Quản Thị Chỉ Mông · Quyển hạ · Thiên 82–83
管氏指蒙 卷之下 · 支親誼合第八十二 · 因形擬穴第八十三
Tác giả: đề Quản Lộ (管輅, tự Công Minh, đời Tào Nguỵ) · cùng chú: đề Tiêu Cát (蕭吉, đời Tuỳ), Viên Thiên Cương (袁天綱), Lý Thuần Phong (李淳風, đời Đường), Vương Cấp (王伋, đời Tống) · hiệu chính, bổ chú: Uông Thượng Đường (汪尚唐), Uông Thượng Canh (汪尚賡), người Tân An đời Minh
Bản gốc: bản khắc đời Minh, 2 quyển thượng hạ, 100 thiên (bạt năm Vạn Lịch Canh Thìn 1580).
Bài này gồm hai thiên của Quản Thị Chỉ Mông. Thiên 82 Chi thân nghị hợp (支親誼合) bàn về họ hàng thân sơ và nghĩa hợp: lễ tống chung là việc giáo hoá của thánh nhân, chiêu mục có thứ tự, và người thừa tự khác gốc vẫn "như keo sơn khác loài mà dính nhau bền chặt". Thiên 83 Nhân hình nghĩ huyệt (因形擬穴) dạy theo hình mà ước định huyệt: hình cưỡi thế đến thì lo nó không dừng, thế lấy hình mà dừng thì lo nó chạy; rồi đi vào các huyệt trên "thân người" (môi, mũi, trán, tai, bụng, rốn) và những câu nổi tiếng "đỉnh không quý nhiều, gò không quý lẻ". Bài gồm nguyên văn, bản dịch, phần giảng và phần luận theo Phong Thuỷ Liên Hoa.
Trả lời nhanh: Thiên Chi thân nghị hợp nói: người sống mệnh theo ngũ hành, tính theo ngũ thường; chết thì trở về gốc, mượn ngũ thổ mà tàng ngũ khí. Lễ tống chung là cách thánh nhân hành giáo hoá, và giáo hoá với tạo hoá là cùng một lòng. Chi họ có thứ tự chiêu mục, thân sơ; nghĩa đã hợp thì không có tông nào không được nối. "Keo sơn khác loài mà giúp nhau thì bền, cây ghép bỏ gốc mà hợp mạch lý thì tươi gió xuân." Thiên Nhân hình nghĩ huyệt dạy: xét chỗ khởi phục, tìm chỗ quan tiết, phân biệt càng miệng nông sâu, minh đường tụ tán, huyệt trường rộng chặt; huyệt trên hình người có môi, mũi, trán, tai, có "bụng có vú thòng và eo ngang", "rốn nồi úp". Đỉnh không quý nhiều, nhiều thì như dao dựng; gò không quý lẻ, lẻ thì như ấn đơn; nhưng đỉnh nhiều mà thành hình thì quý, gò lẻ mà che thành thì quý.
Thầy Vũ Giới giảng: "Có gia đình hỏi tôi: con nuôi thì có hưởng được mộ tổ không? Chỉ Mông trả lời từ hơn nghìn năm trước: keo và sơn khác loài mà dính nhau bền chặt; cây ghép mà hợp mạch lý thì vẫn tươi. Cái nối là nghĩa và sự thờ phụng, không chỉ là máu."

Sống theo ngũ thường, chết về ngũ thổ – 命五行而性五常
Nguyên văn – 原文
(支親誼合第八十二)人之有生兮,命五行而性五常;死而反本兮,貸五土而藏五氣。因五帝五正兮,配五運而分五祀,此五福六極兮所以舒慘乎吉凶。雖曰送死之禮兮,聖人所以行教化也;然教化與造化兮,亦先聖後聖用心之所同。
Dịch: (Thiên 82, Chi thân nghị hợp.) Người khi sống thì mệnh theo ngũ hành mà tính theo ngũ thường; chết thì trở về gốc, mượn năm loại đất mà cất giữ năm khí. Nhân năm đế, năm chính mà phối năm vận, chia năm lễ tế; năm phúc sáu cực ấy là chỗ co duỗi của cát hung. Dẫu gọi là lễ đưa người chết, ấy là cách thánh nhân hành giáo hoá; nhưng giáo hoá với tạo hoá cũng là chỗ dụng tâm chung của thánh trước và thánh sau.

Giảng: Thiên 82 mở bằng một vòng tròn trọn vẹn: sinh ra từ ngũ hành, chết trở về ngũ thổ. Chữ "thải" (貸, mượn) rất hay: người chết "mượn" đất để cất khí, như gửi lại một món cho trời đất giữ. Thiên 72 ở bài trước cũng nói người sống bẩm khí trong đục, người chết nương thịnh suy ngũ thổ; ở đây Chỉ Mông nói thêm chiều đạo lý.
Câu then chốt: "lễ tống tử, thánh nhân sở dĩ hành giáo hoá" (送死之禮,聖人所以行教化). Táng lễ không chỉ là kỹ thuật chọn đất, mà là cách dạy người hiếu, kính, nhớ gốc. Và "giáo hoá với tạo hoá" là cùng một lòng: đạo người (giáo hoá) và đạo trời (tạo hoá) không tách nhau. Đây là cùng tinh thần "trời và người" của thiên 70 và 74.
Chiêu mục thân sơ, keo sơn khác loài – 昭穆親踈,膠漆異產
Nguyên văn – 原文
是以支黨兮,有昭穆親踈之次;義合兮,無不傳不嗣之宗。故曰:膠漆異產兮,以相濟而固;接木遺本兮,能比脈理而榮春風。蓋五土五神兮,豈無所歸?必原其氏族,依其承續兮,以衰旺而遠從。禮雖重于送死,法可易于尋龍,蓋一氣靡遠于一物。
Dịch: Vì thế trong chi họ có thứ tự chiêu mục, thân sơ; nghĩa đã hợp thì không có tông nào là không được truyền, không được nối. Cho nên nói: keo và sơn là hai sản vật khác loài, mà nương nhau thì bền chặt; cây ghép bỏ gốc cũ, mà hợp được mạch lý thì vẫn tươi dưới gió xuân. Năm loại đất, năm thần há lại không có chỗ về? Ắt phải truy nguồn họ tộc, theo sự kế thừa, lấy suy vượng mà theo đến chỗ xa. Lễ dẫu trọng ở việc đưa người chết, phép có thể đổi ở việc tìm long, vì một khí không xa với một vật.

Giảng: "Chiêu mục" (昭穆) là phép xếp thứ bậc trong tông miếu: tổ ở giữa, đời con xếp bên trái (chiêu), đời cháu xếp bên phải (mục), cứ thế xen nhau. "Thân sơ" là gần và xa trong họ. Phúc hoạ của mộ đi theo thứ bậc ấy, như thiên 72 đã nói.
Hai hình ảnh keo sơn và cây ghép là lời giải đáp cho câu hỏi về người thừa tự, con nuôi:
- Keo sơn khác loài (膠漆異產): keo nấu từ da thú, sơn lấy từ nhựa cây, hai thứ khác hẳn nhau mà trộn vào thì dính chặt nhất. Người khác họ mà đã nhận nghĩa thừa tự thì gắn bó như vậy.
- Cây ghép bỏ gốc (接木遺本): cành ghép không có rễ cũ, nhưng khi mạch nhựa đã liền thì vẫn ra hoa dưới gió xuân.
Câu "nghĩa hợp thì không có tông nào không được nối" là chỗ rất nhân hậu của Chỉ Mông. Đồng thời sách vẫn dặn: phải "truy nguồn họ tộc, theo sự kế thừa", tức là việc thờ phụng phải rõ ràng, đúng lễ. Câu kết "một khí không xa với một vật" nghĩa là khí của đất và người thờ phụng nối với nhau qua sự kế thừa thật, không phải qua hình thức.
Phản bản hoàn nguyên – 反本還元
Nguyên văn – 原文
故五行惟命(一作倫)于五常,達反本還元之道理;消息祀復命之陰陽。降勢成形入穴者,枯其華實,沉泉亦絡,隨形變動其風霜。
Dịch: Cho nên ngũ hành chỉ mệnh (một bản: luân) ở ngũ thường, thông đạt đạo lý trở về gốc, quay về nguồn; tiêu tức (thêm bớt) theo âm dương của việc tế tự, phục mệnh. Thế giáng xuống thành hình mà vào huyệt thì hoa trái bên trên khô đi, mạch suối chìm bên dưới vẫn nối, theo hình mà biến động gió sương của nó.
Giảng: Đoạn này nói gọn bằng triết lý Đạo gia: "phản bản hoàn nguyên", trở về gốc. Con người từ ngũ hành mà ra, chết lại trả về; việc tế tự là cách "phục mệnh", báo lại với cội nguồn. Câu cuối có một hình ảnh lạ: khi thế giáng thành hình vào huyệt thì "hoa trái khô đi, suối chìm vẫn nối", nghĩa là cái bên ngoài lặng xuống nhưng mạch bên trong vẫn chảy, và gió sương (thời vận) của đất thay đổi theo hình.

Theo hình định huyệt: lo không dừng, lo bỏ chạy – 因形擬穴
Nguyên văn – 原文
(因形擬穴第八十三)形乘勢來,唯慮其止;勢以形止,唯慮其馳。止則勢緊,馳則勢拔;緊則衆所轄(一作附),拔則衆所離(一作携)。揆其起伏,索其關節;因其進傾,防其返趨;若止而來,若來而(一作……)住;趨其完全,避其嫉妬;全其天工,依其環護。鉗口淺深須辨,明堂聚散、穴場寬緊要看,一氣真純。
Dịch: (Thiên 83, Nhân hình nghĩ huyệt.) Hình cưỡi thế mà đến, chỉ lo nó không dừng; thế nhờ hình mà dừng, chỉ lo nó lại chạy. Dừng thì thế chặt, chạy thì thế rút đi; chặt thì mọi núi đều quy về (một bản: bám theo), rút thì mọi núi đều rời bỏ (một bản: bị dắt đi). Xét chỗ khởi phục, tìm chỗ quan tiết (khớp nối); theo chỗ nó tiến tới nghiêng xuống, phòng chỗ nó quay ngược đi; như dừng mà còn đến, như đến mà đã dừng; theo chỗ trọn vẹn, tránh chỗ "ghen ghét" (bị chèn lấn); giữ trọn công trời, nương chỗ vòng che. Càng miệng nông sâu phải phân biệt; minh đường tụ hay tán, huyệt trường rộng hay chặt phải xem; cốt ở một khí chân thuần.

Giảng: Thiên 83 tiếp nối thiên 80: thế và hình phải "khớp" nhau. Khi thế có hình để dừng thì thế chặt, mọi núi chung quanh "quy về" (sở hạt); khi thế còn chạy thì thế rút, mọi núi "rời bỏ". Vì vậy định huyệt là đi tìm chỗ dừng thật.
Các động tác của người định huyệt được kê ra rất cụ thể:
- Quỹ kỳ khởi phục (揆其起伏): đo chỗ long nhô lên, nằm xuống.
- Sách kỳ quan tiết (索其關節): tìm chỗ thắt, chỗ khớp, nơi mạch thu lại trước khi vào huyệt.
- Nhân kỳ tiến khuynh, phòng kỳ phản xu: theo chỗ đất tiến tới và hạ xuống, đề phòng chỗ đất quay ngược đi.
- Xu kỳ hoàn toàn, tị kỳ tật đố: chọn chỗ đất trọn, tránh chỗ bị núi khác chèn lấn ("ghen ghét").
- Kiềm khẩu thiển thâm, minh đường tụ tán, huyệt trường khoan khẩn: ba thứ phải đo để quyết độ sâu và chỗ đặt.
Lời chú: huyệt môi, mũi, trán, tai – 脣鼻額耳穴
Nguyên văn – 原文
此論脣、鼻、額、耳穴也。或山純粹,立穴處駁雜,則參差左右寬緊立穴,庶免衝風;大急,取其和緩;又得水路真純。在郭氏則謂之穴山、穴支也。
Dịch: Đoạn này bàn về các huyệt môi, mũi, trán, tai. Hoặc núi thuần tuý mà chỗ lập huyệt lại tạp, thì so le sang tả hay hữu, nơi rộng hay chặt mà đặt huyệt, mong tránh được gió xung; chỗ gấp quá thì lấy nơi hoà hoãn; lại phải được đường nước chân thuần. Theo họ Quách thì gọi là huyệt ở núi (sơn) và huyệt ở nhánh (chi).
Giảng: Các huyệt "môi, mũi, trán, tai" là cách gọi theo hình người của một ngọn núi: trán là đỉnh cao, mũi là sống nhô ra, môi là chỗ đất mở ra cuối mũi, tai là hai bên. Huyệt thật thường ở chỗ môi hoặc dưới mũi, nơi đất hoà hoãn. Lời chú dạy cách "so le": núi tốt mà chỗ đặt huyệt có tạp thì dịch sang trái phải một chút, chọn chỗ hoà hoãn, tránh gió xung. "Họ Quách" là Quách Phác, Táng Thư phân biệt táng ở sơn (núi, cao) và táng ở chi (nhánh, đồi thấp).
Bụng có vú thòng, rốn nồi úp; đỉnh không quý nhiều – 垂乳橫腰,峯不貴多
Nguyên văn – 原文
彎彎腹上,有垂乳而有橫腰;直直頸前,何當風而何蓄氣?覆釜臍間,後接推車之勢;畫屏匡上,前憑捍腳之階。峯不貴多,多為立刃;巒不貴獨,獨為孤印。峯不嫌多,多貴成形;巒不嫌獨,獨貴捍城。一重巒轉應鉗前,當時豈足;三級浪平(一作層)朝案外,奕葉声名。欲識風城水口,認行龍之勢;總分氣束腰旁,非應穴之形。三形鼓其六翮,四勢應于一堂。四勢伏而一洋墣(一作……)高,氣分已散;一洋須(一作……)平而四勢起,氣集而鍾。
Dịch: Trên bụng cong cong có vú thòng xuống, có eo ngang; trước cổ thẳng đuột thì sao lại đón gió, sao chứa được khí? Huyệt nồi úp ở giữa rốn thì phía sau nối thế xe đẩy; huyệt trên khung bình phong vẽ thì phía trước dựa bậc chân che. Đỉnh không quý nhiều, nhiều thì như dao dựng; gò không quý lẻ, lẻ thì như ấn đơn. Đỉnh không ngại nhiều, nhiều mà quý ở chỗ thành hình; gò không ngại lẻ, lẻ mà quý ở chỗ che thành. Một lớp gò quay ứng trước càng thì một đời sao đủ; ba bậc sóng bằng (một bản: ba tầng) chầu ngoài án thì đời đời nối danh. Muốn biết thành gió, cửa nước thì nhận thế long đi; chỗ khí chia ở bên eo thắt thì không phải hình ứng huyệt. Ba hình vỗ sáu cánh, bốn thế ứng về một nhà. Bốn thế nằm phục mà một khoảng đất cao lên thì khí đã chia tán; một khoảng phẳng lặng mà bốn thế dựng lên thì khí tụ mà chung đúc.

Giảng: Đoạn chính văn cuối thiên 83 dùng hình thân người để chỉ huyệt:
- Bụng cong có vú thòng, eo ngang (垂乳橫腰): long như cái bụng cong xuống, có một nhũ thòng ra (huyệt nhũ), có chỗ eo thắt ngang. Đó là chỗ có huyệt.
- Cổ thẳng (直直頸前): mạch thẳng đuột như cổ, không có chỗ dừng, gió lùa, không chứa khí.
- Nồi úp ở rốn (覆釜臍間): huyệt trên gò tròn như nồi úp, ở chỗ "rốn"; phía sau phải có thế "xe đẩy" (long đẩy tới).
- Khung bình phong vẽ (畫屏匡上): huyệt dưới một dãy núi như bức bình phong; phía trước phải có "bậc chân" che chắn.
Hai cặp câu "đỉnh không quý nhiều / không ngại nhiều", "gò không quý lẻ / không ngại lẻ" là một bài học biện chứng: số lượng không quyết định. Nhiều đỉnh mà lởm chởm như dao dựng thì xấu, nhiều đỉnh mà thành hình (như bình phong, như hàng chầu) thì quý; một gò đứng lẻ thì cô độc như ấn đơn, nhưng một gò mà che chắn như thành thì quý. "Một lớp gò" chỉ phát một đời, "ba bậc sóng" ngoài án thì đời đời nối danh: tầng lớp của án và triều ứng với độ dài của phúc.

Luận theo Phong Thuỷ Liên Hoa – 蓮花風水按語
Phong Thuỷ Liên Hoa đọc hai thiên này với ba ý.
Thứ nhất, táng lễ là giáo hoá. Chọn đất, đặt huyệt, thờ phụng không chỉ để cầu phúc mà để dạy con cháu hiếu kính, nhớ gốc. Với người thừa tự, con nuôi, Liên Hoa theo tinh thần "keo sơn khác loài": nghĩa đã hợp, thờ phụng đã đúng thì hoạ phúc cũng gắn với nhau.
Thứ hai, định huyệt là tìm chỗ dừng thật. Xét khởi phục, tìm quan tiết, phòng chỗ đất quay đi, tránh chỗ bị chèn lấn; đo càng miệng nông sâu, minh đường tụ tán, huyệt trường rộng chặt. Liên Hoa dạy học trò làm đúng chuỗi động tác này ngoài thực địa, không đoán huyệt theo tên hình.
Thứ ba, số lượng không quyết định, thành hình mới quyết định. Nhiều đỉnh, một gò, ba lớp án: Liên Hoa không đếm núi, mà xem núi có thành hàng, thành tường, có ôm có che không.

Tóm lại – 總結: Thiên 82 Chi thân nghị hợp: người sống mệnh ngũ hành, tính ngũ thường, chết thì mượn ngũ thổ tàng ngũ khí; lễ tống chung là giáo hoá, cùng lòng với tạo hoá; chi họ có chiêu mục thân sơ; nghĩa hợp thì tông nào cũng được nối; keo sơn khác loài mà bền, cây ghép hợp mạch lý mà tươi. Thiên 83 Nhân hình nghĩ huyệt: hình cưỡi thế đến lo không dừng, thế nhờ hình dừng lo bỏ chạy; xét khởi phục, tìm quan tiết, tránh chỗ bị chèn; huyệt môi, mũi, trán, tai; bụng có vú thòng eo ngang, rốn nồi úp; đỉnh không quý nhiều mà quý thành hình, gò không quý lẻ mà quý che thành; ba bậc sóng ngoài án thì đời đời nối danh.
Bài trước: Quản Thị Chỉ Mông (55): Thiên 79–81 Ngũ phương ứng đối, Khí mạch thể dụng, Tham phong thất nghi.
Bài sau: Thiên 84 – Đắc pháp thủ huyệt: đúng phép mà lấy huyệt 得法取穴第八十四.
Nguồn: Quản Thị Chỉ Mông (管氏指蒙), bản khắc đời Minh, quyển hạ, thiên Chi thân nghị hợp đệ bát thập nhị (支親誼合第八十二) và Nhân hình nghĩ huyệt đệ bát thập tam (因形擬穴第八十三), chính văn và lời chú. Câu đối chiếu: Táng Thư của Quách Phác (sơn và chi). Nguyên văn chép lại từ bản khắc, chấm câu mới; chỗ …… là chữ mờ. Hiệu đính: tên thiên 82 khắc 支親誼合 (mục lục có chỗ đọc là 支親詭合); các dòng chú nhỏ "một bản chép…" ở thiên 83 có chữ mờ, chỉ ghi phần đọc được. Phong Thuỷ Liên Hoa dịch và biên soạn theo bài giảng của Thầy Vũ Giới.
Công cụ Liên Hoa dùng kèm bài này – 蓮花工具
- Mục Lục Quản Thị Chỉ Mông: 66 bài của 100 thiên, theo dõi các bài đã đăng.
- La Kinh Liên Hoa: la kinh trực tuyến miễn phí, đo hướng, đối chiếu sai số kim.
- Lập Cục Pháp: lập cục theo nguyên lý Liên Hoa, xét long, thuỷ, hướng và mệnh người dùng.
Bài liên quan – 相關文章
- Quản Thị Chỉ Mông, Thiên 12: Chi phân nghị hợp
- Quản Thị Chỉ Mông, Thiên 21: Nghĩ huyệt
- Quản Thị Chỉ Mông, Thiên 22: Đắc huyệt
Học bài bản cùng Thầy Vũ Giới – 隨師研習
Tìm quan tiết, đo càng miệng nông sâu, nhận ra huyệt môi, huyệt mũi trên một ngọn núi là những thao tác phải làm trước mặt thầy nhiều lần mới quen. Xem Khoá học cao cấp Phong Thuỷ Sư Liên Hoa hoặc Khảo luận phong thuỷ – khôi phục nguyên lý gốc. Ghi danh, hỏi lịch khai giảng qua Zalo 0988 964 636 (Thầy Vũ Giới, TP.HCM).
Câu hỏi thường gặp – 常見問題
"Chi thân nghị hợp" nghĩa là gì? – 支親誼合
Chi họ thân sơ và nghĩa hợp: phúc hoạ của mộ đi theo thứ bậc chiêu mục, và người thừa tự đã hợp nghĩa thì cũng được nối như người cùng gốc.
Con nuôi, người thừa tự có hưởng mộ tổ không? – 膠漆異產
Theo Chỉ Mông: "keo sơn khác loài mà nương nhau thì bền; cây ghép hợp mạch lý thì vẫn tươi". Nghĩa hợp, thờ phụng đúng lễ thì hoạ phúc gắn với nhau.
Định huyệt theo hình cần làm gì? – 因形擬穴
Xét khởi phục, tìm quan tiết, theo chỗ đất tiến và hạ, phòng chỗ quay đi, tránh chỗ bị chèn; đo càng miệng nông sâu, minh đường tụ tán, huyệt trường rộng chặt.
Huyệt "môi, mũi, trán, tai" là gì? – 脣鼻額耳
Là cách gọi các phần của một ngọn núi theo mặt người. Huyệt thật thường ở chỗ môi hoặc dưới mũi, nơi đất hoà hoãn, tránh gió xung.
"Đỉnh không quý nhiều, gò không quý lẻ" nghĩa là gì? – 峯不貴多,巒不貴獨
Nhiều đỉnh lởm chởm như dao dựng là xấu, nhiều đỉnh thành hình là quý; gò lẻ cô độc là xấu, gò lẻ che như thành là quý. Số lượng không quyết định.








