Quản Thị Chỉ Mông · Quyển hạ · Thiên 50
管氏指蒙 卷之下 · 擇日釋微第五十
Tác giả: đề Quản Lộ (管輅, tự Công Minh, đời Tào Nguỵ) · cùng chú: đề Tiêu Cát (蕭吉, đời Tuỳ), Viên Thiên Cương (袁天綱), Lý Thuần Phong (李淳風, đời Đường), Vương Cấp (王伋, đời Tống) · hiệu chính, bổ chú: Uông Thượng Đường (汪尚唐), Uông Thượng Canh (汪尚賡), người Tân An đời Minh
Bản gốc: bản khắc đời Minh, 2 quyển thượng hạ, 100 thiên (bạt năm Vạn Lịch Canh Thìn 1580).
Thiên 50 của Quản Thị Chỉ Mông là Trạch nhật thích vi (擇日釋微): giải cái vi diệu của phép chọn ngày. Nối tiếp thiên 49 (bác các thần sát bịa đặt khi dựng nhà), thiên này đưa ra một nguyên tắc chọn ngày rất cổ và rất gọn, lấy từ Lễ Ký: "việc trong dùng ngày nhu, việc ngoài dùng ngày cương" (內事用柔日,外事用剛日). Rồi sách làm một việc hiếm thấy trong sách phong thuỷ: lật Kinh Xuân Thu ra, liệt kê hơn hai mươi lần an táng vua chúa, phu nhân các nước, chỉ ra rằng gần như tất cả đều rơi vào ngày nhu (can âm). Bài gồm nguyên văn, bản dịch, phần giảng và phần luận theo Phong Thuỷ Liên Hoa.
Trả lời nhanh: Thiên Trạch nhật thích vi dạy chọn ngày theo Lễ: việc trong (nội sự) dùng ngày nhu, việc ngoài (ngoại sự) dùng ngày cương. Ngày nhu là ngày có can âm (Ất, Đinh, Kỷ, Tân, Quý); ngày cương là ngày có can dương (Giáp, Bính, Mậu, Canh, Nhâm). Đội mũ, cưới hỏi, tang, tế là việc trong; kinh doanh, danh lợi, binh bị là việc ngoài. Nhu thì tĩnh mà yên, cương thì động mà dùng được. Ngoài ra chọn ngày theo "loại việc": việc ngựa dùng ngày Ngọ ("ngày lành Canh Ngọ, chọn ngựa của ta"), việc bếp lửa dùng ngày Nhâm Quý thuỷ để phòng hoả. Sách dẫn Kinh Thư (quân Chu qua bến Mạnh Tân ngày Mậu Ngọ, ngày cương) và hơn hai mươi lần an táng trong Kinh Xuân Thu (đều ngày nhu như Quý Mùi, Kỷ Tỵ, Đinh Dậu, Tân Hợi…) làm chứng, rồi bác các tên quái như "thổ long", "quan phù" do man kinh đặt ra.
Thầy Vũ Giới giảng: "Chọn ngày an táng, điều đầu tiên tôi xem là can của ngày: việc tang là việc trong, nên dùng ngày nhu. Đó là lệ của Lễ Ký và Xuân Thu, có ghi chép rõ ràng, chứ không phải một tên sát nào đó không ai biết gốc."

Việc trong dùng ngày nhu, việc ngoài dùng ngày cương – 內事柔日,外事剛日
Nguyên văn – 原文
禮曰:內事用柔日,外事用剛日。冠昏喪祭,內事也;經營名利,外事也。柔則靜而安,剛則動而用。
Dịch: Sách Lễ nói: việc trong dùng ngày nhu, việc ngoài dùng ngày cương. Đội mũ (lễ trưởng thành), cưới hỏi, tang, tế là việc trong; kinh doanh, danh lợi là việc ngoài. Nhu thì tĩnh mà yên; cương thì động mà dùng được.

Giảng: Câu này có trong Lễ Ký, thiên Khúc Lễ thượng (曲禮上): "外事以剛日,內事以柔日". Theo chú giải truyền thống, mười thiên can chia hai: can lẻ Giáp, Bính, Mậu, Canh, Nhâm là cương (dương); can chẵn Ất, Đinh, Kỷ, Tân, Quý là nhu (âm). Ngày có can cương hợp với việc ra ngoài, hành động; ngày có can nhu hợp với việc trong nhà, việc của tổ tiên, việc cần yên tĩnh.
Chỉ Mông xếp bốn lễ lớn "quan, hôn, tang, tế" vào việc trong. Điều này rất quan trọng với âm trạch: an táng là việc trong, nên dùng ngày nhu. Còn "kinh doanh danh lợi" như khai trương, xuất hành, nhậm chức là việc ngoài, dùng ngày cương. Hai chữ "tĩnh mà yên" và "động mà dùng" giải thích vì sao: người chết cần yên, việc sống cần động.
Chọn ngày theo loại việc – 以所屬推之
Nguyên văn – 原文
國家馬政,修武備,外事也,必禁原蠶,虞其竊馬氣,亦以所屬推之。詩云:吉日庚午,既差我馬。午,馬屬也。士庶之家,……竈,內事也,必用壬癸水日,以禦災也,亦以所事推之。蠻經所謂土龍者,果何義也?若夫東作西成,是則天時地利,人何擇焉?
Dịch: Việc ngựa của nhà nước, sửa sang binh bị, là việc ngoài; tất phải cấm nuôi tằm lứa hai, vì e nó lấy mất khí của ngựa; cũng là suy theo cái thuộc của việc. Kinh Thi nói: "Ngày lành Canh Ngọ, đã chọn ngựa của ta." Ngọ là thuộc của ngựa. Nhà của sĩ, dân… (làm) bếp là việc trong, tất phải dùng ngày Nhâm Quý thuỷ để phòng tai hoạ (lửa); cũng là suy theo việc. Thứ mà man kinh gọi là "thổ long" thì rốt cuộc là nghĩa gì? Còn như cày cấy mùa xuân, gặt hái mùa thu, thì đã là thiên thời địa lợi, người còn chọn gì nữa?

Giảng: Nguyên tắc thứ hai là "dĩ sở thuộc suy chi" (以所屬推之): xét việc thuộc loại gì, rồi chọn ngày có can chi tương ứng. Sách cho ba ví dụ:
- Việc ngựa: Kinh Thi, bài Cát nhật (吉日, Tiểu Nhã) có câu "吉日庚午,既差我馬": vua Chu chọn ngày Canh Ngọ để chọn ngựa đi săn. Canh là can cương (việc ngoài), Ngọ là chi của ngựa. Một ngày hợp cả hai tiêu chuẩn. Lệnh cấm "nguyên tằm" (tằm lứa hai) trong Chu Lễ cũng thuộc loại này: người xưa cho rằng tằm và ngựa cùng ứng một sao (sao Thiên Tứ), nuôi tằm hai lứa sẽ hại ngựa.
- Việc bếp: làm bếp là việc trong, dùng ngày Nhâm, Quý (thuỷ) để chế hoả, phòng cháy. Đây là phép "ngũ hành tương chế" ứng vào loại việc.
- Việc nông: cày mùa xuân, gặt mùa thu đã theo thiên thời, không cần chọn ngày nữa. Câu này cho thấy phép chọn ngày không phải lúc nào cũng cần; đừng biến mọi việc thành việc phải xem ngày.
Giữa các ví dụ ấy, sách chen một câu hỏi mỉa: "thổ long" của man kinh là nghĩa gì? Tức là những tên kỵ như "thổ long", "thổ phủ", "thổ ôn" mà các sách lịch tục rải khắp năm tháng, không có gốc trong kinh điển.
Bác "quan phù": con thờ cha mẹ là việc trong hay ngoài? – 官符之號
Nguyên văn – 原文
官符之號,失理尤甚。國家設官命爵,所以養民也;官之符命,果何忌焉?況親者子之元,子者親之遺,子之奉親,果內事耶?果外事耶?
Dịch: Cái tên "quan phù" lại càng trái lẽ. Nhà nước đặt quan, phong tước là để nuôi dân; ấn phù, mệnh lệnh của quan thì có gì đáng kỵ? Huống chi cha mẹ là gốc của con, con là phần để lại của cha mẹ; con phụng thờ cha mẹ rốt cuộc là việc trong hay việc ngoài?

Giảng: "Quan phù" (官符) là một hung thần trong lịch tục, được cho là gây kiện tụng, tai hoạ quan trường; nhiều thầy cấm động thổ, an táng ở phương quan phù. Chỉ Mông lập luận theo hai bước. Một là chữ nghĩa: quan và phù vốn là để nuôi dân, gán cho nó cái nghĩa hung là trái lẽ. Hai là luân lý: táng cha mẹ là việc của con với cha mẹ, là việc trong nhà; đã có phép "việc trong dùng ngày nhu" thì cứ theo đó, việc gì phải lo đến quan phù là chuyện ngoài.
Chứng cứ trong Kinh Thư và Kinh Xuân Thu – 武成,春秋
Nguyên văn – 原文
謹按武成曰:越一日戊午,師渡孟津。是知外事用剛日也。
又按春秋:隱公三年癸未,葬宋穆公;桓公十五年己巳,葬齊僖公;十七年癸巳,葬蔡桓侯;十八年己丑,葬我君桓公;莊公九年丁酉,葬齊襄公;二十二年癸丑,葬我小君文姜;三十年癸亥,葬紀叔姬;閔公元年辛酉,葬我君莊公;僖公十八年八月丁亥,葬齊桓公;二十七年乙未,葬齊孝公;三十三年癸巳,葬晉文公;文公元年丁巳,葬我君僖公;十七年癸亥,葬我小君聲姜;宣公八年己丑,葬我小君敬嬴,雨不克葬,庚寅日中而克葬;成公元年辛酉,葬我君宣公;……十八年丁未,葬我君成公;襄公二年己丑,葬我小君齊姜;四年辛亥,葬我小君定姒;……三十一年癸酉,葬我君襄公;……昭公十一年己亥,葬我小君齊歸;定公元年癸巳,葬我君昭公;十五年丁巳,葬我君定公,雨不克葬,戊午日下昃乃克葬;辛巳,葬定姒。是知內事用柔日也。
(注)八月庚辰,葬宋共公。杜預曰:五月而葬,速,不擇日也。……晉悼公,杜預曰:踰月而葬,速也。
Dịch: Xét thiên Vũ Thành (Kinh Thư) nói: "Qua một ngày, Mậu Ngọ, quân sang bến Mạnh Tân." Thế là biết việc ngoài dùng ngày cương.
Lại xét Kinh Xuân Thu: năm thứ 3 Ẩn công, ngày Quý Mùi, táng Tống Mục công; năm 15 Hoàn công, ngày Kỷ Tỵ, táng Tề Hy công; năm 17, ngày Quý Tỵ, táng Thái Hoàn hầu; năm 18, ngày Kỷ Sửu, táng vua ta Hoàn công; năm 9 Trang công, ngày Đinh Dậu, táng Tề Tương công; năm 22, ngày Quý Sửu, táng tiểu quân ta Văn Khương; năm 30, ngày Quý Hợi, táng Kỷ Thúc Cơ; năm đầu Mẫn công, ngày Tân Dậu, táng vua ta Trang công; năm 18 Hy công, tháng tám ngày Đinh Hợi, táng Tề Hoàn công; năm 27, ngày Ất Mùi, táng Tề Hiếu công; năm 33, ngày Quý Tỵ, táng Tấn Văn công; năm đầu Văn công, ngày Đinh Tỵ, táng vua ta Hy công; năm 17, ngày Quý Hợi, táng tiểu quân ta Thanh Khương; năm 8 Tuyên công, ngày Kỷ Sửu, táng tiểu quân ta Kính Doanh, mưa không táng được, ngày Canh Dần giữa trưa mới táng xong; năm đầu Thành công, ngày Tân Dậu, táng vua ta Tuyên công; … năm 18, ngày Đinh Mùi, táng vua ta Thành công; năm 2 Tương công, ngày Kỷ Sửu, táng tiểu quân ta Tề Khương; năm 4, ngày Tân Hợi, táng tiểu quân ta Định Tự; … năm 31, ngày Quý Dậu, táng vua ta Tương công; … năm 11 Chiêu công, ngày Kỷ Hợi, táng tiểu quân ta Tề Quy; năm đầu Định công, ngày Quý Tỵ, táng vua ta Chiêu công; năm 15, ngày Đinh Tỵ, táng vua ta Định công, mưa không táng được, ngày Mậu Ngọ xế chiều mới táng xong; ngày Tân Tỵ, táng Định Tự. Thế là biết việc trong dùng ngày nhu.
(Chú) Tháng tám ngày Canh Thìn, táng Tống Cung công; Đỗ Dự nói: "năm tháng mà táng là nhanh, không chọn ngày." … Tấn Điệu công, Đỗ Dự nói: "quá tháng mà táng là nhanh."

Giảng: Đây là phần chứng cứ, và nó thuyết phục vì có thể kiểm lại được. Hãy nhìn can của các ngày táng: Quý Mùi, Kỷ Tỵ, Quý Tỵ, Kỷ Sửu, Đinh Dậu, Quý Sửu, Quý Hợi, Tân Dậu, Đinh Hợi, Ất Mùi, Đinh Tỵ, Đinh Mùi, Tân Hợi, Quý Dậu, Kỷ Hợi… Tất cả đều là can âm, tức ngày nhu. Ngược lại, ngày quân Chu sang sông đánh Thương là Mậu Ngọ, can dương, ngày cương.
Các ngoại lệ đều được giải thích. Hai lần "mưa không táng được" (Kính Doanh, Định công) thì táng sang ngày hôm sau, là ngày cương (Canh Dần, Mậu Ngọ): người xưa coi đó là bất đắc dĩ, Kinh Xuân Thu ghi lại chính vì nó trái lệ. Tống Cung công táng ngày Canh Thìn, Đỗ Dự (nhà chú Tả Truyện đời Tấn) giải thích là táng gấp, chưa đủ thời hạn, "không chọn ngày". Như vậy chính các ngoại lệ lại xác nhận quy tắc.
Điều đáng chú ý nữa là những gì không có trong chứng cứ: không có quan phù, không có thổ long, không có trăm tên hung sát; chỉ có can cương, can nhu, và lễ.

Lời kết của thiên: lễ, Xuân Thu và ngũ hành – 亘古之道
Nguyên văn – 原文
則禮經所載,經于春秋,及獲麟之筆,亘古之道歟。然亦必以事類所屬而推之,或以五行相替而參詳,何蠻經撰集妖名怪號而虛拘。
Dịch: Vậy điều Kinh Lễ ghi, được Kinh Xuân Thu thực hành, cho đến ngòi bút "bắt được kỳ lân" (Khổng Tử), chính là đạo xưa nay chăng. Nhưng cũng phải suy theo loại việc mà nó thuộc về, hoặc lấy ngũ hành thay thế nhau mà xét kỹ; cần gì man kinh gom góp tên yêu, hiệu quái mà bó buộc người ta một cách hão huyền.
Giảng: "Ngòi bút bắt được kỳ lân" (獲麟之筆) chỉ Kinh Xuân Thu, vì sách kết thúc ở năm "tây thú hoạch lân" và tương truyền Khổng Tử dừng bút ở đó. Thiên kết bằng ba phép chọn ngày mà sách thừa nhận:
- Cương nhu: việc trong ngày nhu, việc ngoài ngày cương.
- Sở thuộc: theo loại việc, chọn can chi tương ứng (ngựa dùng Ngọ, bếp dùng Nhâm Quý).
- Ngũ hành tương thế: xét sinh khắc, thay thế giữa ngũ hành của ngày với việc, với người, với núi hướng.
Ngoài ba phép ấy, mọi "tên yêu hiệu quái" đều là "hư câu", bó buộc hão. Thiên 51 tiếp theo (Mê đồ quả học) sẽ quay sang phê phán chính những người soạn và học man kinh.

Luận theo Phong Thuỷ Liên Hoa – 蓮花風水按語
Phong Thuỷ Liên Hoa đọc thiên Trạch nhật thích vi với ba ý.
Thứ nhất, phép cương nhu là tầng nền của chọn ngày. Trước khi xét hoàng đạo, trực, tú, tuổi, Liên Hoa xem can của ngày có hợp với tính chất việc không: an táng, cải táng, lễ tổ, nhập trạch (việc trong) ưu tiên ngày can âm; khai trương, động thổ công trình lớn, xuất hành (việc ngoài) ưu tiên ngày can dương. Đây là quy tắc có gốc kinh điển và có chứng cứ lịch sử.
Thứ hai, chọn ngày theo loại việc và ngũ hành. Làm bếp chọn ngày thuỷ, sửa giếng tránh ngày thổ khắc thuỷ, việc liên quan đến người tuổi nào thì xét ngũ hành tương sinh với tuổi ấy. Đó là phép "sở thuộc" và "ngũ hành tương thế" của thiên này.
Thứ ba, không doạ gia chủ bằng tên sát. Khi gia chủ mang đến một danh sách dài những ngày kỵ, Liên Hoa giải thích từng cái có gốc hay không; cái nào không có gốc thì nói thẳng, như Chỉ Mông đã nói với "thổ long" và "quan phù". Chọn ngày là để việc được thuận, không phải để người làm việc sợ hãi.

Tóm lại – 總結: Thiên Trạch nhật thích vi lấy lời Lễ Ký: việc trong (đội mũ, cưới, tang, tế) dùng ngày nhu, can âm; việc ngoài (danh lợi, binh bị) dùng ngày cương, can dương. Chọn ngày còn theo loại việc (ngựa dùng Ngọ, bếp dùng Nhâm Quý) và ngũ hành tương thế. Chứng cứ: Kinh Thư chép quân Chu sang sông ngày Mậu Ngọ (cương); Kinh Xuân Thu chép hơn hai mươi lần an táng đều ngày nhu, các ngoại lệ đều có lý do. Các tên "thổ long", "quan phù" của man kinh không có gốc, chỉ là bó buộc hão.
Bài trước: Quản Thị Chỉ Mông (37): Thiên 48–49 Thuỷ thành, Dương minh tạo tác.
Bài sau: Thiên 51 – Mê đồ quả học: kẻ mê lầm, người ít học 迷徒寡學第五十一.
Nguồn: Quản Thị Chỉ Mông (管氏指蒙), bản khắc đời Minh, quyển hạ, thiên Trạch nhật thích vi đệ ngũ thập (擇日釋微第五十), chính văn và lời chú. Các câu dẫn: Lễ Ký, thiên Khúc Lễ thượng; Kinh Thi, Tiểu Nhã, bài Cát nhật; Kinh Thư, thiên Vũ Thành; Kinh Xuân Thu các năm từ Ẩn công đến Định công, kèm lời chú Tả Truyện của Đỗ Dự. Nguyên văn chép lại từ bản khắc, chấm câu mới, đối chiếu ngày tháng với Kinh Xuân Thu; chỗ …… là chữ mờ hoặc đoạn lược bớt (một số mục táng các nước Vệ, Tống, Tấn). Phong Thuỷ Liên Hoa dịch và biên soạn theo bài giảng của Thầy Vũ Giới.
Công cụ Liên Hoa dùng kèm bài này – 蓮花工具
- Mục Lục Quản Thị Chỉ Mông: 66 bài của 100 thiên, theo dõi các bài đã đăng.
- La Kinh Liên Hoa: la kinh trực tuyến miễn phí, đo hướng, đối chiếu sai số kim.
- Lập Cục Pháp: lập cục theo nguyên lý Liên Hoa, xét long, thuỷ, hướng và mệnh người dùng.
Bài liên quan – 相關文章
- Quản Thị Chỉ Mông, Thiên 7: Biện chính sóc
- Táng Thư, Nội thiên (1): Táng giả thừa sinh khí, đồng khí cảm ứng
- Học thuật phong thuỷ trên vugioi.com
Học bài bản cùng Thầy Vũ Giới – 隨師研習
Chọn ngày an táng, động thổ cho đúng phép cương nhu, sở thuộc, ngũ hành, và biết thần sát nào có gốc, thần sát nào bịa, là phần học riêng trong chương trình. Xem Khoá học cao cấp Phong Thuỷ Sư Liên Hoa hoặc Khảo luận phong thuỷ – khôi phục nguyên lý gốc. Ghi danh, hỏi lịch khai giảng qua Zalo 0988 964 636 (Thầy Vũ Giới, TP.HCM).
Câu hỏi thường gặp – 常見問題
Ngày cương, ngày nhu là gì? – 剛日柔日
Ngày cương là ngày có can dương: Giáp, Bính, Mậu, Canh, Nhâm. Ngày nhu là ngày có can âm: Ất, Đinh, Kỷ, Tân, Quý.
An táng nên chọn ngày cương hay nhu? – 葬用柔日
Ngày nhu. Lễ Ký xếp tang, tế vào việc trong; Kinh Xuân Thu ghi các lần an táng vua chúa hầu như đều vào ngày can âm.
"Dĩ sở thuộc suy chi" nghĩa là gì? – 以所屬推之
Chọn ngày theo loại việc: việc ngựa dùng ngày Ngọ, việc bếp dùng ngày Nhâm Quý thuỷ để chế hoả, tức là tìm can chi tương ứng với tính chất việc.
Sách nói gì về "thổ long", "quan phù"? – 土龍官符
Sách cho đó là tên do man kinh bịa ra, không có gốc trong kinh điển; riêng quan phù còn trái lẽ vì quan, phù vốn là để nuôi dân.
Có phải việc gì cũng cần chọn ngày? – 何擇
Không. Sách nói cày mùa xuân, gặt mùa thu đã theo thiên thời địa lợi, không cần chọn ngày; chỉ việc lớn mới cần xét cương nhu và loại việc.








