Quản Thị Chỉ Mông · Quyển hạ · Thiên 84
管氏指蒙 卷之下 · 得法取穴第八十四
Tác giả: đề Quản Lộ (管輅, tự Công Minh, đời Tào Nguỵ) · cùng chú: đề Tiêu Cát (蕭吉, đời Tuỳ), Viên Thiên Cương (袁天綱), Lý Thuần Phong (李淳風, đời Đường), Vương Cấp (王伋, đời Tống) · hiệu chính, bổ chú: Uông Thượng Đường (汪尚唐), Uông Thượng Canh (汪尚賡), người Tân An đời Minh
Bản gốc: bản khắc đời Minh, 2 quyển thượng hạ, 100 thiên (bạt năm Vạn Lịch Canh Thìn 1580).
Thiên 84 của Quản Thị Chỉ Mông là Đắc pháp thủ huyệt (得法取穴): đúng phép mà lấy huyệt. Đây là một trong những thiên thực hành nhất của cả sách: không chỉ nói chỗ đặt huyệt, mà nói cả cách đào, độ sâu, và cách xây huyệt. Thiên nêu các dấu hiệu long đã vào đầu hay chưa, các hình xấu trước sau huyệt, rồi cảnh báo: đào quá sâu thì phạm vào lõi mạch, xây huyệt bằng gạch ngói nung, lót than thì như hoả táng, bịt kín không cho nước thoát thì như xác trôi. Thiên kết bằng phép "ba giếng cất vàng" (三井藏金) dẫn lời Xư Lý. Bài gồm nguyên văn, bản dịch, phần giảng và phần luận theo Phong Thuỷ Liên Hoa.
Trả lời nhanh: Thiên Đắc pháp thủ huyệt dạy: long đến kết yết hầu chưa phải là thế thu thành, long vào đầu (nhập thủ) mới phải biết hình dừng; nước đi phải như vái chào ôm thành, nước trước phải rộng phẳng. Các hình xấu: trăng nửa vành thò đầu sau án (phạm hình ngục), biển bạc sóng lở, chân trước nghiêng, gió gấp sau lưng không có bình phong. Lời chú họ Lý: long nằm ngang, long nằm phục, hình con cua dễ bị thương, vừa đào sâu là phát huyết mạch, nước đỏ nước trắng như sữa thì long hỏng không cứu được. Chính văn: "một khí xâm lăng thì ngũ hành diệt tuyệt; huyệt lửa khác gì hoả táng, phong kín khác gì xác trôi". Lời chú họ Vương: huyệt xây bằng gạch ngói nung và lót than dẫn nước thì hoả khí xâm lăng, mạch đất không thông. Kết lại: "bốn thế mặc người bàn, ngũ hành tự giữ trong lòng"; ba giếng cất vàng là ba cách đặt huyệt trong kim tỉnh.
Thầy Vũ Giới giảng: "Nhiều người bỏ công tìm đất, đến lúc xây lại đổ bê tông, lót gạch nung kín bưng. Chỉ Mông đã cảnh báo từ xưa: gạch ngói là vật qua lửa, xây kín huyệt bằng nó thì khí đất không vào được, nước không thoát được."

Long kết yết hầu chưa thành, nhập thủ mới dừng – 龍來結咽,龍當入首
Nguyên văn – 原文
(得法取穴第八十四)龍來結咽,未是收成之勢;龍當入首,當知停止之形。應龍降勢似行龍,貴其趨進;去水欽(一作捍)城如揖水,要得寬平。
Dịch: (Thiên 84, Đắc pháp thủ huyệt.) Long đến thắt lại thành yết hầu, chưa phải là thế đã thu thành; long đến chỗ vào đầu (nhập thủ) thì phải biết hình đã dừng. Long ứng giáng thế xuống trông giống long đang đi, quý ở chỗ tiến tới; nước đi thì kính cẩn (một bản: che chắn) ôm thành như vái chào, nước cần được rộng phẳng.

Giảng: Hai câu đầu phân biệt hai chặng của long trước khi kết huyệt:
- Kết yết (結咽): long thắt lại thành chỗ hẹp như cổ họng. Đây là dấu long sắp kết, nhưng chưa phải chỗ huyệt; huyệt đặt ở yết hầu là đặt trên đường mạch đi qua.
- Nhập thủ (入首): long đã qua yết hầu và "vào đầu", tức đến đoạn cuối trước huyệt. Ở đây mới tìm "hình dừng" (đình chỉ chi hình).
Câu về nước: nước đi phải "như vái chào", tức chảy ngang qua trước huyệt, cúi mình ôm lấy thành rồi mới đi, chứ không chảy thẳng tuột. Và nước trước huyệt cần "rộng phẳng", lặng lờ, không gấp. Đây là cùng tiêu chuẩn "nước chẵn muốn bằng" của thiên 75.
Các hình xấu trước sau huyệt – 半月探頭,銀海浪崩
Nguyên văn – 原文
流船脫水于風城,……半月探頭于應案,盜屬刑名;銀海浪崩,腳前傾斗;伏犀風急,背後無屏。列肆叢叢,乃市郭興昌之運;踈林索索,正溪山衰敗之時。茂栢喬松,貪朋托乳;頹垣蠹宅,……
Dịch: Như thuyền trôi tuột khỏi nước ở thành gió, … Như nửa vành trăng thò đầu ra sau ứng án thì ứng việc trộm cướp, hình ngục; biển bạc sóng lở thì chân trước nghiêng như đấu đổ; tê giác nằm phục mà gió gấp thì phía sau lưng không có bình phong. Hàng quán san sát là vận hưng thịnh của thành thị; rừng thưa xơ xác chính là lúc suy bại của khe núi. Bách tốt tùng cao là chỗ tham bạn mà nương vú; tường đổ, nhà mọt, …

Giảng: Đoạn này bản khắc có vài chữ khó đọc, nhưng các hình chính rõ ràng:
- Nửa vành trăng thò đầu sau án (半月探頭): sau án có một ngọn núi nhỏ ló đầu ra như kẻ rình. Sách xưa gọi là "thám đầu", ứng trộm cướp, kiện tụng. Chỉ Mông nói "trộm thuộc hình danh".
- Biển bạc sóng lở, chân trước nghiêng (銀海浪崩,腳前傾斗): minh đường như biển bạc mà bờ lở, đất trước huyệt dốc đổ như cái đấu nghiêng: khí trôi tuột.
- Tê giác phục mà gió gấp (伏犀風急,背後無屏): hình gò như tê giác nằm, nhưng sau lưng không có núi làm bình phong, gió thổi gấp.
Hai câu đối "hàng quán san sát / rừng thưa xơ xác" là dấu nhìn thấy được của thịnh suy: nơi buôn bán đông vui là vận thành thị đang lên; khe núi rừng thưa trơ trụi là lúc đất đang suy. Câu "bách tốt tùng cao" cho thấy cây cối tươi tốt là dấu đất có khí, như thiên 78 đã nói "cây kỷ cây bách không mọc thì khí tàn".
Độ sâu: một tầm, quá tám thước thì phạm – 一尋,過八尺
Nguyên văn – 原文
……枝節一尋,取過(一作……)八尺則侵木幹,陰陽五運窮六氣而及黃泉。
李曰:此為陰龍穴也。大率傷龍穴,最是橫龍易傷,或卧龍、伏龍、螃蠏之形,才穿穴深,發其血脈,漏洩膏髓,傷其腸胃,赤白水乳,則龍傷壞不可救藥。或勢雄壯,騎龍立穴,又與此不同論矣。
Dịch: … Cành đốt chừng một tầm; đào quá (một bản: …) tám thước thì phạm vào thân gốc; âm dương năm vận đi hết sáu khí mà đến suối vàng.
Lời chú họ Lý: Đây là huyệt của âm long. Đại để huyệt bị thương long thì long nằm ngang là dễ bị thương nhất, hoặc các hình long nằm, long phục, con cua; vừa đào huyệt sâu là phát vào huyết mạch, làm lộ tiết cao tuỷ, thương đến ruột dạ dày, nước đỏ, nước trắng như sữa chảy ra, thì long đã hỏng không thuốc nào cứu được. Còn nếu thế hùng tráng, cưỡi long mà lập huyệt, thì lại luận khác.

Giảng: Đây là đoạn về độ sâu đào huyệt. Một "tầm" (尋) theo đơn vị xưa là tám thước. Ý sách: huyệt có độ sâu chừng mực; đào quá tám thước thì "phạm vào thân gốc", tức phá vào lõi mạch, và càng sâu nữa thì đến "hoàng tuyền", tầng nước ngầm. Liên hệ với thiên 70: huyệt long có da, thịt, xương. Đào bỏ lớp da, đến lớp thịt (đất mịn, ngũ sắc) là đủ; phạm vào xương tuỷ là làm hỏng long.
Lời chú họ Lý rất cụ thể: các long nằm ngang (hoành long), long nằm (ngoạ long), long phục, hình con cua là những dạng long thấp, mạch nông. Với chúng, đào sâu là "phát huyết mạch": nước đỏ (đất đỏ ngấm nước), nước trắng như sữa (nước lẫn đất sét trắng) rỉ ra là dấu mạch đã bị phá. Còn huyệt "kỵ long" trên long thế hùng tráng thì mạch sâu, luận khác. Bài học: độ sâu phải theo long, không có một con số chung.
Huyệt lửa như hoả táng, phong kín như xác trôi – 火穴,流屍
Nguyên văn – 原文
故曰:一氣侵凌,五行滅絕;火穴何殊于火葬,封兆何異于流屍?
王曰:凡壙垿用磚瓦甃砌及炭引水者,則火氣侵凌,土脉不行,陰陽不通,五行絕滅。且王者祀天于南郊,藏冰于北陸,則先以火燒,陽絕地氣,使春陽不至,陰氣內積而不化。磚瓦經火鍊之物,即同凌室;甃之,何殊于……?封屍無異于流屍者,則水不開導,封閉之也;汪洋滲漫,亦無異于流之水也。昧者不究此理,以為常式。然斯二者,為天下之大患,管氏立此說以開後人也。
Dịch: Cho nên nói: một khí xâm lăng thì ngũ hành diệt tuyệt; huyệt lửa khác gì hoả táng, phong kín mộ khác gì xác trôi sông?
Lời chú họ Vương: Phàm huyệt mà xây lót bằng gạch ngói và dùng than để dẫn nước, thì hoả khí xâm lăng, mạch đất không đi, âm dương không thông, ngũ hành diệt tuyệt. Vả lại bậc vương giả tế trời ở Nam giao, cất băng ở Bắc lục, thì trước lấy lửa đốt, làm tuyệt địa khí phía dương, khiến khí xuân không đến, âm khí tích bên trong mà không tan. Gạch ngói là vật đã qua lửa luyện, tức giống như hầm băng; xây huyệt bằng nó thì khác gì …? Phong kín xác mà không khác gì xác trôi, là vì nước không được dẫn thoát mà bị bịt kín; nước mênh mông thấm tràn thì cũng không khác gì nước chảy. Kẻ mờ tối không xét lý này, coi là phép thường. Thế nhưng hai điều ấy là mối lo lớn của thiên hạ, họ Quản lập thuyết này để mở mắt người sau.

Giảng: Đây là đoạn quan trọng nhất của thiên 84, nói về vật liệu và cách xây huyệt:
- Huyệt lửa (火穴): xây lót huyệt bằng gạch ngói nung, đổ than. Gạch ngói "qua lửa luyện" mang hoả khí; lót kín thì khí đất không vào được thi hài. Lời chú so sánh rất sắc: hầm cất băng của nhà vua cũng phải đốt lửa trước để tuyệt địa khí, giữ lạnh; huyệt xây gạch nung kín là biến huyệt thành hầm băng, khí xuân không đến.
- Phong kín như xác trôi (封兆流屍): bịt huyệt kín bưng mà nước không có đường thoát, nước thấm vào đọng lại, thi hài ngâm trong nước, chẳng khác xác trôi sông.
Họ Vương gọi hai lỗi này là "đại hoạn của thiên hạ" và nói người mờ tối lại coi đó là "phép thường". Đây là lời cảnh tỉnh còn nguyên giá trị: táng là để thi hài tiếp sinh khí của đất (Táng Thư: "táng giả thừa sinh khí"), không phải để cách ly nó khỏi đất.
Bốn thế mặc người bàn, ngũ hành tự giữ – 四勢任君談
Nguyên văn – 原文
又曰:內藏黃金斗,外掩衆人口;四勢任君談,五行亡自守。
王曰:或利開鉗不利立向,或利立向不利開鉗。萬一鉗向皆利,則內外為一,大殆庶幾;或不得已,以會星宿,外循形狀,則無害事也。更若不利行水,則又難矣。故曰:四勢任君談,而五行星宿自守於心也。
Dịch: Lại nói: bên trong cất một đấu vàng, bên ngoài bịt miệng mọi người; bốn thế mặc anh bàn, ngũ hành tự mình giữ lấy.
Lời chú họ Vương: Có chỗ lợi cho việc mở càng (khai kiềm) mà không lợi cho việc lập hướng, có chỗ lợi lập hướng mà không lợi mở càng. Nếu may mà cả càng và hướng đều lợi thì trong ngoài làm một, rất gần với hoàn hảo; hoặc bất đắc dĩ thì lấy chỗ hội của tinh tú, bên ngoài theo hình trạng, thì cũng không hại việc. Còn nếu không lợi cho đường nước đi thì lại khó. Cho nên nói: bốn thế mặc người bàn, còn ngũ hành tinh tú thì tự giữ trong lòng.

Giảng: Câu vần "nội tàng hoàng kim đẩu, ngoại yểm chúng nhân khẩu" là một câu nghề: cái quý thật (đấu vàng) cất bên trong, bên ngoài không cần khoe. Bốn thế (hình của núi) thì ai đứng xem cũng bàn được; còn ngũ hành (lý khí, hướng, tinh tú) là phần người thầy phải tự giữ trong lòng.
Lời chú họ Vương nói một vấn đề kỹ thuật rất thật: hình (mở càng) và hướng (lập hướng) có khi không khớp nhau. Chỗ thuận theo hình đất thì hướng không lợi, chỗ hướng lợi thì hình không thuận. Lý tưởng là cả hai đều lợi; bất đắc dĩ thì lấy lý khí (tinh tú) làm chủ, bên ngoài vẫn theo hình đất, cũng không hại. Nhưng nếu đường nước không lợi thì khó. Đây là một trong những đoạn sớm nhất bàn việc dung hoà hình pháp và lý khí, sau này Tam Hợp phái phát triển thành hệ thống.
Ba giếng cất vàng – 三井藏金
Nguyên văn – 原文
樗里曰:直壙正鉗,山與水純;正鉗橫壙,山水之搖旺相無泄;垿宜下淋;寬緊穴法,三井藏金。
三井者,金井中三般穴法:或直壙正鉗,或正鉗橫壙,或石壙不用石底。但旺相不可滲泄;又穿更垿下,不用石則自下淋滲水。凡百難得三般穴法之無全也。
Dịch: Xư Lý nói: Huyệt dọc, càng chính thì núi và nước thuần; càng chính, huyệt ngang thì núi nước dù lay động mà khí vượng tướng không tiết; đáy huyệt nên cho thấm xuống dưới; phép huyệt rộng chặt là "ba giếng cất vàng".
(Chú) Ba giếng là ba cách đặt huyệt trong kim tỉnh (lòng huyệt): hoặc huyệt dọc theo càng chính, hoặc càng chính mà huyệt nằm ngang, hoặc huyệt xây đá mà không lót đáy đá. Chỉ cốt khí vượng tướng không bị thấm tiết; nếu đào sâu thêm ở dưới mà không dùng đá thì nước tự dưới thấm lên. Phàm trăm điều, khó có được ba cách huyệt vẹn toàn.

Giảng: "Xư Lý" (樗里) là Xư Lý Tử (Chư Lý Tật) nhà Tần, người được truyền thuyết coi là tổ của nghề địa lý. "Kim tỉnh" (金井) là lòng huyệt, cái giếng đào để đặt quan tài. Ba cách:
- Trực khoáng chính kiềm (直壙正鉗): huyệt dọc, thẳng theo trục càng; dùng khi núi và nước đều thuần, thẳng hàng.
- Chính kiềm hoành khoáng (正鉗橫壙): càng chính mà huyệt đặt ngang; dùng khi núi nước lay lệch, để giữ khí vượng tướng không tiết.
- Thạch khoáng bất dụng thạch để (石壙不用石底): xây vách đá mà không lót đáy đá, để đáy tiếp đất, cho khí thông. Nhưng nếu đào sâu quá thì nước từ dưới thấm lên.
Điều cốt lõi lặp lại: vượng tướng không được thấm tiết, tức khí phải giữ được; và đáy huyệt phải tiếp đất mà không để nước ngầm xâm vào. Hai yêu cầu này cân nhau ở độ sâu vừa phải.
Luận theo Phong Thuỷ Liên Hoa – 蓮花風水按語
Phong Thuỷ Liên Hoa đọc thiên này với ba ý.
Thứ nhất, tìm đúng chỗ nhập thủ, không đặt ở yết hầu. Long thắt lại là dấu sắp kết, nhưng huyệt ở sau chỗ thắt, nơi long đã vào đầu và hình đã dừng. Liên Hoa dạy học trò đi dọc mạch, đánh dấu chỗ yết hầu, rồi mới tìm chỗ dừng phía sau.
Thứ hai, độ sâu và vật liệu là một nửa của việc táng. Liên Hoa không khuyến khích đổ bê tông kín, lót gạch nung kín đáy, đổ than vào huyệt. Đáy huyệt nên tiếp đất mịn chắc; vách có thể giữ bằng vật liệu phù hợp nhưng phải có đường thoát nước; độ sâu theo long: long thấp mạch nông thì đào nông, đến lớp đất mịn có màu thì dừng.
Thứ ba, hình và hướng phải dung hoà. Khi chỗ thuận hình không thuận hướng, Liên Hoa cân nhắc cả hai và đặc biệt xem đường nước. Đây là phần "ngũ hành tự giữ trong lòng" của người thầy: không khoe ra, nhưng phải tính kỹ.

Tóm lại – 總結: Thiên 84 Đắc pháp thủ huyệt: long kết yết hầu chưa thành, long nhập thủ mới tìm hình dừng; nước đi như vái chào, nước trước rộng phẳng; tránh trăng nửa vành thò đầu, biển bạc sóng lở, gió gấp sau lưng. Độ sâu chừng một tầm, quá tám thước phạm lõi mạch; long ngang, long nằm, hình cua dễ thương, đào sâu ra nước đỏ nước trắng là long hỏng. Huyệt xây gạch ngói nung, lót than là huyệt lửa như hoả táng; phong kín không cho nước thoát như xác trôi. Bốn thế mặc người bàn, ngũ hành tự giữ; hình và hướng phải dung hoà, nước phải lợi. Ba giếng cất vàng: huyệt dọc càng chính, càng chính huyệt ngang, vách đá không lót đáy đá.
Bài trước: Quản Thị Chỉ Mông (56): Thiên 82–83 Chi thân nghị hợp, Nhân hình nghĩ huyệt.
Bài sau: Thiên 85 – Tứ thế tam hình (thiên sau): bốn thế, ba hình 四勢三形第八十五.
Nguồn: Quản Thị Chỉ Mông (管氏指蒙), bản khắc đời Minh, quyển hạ, thiên Đắc pháp thủ huyệt đệ bát thập tứ (得法取穴第八十四), chính văn, lời chú họ Lý, họ Vương và lời dẫn Xư Lý. Câu đối chiếu: Táng Thư (táng giả thừa sinh khí). Nguyên văn chép lại từ bản khắc, chấm câu mới; chỗ …… là chữ mờ. Hiệu đính: đoạn "流船脫水于風城,屍遭衣法…" và câu cuối "頹垣蠹宅鼠葦楊声" chữ khó đọc, bài chỉ dịch phần chắc chắn; câu "何殊于……" trong lời chú họ Vương có chữ mờ, theo văn cảnh là "hoả táng". Phong Thuỷ Liên Hoa dịch và biên soạn theo bài giảng của Thầy Vũ Giới.
Công cụ Liên Hoa dùng kèm bài này – 蓮花工具
- Mục Lục Quản Thị Chỉ Mông: 66 bài của 100 thiên, theo dõi các bài đã đăng.
- La Kinh Liên Hoa: la kinh trực tuyến miễn phí, đo hướng, đối chiếu sai số kim.
- Lập Cục Pháp: lập cục theo nguyên lý Liên Hoa, xét long, thuỷ, hướng và mệnh người dùng.
Bài liên quan – 相關文章
- Quản Thị Chỉ Mông, Thiên 22: Đắc huyệt
- Quản Thị Chỉ Mông, Thiên 23: Trạch hướng
- Táng Thư, Nội thiên (1): Táng giả thừa sinh khí, đồng khí cảm ứng
Học bài bản cùng Thầy Vũ Giới – 隨師研習
Biết dừng ở độ sâu nào, nhận ra nước đỏ nước trắng là dấu mạch bị phá, chọn cách xây huyệt cho khí thông mà nước không xâm, là những việc phải học trực tiếp khi đào huyệt. Xem Khoá học cao cấp Phong Thuỷ Sư Liên Hoa hoặc Khảo luận phong thuỷ – khôi phục nguyên lý gốc. Ghi danh, hỏi lịch khai giảng qua Zalo 0988 964 636 (Thầy Vũ Giới, TP.HCM).
Câu hỏi thường gặp – 常見問題
Huyệt đặt ở yết hầu của long có được không? – 結咽
Không. Theo Chỉ Mông, long kết yết hầu "chưa phải thế thu thành"; huyệt ở sau chỗ thắt, nơi long đã nhập thủ và hình đã dừng.
Đào huyệt sâu bao nhiêu là vừa? – 一尋八尺
Sách nói chừng một tầm, quá tám thước thì phạm lõi mạch. Nhưng độ sâu phải theo long: long ngang, long nằm mạch nông thì đào nông; đến lớp đất mịn có màu thì dừng.
Có nên xây huyệt bằng gạch nung, lót than? – 火穴
Chỉ Mông và lời chú họ Vương nói không: gạch ngói qua lửa mang hoả khí, lót kín thì khí đất không thông, "huyệt lửa khác gì hoả táng".
"Phong kín như xác trôi" nghĩa là gì? – 封兆流屍
Bịt kín huyệt mà nước không có đường thoát, nước thấm vào đọng lại, thi hài ngâm nước, chẳng khác xác trôi sông.
"Ba giếng cất vàng" là gì? – 三井藏金
Ba cách đặt huyệt trong lòng huyệt: huyệt dọc theo càng chính, càng chính mà huyệt ngang, huyệt xây vách đá mà không lót đáy đá. Cốt giữ khí vượng tướng, không để nước ngầm xâm.








