Quản Thị Chỉ Mông · Quyển hạ · Thiên 85
管氏指蒙 卷之下 · 四勢三形第八十五
Tác giả: đề Quản Lộ (管輅, tự Công Minh, đời Tào Nguỵ) · cùng chú: đề Tiêu Cát (蕭吉, đời Tuỳ), Viên Thiên Cương (袁天綱), Lý Thuần Phong (李淳風, đời Đường), Vương Cấp (王伋, đời Tống) · hiệu chính, bổ chú: Uông Thượng Đường (汪尚唐), Uông Thượng Canh (汪尚賡), người Tân An đời Minh
Bản gốc: bản khắc đời Minh, 2 quyển thượng hạ, 100 thiên (bạt năm Vạn Lịch Canh Thìn 1580).
Thiên 85 của Quản Thị Chỉ Mông mang lại tên Tứ thế tam hình (四勢三形), trùng tên với thiên 18 ở quyển thượng. Nếu thiên 18 đặt khái niệm, thì thiên 85 là bảng tra: hơn hai mươi loại "thế" có tên (thế phát tích, thế hành long, thế dung kết, thế thoát bại, thế hình thương…), mười hai điều mỗi thế "muốn", bốn thế của long (tông long, thừa long, kỵ long, tòng long) và sáu bộ "ba hình". Thiên kết bằng câu: bốn thế, ba hình tuy chia hai đường, mà trước sau tả hữu thật là một. Bài gồm nguyên văn, bản dịch, phần giảng và phần luận theo Phong Thuỷ Liên Hoa.
Trả lời nhanh: Thiên Tứ thế tam hình (thiên sau) mở bằng câu: vào huyệt nhìn hình, ra huyệt nhìn thế; thế kết thành ba hình, hình chung đúc bốn thế; núi đến là thế, kết huyệt là hình. Trước sau tả hữu gọi là bốn thế; núi, nước, ứng án gọi là ba hình. Sách kê các thế có tên: lưng ong gối hạc là thế hành long; như chuông treo nồi úp là thế đoan tịnh; như lòng bàn tay là thế dung kết; lũy lũy như chuỗi ngọc là thế liên tục; như chậu nghiêng đấu đổ là thế thoát bại; như mũi dao lưỡi cày là thế hình thương. Bốn thế của long: tông long khác xung phong, thừa long khác thất tung, kỵ long khác lộ trảo, tòng long khác thiên kiên. Ba hình: long đến hùng tráng, ứng án nâng nhau, nước đi hoà hoãn; sau như rắn sống, trước như ngọc khuê, dòng như chữ chi huyền. Bốn thế, ba hình "rốt cuộc về một mối".
Thầy Vũ Giới giảng: "Học trò hay hỏi thế và hình khác nhau chỗ nào. Tôi trả lời bằng câu đầu thiên 85: vào huyệt thì nhìn hình, ra khỏi huyệt thì nhìn thế. Đứng ở huyệt mà nhìn gần là hình; lùi ra xa mà nhìn cả cuộc là thế. Hai cái là một con long nhìn ở hai khoảng cách."

Vào huyệt nhìn hình, ra huyệt nhìn thế – 入穴顧形,出穴顧勢
Nguyên văn – 原文
(四勢三形第八十五)入穴顧形,出穴顧勢;勢結三形,形鍾四勢。來山為勢,結穴為形。形真則勢住,勢住則形成;形成欲應,應特;特欲流平,流應相合,形勢相登,則為昌熾之佳城。左右前後兮,謂之四勢;山水應案兮,謂之三形。
Dịch: (Thiên 85, Tứ thế tam hình.) Vào huyệt thì nhìn hình, ra khỏi huyệt thì nhìn thế; thế kết thành ba hình, hình chung đúc bốn thế. Núi đến là thế, chỗ kết huyệt là hình. Hình thật thì thế dừng, thế dừng thì hình thành; hình thành thì muốn có ứng, ứng thì phải nổi bật; nổi bật thì muốn nước chảy bằng; nước và ứng hợp nhau, hình và thế nâng nhau, thì thành ngôi mộ tốt (giai thành) hưng thịnh. Trước sau tả hữu gọi là bốn thế; núi, nước, ứng án gọi là ba hình.

Giảng: Định nghĩa rõ ràng nhất của cả sách:
- Bốn thế (四勢): trước, sau, tả, hữu, tức bốn phía của cuộc đất: Chu tước, Huyền vũ, Thanh long, Bạch hổ.
- Ba hình (三形): núi (sơn), nước (thuỷ), ứng án. Đây là ba thứ "thấy được hình" ở gần huyệt.
Chuỗi "hình thật thì thế dừng, thế dừng thì hình thành, hình thành thì muốn ứng, ứng thì muốn nổi bật, nổi bật thì muốn nước bằng" là một chuỗi kiểm tra theo thứ tự. Thiếu một mắt xích là chưa thành. "Giai thành" (佳城, toà thành đẹp) là cách gọi văn chương của ngôi mộ tốt, gốc từ chuyện Hạ hầu Anh đời Hán.
Câu "vào huyệt nhìn hình, ra huyệt nhìn thế" (入穴顧形,出穴顧勢) là lời dạy về khoảng cách quan sát, cùng ý với câu họ Chân ở thiên 76 "xa xem thế, gần xem hình".
Bảng các thế có tên (1): thế tốt – 發迹勢,行龍勢,融結勢
Nguyên văn – 原文
來龍為發迹勢,向首為趨集勢,左右為拱輔勢,明堂為含蓄勢,結峯為來束(一作……)勢,入路為行勢,蓋穴為降勢,夾水為住勢,駝頭項(一作……)牛背(一作肩)為從將勢,蜂腰鶴膝為行龍勢,蝦鉗蠏距為夾帝勢,連城接壘為輔門勢。……如懸鐘覆釜為端淨勢,如掌心槿口為融結勢,纍纍如貫珠、節節如簪帶為連續勢,翼翼如扈從、鉗鉗如子弟為夾從勢,內污如窩、外圓如月為停聚勢,登之如……、望之如軒為融結勢。
Dịch: Long đến là thế phát tích; chỗ hướng đầu là thế xu tập (chạy về tụ); tả hữu là thế củng phụ (chắp tay giúp đỡ); minh đường là thế hàm súc (chứa đựng); đỉnh kết là thế lai thúc (đến mà thu lại); đường vào là thế hành; chỗ che trên huyệt là thế giáng; nước kẹp hai bên là thế trú (dừng); đầu cổ lạc đà, lưng trâu (một bản: vai trâu) là thế tòng tướng (tướng theo hầu); lưng ong gối hạc là thế hành long; càng tôm cựa cua là thế giáp đế (kẹp chủ); thành liền luỹ nối là thế phụ môn (cửa phụ). … Như chuông treo, nồi úp là thế đoan tịnh; như lòng bàn tay, như miệng hoa là thế dung kết; lũy lũy như chuỗi ngọc, đốt đốt như dải trâm là thế liên tục; cánh cánh như tuỳ tùng, càng càng như con em là thế giáp tòng; trong lõm như ổ, ngoài tròn như trăng là thế đình tụ; lên thì như …, trông thì như hiên nhà là thế dung kết.

Giảng: Đây là một "từ điển hình thế" ngắn. Mỗi phần của cuộc đất có một tên thế:
- Long đến: phát tích; hướng đầu: xu tập; tả hữu: củng phụ; minh đường: hàm súc; nước kẹp: trú (dừng).
- Lưng ong gối hạc (蜂腰鶴膝): mạch thắt nhỏ như lưng ong, phình ra như đầu gối hạc, cứ thế xen nhau. Đây là dấu hiệu kinh điển của long đang đi và có sức sống.
- Càng tôm cựa cua (蝦鉗蠏距): những chân núi nhỏ kẹp lấy chủ, giữ cho long.
- Chuông treo, nồi úp (懸鐘覆釜): gò tròn đoan chính, thế đoan tịnh.
- Lòng bàn tay (掌心): chỗ lõm giữa, thế dung kết, như thiên 73 đã nói "huyệt lòng bàn tay ngửa".
- Chuỗi ngọc, dải trâm (貫珠簪帶): từng gò nối nhau đều đặn, thế liên tục.
- Trong lõm như ổ, ngoài tròn như trăng (內污如窩,外圓如月): chỗ huyệt oa có viền tròn ôm, thế đình tụ.
Bảng các thế có tên (2): thế xấu – 淫蠱,分擘,脫敗,刑傷
Nguyên văn – 原文
如亂不從,算如枯株、鴨嘴為淫蠱勢;如鳥喙、鶯芽,如開骰列指為分擘勢;如盆傾斗瀉,如流槎倒竿為脫敗勢;如鋒芒匕首,如犁鏡鎗刀為刑傷勢。
Dịch: Như rối loạn không theo, như que đếm, như gốc cây khô, như mỏ vịt là thế dâm cổ (tạp nhiễm, mục ruỗng); như mỏ chim, như mầm chim oanh, như mở xúc xắc bày ngón tay là thế phân phách (chia tách); như chậu nghiêng, đấu đổ, như bè trôi, sào ngược là thế thoát bại; như mũi nhọn, dao găm, như lưỡi cày, giáo, đao là thế hình thương.
Giảng: Bốn nhóm thế xấu, mỗi nhóm một bệnh:
- Dâm cổ (淫蠱): rối, khô, cụt, như gốc cây khô, như mỏ vịt. Khí tạp và mục.
- Phân phách (分擘): xoè ra như các ngón tay, như mỏ chim tách hai. Khí bị chia.
- Thoát bại (脫敗): như chậu nghiêng, đấu đổ, bè trôi. Khí trôi tuột đi.
- Hình thương (刑傷): nhọn như dao găm, lưỡi cày, giáo. Khí sát, gây thương tổn.
So với thiên 78 Cô kỳ quyệt quái, thiên 85 xếp các hình xấu thành bốn nhóm bệnh gọn hơn, dễ nhớ hơn.

Mỗi thế "muốn" điều gì – 發勢欲綿遠
Nguyên văn – 原文
發將欲綿遠,行勢欲起伏,結勢欲深邃,住勢欲拱揖,束勢欲後順,應勢欲前趨,內勢欲停蓄,外勢欲環集,來勢欲住于內,去勢欲住于外,輔勢欲住于左右,應勢欲住于當前。
Dịch: Thế phát muốn dài xa; thế hành muốn có khởi có phục; thế kết muốn sâu kín; thế trú muốn chắp tay vái chào; thế thúc muốn thuận về phía sau; thế ứng muốn chạy tới phía trước; thế bên trong muốn đọng chứa; thế bên ngoài muốn vòng tụ; thế đến muốn dừng ở trong; thế đi muốn dừng ở ngoài; thế phụ muốn dừng ở tả hữu; thế ứng muốn dừng ngay phía trước.

Giảng: Mười hai câu "muốn", mỗi câu là một tiêu chuẩn kiểm tra ngoài thực địa:
- Long phát: dài xa, có tổ có tông, không cụt ngắn.
- Long đi: khởi phục, lên xuống nhịp nhàng (như lưng ong gối hạc).
- Long kết: sâu kín, có che chắn.
- Thế dừng: củng ấp, như người chắp tay vái, các núi quay mặt vào.
- Bên trong: đọng chứa; bên ngoài: vòng tụ.
- Thế đến dừng ở trong (sau huyệt), thế đi dừng ở ngoài (thuỷ khẩu), thế phụ dừng ở hai bên, thế ứng dừng ngay trước mặt.
Đây là cách Chỉ Mông nói: mỗi thế có vị trí và dáng riêng, đúng chỗ đúng dáng thì cuộc đất thành.
Bốn thế của long: tông, thừa, kỵ, tòng – 宗龍,承龍,騎龍,從龍
Nguyên văn – 原文
宗龍異于衝風,一勢也;承龍異于失蹤,二勢也;騎龍異于露爪,三勢也;從龍異于偏肩,四勢也。何四勢已具而三形未列?三形既就而四勢何別?
Dịch: Tông long khác với xung phong (đón gió xung): đó là thế thứ nhất; thừa long khác với thất tung (mất dấu): thế thứ hai; kỵ long khác với lộ trảo (lộ móng): thế thứ ba; tòng long khác với thiên kiên (lệch vai): thế thứ tư. Sao bốn thế đã đủ mà ba hình chưa bày ra? Ba hình đã tựu mà bốn thế khác gì nhau?

Giảng: Đây là một cách hiểu khác của "bốn thế": không phải bốn phía, mà là bốn cách huyệt nằm trên long, mỗi cách có một "bản giả" cần phân biệt:
- Tông long (宗龍): huyệt ở chính mạch, long tổ dẫn thẳng vào. Bản giả: xung phong, chỗ trông như chính mạch nhưng đón gió thẳng.
- Thừa long (承龍): huyệt nối tiếp theo long, nhận khí từ long đến. Bản giả: thất tung, mạch đã mất dấu, đứt.
- Kỵ long (騎龍): huyệt cưỡi trên lưng long đang đi (thiên 84 nói huyệt kỵ long luận khác về độ sâu). Bản giả: lộ trảo, chỗ lộ móng, đá xương phơi ra.
- Tòng long (從龍): huyệt trên nhánh theo hầu. Bản giả: thiên kiên, nhánh lệch vai, khí nghiêng đi.
Hai câu hỏi cuối là cách Chỉ Mông chuyển sang phần "ba hình": bốn thế và ba hình không tách rời; có bốn thế mà chưa có ba hình thì chưa thành huyệt, có ba hình rồi thì bốn thế cũng đã ở trong đó.
Sáu bộ "ba hình" – 三形也
Nguyên văn – 原文
故曰:來龍雄壯,應案相登,去水和緩,三形也。後如生蛇,前如圭璧,流如之玄,三形也。千……萬葉,一形也;几案橫張,二形也;巡城堡壁,三形也。衆中有尊,一形也;特峯端秀,二形也;碧水寒潭,三形也。純粹發源,一形也;于維應穴,二形也;六替流長,三形也。來龍奔赴,一形也;入路盤環,二形也;受穴停蓄,三形也。朝如潮漲,一形也;行如衡平,二形也;盤如縈帶,三形也。然則四勢三形雖分兩途,左右前後,其實一致;遠勢近形,殆或不齊,反背逆順,終歸一揆。
Dịch: Cho nên nói: long đến hùng tráng, ứng án nâng nhau, nước đi hoà hoãn, là ba hình. Phía sau như rắn sống, phía trước như ngọc khuê, dòng nước như chữ chi chữ huyền, là ba hình. Nghìn cành muôn lá là hình thứ nhất; án kỷ giăng ngang là hình thứ hai; thành tuần, tường luỹ là hình thứ ba. Giữa đám có ngôi tôn là hình thứ nhất; ngọn đỉnh riêng đoan chính tú lệ là hình thứ hai; nước biếc đầm lạnh là hình thứ ba. Thuần tuý phát nguồn là hình thứ nhất; ở góc mà ứng huyệt là hình thứ hai; dòng chảy dài là hình thứ ba. Long đến chạy tới là hình thứ nhất; đường vào quanh vòng là hình thứ hai; nhận huyệt đọng chứa là hình thứ ba. Chầu như triều dâng là hình thứ nhất; đi như cán cân thăng bằng là hình thứ hai; quanh như dải đai vấn là hình thứ ba. Thế thì bốn thế ba hình tuy chia làm hai đường, mà tả hữu trước sau thật là nhất trí; thế xa hình gần, có khi không đều, ngược lưng hay thuận chiều, rốt cuộc cũng về một mối.

Giảng: Sáu bộ ba hình là sáu cách nhìn cùng một cấu trúc núi, án, nước:
- Bộ chuẩn: long đến hùng tráng, ứng án nâng nhau, nước đi hoà hoãn.
- Bộ hình ảnh: sau như rắn sống (long có sinh khí), trước như ngọc khuê (án đoan chính), dòng như chữ chi huyền (nước uốn khúc 之玄).
- Bộ thành quách: nghìn cành muôn lá (long nhiều nhánh), án kỷ giăng ngang, vòng thành tường luỹ.
- Bộ tôn quý: giữa đám có ngôi tôn, đỉnh riêng đoan tú, nước biếc đầm sâu.
- Bộ nguồn: thuần tuý phát nguồn, góc ứng huyệt, dòng chảy dài.
- Bộ động: long chạy tới, đường vào quanh vòng, huyệt nhận đọng chứa; chầu như triều dâng, đi như cán cân, quanh như dải đai.
Câu kết là chìa khoá đọc toàn bộ phần hình pháp của Chỉ Mông: "tứ thế tam hình tuy phân lưỡng đồ… chung quy nhất quỹ". Thế là cái nhìn xa, hình là cái nhìn gần; tên gọi nhiều nhưng tất cả quy về một câu hỏi: khí có đến, có dừng, có được giữ không.
Luận theo Phong Thuỷ Liên Hoa – 蓮花風水按語
Phong Thuỷ Liên Hoa đọc thiên này với ba ý.
Thứ nhất, một con long, hai khoảng cách. Liên Hoa dạy học trò đứng ở huyệt nhìn hình, rồi lùi ra xa, lên cao nhìn thế; ghi lại cả hai rồi đối chiếu. Hình đẹp mà thế không đến là đất cô di; thế đến mà hình không dừng là long đang chạy.
Thứ hai, bảng tên thế là công cụ ghi nhớ, không phải để khoe. Lưng ong gối hạc, chuông treo nồi úp, chuỗi ngọc dải trâm giúp người học nhận ra nhanh; nhưng như thiên 78 đã dặn, "hình đã dừng thì không luận nó giống loài nào". Liên Hoa dùng các tên này để chỉ ra bệnh hay sức của khí, chứ không để đặt tên kêu cho một ngôi mộ.
Thứ ba, phân biệt huyệt thật và bản giả. Bốn cặp tông long và xung phong, thừa long và thất tung, kỵ long và lộ trảo, tòng long và thiên kiên là bốn bài kiểm tra mà Liên Hoa dùng khi đứng trên long: chỗ này nhận khí thật, hay chỉ trông giống mà đón gió, mất mạch, lộ đá, lệch vai.

Tóm lại – 總結: Thiên 85 Tứ thế tam hình (thiên sau): vào huyệt nhìn hình, ra huyệt nhìn thế; núi đến là thế, kết huyệt là hình; bốn thế là trước sau tả hữu, ba hình là núi, nước, ứng án. Thế tốt có tên: phát tích, xu tập, củng phụ, hàm súc, hành long (lưng ong gối hạc), đoan tịnh (chuông treo nồi úp), dung kết (lòng bàn tay), liên tục (chuỗi ngọc), đình tụ (trong lõm ngoài tròn). Thế xấu: dâm cổ, phân phách, thoát bại, hình thương. Mười hai điều mỗi thế muốn. Bốn thế của long: tông long khác xung phong, thừa long khác thất tung, kỵ long khác lộ trảo, tòng long khác thiên kiên. Sáu bộ ba hình; bốn thế ba hình rốt cuộc về một mối.
Bài trước: Quản Thị Chỉ Mông (57): Thiên 84 Đắc pháp thủ huyệt, đúng phép mà lấy huyệt.
Bài sau: Thiên 86–87 – Tam cát ngũ hung, Hội tú triều tông 三吉五凶 · 會宿朝宗.
Nguồn: Quản Thị Chỉ Mông (管氏指蒙), bản khắc đời Minh, quyển hạ, thiên Tứ thế tam hình đệ bát thập ngũ (四勢三形第八十五), chính văn. Thiên này trùng tên với thiên 18 quyển thượng. Nguyên văn chép lại từ bản khắc, chấm câu mới; chỗ …… là chữ mờ. Hiệu đính: chữ 帝 trong "夾帝勢" có thể là 帶; câu "登之如……" thiếu một chữ; chữ sau 千 trong "千……萬葉" khắc mờ; "六替流長" chữ 替 chưa chắc. Phong Thuỷ Liên Hoa dịch và biên soạn theo bài giảng của Thầy Vũ Giới.
Công cụ Liên Hoa dùng kèm bài này – 蓮花工具
- Mục Lục Quản Thị Chỉ Mông: 66 bài của 100 thiên, theo dõi các bài đã đăng.
- La Kinh Liên Hoa: la kinh trực tuyến miễn phí, đo hướng, đối chiếu sai số kim.
- Lập Cục Pháp: lập cục theo nguyên lý Liên Hoa, xét long, thuỷ, hướng và mệnh người dùng.
Bài liên quan – 相關文章
- Quản Thị Chỉ Mông, Thiên 17–18: Tam kính thích vi, Tứ thế tam hình
- Quản Thị Chỉ Mông, Thiên 19–20: Viễn thế cận hình, Ứng án
- Quản Thị Chỉ Mông, Thiên 9–10: Can lưu quá mạch, Tượng vật
Học bài bản cùng Thầy Vũ Giới – 隨師研習
Nhìn hình ở huyệt, nhìn thế từ xa, gọi đúng tên thế tốt thế xấu và phân biệt tông long với xung phong, kỵ long với lộ trảo, là những kỹ năng phải tập trên núi. Xem Khoá học cao cấp Phong Thuỷ Sư Liên Hoa hoặc Khảo luận phong thuỷ – khôi phục nguyên lý gốc. Ghi danh, hỏi lịch khai giảng qua Zalo 0988 964 636 (Thầy Vũ Giới, TP.HCM).
Câu hỏi thường gặp – 常見問題
Bốn thế và ba hình là gì? – 四勢三形
Bốn thế là trước, sau, tả, hữu của cuộc đất; ba hình là núi, nước và ứng án. Núi đến là thế, chỗ kết huyệt là hình.
"Vào huyệt nhìn hình, ra huyệt nhìn thế" nghĩa là gì? – 入穴顧形
Đứng ở huyệt thì xem hình gần (gò, oa, càng, án); lùi ra xa thì xem thế lớn (long đến, núi vây, nước đi). Hai cái là một long nhìn ở hai khoảng cách.
"Lưng ong gối hạc" là thế gì? – 蜂腰鶴膝
Là thế hành long: mạch thắt nhỏ như lưng ong, phình ra như gối hạc, xen nhau đều đặn, dấu hiệu long đang đi có sức sống.
Bốn thế của long gồm những gì? – 宗承騎從
Tông long (khác xung phong), thừa long (khác thất tung), kỵ long (khác lộ trảo), tòng long (khác thiên kiên). Mỗi thế có một bản giả cần phân biệt.
Thiên 85 khác thiên 18 thế nào? – 第十八,第八十五
Hai thiên trùng tên. Thiên 18 đặt khái niệm bốn thế ba hình; thiên 85 là bảng tra các thế có tên, các điều mỗi thế muốn và sáu bộ ba hình.








