Quản Thị Chỉ Mông · Quyển hạ · Thiên 94–95
管氏指蒙 卷之下 · 闔闢循環第九十四 · 釋水勢第九十五
Tác giả: đề Quản Lộ (管輅, tự Công Minh, đời Tào Nguỵ) · cùng chú: đề Tiêu Cát (蕭吉, đời Tuỳ), Viên Thiên Cương (袁天綱), Lý Thuần Phong (李淳風, đời Đường), Vương Cấp (王伋, đời Tống) · hiệu chính, bổ chú: Uông Thượng Đường (汪尚唐), Uông Thượng Canh (汪尚賡), người Tân An đời Minh
Bản gốc: bản khắc đời Minh, 2 quyển thượng hạ, 100 thiên (bạt năm Vạn Lịch Canh Thìn 1580).
Thiên 94 Hạp tịch tuần hoàn (闔闢循環, đóng mở xoay vòng) trả lời một câu hỏi rất thật: tại sao cùng một vùng núi sông mà xưa nay lành dữ không đều, mộ xưa có khi phát rồi lại suy? Vì núi sông cũng đổi: đất lở cồn dời, lũ xói, ruộng ao đào xới, kiến mối khoét, sấm gió lay, bờ sụp mạch đứt; và việc người cũng đổi theo. Thiên 95 Thích thuỷ thế (釋水勢, giải thế nước) là thiên thuỷ pháp hình thế gọn và đủ: trước xem hình núi, sau xem thế nước; nước nên ôm như đai ngọc, đi như rắn ra hang, tụ như hồ lặng; kỵ thẳng, kỵ cắt, kỵ quay lưng; kết bằng câu "nước khô nguồn cạn là mộ chết yểu, vạt sông dải hồ là huyệt tướng công". Bài gồm nguyên văn, bản dịch, phần giảng và phần luận theo Phong Thuỷ Liên Hoa.
Trả lời nhanh: Thiên Hạp tịch tuần hoàn nói: người nương trời mà sinh, dựa đất mà lớn, theo năm sao, năm vận mà trong đục, thịnh suy, trí ngu khác nhau; đất đẹp nước đẹp xưa nay không cạn, lành dữ chỉ theo thời. Lời chú đề Vương Cấp: núi sông không đổi được, hình thế không tự sinh hoá, nhưng lành dữ không đều là vì việc người không đều. Chính văn kể những thứ làm đất đổi: đất lấp cồn dời, trời xoay đất chuyển, lũ lở bờ, đào ruộng ao, kiến mối khoét, gốc rễ tụ tan, sấm gió chấn động, bờ sụp mạch đứt; "bĩ cực thái lai, việc người không bao giờ hết". Thiên Thích thuỷ thế nói: núi có đi có dừng, nước có hướng có bối; nước triều như rắn sống ra hang uốn lượn vòng quanh, như đai ngọc ôm lưng thong thả đọng lại; đến không muốn đâm, đi không muốn tuột, đi rồi lại ở, tụ rồi mới thoát; kỵ thẳng xiết, kỵ đâm mặt xói tim, kỵ minh đường vỡ, kỵ máng dài, kỵ giáo chém, kỵ xoay tay ngược, kỵ môi lở kẹp nách, kỵ hai khí giao nhau, kỵ vượt hai cung.
Thầy Vũ Giới giảng: "Đất không đứng yên. Tôi từng xem những ngôi mộ tổ phát mấy đời rồi suy, đến nơi mới thấy dòng sông đã đổi, cái ao trước mộ đã bị lấp, con đường mới xẻ ngang long. Xem mộ cũ phải hỏi cả lịch sử của mảnh đất."

Người theo trời đất, lành dữ theo thời – 吉凶悔吝,與時而已
Nguyên văn – 原文
或曰:夫人者托天而生,依地而長,應五星之景躔,隨五運之變動,以清以濁,以盛以衰,以智以愚,以怯以勇。還元五土,配祀五神,五墟既止,五福以臻。其理昭著,其說紛紜,奇形怪穴,佳山秀水,亘古及今,不聞消匱,吉凶悔吝,與時而已。
(王曰)管氏設此,恐後人不明此道理,乃謂擇葬從古而至今,不可勝數,無窮無極。江山既不可變動,形勢又不能生化,而隨見隨時,但或吉或凶,何得山水之端不齊?抑亦人事之不齊也。
Dịch: Có người nói: người ta nương trời mà sinh, dựa đất mà lớn, ứng với bóng đi của năm sao, theo sự biến động của năm vận, nên có trong có đục, có thịnh có suy, có trí có ngu, có nhát có dũng. Trở về gốc năm loại đất, phối thờ năm vị thần, năm gò đã yên thì năm phúc kéo đến. Lý ấy sáng rõ, thuyết ấy rối rắm; hình lạ huyệt quái, núi đẹp nước xinh, từ xưa đến nay chưa nghe hết cạn; lành dữ hối lận chỉ là theo thời mà thôi.
(Chú đề Vương Cấp) Họ Quản đặt ra điều này vì sợ người sau không rõ đạo lý, nói rằng việc chọn đất táng từ xưa đến nay không đếm xuể, không cùng không tận. Núi sông đã không thể biến động, hình thế lại không tự sinh hoá, mà tuỳ lúc thấy, tuỳ thời có, khi lành khi dữ; sao lại có chuyện đầu mối núi sông không đều? Hay là việc người không đều vậy.
Giảng: Câu hỏi của thiên rất gần với người hiện đại: núi đẹp sông đẹp vẫn còn đó từ ngàn xưa, sao người táng ở đó kẻ phát người không, có thời phát có thời suy? Chỉ Mông trả lời bằng chữ "thời" (與時而已) và lời chú bổ sung bằng chữ "nhân sự": chính việc người (đức, hiếu, cách làm mộ, cách giữ đất) là phần không đều. "Hạp tịch" (đóng mở) là chữ của Hệ từ: "một đóng một mở gọi là biến", trời đất luôn vận hành, không có gì đứng yên.

Núi sông cũng đổi: lũ lở, đào ao, kiến mối – 土復洲移,岸圯脈斷
Nguyên văn – 原文
川岡骨既成,源泉混混。土復洲移,天旋地轉,數運窮通,星物移換。洪水崩坍(崖坍水),田塘開鑿,蟄蟻穿蝕,本根聚散,風雷震動,岸圯脈斷。人事從違,隨時隱見,司災司福,罰惡賞善。……或豐檜茂松之枝條,芟剪日滋月益。山水變化之不常,否極泰來,人事無時而有盡。
Dịch: Xương của sông gò đã thành, nguồn suối cuồn cuộn. Đất bồi lại, cồn dời đi, trời xoay đất chuyển, số vận cùng rồi thông, sao và vật đổi chỗ. Lũ lớn làm lở sụt (bờ sụt vì nước), ruộng ao bị đào xới, sâu kiến nằm đất khoét mục, gốc rễ tụ rồi tan, gió sấm chấn động, bờ sụp mạch đứt. Việc người theo hay trái, tuỳ lúc mà ẩn hiện; coi việc tai, coi việc phúc, phạt kẻ ác, thưởng người lành. …Hoặc cành nhánh của cối tốt, tùng xanh, cắt tỉa thì ngày thêm tháng lớn. Sự biến hoá của núi sông không thường, bĩ cực thì thái lai, việc người không lúc nào hết.

Giảng: Đây là một danh sách những nguyên nhân làm hỏng hoặc đổi một thế đất, đọc như biên bản khảo sát hiện trường:
- Thiên nhiên: đất bồi, cồn dời (sông đổi dòng), lũ làm sụt bờ, gió sấm, động đất làm bờ sụp, mạch đứt.
- Sinh vật: sâu kiến, mối khoét vào đất mộ (蟄蟻穿蝕), rễ cây tụ tan làm nứt đất.
- Con người: đào ruộng, đào ao (田塘開鑿) cắt vào long mạch; và mặt tích cực: chăm cây cối, tỉa tót cối tùng thì đất ngày thêm tốt.
Câu "bĩ cực thái lai" khép lại bằng hy vọng: đất có thể suy rồi lại thịnh, nhất là khi người biết giữ gìn. Đây cũng là cơ sở của việc tu bổ, cải táng trong truyền thống.
Trước xem hình núi, sau xem thế nước – 先觀山形,後觀水勢
Nguyên văn – 原文
先觀山形,後觀水勢。山有行止,水分向背。秉其所來,從其所會,斂其方中,巡其圜外。陰隰之鍾,夾室所繫;易野之鍾,輔門所迴。或內直而外輔,或左彎而右挈。
Dịch: Trước xem hình núi, sau xem thế nước. Núi có đi có dừng, nước chia hướng về và quay lưng. Nắm lấy chỗ nó đến, theo chỗ nó hội, thu lại ở chính giữa, đi vòng ở phía ngoài. Chỗ đọng ở bãi thấp âm thì nhờ hai bên kẹp giữ; chỗ đọng ở đồng bằng thì nhờ cửa đỡ vòng lại. Hoặc trong thẳng mà ngoài có đỡ, hoặc bên trái cong mà bên phải kéo vào.
Giảng: Thứ tự "tiên quan sơn hình, hậu quan thuỷ thế" là thứ tự của cả phái hình thế. Núi quyết định có huyệt hay không; nước quyết định khí có được giữ hay không. Bốn động từ "bỉnh, tòng, liễm, tuần" (nắm chỗ đến, theo chỗ hội, thu ở giữa, vòng ở ngoài) mô tả cách nhìn nước: xem nguồn đến, xem chỗ hợp, xem nội minh đường có tụ, xem vòng ngoài có ôm.
Câu "âm thấp chi chung, giáp thất sở hệ; dị dã chi chung, phụ môn sở hồi" phân biệt hai vùng: ở bãi thấp, nước đọng nhờ hai bên kẹp giữ; ở đồng bằng trống trải, nước đọng nhờ có "cửa đỡ" vòng lại, như bờ đê, gò đất chắn ở thuỷ khẩu.

Nước tốt: rắn ra hang, đai ngọc ôm lưng – 如玉帶圍腰
Nguyên văn – 原文
朝似生蛇出穴,蜿蜒而環遶;如玉帶圍腰,悠洋而停蓄。交鎖巘盆,有興有廢;合宗分派,有祥有沴。無傾側潺湲,無雲奔砍射。又況來不欲衝,行不欲脫,去而復留,瀦而復洩,如擺練,如鋪簾,如缺環半月,橫平寬整,欲江潤而無聲。
Dịch: Nước triều về như con rắn sống bò ra khỏi hang, uốn lượn mà vòng quanh; như đai ngọc ôm quanh lưng, thong thả mà đọng tụ. Giao khoá như chậu giữa núi, có hưng có phế; hợp về một dòng hay chia nhánh, có lành có dữ. Đừng nghiêng lệch róc rách, đừng như mây chạy, như chém như bắn. Huống chi đến thì không muốn đâm thẳng, đi thì không muốn tuột mất; đi rồi lại ở, đọng rồi mới thoát; như dải lụa phất, như rèm trải, như vòng khuyết, như trăng nửa; ngang phẳng, rộng chỉnh, muốn như sông thấm mà không có tiếng.
Giảng: Các hình ảnh của nước tốt đều là cong, chậm, lặng: rắn uốn, đai ôm, lụa phất, rèm trải, vòng khuyết, trăng nửa. Câu "khứ nhi phục lưu, trữ nhi phục tiết" (đi rồi lại ở, đọng rồi mới thoát) là định nghĩa đẹp nhất về nước hữu tình: nước không đứng chết, cũng không tuột đi, mà lưu luyến rồi mới rời. Và "giang nhuận nhi vô thanh": nước tốt không có tiếng, không réo, không gầm.
Mười điều kỵ của nước – 忌其……
Nguyên văn – 原文
忌料直瀏奔,忌田潦之短折,橫面衝心,須經隔涉;內蕩無城,明堂破裂。忌其淊覓長槽,忌其偏鎗斡割,忌其槎旋反手,忌其崩脣夾腋,忌其二氣相交,忌其雙宮逾越。地濁天清,相朝替沒。故曰:乾流源竭者殤殘之冢,襟汀帶湖者將相之穴。
(李曰)管氏前篇云:水未經于方鎮,止高金粟之區;山必界於江湖,斯結王侯之壘。謂乾流之穴,雖好亦不能久長也。
Dịch: Kỵ nước thẳng tuột chảy xiết; kỵ nước ruộng ngắn gãy; nước ngang mặt đâm vào tim thì phải có vật cách ngăn; nội đường trống không có thành, minh đường vỡ toác. Kỵ máng dài sâu hoắm; kỵ giáo lệch xoay cắt; kỵ xoay như cành mà quay tay ngược; kỵ môi lở kẹp nách; kỵ hai khí giao nhau; kỵ vượt qua hai cung. Đất đục trời trong, chầu nhau rồi thay nhau chìm. Cho nên nói: nước khô nguồn cạn là mộ của người chết yểu tàn tật; vạt sông dải hồ là huyệt của tướng công.
(Lý chú) Thiên trước của họ Quản nói: nước chưa đi qua phương trấn thì chỉ cao được ở vùng kim túc (giàu có); núi tất phải giáp với sông hồ thì mới kết thành luỹ vương hầu. Ý nói huyệt nước khô thì dù tốt cũng không lâu dài.

Giảng: Danh sách điều kỵ có thể xếp thành ba loại:
- Kỵ về dạng nước: thẳng xiết (料直瀏奔), ngắn gãy (短折), máng dài (長槽), lệch chém (偏鎗斡割), xoay ngược tay (槎旋反手).
- Kỵ về quan hệ với huyệt: ngang mặt đâm tim (橫面衝心, phải có gò, có án cách ngăn), nội đường không thành, minh đường vỡ (內蕩無城,明堂破裂), môi lở kẹp nách (崩脣夾腋, nước xói vào hai bên vai huyệt).
- Kỵ về lý khí: hai khí giao nhau (二氣相交), vượt hai cung (雙宮逾越), tức nước lẫn hai khí, đi qua ranh giới hai cục, nối ý "chân thuần" ở thiên 92.
Câu kết thiên là câu quen thuộc: "can lưu nguyên kiệt giả thương tàn chi trủng, khâm đinh đới hồ giả tướng tướng chi huyệt". Nước khô, nguồn cạn là khí không có mẹ nuôi; vạt sông, dải hồ là khí được bao dưỡng. Lời chú nhắc lại thiên trước: núi phải giáp sông hồ mới kết đất lớn.

Luận theo Phong Thuỷ Liên Hoa – 蓮花風水按語
Phong Thuỷ Liên Hoa rút từ hai thiên này ba ý thực hành.
Thứ nhất, xem đất phải xem cả thời gian. Thiên 94 nhắc rằng một thế đất có lịch sử: sông đổi dòng, ao bị lấp, đường mới xẻ qua, mối kiến khoét mộ. Khi xem mộ tổ, Liên Hoa luôn hỏi gia chủ về những thay đổi quanh đó trong vài chục năm, và kiểm tra mộ có bị nứt, lún, thấm nước, mối đùn không.
Thứ hai, nước quý ở chỗ có tình và lặng. Ở Việt Nam, với hệ thống kênh mương, ruộng lúa, ao hồ dày đặc, mười điều kỵ của thiên 95 rất dễ gặp: mương thẳng đâm vào mộ, máng nước dài sau nhà, kênh cắt ngang trước huyệt. Liên Hoa thường xử lý bằng cách đắp gò, trồng cây, nắn lại đường nước cho cong, cho có chỗ tụ, đúng tinh thần "đi rồi lại ở, đọng rồi mới thoát".

Thứ ba, "bĩ cực thái lai" là lời khích lệ. Đất suy có thể được tu bổ; cây cối được chăm thì "ngày thêm tháng lớn". Việc người không bao giờ hết: giữ đất, giữ mộ, giữ đức là việc của mỗi đời con cháu.

Tóm lại – 總結: Thiên 94 Hạp tịch tuần hoàn: người nương trời đất mà có thịnh suy, trí ngu; núi đẹp nước đẹp xưa nay không cạn, lành dữ theo thời và theo việc người. Núi sông cũng đổi: đất bồi cồn dời, lũ lở, đào ruộng ao, kiến mối khoét, gió sấm, bờ sụp mạch đứt; bĩ cực thái lai. Thiên 95 Thích thuỷ thế: trước xem núi, sau xem nước; nước tốt như rắn ra hang, như đai ngọc ôm lưng, đi rồi lại ở, đọng rồi mới thoát, lặng không tiếng; kỵ thẳng xiết, đâm tim, minh đường vỡ, máng dài, giáo chém, môi lở kẹp nách, hai khí giao, vượt hai cung. Nước khô nguồn cạn là mộ yểu tàn; vạt sông dải hồ là huyệt tướng công.
Bài trước: Quản Thị Chỉ Mông (62): Thiên 92–93 Thuần tuý thích vi, Hào li thủ huyệt.
Bài sau: Thiên 96–97 – Âm dương giao cảm, Ngũ khí tường lệ 陰陽交感第九十六 · 五氣祥沴第九十七.
Nguồn: Quản Thị Chỉ Mông (管氏指蒙), bản khắc đời Minh, quyển hạ, thiên Hạp tịch tuần hoàn đệ cửu thập tứ (闔闢循環第九十四) và Thích thuỷ thế đệ cửu thập ngũ (釋水勢第九十五), kèm lời chú đề Vương Cấp và Lý Thuần Phong. Nguyên văn chép lại từ bản khắc, chấm câu mới; chỗ …… là chữ mờ hoặc đoạn lược. Hiệu đính: một dòng ở cuối thiên 94 (tả mắt, trán, bệnh tật) mờ, lược bớt; "交鎖巘盆", "淊覓長槽" vài chữ đọc theo nghĩa gần nhất. Đối chiếu: Chu Dịch Hệ từ thượng ("nhất hạp nhất tịch vị chi biến"). Phong Thuỷ Liên Hoa dịch và biên soạn theo bài giảng của Thầy Vũ Giới.
Công cụ Liên Hoa dùng kèm bài này – 蓮花工具
- Mục Lục Quản Thị Chỉ Mông: 66 bài của 100 thiên, theo dõi các bài đã đăng.
- La Kinh Liên Hoa: la kinh trực tuyến miễn phí, đo hướng, đối chiếu sai số kim.
- Lập Cục Pháp: lập cục theo nguyên lý Liên Hoa, xét long, thuỷ, hướng và mệnh người dùng.
Bài liên quan – 相關文章
- Quản Thị Chỉ Mông, Thiên 48–49: Thuỷ thành, Dương minh tạo tác
- Quản Thị Chỉ Mông, Thiên 39–40: Sơn thuỷ hội ngộ, Thịnh suy cải độ
- Quản Thị Chỉ Mông, Thiên 86–87: Tam cát ngũ hung, Hội tú triều tông
- Quản Thị Chỉ Mông, Thiên 92–93: Thuần tuý thích vi, Hào li thủ huyệt
Học bài bản cùng Thầy Vũ Giới – 隨師研習
Đọc nước trên thực địa (nguồn đến, chỗ hợp, nội đường, vòng ngoài, thuỷ khẩu) và nắn lại đường nước cho có tình là bài thực hành Liên Hoa dạy kỹ. Xem Khoá học cao cấp Phong Thuỷ Sư Liên Hoa hoặc Khảo luận phong thuỷ – khôi phục nguyên lý gốc. Ghi danh, hỏi lịch khai giảng qua Zalo 0988 964 636 (Thầy Vũ Giới, TP.HCM).
Câu hỏi thường gặp – 常見問題
Hạp tịch tuần hoàn nghĩa là gì? – 闔闢循環
Đóng mở xoay vòng: trời đất luôn vận động, núi sông cũng đổi theo thời, nên lành dữ của một thế đất không cố định mãi.
Những gì làm hỏng một thế đất theo thiên 94? – 岸圯脈斷
Đất bồi cồn dời, lũ làm sụt bờ, đào ruộng ao, kiến mối khoét, gốc rễ làm nứt, gió sấm động đất làm bờ sụp, mạch đứt.
Nước thế nào là tốt? – 如玉帶圍腰
Nước cong như rắn ra hang, ôm như đai ngọc quanh lưng, thong thả đọng tụ, đi rồi lại ở, đọng rồi mới thoát, lặng không có tiếng.
Nước ngang mặt đâm tim xử lý thế nào? – 橫面衝心
Sách nói phải có vật cách ngăn (gò, án, bờ đất, hàng cây) giữa dòng nước và huyệt, để nước không đâm thẳng vào.
Vì sao nước khô nguồn cạn là mộ yểu? – 乾流源竭
Vì nước là mẹ nuôi khí; nước khô, nguồn cạn thì khí không được bao dưỡng, đất dù có hình đẹp cũng không bền lâu.








