Quản Thị Chỉ Mông · Quyển hạ · Thiên 51
管氏指蒙 卷之下 · 迷徒寡學第五十一
Tác giả: đề Quản Lộ (管輅, tự Công Minh, đời Tào Nguỵ) · cùng chú: đề Tiêu Cát (蕭吉, đời Tuỳ), Viên Thiên Cương (袁天綱), Lý Thuần Phong (李淳風, đời Đường), Vương Cấp (王伋, đời Tống) · hiệu chính, bổ chú: Uông Thượng Đường (汪尚唐), Uông Thượng Canh (汪尚賡), người Tân An đời Minh
Bản gốc: bản khắc đời Minh, 2 quyển thượng hạ, 100 thiên (bạt năm Vạn Lịch Canh Thìn 1580).
Thiên 51 của Quản Thị Chỉ Mông là Mê đồ quả học (迷徒寡學): kẻ học trò mê lầm, người học ít. Sau ba thiên bác thần sát, ngày kỵ (49, 50), thiên này quay sang chính con người: kẻ soạn "man kinh" và kẻ học theo. Sách không chỉ chê, mà dựng lại nền học đúng: lấy Hoàng Đế Nội Kinh làm gốc ("thất diệu vĩ thiên, ngũ hành lệ địa"), lấy ngũ vận năm phương để hiểu khí, lấy chuyện Xư Lý Tử đời Tần đoán trước cung điện nhà Hán mọc hai bên mộ mình làm ví dụ về người thật hiểu đất. Cuối thiên là lời dạy thực địa rất đáng nhớ: "núi quý ở chỗ quanh vòng, nước quý ở chỗ uốn lượn", phải lên xuống nhiều lần, cho đến khi thấy nghìn núi chầu giữ, bốn nước quy về. Bài gồm nguyên văn (trích các đoạn chính), bản dịch, phần giảng và phần luận theo Phong Thuỷ Liên Hoa.
Trả lời nhanh: Thiên Mê đồ quả học phê phán kẻ soạn man kinh là tham lừa, kẻ học man kinh là mù mờ ngưỡng vọng cái "huyền vi" giả. Bí quyết thật không truyền, hình thế mất tượng, chỉ còn đếm số sao, thì sao xem được thần của sông núi? Gốc học phải là Nội Kinh: bảy diệu dệt trời, ngũ hành phủ đất; trời có độ sao, đất có núi sông, nên phải xét đồng cao đồng thấp mà phân cát hung. Người gửi thân ở đất, gửi mệnh ở trời; chỗ đất nhận tinh âm thì người thọ, nhận tinh dương thì người yểu. Xư Lý Tử đời Tần chọn mộ, đoán trăm năm sau có cung vua kẹp hai bên, đến nhà Hán quả có cung Trường Lạc bên đông, cung Vị Ương bên tây. Kẻ mê chỉ biết leo mộ, vạch cỏ để học lén, nhìn núi nhìn nước mà không biết chỗ tán, chỗ kết. Phép đúng: núi quý quanh vòng, nước quý uốn lượn, uốn lượn thì khí tụ; phải lên xuống nhiều lần cho đến khi thấy nghìn núi chầu, bốn nước về; giữ phép chính, đừng tự mê vì man kinh.
Thầy Vũ Giới giảng: "Học phong thuỷ mà chỉ học bảng sao, bảng số thì giống người học bơi trên giấy. Sách gốc dạy: lên núi nhiều lần, xuống núi nhiều lần, cho đến khi mắt thấy và lòng hiểu. Mắt có thể bị lừa, lòng có thể vụng, chỉ có thực địa và thầy chân truyền là sửa được."

Kẻ soạn man kinh và kẻ học man kinh – 造蠻經之鬼,習蠻經之徒
Nguyên văn – 原文
造蠻經之鬼,明明貪詐之獸;習蠻經之徒,恍恍玄微之仰。恨京卓之始誕,嗟田虞之終同。
(注)京東、卓思明,皆造蠻經之五鬼;田樞、虞松,皆習蠻經之徒黨。
機關不傳,形勢失象,但數星辰之數,豈相江山之神?
Dịch: Kẻ quỷ soạn man kinh rõ ràng là loài thú tham lam dối trá; kẻ học trò học man kinh thì mù mờ ngưỡng vọng cái gọi là "huyền vi". Giận thay họ Kinh, họ Trác khởi đầu bịa đặt; than thay họ Điền, họ Ngu rốt cuộc cũng theo một đường.
(Chú) Kinh Đông, Trác Tư Minh đều là bọn "ngũ quỷ" soạn man kinh; Điền Xu, Ngu Tùng đều là bè đảng học man kinh.
Then chốt không được truyền, hình thế mất tượng, chỉ còn đếm cái số của sao trời, thì làm sao xem được cái thần của sông núi?
Giảng: Lời lẽ rất nặng: "quỷ", "thú". Chỉ Mông phân biệt hai hạng: kẻ tạo man kinh (cố ý bịa để bán nghề) và kẻ học man kinh (không ác, nhưng mê). Kẻ học mê vì bị hấp dẫn bởi cái vẻ "huyền vi": bảng số, tên sao, công thức càng rối càng tưởng là cao. Các tên Kinh Đông, Trác Tư Minh, Điền Xu, Ngu Tùng là những thầy thuật mà lời chú gọi tên; ngày nay khó khảo cứu thêm về họ.
Câu then chốt là "cơ quan bất truyền, hình thế thất tượng, đãn sổ tinh thần chi số": khi phần thật (cách nhìn hình thế, cách nhận khí) bị mất, người ta chỉ còn đếm số sao. Đó là bệnh của mọi môn học khi xa thầy, xa thực địa: phần dễ chép (bảng biểu) còn lại, phần khó truyền (con mắt) mất đi.
Gốc học là Nội Kinh: bảy diệu dệt trời, ngũ hành phủ đất – 七曜緯天,五行麗地
Nguyên văn – 原文
內經曰:七曜緯天,五行麗地。天有宿度,地有山水。是當審原隰之儀,以辨吉凶之軌。然天地運動,五行遷復,鬼臾區猶不能備明,亦止望候而已。
(注)古之鬼臾區,能言五運。
夫人托生于地,命懸于天,天地合氣,命之曰人。陰精所降,其人壽;陽精所降,其人夭。
(注)謂陰方之地,陽不妄泄;陽方之地,陰散而毀。是皆以氣而言,難違星辰之表裏。
Dịch: Nội Kinh nói: bảy diệu dệt ngang trời, ngũ hành phủ trên đất. Trời có độ của các tú, đất có núi sông. Vì thế phải xét dáng của đồng cao, đồng thấp để phân đường lối cát hung. Nhưng trời đất vận động, ngũ hành đổi dời qua lại, đến Quỷ Du Khu còn không thể biết cho đủ, cũng chỉ trông mà đoán (vọng hậu) thôi.
(Chú) Quỷ Du Khu đời xưa là người nói được ngũ vận.
Người gửi sinh ở đất, mệnh treo ở trời; khí trời đất hợp lại, gọi là người. Nơi tinh âm giáng xuống thì người thọ; nơi tinh dương giáng xuống thì người yểu.
(Chú) Nghĩa là đất ở phương âm thì dương không tiết bừa; đất ở phương dương thì âm tán mà hỏng. Đó đều là nói theo khí, khó trái được trong ngoài của sao trời.

Giảng: Các câu này dẫn từ Tố Vấn của Hoàng Đế Nội Kinh, phần bàn về ngũ vận lục khí. "Thất diệu" là mặt trời, mặt trăng và năm sao Kim, Mộc, Thuỷ, Hoả, Thổ; "vĩ thiên" là dệt ngang trời như sợi ngang của tấm vải. "Ngũ hành lệ địa" là năm hành bám phủ lên đất. Ý chính: trời có trật tự sao, đất có trật tự núi sông, và người làm địa lý phải xét cả hai, nhưng việc trước mắt là xét "nguyên thấp" (đồng cao, đồng thấp), tức thực địa.
Quỷ Du Khu (鬼臾區) là bề tôi của Hoàng Đế, người trong Nội Kinh giảng về ngũ vận. Sách nói đến ông còn chỉ "vọng hậu", tức quan sát mà đoán, thì kẻ hậu học cầm bảng số đã tưởng nắm hết trời đất là tự lừa mình.
Câu "âm tinh sở giáng kỳ nhân thọ, dương tinh sở giáng kỳ nhân yểu" có trong Tố Vấn, Ngũ thường chính đại luận: vùng đất cao, lạnh (khí âm giữ được tinh) thì người sống lâu; vùng thấp, nóng (khí dương làm tiết tinh) thì người chết sớm. Lời chú ứng vào địa lý: đất phương âm giữ được dương khí, đất phương dương làm âm khí tán. Đây là cách giải thích theo khí hậu, sức khoẻ, rất gần với ý "đất dày nước sâu" của thiên 4.
Xư Lý Tử chọn mộ, đoán trước cung điện nhà Hán – 樗里子
Nguyên văn – 原文
……早悟于鍾山,興造有期;夾墓先期于樗里。
(注)鍾山富大士、呂大同,秦人。史記:樗里子名疾,秦惠王之弟,居渭南陰鄉樗里,故俗謂之樗里子。武王立,以疾為相。及卒,葬渭南章臺東,曰:後百歲,是當有天子之宮夾我墓。至漢興,長樂宮在其東,未央宮在其西。
Dịch: …Sớm hiểu ở Chung Sơn, việc dựng xây có kỳ hẹn; cung điện kẹp mộ, đã biết trước ở Xư Lý.
(Chú) … Sử Ký chép: Xư Lý Tử tên là Tật, em của Tần Huệ vương, ở làng Xư Lý, hương Âm, phía nam sông Vị, nên người đời gọi là Xư Lý Tử. Tần Vũ vương lên ngôi, dùng Tật làm tướng quốc. Khi mất, táng ở phía đông đài Chương, nam sông Vị, dặn rằng: "Trăm năm sau, chỗ này sẽ có cung của thiên tử kẹp mộ ta." Đến khi nhà Hán dấy lên, cung Trường Lạc ở phía đông mộ, cung Vị Ương ở phía tây.

Giảng: Chuyện Xư Lý Tử có trong Sử Ký, Xư Lý Tử Cam Mậu liệt truyện, là một trong những ghi chép cổ nhất về một người "biết đất". Ông chọn chỗ táng của mình ở nam sông Vị, nói trước trăm năm sau sẽ có cung vua hai bên; nhà Hán đóng đô ở Trường An, dựng cung Trường Lạc và cung Vị Ương đúng hai bên mộ. Người đời sau tôn Xư Lý Tử là một trong các ông tổ của nghề địa lý.
Chỉ Mông dẫn chuyện này để đối lập với kẻ mê: người hiểu đất thật thì nhìn ra cái thế của cả một vùng (đồng bằng Quan Trung, sông Vị, đất đáng làm kinh đô), chứ không phải đếm sao trên một bảng giấy. Câu "hưng tạo hữu kỳ" (dựng xây có kỳ hẹn) cũng nhắc rằng đất có vận: đất tốt chưa chắc phát ngay, mà chờ đến thời của nó.
Ngũ vận năm phương: đức, hoá, chính – 五運之政
Nguyên văn – 原文
內經曰:五運更治,上應天期。五運之政,猶權衡也。東方生風,風生木,其德敷和,其化生榮,其政舒啟;南方生熱,熱生火,其德彰顯,其化蕃茂,其政明耀;中央生濕,濕生土,其德溽蒸,其化豐備,其政安靜;西方生燥,燥生金,其德清潔,其化緊斂,其政勁切;北方生寒,寒生水,其德凄滄,其化清謐,其政凝肅。故物由之而人應之。故曰:善言天者必驗于人,善言氣者必驗于物。
Dịch: Nội Kinh nói: năm vận thay nhau cai trị, trên ứng với kỳ của trời. Cái chính của năm vận như cán cân. Phương đông sinh gió, gió sinh mộc; đức của nó là toả hoà, hoá của nó là sinh tươi, chính của nó là mở ra. Phương nam sinh nóng, nóng sinh hoả; đức là rõ rệt, hoá là tốt tươi, chính là sáng chói. Trung ương sinh ẩm, ẩm sinh thổ; đức là hấp ẩm, hoá là đầy đủ, chính là yên tĩnh. Phương tây sinh khô, khô sinh kim; đức là trong sạch, hoá là thu gọn, chính là sắc gắt. Phương bắc sinh lạnh, lạnh sinh thuỷ; đức là rét buốt, hoá là trong lặng, chính là đông cứng. Cho nên vật theo đó mà thành, người theo đó mà ứng. Cho nên nói: người khéo nói về trời tất nghiệm ở người; người khéo nói về khí tất nghiệm ở vật.

Giảng: Đoạn này lấy gần nguyên văn từ Tố Vấn, Ngũ vận hành đại luận. Mỗi phương có ba mặt: đức (tính chất), hoá (tác dụng làm vật biến đổi), chính (cách nó cai quản). Người làm địa lý dùng bảng này để hiểu vì sao cùng một kiểu núi mà ở phương đông thì tươi tốt, ở phương bắc thì lạnh lẽo; vì sao nhà hướng nam sáng sủa, nhà hướng bắc âm u.
Câu kết "thiện ngôn thiên giả tất nghiệm ư nhân, thiện ngôn khí giả tất nghiệm ư vật" là tiêu chuẩn kiểm tra mọi lý thuyết: nói về trời thì phải thấy ở người, nói về khí thì phải thấy ở vật. Một lý thuyết phong thuỷ không nghiệm được ở đời sống, sức khoẻ, cây cỏ, đất đá thì chỉ là lời suông.
Kẻ mê leo mộ học lén, nhìn mà không thấy – 覘山覘水
Nguyên văn – 原文
夫登松埏,披蓬顆,便能泄一時之隱密;捨義理以無根,必機軸之探竊。習惟習于貪叨,傳不傳于智術。是以覘山覘水,則不識其散亂,不識其融結,豈惟有欺于人,抑亦自欺于天。凡發勢住形,皆積氣于融結之初,凶不可妄,吉不可誣,因其自然,惟天道乎。
Dịch: Kẻ trèo lên mộ có thông, vạch đám cỏ bồng trên nấm mộ, liền tưởng có thể lộ ra điều bí mật một thời; bỏ nghĩa lý thành ra không có gốc, ắt chỉ là dò trộm cái then chốt. Học thì chỉ học lòng tham; truyền thì không truyền được trí thuật. Vì thế nhìn núi nhìn nước mà không biết chỗ tán loạn, không biết chỗ dung kết; chẳng những lừa người, mà còn tự lừa với trời. Phàm thế phát ra, hình dừng lại, đều do khí tích từ lúc dung kết ban đầu; hung không thể nói bừa, cát không thể vu cho; theo cái tự nhiên, ấy là đạo trời vậy.
Giảng: Hình ảnh "trèo mộ, vạch cỏ" mô tả lối học lén: đi xem các ngôi mộ phát, ghi lại hướng, tuổi, rồi tưởng đã nắm được bí quyết. Sách nói lối ấy không có gốc nghĩa lý, chỉ "dò trộm then chốt". Người học như thế nhìn núi không phân được tán loạn (khí tản) với dung kết (khí tụ), là hai khái niệm nền của hình thế.
Câu "hung bất khả vọng, cát bất khả vu" là lời răn đạo đức: không được doạ hung bừa, cũng không được hứa cát bừa. Cát hung của một nơi đã định từ khi khí kết; thầy chỉ có thể nhận ra, không thể tạo ra.
Núi quý quanh vòng, nước quý uốn lượn – 山貴盤旋,水貴縈迂
Nguyên văn – 原文
又況形不逃于目,目不逃于心;目有神而有鬼,心有巧而有拙,有邪而有正,有智而有愚。山則貴于盤旋,水則貴于縈迂;縈迂則山與水而氣聚,盤旋則水與山而氣舒。……
又況目力有所不及,心想未及無虞,重複登陟,……必得千山拱護,四水而歸。……內經曰:上合昭昭,下合冥冥。……宜守方而博學,無自惑于蠻經。
(注)上古三星之書,於山經書冊中尤備;玉冊本于太古,內經本于天師問答之語。內經七篇,實五運六氣;玉冊與內經,乃上古占候靈文。
Dịch: Huống chi hình không thoát khỏi mắt, mắt không thoát khỏi lòng; mắt có lúc như thần, có lúc như quỷ; lòng có khéo có vụng, có tà có chính, có trí có ngu. Núi thì quý ở chỗ quanh vòng, nước thì quý ở chỗ uốn lượn; uốn lượn thì núi với nước mà khí tụ, quanh vòng thì nước với núi mà khí thư thái…
Huống chi sức mắt có chỗ không tới, lòng nghĩ chưa tới thì không lường; phải lên xuống nhiều lần… ắt phải được nghìn núi chầu giữ, bốn nước quy về… Nội Kinh nói: trên hợp với cái sáng tỏ, dưới hợp với cái u tối… Nên giữ phép chính mà học rộng, đừng tự mê vì man kinh.
(Chú) Sách "tam tinh" đời thượng cổ có đủ nhất trong các sách kinh về núi; Ngọc Sách gốc từ thời thái cổ, Nội Kinh gốc từ lời hỏi đáp với Thiên Sư. Bảy thiên của Nội Kinh thật là ngũ vận lục khí; Ngọc Sách và Nội Kinh là văn linh nghiệm về chiêm hậu đời thượng cổ.

Giảng: Đây là phần thực hành của thiên. Trước hết sách nhắc giới hạn của con người: mắt có lúc thấy như thần, có lúc thấy như quỷ; lòng có khéo vụng, tà chính, trí ngu. Không ai nhìn một lần mà đúng. Vì vậy phải "trùng phức đăng trắc", lên xuống nhiều lần, xem từ nhiều phía, nhiều thời điểm.
Rồi sách cho hai tiêu chuẩn: núi quý bàn toàn (盤旋, quanh vòng, vây bọc), nước quý oanh vu (縈迂, uốn lượn, quanh co). Núi vây thì gió không lùa, nước uốn thì khí không chạy thẳng; hai điều ấy gặp nhau thì "khí tụ". Mục tiêu cuối cùng là cảnh "thiên sơn củng hộ, tứ thuỷ quy nhất" (nghìn núi chầu giữ, bốn nước về một chỗ), hình ảnh của một huyệt lớn.
Lời khuyên kết thiên: "thủ phương nhi bác học", giữ phép chính mà học rộng. Lời chú chỉ ra nguồn chính đáng là Nội Kinh (ngũ vận lục khí) và các sách cổ về chiêm hậu, đối lập với man kinh.

Luận theo Phong Thuỷ Liên Hoa – 蓮花風水按語
Phong Thuỷ Liên Hoa đọc thiên Mê đồ quả học với ba ý.
Thứ nhất, phân biệt người tạo sai và người học sai. Người học sai không có lỗi ác, chỉ thiếu thầy và thiếu thực địa. Liên Hoa dạy học trò bắt đầu từ hình thế ngoài núi, rồi mới vào lý khí, đúng thứ tự mà Chỉ Mông đòi hỏi: "cơ quan" (cách nhìn) phải truyền trước, "số" (bảng biểu) đến sau.
Thứ hai, mọi lý thuyết phải nghiệm được. "Nói trời nghiệm ở người, nói khí nghiệm ở vật": Liên Hoa kiểm tra mọi lời phán về một ngôi nhà, ngôi mộ bằng đời sống thật của người ở, bằng cây cỏ, đất đá, dòng nước quanh đó. Lời phán nào không nghiệm được thì bỏ.
Thứ ba, xem đất phải đi nhiều lần. Liên Hoa khảo sát một khu đất ít nhất hai lần, khác giờ, khác thời tiết; đứng ở chỗ cao nhìn toàn cục, xuống chỗ thấp xem chi tiết; xem núi có vòng, nước có uốn, có "nghìn núi chầu, bốn nước về" hay không, rồi mới quyết.


Tóm lại – 總結: Thiên Mê đồ quả học chê kẻ soạn man kinh là tham lừa, kẻ học man kinh là mê "huyền vi" giả; then chốt không truyền thì chỉ còn đếm số sao. Gốc học là Nội Kinh: bảy diệu dệt trời, ngũ hành phủ đất; người do khí trời đất hợp mà thành, đất phương âm giữ tinh thì người thọ. Xư Lý Tử chọn mộ nam sông Vị, trăm năm sau cung Trường Lạc, Vị Ương mọc hai bên. Ngũ vận năm phương có đức, hoá, chính; nói trời nghiệm ở người, nói khí nghiệm ở vật. Kẻ mê leo mộ học lén, không phân tán loạn với dung kết. Núi quý quanh vòng, nước quý uốn lượn, khí mới tụ; phải lên xuống nhiều lần, giữ phép chính mà học rộng.
Bài trước: Quản Thị Chỉ Mông (38): Thiên 50 Trạch nhật thích vi, ngày cương ngày nhu.
Bài sau: Thiên 52–53 – Sức phương thụ thuật, Hanh tuyệt động tĩnh 飾方售術第五十二 · 亨絕動靜第五十三.
Nguồn: Quản Thị Chỉ Mông (管氏指蒙), bản khắc đời Minh, quyển hạ, thiên Mê đồ quả học đệ ngũ thập nhất (迷徒寡學第五十一), chính văn và lời chú. Các câu dẫn: Hoàng Đế Nội Kinh, Tố Vấn (Ngũ vận hành đại luận, Ngũ thường chính đại luận); Sử Ký, Xư Lý Tử Cam Mậu liệt truyện. Nguyên văn chép lại từ bản khắc, chấm câu mới, đối chiếu câu chữ Tố Vấn và Sử Ký; chỗ …… là chữ mờ hoặc đoạn lược bớt. Hiệu đính: chữ 鬼臾區 bản khắc khắc mờ; các tên Kinh Đông, Trác Tư Minh, Điền Xu, Ngu Tùng theo lời chú, chưa khảo được thêm. Phong Thuỷ Liên Hoa dịch và biên soạn theo bài giảng của Thầy Vũ Giới.
Công cụ Liên Hoa dùng kèm bài này – 蓮花工具
- Mục Lục Quản Thị Chỉ Mông: 66 bài của 100 thiên, theo dõi các bài đã đăng.
- La Kinh Liên Hoa: la kinh trực tuyến miễn phí, đo hướng, đối chiếu sai số kim.
- Lập Cục Pháp: lập cục theo nguyên lý Liên Hoa, xét long, thuỷ, hướng và mệnh người dùng.
Bài liên quan – 相關文章
- Quản Thị Chỉ Mông, Thiên 47: Vọng thế tầm hình
- Hám Long Kinh: Đề yếu, tổng luận Tu Di Sơn
- Táng Thư, Nội thiên (1): Táng giả thừa sinh khí, đồng khí cảm ứng
Học bài bản cùng Thầy Vũ Giới – 隨師研習
Nhận chỗ tán loạn, chỗ dung kết, núi vòng nước uốn là con mắt phải luyện ngoài thực địa bên cạnh thầy, không học được từ bảng số. Xem Khoá học cao cấp Phong Thuỷ Sư Liên Hoa hoặc Khảo luận phong thuỷ – khôi phục nguyên lý gốc. Ghi danh, hỏi lịch khai giảng qua Zalo 0988 964 636 (Thầy Vũ Giới, TP.HCM).
Câu hỏi thường gặp – 常見問題
"Mê đồ quả học" nghĩa là gì? – 迷徒寡學
Kẻ học trò mê lầm, người học ít. Thiên phê phán kẻ soạn và kẻ học man kinh, rồi chỉ ra gốc học đúng là Nội Kinh và thực địa.
Chuyện Xư Lý Tử nói lên điều gì? – 樗里子
Người hiểu đất thật nhìn ra thế của cả một vùng: ông đoán trăm năm sau có cung vua kẹp mộ mình, đến nhà Hán quả có cung Trường Lạc và Vị Ương hai bên.
"Âm tinh sở giáng kỳ nhân thọ" nghĩa là gì? – 陰精所降
Lời Tố Vấn: nơi đất cao, lạnh, giữ được tinh khí thì người sống lâu; nơi thấp, nóng, tinh khí dễ tiết thì người yểu. Đây là cách xét đất theo khí hậu và sức khoẻ.
"Núi quý bàn toàn, nước quý oanh vu" áp dụng thế nào? – 盤旋縈迂
Chọn chỗ có núi đồi vây quanh như vòng tay và dòng nước, con đường uốn lượn ôm vào; tránh chỗ núi trơ trọi, nước chảy thẳng.
Vì sao phải lên xuống núi nhiều lần? – 重複登陟
Vì mắt người có lúc đúng lúc sai, lòng có lúc khéo lúc vụng. Xem nhiều lần, nhiều phía mới thấy được nghìn núi chầu, bốn nước về, và tránh được sai lầm.








