạ và hướng cùng một khí, chẳng phải là "phục ngâm" (伏吟, cùng ngôi trùng nhau) và có chi thần xung phá sao? Câu đáp rất gọn: đó là chuyện của mệnh lý (lá số, can chi), không phải chuyện chính của người táng. Người táng trước hết xét long có thật quay về, khí có thật dừng. Ý này nhất quán với cả bộ Chỉ Mông: hình thế là gốc, các phép tính toán là phần phụ.

Tức đạo và tích đạo – 息道,蹟道
Nguyên văn – 原文
曰:惟甲之甲,巽之巽,乾之乾,壬之壬,癸之癸,息道固當于六替;彼有丙之丙,丁之丁,坤之坤,庚之庚,辛之辛,艮之艮,乙之乙,蹟道破……相合,思其所避。
Dịch: Đáp: Chỉ có Giáp nối Giáp, Tốn nối Tốn, Càn nối Càn, Nhâm nối Nhâm, Quý nối Quý, thì đường sinh tức vốn hợp với sáu lần thay đổi (lục thế); còn kia như Bính nối Bính, Đinh nối Đinh, Khôn nối Khôn, Canh nối Canh, Tân nối Tân, Cấn nối Cấn, Ất nối Ất, thì dấu đường bị phá… (chữ mờ) …hợp nhau, phải nghĩ xem chỗ nào cần tránh.
Giảng: Đoạn này bản khắc mờ, chỉ thấy rõ khung: cùng một cách "toạ hướng nhất khí", có những sơn được coi là "tức đạo" (đường sinh sôi) và có những sơn là "tích đạo phá" (đường dấu bị phá). Cách chia này thuộc lý khí cổ, ngày nay khó phục dựng trọn vẹn. Điều rút ra được là: không phải mọi thế hồi long đều tốt như nhau; người táng phải "tư kỳ sở tỵ", nghĩ xem chỗ nào cần tránh.
Kim đẩu, sa thành, ngọc tỉnh: nước trước mộ – 金斗,砂城,玉井
Nguyên văn – 原文
金斗不決而不洩,砂城尊之,玉井瀦之。然後擇方而擇利,心目之妙,工力之備,庶幾不見愚而見智。又況人之智淺,近天之智遠大。明堂臨鉗橫,息而不吐,是則餘形而致瑞。
(注)金斗,壙也;砂城,則壙前橫溝也;用以積填之暗引兩腋之水聚于玉井,然後順六替決之。玉井,亦謂前污池之名也。
Dịch: Kim đẩu không để nước xói vỡ, không để khí tiết ra; sa thành thì đắp cho cao, ngọc tỉnh thì cho nước đọng lại. Sau đó mới chọn phương, chọn lợi; cái diệu của lòng và mắt, cái đủ của công sức, thì may ra không thấy cái ngu mà thấy cái trí. Huống chi trí người thì nông, trí gần với trời thì xa rộng. Minh đường kề ngay kìm ngang, khí ngưng mà không nhả ra, thế thì hình còn dư mà đưa tới điềm lành.
(Chú) Kim đẩu là huyệt mộ (khoáng); sa thành là con rãnh ngang trước huyệt; dùng nó để lấp đầy và dẫn ngầm nước hai bên nách tụ vào ngọc tỉnh, rồi theo đường "lục thế" mà tháo ra. Ngọc tỉnh cũng là tên gọi cái ao đọng nước phía trước.

Giảng: Đây là một trong những đoạn kỹ thuật xây mộ hiếm hoi và rõ ràng nhất của Chỉ Mông. Ba bộ phận:
- Kim đẩu (金斗): chính là huyệt, cái khoáng chứa quan. Yêu cầu: "bất quyết bất tiết", không để nước xói vào làm vỡ, không để khí thoát ra.
- Sa thành (砂城): rãnh ngang trước huyệt, được đắp, lấp sao cho nước mưa từ hai bên nách huyệt (hai vai long hổ) chảy ngầm, không xối vào huyệt.
- Ngọc tỉnh (玉井): ao nhỏ phía trước, nơi nước hai bên được dẫn về tụ lại, rồi mới theo một đường thuận mà tháo đi.
Người Việt sẽ thấy ngay sự tương ứng với hồ bán nguyệt, ao trước mộ, trước đình, trước nhà thờ họ. Lý của nó ở đây rất rõ: nước hai bên phải "hợp khâm" trước huyệt, tụ lại rồi mới đi, đúng tinh thần "khí ngưng mà không nhả". Và câu "minh đường kề kìm ngang" nói minh đường nội phải nằm sát ngay trước kìm (hai cánh ôm), không xa lơ.

Đừng cậy sức, ỷ thế – 憑力而恃勢
Nguyên văn – 原文
彼有倚天龍,爽天造而遠不祥焉。嗟乎!憑力而恃勢……
Dịch: Kia có thứ long tựa trời, trái với cái trời tạo ra mà xa rời điều chẳng lành. Than ôi! Kẻ cậy sức mà ỷ thế…
Giảng: Câu cuối thiên 90 bị cắt dở trên bản khắc, nhưng ý vẫn nhận ra: có những người dựa vào quyền thế, sức người (đào núi, đắp đất, chuyển dòng) để "làm ra" thế hồi long, thế triều tổ. Ý ấy nối thẳng sang thiên 91: không gì thay được cái trời tạo ra.
Khu ngũ quỷ: đuổi những tên gọi sai trái – 驅五鬼
Nguyên văn – 原文
聖人筮地,立棺槨,以嚴宅兆之卜;由禮義以審禍福之機。後世相土度地,既流于方伎,棄形勢以分貪巨之支,品目謬戾,理義于是乎無稽。
(李曰)上古立棺槨,筮地而葬,故合法式。後世相土度地,至公明時,筮法漸止,至景純則又不同。貪巨星命名,謬戾尤甚。五鬼設此,惑人;盲聾之人信之,自取禍耳。
Dịch: Thánh nhân bói đất, đặt quan quách, để nghiêm việc bói chọn mộ phần; dựa vào lễ nghĩa để xét then máy của hoạ phúc. Đời sau xem đất đo đất, đã trôi thành phương kỹ, bỏ hình thế để chia nhánh Tham Lang, Cự Môn; danh mục sai trái, lý nghĩa từ đó không còn căn cứ.
(Lý Thuần Phong chú) Thời thượng cổ đặt quan quách, bói đất mà táng, nên hợp phép tắc. Đời sau xem đất, đến thời Công Minh (Quản Lộ) thì phép bói dần dứt, đến Cảnh Thuần (Quách Phác) thì lại khác. Lấy sao Tham, Cự mà đặt tên, sai trái càng quá. Ngũ quỷ bày ra điều này để làm mê người; kẻ mù điếc tin theo là tự chuốc lấy hoạ.
Giảng: "Ngũ quỷ" ở đây không phải tên sao, mà là cách sách gọi những trò bịp của thầy thuật, những lối đặt tên khiến người ta mất phương hướng. Lời chú lược sử thuật táng: thời cổ dùng bói (thệ, 筮) để chọn đất, gắn với lễ nghĩa; đến Quản Lộ thì thuật xem hình thế thay dần cho bói; đến Quách Phác lại thêm lớp khác. Cái sai lớn nhất là bỏ hình thế, chỉ lấy tên sao Tham Lang, Cự Môn (cửu tinh) mà gán cho núi.

Những cái tên đẹp mà rỗng – 尚號建龍之室
Nguyên văn – 原文
按:臂交手,尚號建龍之室;鉗門傾斗,亦稱舞鳳之棲。分張左右爲大鵬展翅,纔刺支脚曰猛虎張威;露石橫飛謂之玉帶,崩流脅肸謂之金釵;以枝簇爲旗鼓,以棄遺爲側罍,以抉私爲偃印,以覆杓爲靈龜。勢向前行背後,且貪于踞脚;鼻中端的,角傍尤認于斜披。望隔涉之關峯,便言氣應;見拋蹤之詭跡,乃道龍飛。前不立身,伸脚直誇于氣庫;傍無拱意,多情何辯於風旗。開口動談星宿,星宿何名?出手便調宮分,宮分何覓?
Dịch: Xét: hai tay giao nhau mà vẫn gọi là "nhà kiến long"; cửa kìm nghiêng đổ mà cũng xưng là "chỗ đậu phượng múa". Hai bên toác ra thì gọi là "đại bàng dang cánh"; chân núi vừa đâm ra đã gọi là "mãnh hổ ra oai"; đá trơ bay ngang thì gọi là "đai ngọc"; nước lở dòng chảy hai bên sườn thì gọi là "thoa vàng". Lấy cành bó lổn nhổn làm "cờ trống", lấy cái thừa vứt bỏ làm "bình nghiêng", lấy chỗ khoét riêng làm "ấn nằm", lấy cái gáo úp làm "rùa thiêng". Thế đi về phía trước mà quay lưng ra sau, lại tham chân ngồi; mũi ở giữa chính đích, mà góc bên còn nhận cái nghiêng xoã. Trông ngọn núi quan cách sông cách bãi liền nói khí ứng; thấy dấu vết quái lạ chạy tán liền bảo rồng bay. Phía trước không đứng được thân, duỗi chân thẳng mà khoe là "khí khố"; bên cạnh không có ý chầu, thì "đa tình" lấy gì phân biệt với cờ gió? Mở miệng là bàn tinh tú, tinh tú tên gì? Ra tay là điều cung phận, cung phận tìm ở đâu?

Giảng: Đoạn văn biền ngẫu này là bản cáo trạng của Chỉ Mông với "tên gọi thay cho thực chất". Mỗi cặp câu đặt một cái tên đẹp (đại bàng dang cánh, mãnh hổ ra oai, đai ngọc, thoa vàng, rùa thiêng…) cạnh cái thực tế xấu (hai bên toác, chân núi cụt nhọn, đá trơ, nước lở, gáo úp). Thầy thuật đi đến đâu cũng đặt được một cái tên, và gia chủ nhớ cái tên hơn là nhớ đất.
Câu hỏi cuối là một đòn rất mạnh: "Khai khẩu động đàm tinh tú, tinh tú hà danh? Xuất thủ tiện điều cung phận, cung phận hà mịch?" Nói sao, nói cung thì dễ; chỉ ra được sao nào, cung nào, dựa vào lý gì thì khó.
Chọn thầy phải thận trọng – 擇術不可不慎
Nguyên văn – 原文
然先人之蔭或沓或寘,後人之光可期可曙。擇術不可不慎,信術不可不篤。勢絕認爲形,全形絕認爲勢。足高牙文筆,不虞其尖銳;單毬寶印,不虞其破缺;側垂乳,不虞其覺闕;蟠腹,不虞其背薄。貪後星之垂鉗,愛橫纏之伸脚;折腕衝風,不虞其刺腋;翻盆散氣,不辨其潺湍。故曰:尋常之習雖詭道,而變奇畫者訣至理而未安。
Dịch: Thế nhưng phúc ấm của người trước có khi dồn lại, có khi bỏ đó; ánh sáng của người sau có thể mong, có thể đợi. Chọn thầy không thể không thận trọng, tin thầy không thể không chuyên nhất. Thế đã dứt mà nhận là hình; hình trọn mà dứt lại nhận là thế. Chân cao như "văn bút nha" mà không lo nó nhọn sắc; "đơn cầu bảo ấn" mà không lo nó vỡ khuyết; vú buông nghiêng mà không lo nó khuyết; bụng cuộn mà không lo lưng mỏng. Tham sao phía sau buông kìm, mê vòng ngang duỗi chân; cổ tay gập để gió xông mà không lo nó đâm nách; chậu lật để khí tán mà không phân biệt được nước róc rách. Cho nên nói: thói thường tuy là đạo dối trá, nhưng kẻ vẽ ra điều lạ thì đối với lẽ chí lý vẫn chưa yên.
Giảng: Đoạn kết đưa ra lời khuyên cho gia chủ: "trạch thuật bất khả bất thận, tín thuật bất khả bất đốc", chọn thầy phải kỹ, đã chọn đúng thì phải tin cho trọn. Danh sách các lỗi kế tiếp là các lỗi "thấy một mặt": thấy núi bút cao mà quên nó nhọn sắc; thấy "bảo ấn" tròn mà quên nó vỡ; thấy "nhũ" buông mà quên nó khuyết; thấy "bụng cuộn" mà quên lưng mỏng. Mỗi hình đẹp đều có một mặt trái cần kiểm.
Luận theo Phong Thuỷ Liên Hoa – 蓮花風水按語
Phong Thuỷ Liên Hoa rút từ hai thiên này ba điều cho thực hành.
Thứ nhất, hồi long cố tổ là quý cách nhưng phải thật. Thế long quay về ngó tổ là thế có tình sâu nhất, vì cả long lẫn triều đều chung một gốc. Nhưng phải đi đủ vòng long mới xác nhận được, và phải thấy khí thật dừng ở huyệt. Những lo ngại kiểu "phục ngâm" là chuyện tính toán sau, không đặt lên trước hình thế.
Thứ hai, nước trước mộ phải được tổ chức. Bộ ba kim đẩu, sa thành, ngọc tỉnh là bài học xây dựng mà Liên Hoa áp dụng khi tu bổ mộ phần: huyệt khô ráo, rãnh trước huyệt dẫn nước hai bên đi ngầm, ao hay hồ bán nguyệt trước mộ cho nước tụ rồi mới thoát. Nhiều ngôi mộ bị nước xói, sụt lún chỉ vì thiếu cái rãnh và cái ao ấy.

Thứ ba, đuổi ngũ quỷ trong chính mình. Người học phong thuỷ dễ mê tên gọi. Liên Hoa dạy học trò mô tả đất bằng chữ thực (long đến từ đâu, tay ôm thế nào, nước đi đâu) trước khi gọi tên hình vật; và với gia chủ, nói rõ cái hay, cái dở của đất, không khoe một cái tên.

Tóm lại – 總結: Thiên 90 Hồi long cố tổ: long quay về ngó tổ, toạ hướng một khí; lo ngại phục ngâm, chi xung là chuyện mệnh lý, không phải việc chính của người táng. Việc của người táng là tổ chức nước trước mộ: kim đẩu (huyệt) không để nước xói, khí tiết; sa thành (rãnh ngang trước huyệt) dẫn ngầm nước hai bên nách tụ vào ngọc tỉnh (ao trước), rồi mới tháo đi; minh đường kề kìm, khí ngưng không nhả. Thiên 91 Khu ngũ quỷ phê phán việc bỏ hình thế, đặt tên theo sao Tham Cự và gán tên đẹp (đại bàng dang cánh, mãnh hổ ra oai…) cho đất hỏng; chọn thầy phải thận trọng, tin thầy phải chuyên, mỗi hình đẹp đều có mặt trái phải kiểm.
Bài trước: Quản Thị Chỉ Mông (60): Thiên 88–89 Vinh tạ bất đồng, Tam gia đoán lệ.
Bài sau: Thiên 92–93 – Thuần tuý thích vi, Hào li thủ huyệt 純粹釋微第九十二 · 毫釐取穴第九十三.
Nguồn: Quản Thị Chỉ Mông (管氏指蒙), bản khắc đời Minh, quyển hạ, thiên Hồi long cố tổ đệ cửu thập (回龍顧祖第九十, có bản đề "或人問") và Khu ngũ quỷ đệ cửu thập nhất (驅五鬼第九十一), kèm lời chú đề Lý Thuần Phong. Nguyên văn chép lại từ bản khắc, chấm câu mới; chỗ …… là chữ mờ hoặc đoạn lược. Hiệu đính: đoạn "tức đạo, tích đạo" và câu cuối thiên 90 bị mờ, cắt dở, chỉ dịch phần đọc được; vài chữ trong đoạn tên gọi (trắc lôi, yển ấn) đọc theo nghĩa gần nhất. Phong Thuỷ Liên Hoa dịch và biên soạn theo bài giảng của Thầy Vũ Giới.
Công cụ Liên Hoa dùng kèm bài này – 蓮花工具
- Mục Lục Quản Thị Chỉ Mông: 66 bài của 100 thiên, theo dõi các bài đã đăng.
- La Kinh Liên Hoa: la kinh trực tuyến miễn phí, đo hướng, đối chiếu sai số kim.
- Lập Cục Pháp: lập cục theo nguyên lý Liên Hoa, xét long, thuỷ, hướng và mệnh người dùng.
Bài liên quan – 相關文章
- Quản Thị Chỉ Mông, Thiên 28: Ngũ quỷ khắc ứng
- Quản Thị Chỉ Mông, Thiên 48–49: Thuỷ thành, Dương minh tạo tác
- Quản Thị Chỉ Mông, Thiên 52–53: Sức phương thụ thuật, Hanh tuyệt động tĩnh
- Quản Thị Chỉ Mông, Thiên 88–89: Vinh tạ bất đồng, Tam gia đoán lệ
Học bài bản cùng Thầy Vũ Giới – 隨師研習
Xác nhận một thế hồi long cố tổ phải đi trọn vòng long; tổ chức rãnh, ao trước mộ phải biết đo cao độ và đường nước. Đó là phần thực hành Liên Hoa dạy kỹ. Xem Khoá học cao cấp Phong Thuỷ Sư Liên Hoa hoặc Khảo luận phong thuỷ – khôi phục nguyên lý gốc. Ghi danh, hỏi lịch khai giảng qua Zalo 0988 964 636 (Thầy Vũ Giới, TP.HCM).
Câu hỏi thường gặp – 常見問題
Hồi long cố tổ là gì? – 回龍顧祖
Là thế long đi một vòng rồi quay đầu lại, huyệt kết nhìn về chính núi tổ của mình làm triều sơn; toạ và hướng cùng một mạch nên gọi là toạ hướng nhất khí.
Kim đẩu, sa thành, ngọc tỉnh là gì? – 金斗砂城玉井
Kim đẩu là huyệt mộ; sa thành là rãnh ngang trước huyệt để dẫn ngầm nước hai bên; ngọc tỉnh là ao trước mộ nơi nước tụ lại rồi mới tháo đi.
Ao trước mộ, hồ bán nguyệt có tác dụng gì? – 玉井
Theo Chỉ Mông, ao trước giúp nước hai bên hợp lại, tụ rồi mới đi, khiến khí ngưng mà không nhả; đồng thời giữ huyệt khô ráo, không bị nước xói.
Ngũ quỷ trong thiên 91 là gì? – 五鬼
Không phải tên sao, mà là những trò mê hoặc của thầy thuật: bỏ hình thế, đặt tên theo sao Tham Cự, gán tên đẹp cho đất hỏng để gia chủ tin theo.
Vì sao phải thận trọng khi chọn thầy? – 擇術不可不慎
Vì phúc ấm người trước và ánh sáng người sau gắn vào ngôi mộ; thầy kém hoặc dối chỉ thấy một mặt đẹp của hình, bỏ qua chỗ nhọn sắc, vỡ khuyết, lưng mỏng.








