Quản Thị Chỉ Mông · Quyển thượng · Thiên 12
管氏指蒙 卷之上 · 支分誼合第十二
Tác giả: đề Quản Lộ (管輅, tự Công Minh, đời Tào Nguỵ) · cùng chú: đề Tiêu Cát (蕭吉, đời Tuỳ), Viên Thiên Cương (袁天綱), Lý Thuần Phong (李淳風, đời Đường), Vương Cấp (王伋, đời Tống) · hiệu chính, bổ chú: Uông Thượng Đường (汪尚唐), Uông Thượng Canh (汪尚賡), người Tân An đời Minh
Bản gốc: bản khắc đời Minh, 2 quyển thượng hạ, 100 thiên (bạt năm Vạn Lịch Canh Thìn 1580).
Thiên 12 của Quản Thị Chỉ Mông có tên Chi phân nghị hợp (支分誼合), "các chi chia ra mà nghĩa hợp lại". Đây là thiên ngắn nhưng chạm vào một câu hỏi lớn của táng thuật: mộ phần ứng với ai? Ứng với con cháu ruột thịt theo các chi (ba chiêu ba mục), hay ứng cả với người khác họ được nhận làm con nuôi, người nối dõi theo nghĩa? Sách trả lời bằng hai hình ảnh: keo sơn khác họ mà gắn với nhau, cây ghép khác gốc mà cùng mạch thớ, rồi kể chuyện hồn ma Bá Hữu nước Trịnh trong Tả truyện để nói: quỷ có chỗ về thì không làm hại. Kết thiên là câu then chốt: tạo hoá là gốc của giáo hoá, giáo hoá là chỗ thành của tạo hoá. Bài gồm nguyên văn, bản dịch, phần giảng và phần luận theo Phong Thuỷ Liên Hoa.
Trả lời nhanh: Thiên Chi phân nghị hợp nói: trời đất vận hành theo ngũ hành, người mang năm thường; xương thịt chôn đi mà tình cảm vẫn thông qua việc tế tự xuân thu. Mộ của các chi họ hàng, dù chia nhánh, vẫn quy về một thần khí, về năm đất, ứng năm sao, cảm năm phúc. Việc "đưa người chết, nhớ người xa" của thánh nhân (giáo hoá) với sự hoá sinh của trời đất (tạo hoá) là cùng một lý. Họ hàng có ba chiêu ba mục, thân sơ rõ ràng; còn người nối theo nghĩa (con nuôi, người lập tự) thì cũng không phải là dòng tuyệt tự: như keo sơn khác họ mà nương nhau, như cây ghép khác gốc mà cùng mạch. Chuyện Bá Hữu: hồn oan làm dân nước Trịnh sợ hãi, Tử Sản lập con của Bá Hữu để nối thờ thì hết; vì "quỷ có chỗ về thì không làm lệ". Kết: tạo hoá là gốc của giáo hoá, giáo hoá là chỗ hoàn thành của tạo hoá.
Thầy Vũ Giới giảng: "Người ta hỏi: con nuôi có hưởng phúc mộ cha nuôi không? Chỉ Mông trả lời: cây ghép khác gốc vẫn cùng mạch nhựa. Nghĩa đã kết thì khí cũng thông. Nhưng phải có thờ cúng, có hiếu kính, thì mạch mới không đứt."

Trời đất và người: năm hành, năm thường – 大塊流行,明五行而性五常
Nguyên văn – 原文
大塊流行,明五行而性五常;玄天盡變,藏六塊以示六宗。永沒骨肉,有情之徇(?),惟由春秋配祀而通。是以支分誼合之冢,乃不散不羞(?)之神,魚(?)所歸宿。歸五土以配五祀,認五正而通五神;五帝稟運,應五星,或沴或祥。五福用感,轉六極以舒以慘。
Dịch: Khối lớn (đất trời) vận hành, làm rõ năm hành mà thành tính năm thường (nhân, nghĩa, lễ, trí, tín); trời huyền biến hoá đến cùng, cất giấu sáu khối để bày ra sáu tông. Xương thịt vĩnh viễn chìm đi, cái tình vẫn theo, chỉ nhờ tế tự xuân thu mà thông được. Cho nên mộ của các chi chia mà nghĩa hợp, là cái thần không tan, không thẹn, là chỗ (khí) quy về nghỉ. Về năm đất để phối năm lễ tự, nhận năm chính để thông năm thần; năm đế bẩm vận, ứng năm sao, hoặc độc hoặc lành. Năm phúc nhờ đó mà cảm, xoay sáu cực (sáu điều khổ) mà thành vui hay thảm.
Giảng: Câu đầu "khối lớn vận hành" lấy chữ "đại khối" (大塊) của Trang Tử, chỉ trời đất. Trời đất có ngũ hành, người được trời đất sinh ra mang ngũ thường. Vậy là người với đất trời cùng một cấu trúc, nên xương cốt người trở về đất vẫn còn cảm ứng.
Câu thứ ba rất quan trọng: "xương thịt vĩnh viễn chìm đi, cái tình vẫn theo, chỉ nhờ tế tự xuân thu mà thông". Chỉ Mông không nói mộ tự nó phát phúc một cách máy móc. Mộ là chỗ "thần không tan" quy về, còn đường thông giữa người chết và người sống là lễ tế, lòng nhớ. Năm đất (ngũ thổ), năm lễ tự (ngũ tự), năm sao (ngũ tinh) xếp thành một chuỗi ứng nhau: đất ứng sao, sao ứng đế, đế ứng vận; cuối chuỗi là năm phúc (thọ, phú, khang ninh, du hảo đức, khảo chung mệnh) và sáu cực (hung đoản chiết, tật, ưu, bần, ác, nhược) trong thiên Hồng Phạm.

Giáo hoá và tạo hoá cùng một lý – 送終追遠,聖人之教化
Nguyên văn – 原文
送終追遠,聖人之教化,與造化亦一理之中。是以支黨兮有三昭三穆,親疏之屬;義合兮無不傳不嗣之宗。(注:如鄭伯有死,公孫洩之類。)
Dịch: Đưa tiễn người chết, nhớ về người xa, là giáo hoá của thánh nhân, cùng với tạo hoá cũng ở trong một lý. Cho nên chi họ thì có ba chiêu ba mục, là hàng thân hay sơ; nghĩa hợp thì không có dòng nào là không truyền, không nối (Chú: như việc Bá Hữu nước Trịnh chết, lập Công Tôn Tiết).
Giảng: "Thận chung truy viễn" (慎終追遠) là lời Tăng Tử trong Luận Ngữ: cẩn thận việc tang, nhớ đến tổ tiên xa, thì đức dân trở về hậu. Chỉ Mông nói: đó không chỉ là đạo đức, mà cùng một lý với tạo hoá. Lễ tang, lễ tế là cách người sống "nối mạch" với khí của tổ tiên, cũng như nước nối mạch long.
Ba chiêu ba mục là phép xếp bài vị trong nhà thờ tổ nhà Chu: thuỷ tổ ở giữa, các đời con cháu xếp xen trái phải. Đời lẻ là chiêu (bên trái), đời chẵn là mục (bên phải). Phép ấy cho thấy thân sơ có thứ bậc: các chi gần thì ứng mạnh, chi xa thì ứng nhẹ. Nhưng vế sau mới là ý chính của thiên: "nghĩa hợp thì không dòng nào không nối". Người nối dõi theo nghĩa (con nuôi, người được lập làm người thờ cúng) cũng giữ được dòng, không thành tuyệt tự.

Keo sơn khác họ, cây ghép khác gốc – 膠漆異姓,接木異本
Nguyên văn – 原文
膠漆異姓兮,且相因以相濟;接木異本兮,亦同脈理而榮春風。鄧(?)易明九宮,尚緣黑白而證;螟蛉祝子,猶因類我而通。嗚呼!黃鍾真宅,孝敬不忘,如伯有良霄之魂魄,強死而精爽至于神明。
Dịch: Keo với sơn khác loại (khác họ) vậy mà còn nương nhau, giúp nhau; cây ghép khác gốc vậy mà cũng cùng mạch thớ, tươi tốt trong gió xuân. (Phép) Dịch làm rõ chín cung, còn nhờ đen trắng mà chứng nghiệm; con tò vò khấn con sâu non (thành con mình), vẫn nhờ "giống ta, giống ta" mà thông. Than ôi! Nhà thật nơi Hoàng Chung, hiếu kính không quên, như hồn phách của Bá Hữu tức Lương Tiêu, chết oan (chết khi còn mạnh) mà tinh anh vẫn đến được thần minh.
Giảng: Ba hình ảnh nối nhau, đều nói về quan hệ không cùng huyết thống mà vẫn thông khí:
- Keo và sơn: hai chất khác nhau, trộn vào thì dính chặt. "Gắn bó như keo sơn" là thành ngữ chỉ tình nghĩa bền chặt giữa người khác họ.
- Cây ghép: cành của cây này ghép lên gốc cây kia, khác gốc mà cùng một dòng nhựa, cùng nở hoa trong gió xuân. Đây là hình ảnh đẹp nhất cho con nuôi, con thừa tự.
- Tò vò và sâu non (螟蛉): Kinh Thi có câu "con sâu non có con, con tò vò mang về", người xưa tin tò vò bắt sâu non về khấn "giống ta, giống ta" mà sâu thành tò vò. Từ đó "minh linh" (螟蛉) thành tên gọi con nuôi. Ngày nay ta biết tò vò bắt sâu để làm mồi cho ấu trùng, nhưng ý biểu tượng của sách vẫn rõ: nuôi dạy, cảm hoá thì thành người nhà.
Câu về Cửu cung "còn nhờ đen trắng mà chứng" là nói Lạc Thư: chín cung được đánh dấu bằng chấm đen chấm trắng (âm dương). Ý là: ngay đến phép số cũng cần dấu hiệu để chứng; con nuôi cũng cần dấu hiệu của nghĩa, là việc thờ cúng, hiếu kính, để "thông" với dòng họ.

Chuyện hồn Bá Hữu: quỷ có chỗ về thì không làm hại – 鬼有所歸,乃不為厲
Nguyên văn (lời chú dẫn Tả truyện) – 原文
昭公七年傳曰:鄭人相驚以伯有,曰「伯有至矣」,則皆走,不知所往。鑄刑書之歲二月,或夢伯有介而行,曰:「壬子,余將殺帶也;明年壬寅,余又將殺段也。」及壬子,駟帶卒,國人益懼。齊燕平之月壬寅,公孫段卒,國人愈懼。其明月,子產立公孫洩及良止以撫之,乃止。(良止,伯有之子也。)子太叔問其故,子產曰:「鬼有所歸,乃不為厲,吾為之歸也。」
……及子產適晉,趙景子問焉,曰:「伯有猶能為鬼乎?」子產曰:「能。人生始化曰魄,既生魄,陽曰魂。用物精多,則魂魄強,是以有精爽,至于神明。匹夫匹婦強死,其魂魄猶能憑依于人,以為淫厲,況良霄……從政三世矣……其用物也弘矣,其取精也多矣,其族又大,所馮厚矣,而強死,能為鬼,不亦宜乎?」
Dịch: Tả truyện, năm Chiêu Công thứ 7 chép: người nước Trịnh doạ nhau bằng Bá Hữu, hễ nói "Bá Hữu đến rồi" thì ai nấy bỏ chạy, không biết chạy đi đâu. Tháng hai năm đúc hình thư, có người mơ thấy Bá Hữu mặc giáp mà đi, nói: "Ngày Nhâm Tý ta sẽ giết Đới; sang năm ngày Nhâm Dần ta lại giết Đoạn." Đến ngày Nhâm Tý, Tứ Đới chết, người trong nước càng sợ. Tháng Tề Yên giảng hoà, ngày Nhâm Dần, Công Tôn Đoạn chết, người trong nước càng sợ hơn. Tháng sau, Tử Sản lập Công Tôn Tiết và Lương Chỉ để vỗ yên, thì hết (Lương Chỉ là con Bá Hữu). Tử Thái Thúc hỏi vì sao, Tử Sản đáp: "Quỷ có chỗ về thì không làm lệ (làm hại); ta làm cho nó có chỗ về vậy."
…Khi Tử Sản sang nước Tấn, Triệu Cảnh Tử hỏi: "Bá Hữu còn làm được quỷ sao?" Tử Sản đáp: "Được. Người sinh ra, lúc đầu hoá thành gọi là phách; đã có phách, phần dương gọi là hồn. Dùng vật tinh hoa nhiều thì hồn phách mạnh, vì thế có tinh anh đến được thần minh. Kẻ thất phu thất phụ chết oan, hồn phách còn nương vào người mà làm hại, huống chi Lương Tiêu… làm chính sự ba đời… dùng vật đã rộng, lấy tinh đã nhiều, họ lại lớn, chỗ dựa dày, mà chết oan, thành quỷ, chẳng phải cũng đúng sao?"
Giảng: Đây là đoạn văn nổi tiếng nhất về hồn phách trong cổ thư Trung Hoa, và lý do nó nằm trong một sách phong thuỷ rất rõ: Chỉ Mông muốn nói người chết cần "chỗ về". Chỗ về ấy có hai mặt: mộ phần yên ổn và người nối dõi thờ cúng. Bá Hữu chết oan, không người thờ, nên thành lệ quỷ; Tử Sản lập con Bá Hữu làm người nối, hồn có chỗ về, thì yên.
Lời giải thích của Tử Sản về hồn và phách cũng là nền của thuyết táng: phách là phần âm, gắn với xương cốt, thân thể; hồn là phần dương, gắn với tinh thần. Táng là để phách yên trong đất, tế là để hồn có chỗ nương. Thiếu một trong hai, sự cảm ứng giữa tổ tiên và con cháu bị rối.

Mộ phối năm đất, ứng năm sao – 窀穸配五土以應五星
Nguyên văn – 原文
……窀穸配五土以應五星,所以洞鑒于五星兩曜者,抑象其衰旺胎……而致吉凶。其六物豈不及于六親?故曰:造化者,教化之本;教化者,造化之……。
(注)兩曜,日月也。
Dịch: …… Huyệt mộ (truân tịch) phối với năm đất để ứng với năm sao; cho nên soi suốt nơi năm sao và hai diệu (mặt trời, mặt trăng), là để tượng cái suy, vượng, thai…… mà đưa tới lành dữ. Sáu vật ấy há lại không tới sáu thân sao? Cho nên nói: tạo hoá là gốc của giáo hoá; giáo hoá là chỗ (hoàn thành) của tạo hoá.
Giảng: "Truân tịch" (窀穸) là chữ cổ chỉ huyệt mộ, đêm dài trong đất. Mộ phối năm đất (năm màu đất ứng năm hành), năm đất ứng năm sao trên trời, năm sao cùng mặt trời mặt trăng vận hành sinh ra suy vượng. Vòng suy vượng ấy "tới sáu thân": cha mẹ, anh em, vợ con, tức mọi người trong nhà.
Câu kết thiên đáng chép lại: "Tạo hoá là gốc của giáo hoá; giáo hoá là chỗ thành của tạo hoá." Đất trời cho ta cái gốc (cuộc đất, long mạch, khí vận), nhưng con người phải dùng giáo hoá (lễ nghĩa, hiếu kính, đạo đức) để làm cho cái gốc ấy thành quả. Đây là cùng một tư tưởng với câu kết thiên Minh đường: phúc không thể cậy, phải nảy từ lòng mình.
Luận theo Phong Thuỷ Liên Hoa – 蓮花風水按語
Phong Thuỷ Liên Hoa đọc thiên Chi phân nghị hợp với ba ý thực hành.
Thứ nhất, mộ ứng theo chi, có gần có xa. Một ngôi mộ tổ ứng với cả dòng họ, nhưng các chi ứng không đều. Liên Hoa khi xem mộ tổ luôn hỏi gia phả: đời nào, chi nào, ai trực tiếp đứng ra cải táng, ai thờ cúng. Chi trực hệ, chi thờ cúng thường ứng rõ nhất. Đây là ý "ba chiêu ba mục, thân sơ có thứ bậc".
Thứ hai, con nuôi, con thừa tự vẫn ứng. Nhiều gia đình lo con nuôi không hưởng phúc mộ cha mẹ nuôi. Theo Chỉ Mông, "nghĩa hợp thì không dòng nào không nối": nếu người con ấy nhận nghĩa, thờ cúng, hiếu kính, thì cũng như cành ghép cùng mạch nhựa. Liên Hoa khuyên: lập bài vị rõ ràng, giữ lễ giỗ, chăm mộ, đó là "dấu hiệu của nghĩa" để mạch thông.
Thứ ba, mộ vô chủ, mộ oan cần có chỗ về. Chuyện Bá Hữu là bài học về mộ không người thờ. Ở Việt Nam, tục cúng cô hồn, lập miếu thờ mộ vô danh, quy tập mộ liệt sĩ đều cùng một ý "quỷ có chỗ về thì không làm hại". Khi xây dựng trên đất có mộ cũ, Liên Hoa luôn khuyên làm lễ, quy tập, cải táng tử tế, không san lấp bừa.



Tóm lại – 總結: Trời đất có năm hành, người có năm thường; xương thịt về đất, tình cảm thông qua tế tự xuân thu. Mộ của các chi họ hàng quy về một thần khí, phối năm đất, ứng năm sao, cảm năm phúc, sáu cực. Giáo hoá "đưa tiễn, nhớ xa" của thánh nhân cùng một lý với tạo hoá. Họ hàng có ba chiêu ba mục, thân sơ có thứ bậc; người nối theo nghĩa thì không thành tuyệt tự, như keo sơn khác họ, cây ghép khác gốc. Chuyện Bá Hữu dạy: quỷ có chỗ về thì không làm hại. Tạo hoá là gốc của giáo hoá, giáo hoá là chỗ thành của tạo hoá.
Bài trước: Quản Thị Chỉ Mông (9): Thiên 11 Minh đường.
Bài sau: Thiên 13 – Thích tử vị: phân vị các con 釋子位第十三.
Nguồn: Quản Thị Chỉ Mông (管氏指蒙), bản khắc đời Minh, quyển thượng, thiên Chi phân nghị hợp đệ thập nhị (支分誼合第十二), chính văn và lời chú. Liên hệ: Tả truyện, Chiêu Công năm thứ 7 (chuyện Bá Hữu, Tử Sản); Luận Ngữ, thiên Học Nhi ("thận chung truy viễn"); Kinh Thi, bài Tiểu Uyển (minh linh); Thượng Thư, thiên Hồng Phạm (năm phúc, sáu cực); Trang Tử (đại khối). Nguyên văn chép lại từ bản khắc, chấm câu mới; chỗ …… là chữ mờ hoặc đoạn lược bớt, chỗ (?) là chữ đọc chưa chắc. Đoạn Tả truyện đối chiếu với bản lưu hành, có lược bớt.
Công cụ Liên Hoa dùng kèm bài này – 蓮花工具
- Mục Lục Quản Thị Chỉ Mông: 66 bài của 100 thiên, theo dõi các bài đã đăng.
- La Kinh Liên Hoa: la kinh trực tuyến miễn phí, đo toạ hướng mộ phần.
- Lập Cục Pháp: lập cục theo nguyên lý Liên Hoa, xét long, thuỷ, hướng và mệnh người dùng.
Bài liên quan – 相關文章
- Quản Thị Chỉ Mông, Thiên 11: Minh đường
- Quản Thị Chỉ Mông, Thiên 47: Vọng thế tầm hình
- Hám Long Kinh: Đề yếu, tổng luận Tu Di Sơn
Học bài bản cùng Thầy Vũ Giới – 隨師研習
Xem mộ tổ theo gia phả, xét chi nào ứng, lo việc quy tập, cải táng cho đúng lễ là phần học phải đi cùng thầy. Xem Khoá học cao cấp Phong Thuỷ Sư Liên Hoa hoặc Khảo luận phong thuỷ – khôi phục nguyên lý gốc. Ghi danh, hỏi lịch khai giảng qua Zalo 0988 964 636 (Thầy Vũ Giới, TP.HCM).
Câu hỏi thường gặp – 常見問題
"Chi phân nghị hợp" nghĩa là gì? – 支分誼合
Các chi họ hàng chia nhánh, nhưng nghĩa (thờ cúng, hiếu kính) hợp lại thành một; mộ phần ứng với cả dòng, thân sơ có thứ bậc, người nối theo nghĩa cũng được ứng.
Con nuôi có hưởng phúc mộ cha mẹ nuôi không? – 螟蛉
Theo Chỉ Mông, có: như cây ghép khác gốc mà cùng mạch, như keo sơn khác họ mà gắn chặt. Điều kiện là giữ nghĩa, thờ cúng, hiếu kính.
Ba chiêu ba mục là gì? – 三昭三穆
Là phép xếp bài vị trong nhà thờ tổ thời Chu: thuỷ tổ ở giữa, đời lẻ bên trái (chiêu), đời chẵn bên phải (mục); cho thấy thân sơ, thứ bậc giữa các đời, các chi.
Vì sao sách phong thuỷ kể chuyện hồn Bá Hữu? – 伯有
Để nói người chết cần chỗ về: mộ yên và người thờ cúng. Tử Sản nói "quỷ có chỗ về thì không làm hại", nên lập con Bá Hữu nối thờ thì yên.
Tạo hoá và giáo hoá liên quan thế nào? – 造化教化
Tạo hoá (đất trời, long mạch) là gốc; giáo hoá (lễ nghĩa, hiếu kính) là chỗ làm cho gốc ấy thành quả. Đất tốt mà thiếu đạo nghĩa thì phúc không thành.








