Quản Thị Chỉ Mông · Quyển thượng · Thiên 13
管氏指蒙 卷之上 · 釋子位第十三
Tác giả: đề Quản Lộ (管輅, tự Công Minh, đời Tào Nguỵ) · cùng chú: đề Tiêu Cát (蕭吉, đời Tuỳ), Viên Thiên Cương (袁天綱), Lý Thuần Phong (李淳風, đời Đường), Vương Cấp (王伋, đời Tống) · hiệu chính, bổ chú: Uông Thượng Đường (汪尚唐), Uông Thượng Canh (汪尚賡), người Tân An đời Minh
Bản gốc: bản khắc đời Minh, 2 quyển thượng hạ, 100 thiên (bạt năm Vạn Lịch Canh Thìn 1580).
Thiên 13 của Quản Thị Chỉ Mông có tên Thích tử vị (釋子位), "giải về vị trí các con". Đây là thiên bàn về một thuyết rất phổ biến trong dân gian: mộ phát cho con trưởng, con giữa hay con út tuỳ theo phương vị, chẳng hạn long bên trái ứng trưởng, hổ bên phải ứng út, hay quẻ Chấn ứng trưởng nam, Khảm ứng trung nam, Cấn ứng thiếu nam. Chỉ Mông không bác bỏ hoàn toàn, nhưng đặt câu hỏi sắc: ba quẻ nam có vị, còn con gái thì nương vào đâu? nhà chín con trai thì sáu con kia ở đâu? Sách chủ trương: cuộc đất thuần tuý, tự nhiên thì các con đều tốt; đất tạp, phạm "song cung" thì hại. Kết thiên còn nói thêm: tướng mạo, mệnh vận cũng góp phần, không phải chỉ có mồ mả. Bài gồm nguyên văn, bản dịch, phần giảng và phần luận theo Phong Thuỷ Liên Hoa.
Trả lời nhanh: Theo thiên Thích tử vị, việc chia "vị của con" (trưởng, trung, út) bắt đầu từ Thanh Dương Tử đời Đông Hán, dựa trên sáu con của Càn Khôn (ba nam ba nữ). Chỉ Mông phê: thuyết ấy chỉ bàn ba nam, ba nữ nương vào đâu? Nhà Thương có chín con trai thì sáu người không có vị. Ý của Quản thị là: cuộc đất thuần tuý tự nhiên thì đều tốt cho mọi con. Âm dương phải xướng hoạ, nam đi nữ theo; không thể tách từng phần mà luận. Sách dẫn mộ tổ Khổng Tử, Gia Cát Lượng để chứng, và nêu các thế xấu như Khôn sơn Khảm thuỷ thì con giữa con út chết yểu, Nhâm sơn Bính thuỷ thì trưởng út goá bụa, đều không phân trái phải mà ứng chung. Phạm song cung (cành và thân lẫn nhau, như Quý Sửu, Cấn Dần, Bính Ngọ…) là kỵ. Cuối cùng: người xưa nói "tám phần tướng, tám phần mệnh, tám phần mồ mả nhà cửa", đủ hai mươi bốn phần mới là toàn cát.
Thầy Vũ Giới giảng: "Nhiều người đặt mộ xong cứ lo con nào hưởng, con nào chịu. Chỉ Mông dạy: đất thuần thì cả nhà cùng hưởng, đất tạp thì cả nhà cùng chịu. Đừng chia mộ theo con, hãy chọn đất cho thuần."

Thuyết tử vị bắt đầu từ đâu – 東漢清揚子始分子位
Nguyên văn – 原文
曆在舜躬,尚不禁于再葉(?);妄加揚子,遠啟爭于三支。
(注)東漢清揚子始分子位:乾坤六子,三男三女。清揚子只論三男位,而三女何依?管氏之意,謂純粹自然皆吉也。
Dịch: Lịch số (mệnh trời) ở nơi thân vua Thuấn, mà còn không giữ được sang đời sau (?); gán bừa cho Dương Tử, xa thì mở ra sự tranh chấp giữa ba chi.
(Chú) Thanh Dương Tử đời Đông Hán bắt đầu chia vị các con: Càn Khôn có sáu con, ba nam ba nữ. Thanh Dương Tử chỉ bàn vị của ba nam, vậy ba nữ nương vào đâu? Ý của Quản thị là: thuần tuý tự nhiên thì đều tốt.
Giảng: Câu mở đầu nhắc vua Thuấn: dù "lịch số trời ở nơi thân Thuấn" (lời vua Nghiêu trao ngôi trong Luận Ngữ), con của Thuấn vẫn không nối được ngôi. Nghĩa là phúc lớn đến đâu cũng không định trước được con nào hưởng. Vế sau phê những người "gán bừa cho Dương Tử", lấy thuyết tử vị làm chuẩn, khiến ba chi trong họ tranh nhau: chi này nói mộ phát cho chi kia, chi kia đòi dời mộ.
Thuyết "sáu con của Càn Khôn" vốn trong Thuyết Quái truyện: Càn là cha, Khôn là mẹ; Chấn là trưởng nam, Khảm trung nam, Cấn thiếu nam; Tốn trưởng nữ, Ly trung nữ, Đoài thiếu nữ. Thầy địa lý đời sau lấy đó mà nói: nước, núi ở phương Chấn thì ứng trưởng nam, phương Khảm ứng trung nam… Chỉ Mông chỉ ra chỗ hẹp: chỉ có ba nam, bỏ ba nữ, và ngay ba nam cũng không đủ cho nhà đông con.

Chín con trai thì sáu con ở đâu – 商衡九男而六男無位
Nguyên văn – 原文
商衡(?)九男,而六男無位;黃帝五(?)子,而二子何之?是以覆箕左而長慶偕老,傾斗右而少喜齊眉。未有陽倡而陰不和,男行而女不隨。四體不能以相濟,三形不足以相資。發將任將,不必論其根本;息道漏道,不復辨其興衰。又豈知赫赫金烏,朔不忘于朒會;娟娟玉兔,望必照于揚輝。
(注)蕭曰:月始生曰魄,未成光曰朏。月朔見于東方曰朒,晦見于西方曰朓。哉,始也。旁死魄,初二日也;哉生明,初三日也;哉生魄,十六日也。
Dịch: (Nhà) Thương có chín con trai, thì sáu con trai không có vị; Hoàng Đế có (nhiều) con, thì hai con (thừa) đi đâu? Cho nên (họ nói) cái ky úp bên trái thì trưởng được mừng, vợ chồng sống đến già; cái đấu nghiêng bên phải thì út được vui, nâng mâm ngang mày. (Nhưng) chưa từng có dương xướng mà âm không hoạ, nam đi mà nữ không theo. Bốn chi (của thân) không thể (tách ra) mà giúp nhau, ba hình không đủ (tách ra) mà nương nhau. (Họ) phát tướng, dùng tướng, mà không cần bàn đến gốc rễ; đường nước vào, đường nước rò, mà không còn phân biệt hưng suy. Lại nào biết vầng Kim Ô rực rỡ, ngày sóc không quên lúc gặp nhau; vầng Ngọc Thỏ dịu dàng, ngày vọng ắt chiếu toả ánh sáng.
(Chú) Tiêu (Cát) nói: trăng mới sinh gọi là phách, chưa thành sáng gọi là phỉ. Trăng ngày sóc hiện ở phương đông gọi là nục, ngày hối hiện ở phương tây gọi là thiểu. Chữ 哉 là bắt đầu. Bàng tử phách là ngày mồng hai; tai sinh minh là ngày mồng ba; tai sinh phách là ngày mười sáu.
Giảng: Đoạn này là lập luận chính của thiên. Sách đưa ra hai ví dụ nhà đông con để thấy thuyết "ba vị" không đủ. Rồi sách nhắc lại lối nói của các thầy tử vị: thế núi như cái ky úp bên trái thì ứng trưởng, như cái đấu nghiêng bên phải thì ứng út. Câu "nâng mâm ngang mày" (舉案齊眉) là điển vợ chồng Lương Hồng, Mạnh Quang, chỉ vợ chồng hoà thuận.
Chỉ Mông phản bác bằng nguyên lý âm dương: dương xướng thì âm hoạ, nam đi thì nữ theo; không thể tách cuộc đất thành từng mảnh rồi gán mỗi mảnh cho một con. Như thân người có bốn chi, không chi nào sống riêng được. Các thầy chỉ lo "phát tướng" (cho con nào làm quan) mà quên gốc rễ, chỉ nhìn đường nước mà không xét hưng suy của cả cuộc.
Hình ảnh mặt trời (Kim Ô) và mặt trăng (Ngọc Thỏ) khép đoạn: mặt trời mặt trăng gặp nhau ngày sóc, trăng tròn sáng ngày vọng, ánh sáng chiếu cho cả thiên hạ, không riêng ai. Cuộc đất tốt cũng thế. Lời chú về các tuần trăng (phách, phỉ, nục, thiểu) là kiến thức lịch pháp cổ, cho thấy người soạn sách đọc rất kỹ Thượng Thư và Thuyết Văn.

Gương mộ tổ Khổng Tử, Gia Cát Lượng – 孔子居坎,孔明相蜀
Nguyên văn – 原文
孔子居坎而生東岳;文王在長而出西夷(?)。連山渤海之先,乾水赴砧(?)之長;……諸葛之祖,震流入廟之奇。
(注)連山,艮也。渤海,吳郡也。三國魏吳先信人葬艮山乾水,陰陽家謂之破長生,信乃長孫,戰罰伏誅。……玄山也,孔明祖塋玄山卯水,陰陽家謂之入廟。孔明相蜀,乃天下之奇才也。
Dịch: Khổng Tử ở (vị) Khảm mà sinh ra (bậc thánh) Đông Nhạc; Văn Vương ở (vị) trưởng mà xuất từ Tây Di (?). Tổ tiên của (người) Liên Sơn Bột Hải, nước Càn chảy tới chỗ (đập đá) làm hại người trưởng; tổ của Gia Cát, nước Chấn chảy vào miếu thành điều kỳ lạ.
(Chú) Liên Sơn là quẻ Cấn. Bột Hải là quận Ngô. Thời Tam Quốc, tổ tiên của người tên Tín ở nước Nguỵ, Ngô táng ở núi Cấn, nước Càn; nhà âm dương gọi là "phá trường sinh". Tín là cháu trưởng, đánh trận bị phạt, bị giết. … là núi Huyền (phương bắc); mộ tổ của Khổng Minh là núi Huyền, nước (phương) Mão; nhà âm dương gọi là "nhập miếu". Khổng Minh làm tướng nước Thục, là bậc kỳ tài trong thiên hạ.
Giảng: Đoạn này đưa ra các "nghiệm" mà người đời hay kể: Khổng Tử là con thứ (ông có anh là Mạnh Bì), ứng vị Khảm (trung nam), vẫn thành thánh; Văn Vương là con thứ ba của Quý Lịch, vậy mà nối nghiệp. Hai ví dụ ngược với thuyết "chỉ trưởng mới phát".
Hai ví dụ phong thuỷ cụ thể: mộ tổ ở núi Cấn, nước Càn bị gọi là "phá trường sinh", ứng cháu trưởng bị hại; mộ tổ Gia Cát Lượng núi phương bắc, nước phương Mão (Chấn), gọi là "nhập miếu", sinh kỳ tài. Ta nên đọc các chuyện này như cách người xưa truyền dạy bằng ví dụ, không phải sử liệu đã kiểm chứng. Ý của Chỉ Mông là: có cái nghiệm, nhưng cái nghiệm nằm ở sinh khắc của long và thuỷ, không nằm ở việc chia bên trái bên phải cho con nào.

Đất xấu thì cả nhà cùng chịu – 曾無左右之區別
Nguyên văn – 原文
歷歷玆之而可驗,一一稽之而不違。坎瘞(埋也)……辛竁(穿壙也。周禮大喪用竁)……坤山坎水,而中季皆夭;壬山丙水,而長少皆鰥(無夫婦人也)。曾無左右之區別,惟推相替之依稀。彼有日角珠亭,四塋而滿堂金玉;龍吟虎嘯,雙宮而夾道旌旗。
Dịch: Từng điều rõ ràng có thể nghiệm, từng việc khảo lại không sai. Chôn ở Khảm (chữ 瘞 là chôn)… đào huyệt ở Tân (chữ 竁 là đào huyệt; sách Chu Lễ: đại tang dùng chữ 竁)… Núi Khôn nước Khảm, thì con giữa con út đều chết yểu; núi Nhâm nước Bính, thì con trưởng con út đều goá bụa (chữ 鰥 chỉ người không có vợ chồng). Chẳng hề có sự phân biệt trái phải, chỉ suy theo lẽ thịnh suy thay nhau mà phỏng chừng. Kìa có người trán như mặt trời, mũi như hạt ngọc, (táng) bốn kiểu mà đầy nhà vàng ngọc; rồng ngâm hổ thét, (phạm) song cung mà hai bên đường cờ xí.
Giảng: Câu then chốt: "Chẳng hề có sự phân biệt trái phải." Khi đất xấu (Khôn sơn gặp Khảm thuỷ: thổ khắc thuỷ; Nhâm sơn gặp Bính thuỷ: thuỷ hoả xung), thì tai hoạ ứng cho nhiều con, không chọn theo bên trái bên phải. Cách nghĩ đúng là xem tướng (thịnh) và thế (suy) thay nhau theo vận, như đã nói ở thiên Minh đường.
Câu cuối nói hai trường hợp ngược nhau: người có tướng quý (trán như mặt trời, "nhật giác", tướng đế vương) thì dù táng theo kiểu nào cũng giàu; còn cuộc đất "rồng ngâm hổ thét" rất hùng mà phạm song cung, thì cờ xí hai bên đường (có lúc vinh hiển) mà không bền.

Bốn cách táng, song cung, và tướng mệnh – 四塋法,雙宮,八分相八分命
Nguyên văn (lời chú) – 原文
扶桑國有四塋法:枝水流之曰水塋,枝火焚之曰火塋,瘞埋之竁穴曰土塋,棄之山野曰鳥塋。葬法忌雙宮山水,謂枝幹相錯,陰陽相夷,如癸丑、如艮寅、甲卯、辰巽、丙午、午丁、未坤、申庚、辛戌、乾亥、亥壬之類是也。況有相貌、有命運,豈獨山水哉?李曰:八分相,八分命,八分墳宅,共轄二十四分,乃為全吉也。
鼠兔……,雖艮丁而何益?日時孤寡,縱辛丙以奚為?(注)艮山丁水,辛山丙水,雖至純至粹,而相貌命運不佳亦災。管氏有「人與土地」事昭然之句。
Dịch: Nước Phù Tang có bốn cách táng: thả theo dòng nước gọi là thuỷ táng, đốt bằng lửa gọi là hoả táng, chôn trong huyệt gọi là thổ táng, bỏ ngoài núi đồng gọi là điểu táng. Phép táng kỵ núi và nước "song cung", tức là cành và thân xen lẫn, âm dương làm hại nhau, như Quý Sửu, Cấn Dần, Giáp Mão, Thìn Tốn, Bính Ngọ, Ngọ Đinh, Mùi Khôn, Thân Canh, Tân Tuất, Càn Hợi, Hợi Nhâm, những loại ấy. Huống chi còn có tướng mạo, có mệnh vận, đâu chỉ riêng núi nước? Lý (Thuần Phong) nói: tám phần tướng, tám phần mệnh, tám phần mồ mả nhà cửa, cộng quản hai mươi bốn phần, mới là toàn cát.
(Tuổi) Tý Mão (gặp nhau)…, thì dù núi Cấn nước Đinh có ích gì? Ngày giờ phạm cô quả, dù núi Tân nước Bính để làm gì? (Chú) Núi Cấn nước Đinh, núi Tân nước Bính, dù rất thuần rất tuý, mà tướng mạo mệnh vận không tốt thì cũng có tai hoạ. Quản thị có câu "người với đất, việc rõ ràng".
Giảng: Lời chú này có ba ý rất thực dụng:
- Bốn cách táng của "Phù Tang" (đất phương đông xa): thuỷ táng, hoả táng, thổ táng, điểu táng (thiên táng). Chỉ thổ táng mới có chuyện long mạch, khí cảm ứng, vì xương cốt nằm trong đất.
- Song cung là khi long (hay hướng) và thuỷ rơi vào hai sơn liền nhau mà khác tính âm dương, khác "cành thân" (can và chi lẫn nhau): Quý với Sửu, Cấn với Dần, Bính với Ngọ… Đây là lỗi khí tạp, đúng với ý "tạp thì hại chân" ở thiên Minh đường. Người sau gọi là "xuất quái", "lạc tuyến".
- Tám phần tướng, tám phần mệnh, tám phần mồ mả: phúc hoạ của một người không chỉ do mồ mả. Mồ mả nhà cửa chỉ là một phần ba. Núi Cấn nước Đinh, núi Tân nước Bính là cách rất thuần, nhưng người có tướng mệnh xấu, ngày giờ phạm cô quả thì vẫn gặp hoạ.
Luận theo Phong Thuỷ Liên Hoa – 蓮花風水按語
Phong Thuỷ Liên Hoa đọc thiên Thích tử vị với ba ý.
Thứ nhất, không chia mộ cho từng con. Ở Việt Nam, chuyện anh em tranh nhau vì "mộ phát cho chi trưởng" hay "đất này hại con út" rất hay gặp, có khi dẫn tới bất hoà, dời mộ nhiều lần. Liên Hoa theo ý Chỉ Mông: chọn cuộc đất thuần, khí không tạp, thì cả nhà cùng hưởng. Việc xem con nào ứng trước, ứng mạnh là chuyện của vận và mệnh từng người, không phải lý do để dời mộ.
Thứ hai, tránh song cung, tránh khí tạp. Khi phân kim, đặt hướng, Liên Hoa luôn đo kỹ để hướng và thuỷ khẩu không rơi vào đường ranh giữa hai sơn khác tính. Một độ lệch ở đây có thể biến cách thuần thành cách tạp. Đây là lý do Liên Hoa dùng la kinh đo trực tiếp, không ước chừng bằng mắt.
Thứ ba, phong thuỷ chỉ là một phần. Lời "tám phần tướng, tám phần mệnh, tám phần mồ mả" rất hợp với cách Liên Hoa tư vấn: xem đất, xem nhà, nhưng luôn nhắc thân chủ về sức khoẻ, đạo đức, cách sống. Người tốt ở đất tốt thì phúc dày; người xấu ở đất tốt cũng không giữ được lâu.



Tóm lại – 總結: Thuyết tử vị (con trưởng, giữa, út ứng các phương) bắt đầu từ Thanh Dương Tử đời Đông Hán, theo sáu con của Càn Khôn. Chỉ Mông phê: thuyết ấy bỏ ba nữ, không đủ cho nhà đông con; dương xướng âm hoạ, không thể tách cuộc đất cho từng con. Đất thuần tuý tự nhiên thì các con đều tốt; đất xấu như Khôn sơn Khảm thuỷ, Nhâm sơn Bính thuỷ thì ứng chung, không phân trái phải. Kỵ song cung, cành thân lẫn lộn. Phúc hoạ còn do tướng mạo, mệnh vận: tám phần tướng, tám phần mệnh, tám phần mồ mả nhà cửa, đủ hai mươi bốn phần mới là toàn cát.
Bài trước: Quản Thị Chỉ Mông (10): Thiên 12 Chi phân nghị hợp.
Bài sau: Thiên 14 – Ly khoa nhập lộ: rời ổ vào đường 離窠入路第十四.
Nguồn: Quản Thị Chỉ Mông (管氏指蒙), bản khắc đời Minh, quyển thượng, thiên Thích tử vị đệ thập tam (釋子位第十三), chính văn và lời chú. Liên hệ: Kinh Dịch, Thuyết Quái truyện (sáu con của Càn Khôn); Luận Ngữ, thiên Nghiêu Viết; Hậu Hán Thư về Lương Hồng (nâng mâm ngang mày); Chu Lễ. Nguyên văn chép lại từ bản khắc, chấm câu mới; chỗ …… là chữ mờ hoặc đoạn lược bớt, chỗ (?) là chữ đọc chưa chắc. Hiệu đính: câu đầu thiên và tên nhà Thương ở đoạn hai đọc chưa chắc; các chuyện mộ tổ trong lời chú là lời truyền của nhà âm dương, bài giữ nguyên để tham khảo.
Công cụ Liên Hoa dùng kèm bài này – 蓮花工具
- Mục Lục Quản Thị Chỉ Mông: 66 bài của 100 thiên, theo dõi các bài đã đăng.
- La Kinh Liên Hoa: la kinh trực tuyến miễn phí, đo hướng, tránh song cung, lạc tuyến.
- Lập Cục Pháp: lập cục theo nguyên lý Liên Hoa, xét long, thuỷ, hướng và mệnh người dùng.
Bài liên quan – 相關文章
- Quản Thị Chỉ Mông, Thiên 12: Chi phân nghị hợp
- Quản Thị Chỉ Mông, Thiên 11: Minh đường
- Hám Long Kinh: Đề yếu, tổng luận Tu Di Sơn
Học bài bản cùng Thầy Vũ Giới – 隨師研習
Phân kim, đặt hướng tránh song cung, xét long thuỷ thuần hay tạp là phần học phải thực hành với la kinh cùng thầy. Xem Khoá học cao cấp Phong Thuỷ Sư Liên Hoa hoặc Khảo luận phong thuỷ – khôi phục nguyên lý gốc. Ghi danh, hỏi lịch khai giảng qua Zalo 0988 964 636 (Thầy Vũ Giới, TP.HCM).
Câu hỏi thường gặp – 常見問題
"Tử vị" trong phong thuỷ mộ phần là gì? – 子位
Là thuyết chia phương vị cuộc đất cho các con: trưởng, giữa, út ứng các quẻ Chấn, Khảm, Cấn hay bên trái, bên phải. Chỉ Mông cho rằng thuyết này hẹp và gây tranh chấp.
Mộ tốt có phát cho riêng con trưởng không? – 長子
Theo Chỉ Mông, cuộc đất thuần tuý tự nhiên thì các con đều tốt; đất xấu thì tai hoạ ứng chung, không phân trái phải. Con nào ứng trước còn tuỳ tướng mệnh từng người.
Song cung là gì? – 雙宮
Là khi núi và nước (hay hướng) rơi vào hai sơn liền nhau khác tính, cành thân lẫn lộn như Quý Sửu, Cấn Dần, Bính Ngọ; khí tạp, phép táng kỵ.
"Tám phần tướng, tám phần mệnh, tám phần mồ mả" nghĩa là gì? – 八分相八分命八分墳宅
Phúc hoạ của người gồm ba phần ngang nhau: tướng mạo, mệnh vận, mồ mả nhà cửa. Đủ cả hai mươi bốn phần mới là toàn cát; đất tốt không bù hết cho tướng mệnh xấu.
Có nên dời mộ vì "đất hại con út"? – 遷葬
Không nên dời chỉ vì thuyết tử vị. Hãy xét cả cuộc đất có thuần, có phạm song cung không; nếu đất thuần thì giữ, nếu đất tạp thì mới bàn việc sửa hay cải táng.








