Quản Thị Chỉ Mông · Quyển hạ · Thiên 96–97
管氏指蒙 卷之下 · 陰陽交感第九十六 · 五氣祥沴第九十七
Tác giả: đề Quản Lộ (管輅, tự Công Minh, đời Tào Nguỵ) · cùng chú: đề Tiêu Cát (蕭吉, đời Tuỳ), Viên Thiên Cương (袁天綱), Lý Thuần Phong (李淳風, đời Đường), Vương Cấp (王伋, đời Tống) · hiệu chính, bổ chú: Uông Thượng Đường (汪尚唐), Uông Thượng Canh (汪尚賡), người Tân An đời Minh
Bản gốc: bản khắc đời Minh, 2 quyển thượng hạ, 100 thiên (bạt năm Vạn Lịch Canh Thìn 1580).
Thiên 96 Âm dương giao cảm (陰陽交感) là thiên lý luận nền về cảm ứng: trời không riêng che ai, đất không riêng chở ai; vạn vật nhận khí trời đất mà sinh, khí lành (tường) và khí dữ (lệ) đi lên trời, xuống đất, vào núi, vào người theo những dạng khác nhau. Người chết thì máu thịt tan, chỉ xương còn lại, nên "táng là nạp chân khí vào hài cốt gốc, cảm điềm lành vào di thể, yên cái gốc mà che bóng cho cành ngọn". Thiên 97 Ngũ khí tường lệ (五氣祥沴) đem ngũ hành vào việc phân long: năm dạng long chính (giáp phụ, sinh, ẩn, xuất dương, hồi long) và năm dạng long bệnh (tạp nhũng, thiển lậu, xú chuyết, hình thương, phóng dật), mỗi dạng ứng một hành. Bài gồm nguyên văn, bản dịch, phần giảng và phần luận theo Phong Thuỷ Liên Hoa.
Trả lời nhanh: Thiên Âm dương giao cảm nói: trời không che riêng, đất không chở riêng, mặt trời mặt trăng không soi riêng; vạn vật nhận khí trời đất mà sinh, lành thì có tường, giận thì có lệ. Tường khí lên trời thành mây lành, móc ngọt; xuống đất thành suối ngọt, vàng ngọc; lên núi thành hình lạ, huyệt quý; vào người thành anh hùng hào kiệt. Lệ khí lên trời thành tối tăm bế tắc; xuống đất thành lở sụt, sứt mẻ; lên núi thành kết giả; vào người thành ngu dốt, ngang trái. Người nhận hai khí mà thành hình, chết thì máu thịt rã, xương còn; cho nên táng là nạp chân khí vào hài cốt, yên gốc mà ấm ngọn. Thiên Ngũ khí tường lệ nói: vật có tượng rồi có số, có số rồi có vận; năm long chính (giáp phụ thuộc mộc, sinh long thuộc hoả, ẩn long thuộc thổ, xuất dương thuộc kim, hồi long thuộc thuỷ) và năm long bệnh (tạp nhũng là mộc bệnh, thiển lậu là hoả bệnh, xú chuyết là thổ bệnh, hình thương là kim bệnh, phóng dật là thuỷ bệnh). Mọi hình kết hay vỡ đều không ra ngoài năm hành.
Thầy Vũ Giới giảng: "Táng không phải là cất giấu một thi thể. Theo sách xưa, đó là đặt phần gốc của dòng họ vào chỗ đất có chân khí, để gốc yên thì ngọn tươi. Hiểu như vậy thì người ta tự khắc làm mộ cẩn trọng, không làm qua loa."

Trời đất vô tư, vạn vật nhận khí – 天無私覆,地無私載
Nguyên văn – 原文
天無私覆,地無私載,日月無私照,聖人無私。故萬物之生,以稟天地之氣,善而有祥,嗔而有沴。紛紛郁郁爲禎祥,鬱鬱葱葱爲佳瑞,以澇以瀧爲霾爲曀。
Dịch: Trời không che riêng, đất không chở riêng, mặt trời mặt trăng không soi riêng, thánh nhân không riêng tư. Cho nên vạn vật sinh ra đều nhận khí của trời đất; hiền hoà thì có điềm lành, giận dữ thì có khí độc. Rực rỡ thơm tho là điềm phúc, xanh tốt um tùm là điềm lành; mưa dầm, nước xối là bụi mù, u ám.
Giảng: Câu mở là lời Khổng Tử trong Lễ Ký (thiên Khổng Tử nhàn cư): "thiên vô tư phú, địa vô tư tải, nhật nguyệt vô tư chiếu". Chỉ Mông dùng nó để đặt nền: khí trời đất là chung cho mọi vật, không thiên vị ai; điều khác nhau là khí ấy hiền (tường) hay dữ (lệ) ở từng nơi. "Uất uất thông thông" (xanh tốt um tùm) là cách người xưa nhận ra đất có khí tốt: cây cỏ tươi, sương khói nhẹ, không u ám.

Tường khí và lệ khí đi đâu – 祥氣感升,沴氣遊升
Nguyên văn – 原文
祥氣感升於天爲慶雲,爲甘露;降于地爲醴泉,爲金玉;騰于山岡成奇形,成怪穴;感于人民鍾英雄,鍾豪傑。沴氣遊升于天爲晦冥,爲昏塞;入于地爲崩洪,爲圯缺;流于山岡爲杠住,爲詭結;感于人民爲庸愚,爲背悖。
Dịch: Tường khí cảm mà lên trời thì thành mây lành, thành móc ngọt; xuống đất thì thành suối rượu ngọt, thành vàng ngọc; bốc lên núi gò thì thành hình lạ, thành huyệt quý; cảm vào người thì đúc nên anh hùng, đúc nên hào kiệt. Lệ khí trôi lên trời thì thành tối tăm, thành bế tắc; vào đất thì thành lở sụt, thành sứt mẻ; chảy trên núi gò thì thành đường cụt, thành kết giả; cảm vào người thì thành tầm thường ngu dốt, thành ngang trái.

Giảng: Đoạn đối xứng này cho thấy một khí, bốn tầng hiện: trời, đất, núi, người. Cùng một tường khí, ở trời là mây lành, ở đất là suối ngọt, ở núi là huyệt quý, ở người là anh tài. Người xưa vì vậy có thể "đọc chéo": thấy mây khí lành, suối nước ngọt, cây cỏ tốt ở một vùng thì đoán núi ở đó có kết; ngược lại thấy đất lở, núi kết giả thì đoán người ở đó khó phát.
Chữ đáng để ý là "cảm" (感). Tường khí "cảm thăng", lệ khí "du thăng": khí lành có cảm ứng, khí dữ thì trôi dạt. Đây là chỗ nối với thuyết "đồng khí cảm ứng" của Táng Thư.
Táng là nạp chân khí vào hài cốt – 葬者納真氣于本骸
Nguyên văn – 原文
人感二氣而成形,取二氣而凝結;死則血肉潰敗而隳(一作留)其骨。故葬者納真氣于本骸,感禎祥于遺體,安其本而蔭其末。富貴貧賤,蠢陋愚哲,清濁壽夭,隨氣而尊。是以聖人智通神明,功奪造化,仰觀天象,俯察地形,可以藏往知來,開物成務,致日月之重輝,使陰陽之倡和,啓福德之門,闡教化之路。故曰:指心義,開心悟,耀一時,垂千古。
Dịch: Người cảm hai khí mà thành hình, lấy hai khí mà ngưng kết; chết thì máu thịt rữa nát mà chỉ còn bộ xương (có bản chép "để lại xương"). Cho nên táng là nạp chân khí vào hài cốt gốc, cảm điềm lành vào di thể, yên cái gốc mà che bóng cho cành ngọn. Giàu sang nghèo hèn, ngu đần hay hiền triết, trong đục, thọ yểu đều theo khí mà định. Vì thế thánh nhân trí thông thần minh, công đoạt tạo hoá, ngửa xem tượng trời, cúi xét hình đất, có thể cất giữ cái đã qua, biết cái sắp tới, mở vật thành việc, khiến mặt trời mặt trăng thêm sáng, khiến âm dương xướng hoạ, mở cửa phúc đức, soi đường giáo hoá. Cho nên nói: chỉ rõ nghĩa của lòng, mở sự giác ngộ của lòng, rạng một thời, truyền nghìn đời.

Giảng: Đây là định nghĩa rõ nhất của Chỉ Mông về bản chất việc táng. Ba vế đi liền nhau:
- Nạp chân khí ư bản hài (納真氣于本骸): đặt hài cốt vào chỗ có chân khí. Xương là phần còn lại bền nhất của người, nên là "gốc" để khí đất tác động.
- Cảm trinh tường ư di thể (感禎祥于遺體): di thể của cha ông cảm được khí lành.
- An kỳ bản nhi ấm kỳ mạt (安其本而蔭其末): gốc là tổ tiên, ngọn là con cháu; gốc yên thì ngọn được che bóng.
Hình ảnh "gốc và ngọn" nối với câu nổi tiếng của Táng Thư: "Táng giả thừa sinh khí… bản hài đắc khí, di thể thụ ấm". Đoạn sau mở rộng lên vai trò của thánh nhân: biết xem trời xét đất là để "khai vật thành vụ", giúp người, mở đường giáo hoá; không phải để mưu lợi riêng.
Tượng, số, vận và ngũ khí – 物有象而後有數
Nguyên văn – 原文
易曰:天垂象,見吉凶,聖人象之。物有象而後有數,象者數之源;象有數而後有運,運者氣之流。陰陽者清濁之象,五氣之體;奇偶者剛柔之用,二儀之宗。又況物之與象,猶元首之于腹心;數之與運,猶股肱之于手足。循環迭運,不可得而偏廢也。在易掛一以象三,揲之以象四者,水火金木是也;中央之土寄胎于申,則五行具矣。
Dịch: Kinh Dịch nói: trời rủ tượng, hiện lành dữ, thánh nhân mô phỏng theo. Vật có tượng rồi mới có số, tượng là nguồn của số; tượng có số rồi mới có vận, vận là dòng chảy của khí. Âm dương là tượng của trong đục, là thể của năm khí; chẵn lẻ là dụng của cương nhu, là tông của hai nghi. Huống chi vật với tượng như đầu với bụng dạ; số với vận như cánh tay đùi với tay chân. Xoay vòng thay nhau vận hành, không thể bỏ một bên. Trong Dịch, "gác một để tượng ba, đếm bốn để tượng bốn mùa": đó là thuỷ, hoả, kim, mộc; thổ ở trung ương gửi thai ở Thân, thì ngũ hành đầy đủ.
Giảng: Chuỗi tượng → số → vận → khí là cách Chỉ Mông nối hình thế với lý khí: hình núi là tượng, các phép tính la kinh là số, sự thịnh suy theo thời là vận, và tất cả là dòng chảy của khí. Không thể giữ cái này bỏ cái kia. "Quải nhất dĩ tượng tam, thiệt chi dĩ tứ" là câu Hệ từ về phép bói cỏ thi. Chi tiết "thổ ký thai ư Thân" là lệ thuỷ thổ đồng cục của tam hợp, khớp với lời chú bên lề thiên 86.
Năm long chính theo ngũ hành – 五正之流形
Nguyên văn – 原文
曰夾輔龍者,左右深邃,枝餘節衍,包從環衛,象木之數,榮而依依;曰生龍者,秀峰層集,經歷升降,分枝布葉,象火之熒煌而輝輝;曰□龍者,悠揚坦蕩,夷演雍容,氣脈隱伏,象土之寬厚而遲遲;曰出洋龍者,脫穎特達,出衆超群,端崇雄偉,象金之剛毅而巍巍;曰回龍者,朝宗顧祖,曲折盤旋,首尾相應,象水之悠洋而析析。曰此五正之流形,大塊積聚,亦傍理而推。
Dịch: Gọi là long giáp phụ: hai bên sâu kín, cành thừa đốt nối, ôm theo vây giữ, tượng số của mộc, tươi tốt mà quấn quýt. Gọi là sinh long: đỉnh tú lớp lớp, trải qua lên xuống, chia cành toả lá, tượng hoả rực rỡ sáng ngời. Gọi là (chữ mờ, long thuộc thổ, có thể là "ẩn long"): thong thả bằng phẳng, trải rộng ung dung, khí mạch ẩn phục, tượng thổ dày dặn mà chậm rãi. Gọi là long xuất dương: trổ mũi vượt ra, hơn đám đông, ngay cao hùng vĩ, tượng kim cương nghị mà sừng sững. Gọi là hồi long: chầu về tông, ngó lại tổ, uốn khúc cuộn quanh, đầu đuôi ứng nhau, tượng thuỷ thong thả mênh mang. Đó là năm dạng chính; những khối lớn tích tụ khác cũng theo lý ấy mà suy.

Giảng: Năm long chính được phân theo tính cách của ngũ hành: mộc thì có cành nhánh ôm theo (giáp phụ), hoả thì nhiều đỉnh nhọn lên xuống (sinh long), thổ thì bằng rộng ẩn mạch, kim thì một ngọn vượt trội đứng nghiêm, thuỷ thì uốn lượn quay về. Đây không phải ngũ hành theo phương vị la kinh mà là ngũ hành theo dáng và khí chất của long, gần với phép ngũ tinh hình thể.
Năm long bệnh theo ngũ hành – 象木沴而疵瑕
Nguyên văn – 原文
曰雜冗者,節目無緒,隨吹欹斜,支幹凋落,散亂交加,反肘背面,擘脈開了,梟腰突額,屈折槎牙,縱橫倒側,鐵脣浮砂,象木沴而疵瑕;曰淺漏者,枯焦砂磧,石刃流痕,蜂房儕雜,倒棟懸簷,漏囊脫橐,瘦骨藤蟠,尊卑失序,齊首並肩,驀然間斷,雜沓馳奔,象火沴而煙炎;曰醜拙者,橫腰直脛,突兀牽拳,高而不方,低而不圓,覆箕瓢杓,拖輴流船,伏屍斃豕,壞廩頹垣,鐃尖插地,隨卵遺便,象土沴而塵寬;曰刑傷者,東西錯列,左右交差,鐃楞芒刃,趑直橫斜,開殼列指,鳥喙蠶芽,羊蹄魚尾,鷺鷥騰蛇,……牛肋,走鼠驚鴉,象金沴而咨嗟;曰逮泆者,探頭閃面,倚附懷私,鎖肩穿胯,直棒橫梭,癱瘓抱嶼,新月蛾眉,伸肱臂胖,……亂衣內外,無別大小相隨,象水沴而披離。
然融結之形,破碎之勢,不逃于五視(金木水火土,形變而現),布于天爲五星,分于地爲五方,行于四時爲五德,播于律呂爲五聲,發于文章爲五色,總其精氣爲五行。人稟于萬物,稟秀氣而生。易曰:天數五,地數五,天地之數五十有五,故萬物皆感五氣而成。
Dịch (lược): Gọi là tạp nhũng: đốt mắt không đầu mối, theo gió nghiêng lệch, cành thân rụng tàn, tán loạn đan chéo, khuỷu quay lưng, mạch toác ra, eo thắt trán gồ, gãy khúc lởm chởm, dọc ngang ngả nghiêng, môi sắt cát nổi: tượng mộc bệnh mà tì vết. Gọi là thiển lậu (nông, rò): khô cháy sỏi cát, lưỡi đá vết nước, lỗ chỗ như tổ ong, rui đổ mái treo, túi thủng bao rơi, xương gầy dây quấn, trên dưới mất thứ tự, đầu ngang vai bằng, bỗng đứt quãng, rối rít chạy tán: tượng hoả bệnh mà khói lửa. Gọi là xú chuyết (xấu vụng): eo ngang ống chân thẳng, gồ ghề nắm tay, cao mà không vuông, thấp mà không tròn, như cái nia úp, như gáo, như xe kéo, thuyền trôi, như xác nằm, lợn chết, kho đổ tường sập, như mũi chiêng cắm đất: tượng thổ bệnh mà bụi bặm. Gọi là hình thương: đông tây xếp lệch, trái phải đan chéo, cạnh chiêng mũi nhọn, xiên thẳng ngang chéo, vỏ toác ngón xoè, mỏ chim mầm tằm, móng dê đuôi cá, cò diệc rắn bay, sườn trâu, chuột chạy quạ hoảng: tượng kim bệnh mà than thở. Gọi là phóng dật: thò đầu láu mặt, dựa dẫm ôm riêng, khoá vai xuyên háng, gậy thẳng thoi ngang, liệt bại ôm đảo, trăng non mày ngài, duỗi khuỷu… áo rối trong ngoài, lớn nhỏ không phân mà cùng theo nhau: tượng thuỷ bệnh mà tơi tả.
Thế nhưng hình kết tụ hay thế vỡ vụn đều không ra ngoài năm cách nhìn (kim mộc thuỷ hoả thổ, hình biến mà hiện): bày ở trời là năm sao, chia ở đất là năm phương, đi trong bốn mùa là năm đức, vang trong luật lữ là năm âm, phát ra văn chương là năm sắc, gom tinh khí lại là năm hành. Người nhận trong vạn vật phần khí tú mà sinh ra. Kinh Dịch nói: số trời năm, số đất năm, số trời đất năm mươi lăm, cho nên vạn vật đều cảm năm khí mà thành.

Giảng: Năm long bệnh là đối ảnh của năm long chính, và mỗi bệnh mang "tính" của hành mình: mộc bệnh là rối (cành nhánh loạn), hoả bệnh là khô, rò (cháy, sỏi, tổ ong), thổ bệnh là xấu vụng (khối thô, sập, đổ), kim bệnh là nhọn, cắt (mũi nhọn, lưỡi, mỏ), thuỷ bệnh là tản lạc, dựa dẫm (thò đầu, ôm riêng, tơi tả). Các hình ví dân gian (nia úp, gáo, xác nằm, mỏ chim, đuôi cá, trăng non, mày ngài) là những tên mà thầy địa lý xưa dùng ngoài thực địa.
Luận theo Phong Thuỷ Liên Hoa – 蓮花風水按語
Phong Thuỷ Liên Hoa đọc hai thiên này với ba ý.
Thứ nhất, táng là việc gốc của hiếu đạo. "Nạp chân khí ư bản hài, an kỳ bản nhi ấm kỳ mạt" là cách Liên Hoa giải thích cho gia chủ tại sao phải chọn đất cẩn thận, làm huyệt khô ráo, giữ mộ không bị nước, mối xâm. Đó là chăm sóc cái gốc của dòng họ.
Thứ hai, đọc khí qua bốn tầng. Trời, đất, núi, người cùng hiện một khí. Khi khảo sát một vùng, Liên Hoa nhìn cả cây cỏ, nguồn nước, đất đá và đời sống người ở đó; nếu bốn tầng cùng tốt thì khả năng có kết là cao.

Thứ ba, phân long theo khí chất ngũ hành. Bảng năm long chính, năm long bệnh là công cụ nhận diện nhanh ngoài thực địa: thấy rối loạn thì nghĩ mộc bệnh, thấy khô sỏi thì nghĩ hoả bệnh, thấy nhọn sắc thì nghĩ kim bệnh… Từ đó biết đất có thể cứu hay phải bỏ.

Tóm lại – 總結: Thiên 96 Âm dương giao cảm: trời đất vô tư, vạn vật nhận khí mà sinh; tường khí lên trời thành mây lành, xuống đất thành suối ngọt, lên núi thành huyệt quý, vào người thành anh hùng; lệ khí thì thành tối tăm, lở sụt, kết giả, ngu dốt. Người chết máu thịt rã, xương còn; táng là nạp chân khí vào hài cốt, yên gốc mà ấm ngọn. Thiên 97 Ngũ khí tường lệ: vật có tượng rồi có số, có vận; năm long chính (giáp phụ mộc, sinh long hoả, ẩn long thổ, xuất dương kim, hồi long thuỷ) và năm long bệnh (tạp nhũng, thiển lậu, xú chuyết, hình thương, phóng dật); mọi hình kết hay vỡ đều không ra ngoài ngũ hành.
Bài trước: Quản Thị Chỉ Mông (63): Thiên 94–95 Hạp tịch tuần hoàn, Thích thuỷ thế.
Bài sau: Thiên 98 – Cửu long tam ứng: chín rồng, ba ứng 九龍三應第九十八.
Nguồn: Quản Thị Chỉ Mông (管氏指蒙), bản khắc đời Minh, quyển hạ, thiên Âm dương giao cảm đệ cửu thập lục (陰陽交感第九十六) và Ngũ khí tường lệ đệ cửu thập thất (五氣祥沴第九十七). Nguyên văn chép lại từ bản khắc, chấm câu mới; chỗ …… và □ là chữ mờ hoặc đoạn lược. Hiệu đính: tên long thổ ở thiên 97 chữ đầu mờ, tạm hiểu là ẩn long (theo thiên 98); vài hình ví trong năm long bệnh mờ, lược bớt. Đối chiếu: Lễ Ký (Khổng Tử nhàn cư), Chu Dịch Hệ từ, Táng Thư. Phong Thuỷ Liên Hoa dịch và biên soạn theo bài giảng của Thầy Vũ Giới.
Công cụ Liên Hoa dùng kèm bài này – 蓮花工具
- Mục Lục Quản Thị Chỉ Mông: 66 bài của 100 thiên, theo dõi các bài đã đăng.
- La Kinh Liên Hoa: la kinh trực tuyến miễn phí, đo hướng, đối chiếu sai số kim.
- Lập Cục Pháp: lập cục theo nguyên lý Liên Hoa, xét long, thuỷ, hướng và mệnh người dùng.
Bài liên quan – 相關文章
- Táng Thư, Nội thiên (1): Táng giả thừa sinh khí, đồng khí cảm ứng
- Quản Thị Chỉ Mông, Thiên 34–35: Ngũ hành ngũ thú, Phương viên tương thắng
- Quản Thị Chỉ Mông, Thiên 42: Nhị ngũ thích vi
- Quản Thị Chỉ Mông, Thiên 94–95: Hạp tịch tuần hoàn, Thích thuỷ thế
Học bài bản cùng Thầy Vũ Giới – 隨師研習
Nhận diện long chính, long bệnh theo khí chất ngũ hành và đọc khí qua cây cỏ, nguồn nước, đất đá là phần Liên Hoa dạy trong các buổi đi núi. Xem Khoá học cao cấp Phong Thuỷ Sư Liên Hoa hoặc Khảo luận phong thuỷ – khôi phục nguyên lý gốc. Ghi danh, hỏi lịch khai giảng qua Zalo 0988 964 636 (Thầy Vũ Giới, TP.HCM).
Câu hỏi thường gặp – 常見問題
Âm dương giao cảm nói gì về bản chất việc táng? – 葬者納真氣于本骸
Người chết máu thịt rã, xương còn; táng là nạp chân khí vào hài cốt, cảm điềm lành vào di thể, yên cái gốc (tổ tiên) để che bóng cành ngọn (con cháu).
Tường khí và lệ khí khác nhau thế nào? – 祥氣沴氣
Tường khí là khí lành: ở trời thành mây lành, ở đất thành suối ngọt, ở núi thành huyệt quý, ở người thành anh tài. Lệ khí là khí dữ: thành tối tăm, lở sụt, kết giả, ngu dốt.
Năm long chính theo ngũ hành là gì? – 五正
Long giáp phụ (mộc), sinh long (hoả), ẩn long (thổ), xuất dương long (kim), hồi long (thuỷ), phân theo dáng và khí chất của long.
Năm long bệnh là gì? – 五沴
Tạp nhũng (mộc bệnh, rối loạn), thiển lậu (hoả bệnh, khô rò), xú chuyết (thổ bệnh, xấu vụng), hình thương (kim bệnh, nhọn sắc), phóng dật (thuỷ bệnh, tản lạc).
Vì sao nói thổ gửi thai ở Thân? – 土寄胎于申
Đó là lệ thuỷ thổ đồng cục của tam hợp: thổ không có cục riêng nên đi theo thuỷ, trường sinh ở Thân.








