💻 Phần mềm phong thuỷ · Phong Thuỷ Liên HoaPhần mềm phong thuỷ Vũ Giới Hợp LuậnLa kinh số · Bảng luận · Tính năng · Kho kiến thức — dùng ngay trên trình duyệt💻 Mở phần mềm Hợp Luận

Quản Thị Chỉ Mông (40): Thiên 52–53 Sức phương thụ thuật, Hanh tuyệt động tĩnh

Thầy Vũ Giới — Phong Thuỷ Liên Hoa

Minh hoạ Quản Thị Chỉ Mông (40): Thiên 52–53 Sức phương thụ thuật, Hanh tuyệt động tĩnh

Quản Thị Chỉ Mông · Quyển hạ · Thiên 52–53
管氏指蒙 卷之下 · 飾方售術第五十二 · 亨絕動靜第五十三
Tác giả: đề Quản Lộ (管輅, tự Công Minh, đời Tào Nguỵ) · cùng chú: đề Tiêu Cát (蕭吉, đời Tuỳ), Viên Thiên Cương (袁天綱), Lý Thuần Phong (李淳風, đời Đường), Vương Cấp (王伋, đời Tống) · hiệu chính, bổ chú: Uông Thượng Đường (汪尚唐), Uông Thượng Canh (汪尚賡), người Tân An đời Minh
Bản gốc: bản khắc đời Minh, 2 quyển thượng hạ, 100 thiên (bạt năm Vạn Lịch Canh Thìn 1580).

Bài này gộp hai thiên ngắn của Quản Thị Chỉ Mông. Thiên 52 Sức phương thụ thuật (飾方售術), "tô điểm phương thuật để bán nghề", có giọng khác hẳn ba thiên trước: thay vì bác bỏ toàn bộ, sách xem xét một phép "khởi tinh" bằng hai mươi tám tú (Mộc khởi sao Khuê ở Dần, Kim khởi sao Giác ở Thân…), thừa nhận nó "khéo nhất trong các phép", có xét núi đến nước đi, nên hơn hẳn man kinh; nhưng nhắc rằng nó không phải chính pháp ngũ hành nhị khí. Thiên 53 Hanh tuyệt động tĩnh (亨絕動靜) lấy thân người làm mẫu để hiểu đất: trái phải phân trong đục, đầu chân phân trên dưới; đục mà động thì hung, trong mà tĩnh thì cát; đi lên thì thông (hanh), đi xuống thì dứt (tuyệt). Cuối thiên có định nghĩa "phụ môn" và "giáp thất" của sa hai bên huyệt. Bài gồm nguyên văn (trích các đoạn chính), bản dịch, phần giảng và phần luận theo Phong Thuỷ Liên Hoa.

Trả lời nhanh: Thiên Sức phương thụ thuật nói: giữ phép vuông mà không tròn thì khó bán nghề, nên người ta tô điểm phép cho ngay ngắn. Một phép như vậy là "khởi tinh" theo hai mươi tám tú: núi Mộc lấy sao Khuê khởi ở Dần, núi Kim lấy sao Giác khởi ở Thân, núi Thuỷ Thổ lấy sao Tỉnh khởi ở Hợi, núi Hoả lấy sao Đẩu khởi ở Tỵ; đỉnh núi gặp sao Phòng, Hư, Tinh, Mão là công hầu, gặp Dực, Thất, Chuỷ là tướng tướng. Sách cho phép ấy không phải trình pháp ngũ hành nhị khí, nhưng có xét núi đến nước đi nên hơn man kinh. Thiên Hanh tuyệt động tĩnh dạy: biết mình rồi biết người, biết người rồi biết trời. Thân người có trái phải phân trong đục, động tĩnh; có đầu chân phân trên dưới. Đục mà động thì hung, trong mà tĩnh thì cát; đi lên thì phấn chấn mà thông, đi xuống thì dừng mà dứt. Sa hai bên huyệt: phụ môn nhọn bên trái là quyền, nhọn bên phải là sát; giáp thất nhọn bên nào cũng là sát.

Thầy Vũ Giới giảng: "Muốn hiểu một thế đất, hãy nhìn nó như nhìn một con người: đầu ở đâu, chân ở đâu, tay trái tay phải ôm hay buông, khí đang đi lên hay đang chảy xuống. Đất cũng có lúc hanh thông, lúc đứt đoạn như người."

Tranh sơn thuỷ của Nghê Toản đời Nguyên
Tranh sơn thuỷ của Nghê Toản (倪瓚) đời Nguyên: đọc một thế đất như nhìn một con người, đầu chân tay trái tay phải. (Public domain)

Thiên 52: tô điểm phép để bán nghề – 飾方售術

Nguyên văn – 原文

執方不圓,圓不宜于求售,飾之以正,亦以見其知幾。知幾知微,果何是而何非?惟以理而起例,取經常之星以名之。雖則遠身之伎,然最巧于規為。

Dịch: Giữ phép vuông thì không tròn, mà tròn thì lại không hợp để bán nghề; nên tô điểm cho ngay ngắn, cũng để tỏ ra mình biết cơ. Biết cơ biết vi, rốt cuộc cái gì là phải, cái gì là trái? Chỉ lấy lý mà dựng lệ, lấy những sao thường mà đặt tên. Tuy là cái nghề xa thân mình, nhưng khéo nhất trong việc đặt khuôn phép.

Giảng: Câu mở đầu rất thật: phép "vuông" (giữ đúng nguyên tắc, cứng nhắc) thì khó được lòng người; phép "tròn" (khéo chiều người) thì lại thành bán nghề. Thầy thuật vì thế "sức phương", tô điểm phép của mình cho có vẻ ngay ngắn, có sao có số, để chứng tỏ mình "tri cơ" (biết cái then chốt). Chỉ Mông hỏi lại: biết cơ, biết vi, nhưng cái gì đúng cái gì sai? Tiêu chuẩn sách đưa ra là "dĩ lý nhi khởi lệ", dựng lệ phải từ lý, và dùng những sao "kinh thường" (sao có thật, ai cũng biết) chứ không bịa tên mới. Đây là thước đo để phân biệt phép tô điểm có gốc với man kinh.

Phép khởi tinh theo hai mươi tám tú – 起星之例

Nguyên văn – 原文

……布一星于一將。是以卜于木者,以奎而起寅;卜于金者,以角而起申;以井而起亥者,卜于玄武(水土二山例此);以斗而起巳者,卜于朱雀(火山例此)。房虛星昴之高峯,公侯誕節;翼室觜之秀氣,將相生辰。又例曰:各于本山生旺墓……

(一作)起星處布九宮去,兩入中宮出四門。從今飛布步星辰,……五行二氣一時通,若得山星應山水,節鉞公侯萬里封。

Dịch: …đặt một sao vào một tướng (một cung). Vì thế xem núi Mộc thì lấy sao Khuê khởi ở Dần; xem núi Kim thì lấy sao Giác khởi ở Thân; lấy sao Tỉnh khởi ở Hợi là xem phương Huyền Vũ (núi Thuỷ, núi Thổ theo lệ này); lấy sao Đẩu khởi ở Tỵ là xem phương Chu Tước (núi Hoả theo lệ này). Đỉnh núi cao gặp các sao Phòng, Hư, Tinh, Mão thì sinh ra bậc công hầu; khí tú gặp các sao Dực, Thất, Chuỷ thì sinh ra bậc tướng tướng. Lại có lệ nói: mỗi núi theo chỗ sinh, vượng, mộ của nó…

(Một bản chép) Từ chỗ khởi sao bày chín cung đi, hai lần vào trung cung rồi ra bốn cửa; từ đó bay bố, bước theo sao… ngũ hành nhị khí một lúc thông; nếu được sao của núi ứng với núi nước, thì cờ tiết công hầu phong đất muôn dặm.

Sơ đồ phép khởi tinh hai mươi tám tú theo ngũ hành của núi
Sơ đồ: núi Mộc khởi sao Khuê ở Dần, núi Kim khởi sao Giác ở Thân, núi Thuỷ Thổ khởi sao Tỉnh ở Hợi, núi Hoả khởi sao Đẩu ở Tỵ. (Phong Thuỷ Liên Hoa)

Giảng: Đây là một trong những ghi chép rõ của phép "khởi tinh" bằng hai mươi tám tú trên vòng địa bàn. Bốn điểm khởi đáng chú ý:

  • Núi Mộc: sao Khuê (奎) khởi ở Dần.
  • Núi Kim: sao Giác (角) khởi ở Thân.
  • Núi Thuỷ, Thổ: sao Tỉnh (井) khởi ở Hợi.
  • Núi Hoả: sao Đẩu (斗) khởi ở Tỵ.

Người học Tam Hợp sẽ nhận ra: Dần, Thân, Hợi, Tỵ chính là bốn cung lâm quan của Mộc, Kim, Thuỷ, Hoả trong vòng trường sinh (Mộc lâm quan Dần, Kim lâm quan Thân, Thuỷ lâm quan Hợi, Hoả lâm quan Tỵ), và Thổ đi theo Thuỷ như phép "Thuỷ Thổ đồng cung". Câu "lại có lệ nói: mỗi núi theo chỗ sinh, vượng, mộ của nó" cũng cho thấy phép này đã gắn với vòng trường sinh của ngũ hành. Sau khi khởi sao, đếm lần lượt hai mươi tám tú quanh vòng, xem đỉnh núi, khí tú rơi vào sao nào: Phòng, Hư, Tinh, Mão (bốn sao trực Nhật trong hai mươi tám tú: Phòng nhật thố, Hư nhật thử, Tinh nhật mã, Mão nhật kê) ứng công hầu; Dực, Thất, Chuỷ (các sao trực Hoả) ứng tướng tướng.

Bài thơ "một bản chép" kể thêm cách bay sao theo chín cung, "hai lần vào trung cung rồi ra bốn cửa". Bản khắc ở đây có chỗ mờ, bài chỉ dịch phần đọc được.

Lời bình: hơn man kinh, nhưng chưa phải chính pháp – 間非五行二氣之程法

Nguyên văn – 原文

凡是局例,間非五行二氣之程法。然來山去水,亦不淪而不涸,足為術術之機緘;……異五鬼之蠻言,乃一時之魁甲。雖然……售術之門,何以厲貞?……雖不爽于妝凶,或可期于吉叶。

(注)曲禮曰:居喪未葬讀喪禮,既葬讀祭禮,喪復常讀樂章。王曰:管氏之意,頗以明龍為巧例,所以歌之甚詳;至于會宿,只舉例而已,後有會宿朝宗篇亦詳。

Dịch: Phàm những cục lệ ấy, phần nhiều không phải trình pháp của ngũ hành nhị khí. Nhưng có xét núi đến nước đi, không chìm không cạn, đủ làm then chốt của nghề thuật; … khác hẳn lời man rợ của bọn ngũ quỷ, là bậc đứng đầu một thời. Tuy vậy… cửa bán nghề thì lấy gì để giữ chính? … Tuy không sai khi tô vẽ cái hung, hoặc cũng có thể mong hợp với cái cát.

(Chú) Khúc Lễ nói: có tang chưa táng thì đọc lễ tang, táng rồi đọc lễ tế, hết tang trở lại bình thường thì đọc nhạc chương. Vương Cấp nói: ý của họ Quản khá coi phép "minh long" là lệ khéo, nên ca ngợi rất kỹ; còn "hội tú" thì chỉ nêu lệ mà thôi, sau có thiên Hội tú triều tông bàn kỹ hơn.

Đài quan tượng cổ Bắc Kinh với các nghi khí thiên văn bằng đồng
Đài quan tượng cổ Bắc Kinh: phép khởi tinh, hội tú lấy độ sao trên trời ứng vào núi dưới đất. (Ảnh: Steve46814, CC BY-SA 4.0)

Giảng: Lời bình của Chỉ Mông rất cân nhắc, đáng làm mẫu cho người làm học thuật:

  • Chưa phải chính pháp: phép khởi tinh này "gián phi ngũ hành nhị khí chi trình pháp", nghĩa là nó không xuất phát từ lý ngũ hành, âm dương mà từ một hệ quy ước.
  • Nhưng có giá trị: nó vẫn xét "lai sơn khứ thuỷ" (núi đến, nước đi), tức không rời hình thế; nên "khác hẳn lời man của ngũ quỷ", đứng đầu trong các phép một thời.
  • Giới hạn: dùng để bán nghề thì khó giữ chính; nó có thể đoán đúng chỗ hung, có thể hợp chỗ cát, nhưng không thay được chính pháp.

Lời chú của Vương Cấp (tổ phái Phúc Kiến, gắn với la kinh Tam Hợp) cho biết thêm: họ Quản đánh giá cao phép "minh long" (nhận rõ long), còn phần "hội tú" (sao hội tụ) chỉ nêu lệ, sẽ bàn ở thiên sau. Câu dẫn Khúc Lễ về thứ tự đọc sách khi có tang có vẻ lạc đề, nhưng ý là: mỗi việc có sách của nó, đúng lúc đúng chỗ; phép khởi tinh cũng chỉ dùng đúng chỗ.

Thiên 53: biết mình rồi biết người, biết trời – 亨絕動靜

Nguyên văn – 原文

內經曰:善言天者必驗于人,善言人者必證于己。證于己者,知其己也;知己而後知人,知人而後知天矣。且以一己而言之,有左右以分清濁,以分動靜;有頭足以分上下,以分首尾。濁而動則凶,清而靜則吉。首而上則奮,足而下則止。奮則亨,亨則無絕之理;止則絕,絕則無亨之理。

Dịch: Nội Kinh nói: người khéo nói về trời tất nghiệm ở người; người khéo nói về người tất chứng ở mình. Chứng ở mình là biết chính mình; biết mình rồi sau biết người, biết người rồi sau biết trời. Hãy lấy một thân mình mà nói: có trái phải để phân trong đục, để phân động tĩnh; có đầu chân để phân trên dưới, để phân đầu đuôi. Đục mà động thì hung; trong mà tĩnh thì cát. Đầu mà đi lên thì phấn chấn; chân mà đi xuống thì dừng. Phấn chấn thì thông (hanh), đã thông thì không có lẽ dứt; dừng thì dứt (tuyệt), đã dứt thì không có lẽ thông.

Sơ đồ hanh tuyệt động tĩnh, đọc thế đất như thân người và phụ môn, giáp thất
Sơ đồ: đầu đi lên là hanh, chân đi xuống là tuyệt; trọc mà động thì hung, thanh mà tĩnh thì cát; phụ môn ở xa, giáp thất ở gần. (Phong Thuỷ Liên Hoa)

Giảng: Thiên 51 dẫn "nói trời nghiệm ở người"; thiên 53 đi thêm một bước: "nói người chứng ở mình". Muốn hiểu đất, hãy hiểu thân mình trước. Sách dựng một mô hình đơn giản:

  • Trái phải ↔ trong đục, động tĩnh: hai bên huyệt (long hổ, sa nước) phân ra bên trong lành, bên đục dữ; bên tĩnh, bên động.
  • Đầu chân ↔ trên dưới, đầu đuôi: long có đầu (nơi khí lên, nơi kết) và chân (nơi khí chảy xuống, nơi hết).

Từ đó hai quy tắc: "trọc nhi động tắc hung, thanh nhi tĩnh tắc cát", và "lên thì hanh, xuống thì tuyệt". Hanh và tuyệt loại trừ nhau: thế đất đang đi lên, đang phấn chấn (long ngẩng đầu, khí bốc) thì không có lẽ dứt; thế đất đang trút xuống, buông xuôi (long chúi, nước xối) thì không có lẽ thông. Đây là cách nhận "sinh long" và "tử long" bằng cảm giác về hướng đi của khí.

Phụ môn và giáp thất: sa hai bên huyệt – 輔門夾室

Nguyên văn – 原文

……動則忌于持刀,靜則嫌于執匕。辨其內外,分其遠近。輔門權殺,東西當辨其兩端;夾室鏡尖,左右亦同于一軌。雖天道之甚懸,即吾身之一推。

李曰:輔門左尖則為權,右尖則為殺;夾室左右尖皆為殺。左右之形謂之夾室,左右之勢謂之輔門。

Dịch: …Động thì kỵ như cầm dao; tĩnh thì ghét như nắm dao găm. Phân biệt trong ngoài, chia xa gần. Phụ môn có quyền có sát, đông tây phải xét hai đầu; giáp thất nhọn như gương sắc, trái phải cũng cùng một lẽ. Đạo trời tuy rất xa, mà chỉ là suy từ thân mình ra.

Lý Thuần Phong chú: Phụ môn nhọn bên trái là quyền, nhọn bên phải là sát; giáp thất nhọn bên trái hay bên phải đều là sát. Cái hình hai bên gọi là giáp thất; cái thế hai bên gọi là phụ môn.

Dãy núi đá nhọn ở Quế Lâm nhìn từ xa
Núi đá nhọn Quế Lâm nhìn từ xa: sa nhọn bên trái là quyền, bên phải là sát, tuỳ thế hai bên huyệt. (Ảnh: Wikimedia Commons, CC BY-SA 3.0)

Giảng: Lời chú của Lý Thuần Phong cho hai thuật ngữ ít gặp nhưng rất rõ:

  • Phụ môn (輔門, "cửa phò"): thế hai bên, tức dải sa xa, như hai cánh cửa phò huyệt. Đầu nhọn quay về bên trái là "quyền" (quyền bính, chủ quý); đầu nhọn bên phải là "sát".
  • Giáp thất (夾室, "phòng kẹp"): hình hai bên, tức sa gần sát huyệt, như hai gian phòng kẹp. Ở cự ly gần như vậy, đầu nhọn bên nào cũng là sát, vì nó chĩa thẳng vào huyệt như dao.

Hai câu "động kỵ cầm dao, tĩnh ghét nắm dao găm" là hình ảnh của sa nhọn: ở chỗ động (nước chảy, gió lùa) mà có sa nhọn là như cầm dao, ở chỗ tĩnh mà có sa nhọn là như giấu dao găm. Nguyên tắc chung: xa thì xét quyền sát theo phía, gần thì nhọn là kỵ. Câu kết lại quay về thân người: đạo trời xa vời, nhưng chỉ cần suy từ thân mình.

Sống núi chạy dài ở công viên Kim Ngưu
Sống núi chạy dài: xa thì xét quyền sát theo phía, gần thì nhọn là kỵ. (Ảnh: Anna Frodesiak, CC0)

Luận theo Phong Thuỷ Liên Hoa – 蓮花風水按語

Phong Thuỷ Liên Hoa đọc hai thiên này với ba ý.

Thứ nhất, đánh giá một phép phải công bằng. Chỉ Mông không gộp mọi phép lý khí vào "man kinh". Phép khởi tinh hai mươi tám tú được nhận là có xét núi nước, có gốc sao thật, nên được ghi lại; nhưng cũng được đặt đúng chỗ: không phải chính pháp ngũ hành nhị khí. Liên Hoa dạy học trò đánh giá mọi phép theo ba câu hỏi: gốc ở đâu, có rời hình thế không, có nghiệm được không.

Thứ hai, dùng thân người để đọc đất. "Đục động thì hung, trong tĩnh thì cát; lên thì hanh, xuống thì tuyệt" là bài học thực địa: đứng ở huyệt, cảm nhận bên nào yên, bên nào động; long sau lưng đang ngẩng lên hay đang chúi xuống. Phép này không cần la kinh, chỉ cần con mắt và cảm giác đã luyện.

Thứ ba, sa nhọn gần huyệt là kỵ. Trong nhà ở đô thị, "giáp thất nhọn" là góc nhọn của nhà bên, cột điện, mái nhọn chĩa sát vào cửa; "phụ môn" là toà nhà, dãy phố ở xa hai bên. Liên Hoa xét gần thì tránh nhọn, xa thì xem phía để biết quyền hay sát.

Mái nhà phố cổ Hà Nội nhìn từ trên cao
Mái nhà phố cổ Hà Nội: ở đô thị, góc nhọn nhà bên, mái nhọn chĩa vào cửa là giáp thất nhọn. (Ảnh: Amenoc, CC0)
Tranh Cảnh trăng của Văn Trưng Minh đời Minh
Tranh cảnh trăng của Văn Trưng Minh (文徵明) đời Minh: đạo trời xa vời, nhưng chỉ cần suy từ thân mình. (Public domain)

Tóm lại – 總結: Thiên Sức phương thụ thuật: phép tô điểm để bán nghề phải dựng lệ từ lý, dùng sao thật. Phép khởi tinh hai mươi tám tú: Mộc khởi Khuê ở Dần, Kim khởi Giác ở Thân, Thuỷ Thổ khởi Tỉnh ở Hợi, Hoả khởi Đẩu ở Tỵ (đều là cung lâm quan); không phải chính pháp ngũ hành nhị khí, nhưng có xét núi nước nên hơn man kinh. Thiên Hanh tuyệt động tĩnh: biết mình rồi biết người, biết trời; thân người có trái phải phân trong đục, đầu chân phân trên dưới; đục động thì hung, trong tĩnh thì cát; lên thì hanh, xuống thì tuyệt. Phụ môn nhọn trái là quyền, nhọn phải là sát; giáp thất nhọn bên nào cũng là sát.

Bài trước: Quản Thị Chỉ Mông (39): Thiên 51 Mê đồ quả học, kẻ mê người ít học.

Bài sau: Thiên 54 – Sư thông sư minh: thầy tai thính, thầy mắt sáng 師聰師明第五十四.

Nguồn: Quản Thị Chỉ Mông (管氏指蒙), bản khắc đời Minh, quyển hạ, thiên Sức phương thụ thuật đệ ngũ thập nhị (飾方售術第五十二) và Hanh tuyệt động tĩnh đệ ngũ thập tam (亨絕動靜第五十三), chính văn và lời chú đề Lý Thuần Phong, Vương Cấp. Các câu dẫn: Hoàng Đế Nội Kinh, Tố Vấn; Lễ Ký, Khúc Lễ. Nguyên văn chép lại từ bản khắc, chấm câu mới; chỗ …… là chữ mờ hoặc đoạn lược bớt. Hiệu đính: chữ 井 (sao Tỉnh) và câu 房虛星昴之高峯 đọc theo nét bản khắc; bài thơ "một bản chép" có mấy chữ mờ, chưa dịch. Phong Thuỷ Liên Hoa dịch và biên soạn theo bài giảng của Thầy Vũ Giới.

Công cụ Liên Hoa dùng kèm bài này – 蓮花工具

Bài liên quan – 相關文章

Học bài bản cùng Thầy Vũ Giới – 隨師研習

Nhận long đang lên hay đang xuống, phân phụ môn với giáp thất, biết phép lý khí nào có gốc là phần học đi đôi giữa thực địa và sách vở. Xem Khoá học cao cấp Phong Thuỷ Sư Liên Hoa hoặc Khảo luận phong thuỷ – khôi phục nguyên lý gốc. Ghi danh, hỏi lịch khai giảng qua Zalo 0988 964 636 (Thầy Vũ Giới, TP.HCM).

Câu hỏi thường gặp – 常見問題

"Sức phương thụ thuật" nghĩa là gì? – 飾方售術

Tô điểm phương thuật để bán nghề. Sách xét một phép khởi tinh hai mươi tám tú, nhận là khéo và có xét núi nước, nhưng không phải chính pháp ngũ hành nhị khí.

Phép khởi tinh theo hai mươi tám tú khởi ở đâu? – 起星

Núi Mộc khởi sao Khuê ở Dần, núi Kim khởi sao Giác ở Thân, núi Thuỷ Thổ khởi sao Tỉnh ở Hợi, núi Hoả khởi sao Đẩu ở Tỵ; bốn cung này là cung lâm quan của các hành.

"Trọc nhi động tắc hung, thanh nhi tĩnh tắc cát" áp dụng thế nào? – 清濁動靜

Bên nào của huyệt đục và động (nước xiết, gió lùa, sa nhọn) là bên hung; bên trong lành và tĩnh là bên cát. Huyệt tốt là nơi trong và tĩnh.

Hanh và tuyệt là gì? – 亨絕

Hanh là thông, khi thế đất đi lên, phấn chấn; tuyệt là dứt, khi thế đất trút xuống, dừng hẳn. Hai thứ loại trừ nhau.

Phụ môn và giáp thất khác nhau thế nào? – 輔門夾室

Phụ môn là thế hai bên ở xa: nhọn bên trái là quyền, bên phải là sát. Giáp thất là hình hai bên ở gần: nhọn bên nào cũng là sát.

Từ khoá: ["sức phương thụ thuật" · "飾方售術" · "hanh tuyệt động tĩnh" · "亨絕動靜" · "nhị thập bát tú phong thủy" · "quản thị chỉ mông"]

Bài viết liên quan

Có thể quý vị quan tâm

Đi tiếp

Khoá học liên quan, app áp dụng, bài học thuật cùng chủ đề và quà tài liệu.

Bình luận

để gửi bình luận.

  • Đang tải bình luận…