💻 Phần mềm phong thuỷ · Phong Thuỷ Liên HoaPhần mềm phong thuỷ Vũ Giới Hợp LuậnLa kinh số · Bảng luận · Tính năng · Kho kiến thức — dùng ngay trên trình duyệt💻 Mở phần mềm Hợp Luận

Quản Thị Chỉ Mông (41): Thiên 54 Sư thông sư minh, thầy tai thính mắt sáng

Thầy Vũ Giới — Phong Thuỷ Liên Hoa

Minh hoạ Quản Thị Chỉ Mông (41): Thiên 54 Sư thông sư minh, thầy tai thính mắt sáng

Quản Thị Chỉ Mông · Quyển hạ · Thiên 54
管氏指蒙 卷之下 · 師聰師明第五十四
Tác giả: đề Quản Lộ (管輅, tự Công Minh, đời Tào Nguỵ) · cùng chú: đề Tiêu Cát (蕭吉, đời Tuỳ), Viên Thiên Cương (袁天綱), Lý Thuần Phong (李淳風, đời Đường), Vương Cấp (王伋, đời Tống) · hiệu chính, bổ chú: Uông Thượng Đường (汪尚唐), Uông Thượng Canh (汪尚賡), người Tân An đời Minh
Bản gốc: bản khắc đời Minh, 2 quyển thượng hạ, 100 thiên (bạt năm Vạn Lịch Canh Thìn 1580).

Thiên 54 của Quản Thị Chỉ Mông là Sư thông sư minh (師聰師明): thầy phải tai thính, thầy phải mắt sáng. Đây là thiên bàn về phẩm chất của người thầy địa lý. Sách định nghĩa "thông" và "minh" rất cụ thể: không phải thông minh chung chung, mà là mắt sáng với tam hình tứ thế, tai thính với nhị khí ngũ hành. Thiếu thầy truyền thì dễ trúng "ngũ quỷ": trúng người bằng hình, mê người bằng sao. Sách đòi người thầy "giữ liêm để giúp thuật, tập chính để chọn thuật", rồi phê phán lối dùng cửu cung bát quái "biến quẻ" của Kinh Phòng, Dực Phụng khi đem vào địa lý. Cuối thiên là những hình ảnh đẹp về "khí khố thành long": thế đất do tạo hoá tích tụ, không phải sức người bồi đắp được. Bài gồm nguyên văn (trích các đoạn chính), bản dịch, phần giảng và phần luận theo Phong Thuỷ Liên Hoa.

Trả lời nhanh: Thiên Sư thông sư minh dạy: thầy dùng thuật tham lam thì làm ra vẻ thông minh mà hại chủ; thầy không học thì chiều theo người mà làm mất kinh. Tai không quen thì nghe không thính, mắt không tập thì nhìn không sáng: không sáng là không sáng về tam hình tứ thế; không thính là không thính về nhị khí ngũ hành. Không có thầy truyền thì dễ trúng ngũ quỷ: ngũ quỷ trúng người bằng hình, mê người bằng sao. "Một vật không biết là điều người quân tử thẹn"; phải giữ liêm để giúp thuật thì thuật cẩn trọng, tập chính để chọn thuật thì thuật thành thật. Ngũ hành thay nhau đúng lẽ, nhị khí thuần trong thì sinh anh tài; thiếu âm thiếu dương tràn ngang, lục tương lưu đãng, lục thế xâm lăng thì sinh con cháu kém, lìa tông dứt nghiệp. Kinh Phòng, Dực Phụng giỏi biến quẻ nhưng không lường được lục thế. Thế đất "khí khố thành long" như rắn giận vươn cổ là do tạo hoá tích tụ, sức người không bồi được.

Thầy Vũ Giới giảng: "Tôi dạy học trò hai thứ trước tiên: con mắt để thấy hình thế, cái tai để nghe được âm dương ngũ hành của đất. Thiếu con mắt thì bị lừa bằng hình, thiếu cái tai thì bị lừa bằng sao. Rồi đến một điều không thể thiếu: giữ liêm."

Tranh sơn thuỷ người đi qua cửa núi của Đới Tiến đời Minh
Tranh của Đới Tiến (戴進) đời Minh, người lữ hành qua cửa núi: con mắt thấy hình thế, cái tai nghe âm dương ngũ hành của đất. (Public domain)

Thông là thính về khí, minh là sáng về hình – 不明于三形四勢,不聰于二氣五行

Nguyên văn – 原文

使術叨賊,作聰明而賊主;任術無學,或謬順以喪經。不熟于耳,聽之而不聰;不習于目,視之而不明。非不明也,不明于三形四勢;非不聰也,不聰于二氣五行。

Dịch: Dùng thuật mà tham lam như giặc, thì làm ra vẻ thông minh mà hại chủ nhà; dựa vào thuật mà không học, thì có khi chiều theo sai lầm mà làm mất kinh pháp. Không quen tai thì nghe mà không thính; không tập mắt thì nhìn mà không sáng. Chẳng phải không sáng, mà là không sáng về ba hình bốn thế; chẳng phải không thính, mà là không thính về hai khí năm hành.

Giảng: Câu đầu nêu hai hạng thầy dở. Một là tham: biết thuật nhưng dùng để kiếm lợi, "làm ra vẻ thông minh" để doạ, để bán, rốt cuộc hại chính gia chủ. Hai là dốt: không học mà vẫn hành nghề, gia chủ muốn gì chiều nấy, kinh pháp bị bỏ.

Rồi sách cho định nghĩa đáng nhớ nhất của thiên:

  • Minh (mắt sáng) = sáng về tam hình tứ thế (三形四勢): ba tầng hình (tổ sơn, long thân, huyệt tinh) và bốn thế (tiền, hậu, tả, hữu, tức huyền vũ, chu tước, thanh long, bạch hổ). Đây là phần hình thế, nhìn bằng mắt.
  • Thông (tai thính) = thính về nhị khí ngũ hành (二氣五行): âm dương và năm hành của núi, nước, phương vị. Đây là phần lý khí, "nghe" bằng lý.

Một người thầy đủ phải có cả hai. Và cả hai đều do tập mà có: "không quen tai", "không tập mắt" là lỗi luyện tập, không phải lỗi trời sinh.

Thiếu thầy truyền thì trúng ngũ quỷ – 心無師傳則五鬼易中

Nguyên văn – 原文

蓋聽不聰則耳不熟,心無師傳則五鬼易中;視不明則目不習,心無師傳則五鬼易熒。五鬼之中人也中以形,五鬼之惑人也惑以星。星不志于天文,形常矜于自能。水畔乾流,澤不原于發脈;鉗中詭結,則失顛于沿緣。

Dịch: Nghe không thính là vì tai không quen; lòng không có thầy truyền thì ngũ quỷ dễ trúng vào. Nhìn không sáng là vì mắt không tập; lòng không có thầy truyền thì ngũ quỷ dễ làm loá. Ngũ quỷ trúng vào người là trúng bằng hình; ngũ quỷ làm người mê là mê bằng sao. Sao thì không ghi theo thiên văn; hình thì thường khoe là tự mình biết. Bên bờ nước chỗ dòng khô, cái chằm không xét từ chỗ phát mạch; trong cái kìm (huyệt kiềm) kết giả, thì sai lạc vì men theo bờ mép.

Sơ đồ thầy mắt sáng về hình thế, tai thính về lý khí
Sơ đồ: mắt sáng về tam hình tứ thế, tai thính về nhị khí ngũ hành; thiếu thầy truyền thì bị lừa bằng hình, bằng sao. (Phong Thuỷ Liên Hoa)

Giảng: "Ngũ quỷ" ở đây không phải sao Ngũ Quỷ trong bát trạch, mà là cách Chỉ Mông gọi bọn soạn man kinh (thiên 51 đã gọi tên). Sách chỉ ra hai đường chúng lừa người:

  • Lừa bằng hình: chỉ một gò đất bảo là "kiềm huyệt", một vũng nước khô bảo là "chằm tụ khí", nhưng không xét mạch từ đâu phát đến. Người không có con mắt thì tin.
  • Lừa bằng sao: đặt tên sao không có trong thiên văn, bảo là bí truyền. Người không có cái tai lý khí thì tin.

Phương thuốc duy nhất sách nêu hai lần là "sư truyền", có thầy truyền thụ. Địa lý là môn phải học từ người, không tự đọc sách mà thành.

Một vật không biết là điều thẹn: giữ liêm, tập chính – 守廉濟術,習正擇術

Nguyên văn – 原文

禮曰:未葬讀喪禮,此孝子事也。一物不知,君子所恥;不可不游于藝。惟見聞之熟,則五鬼安得而欺?故必守廉以濟術,而術斯慎;習正以擇術,而術斯誠。將慎將誠,實是術之可憑。

Dịch: Sách Lễ nói: chưa táng thì đọc lễ tang, đó là việc của người con hiếu. Một vật không biết là điều người quân tử lấy làm thẹn; không thể không dạo chơi trong lục nghệ. Chỉ khi thấy nghe đã quen, thì ngũ quỷ làm sao lừa được? Cho nên phải giữ liêm khiết để giúp thuật, thì thuật mới cẩn trọng; tập theo cái chính để chọn thuật, thì thuật mới thành thật. Vừa cẩn trọng vừa thành thật, ấy mới là thuật có thể dựa vào.

Cổng chính Văn Miếu Hà Nội
Cổng chính Văn Miếu Hà Nội: giữ liêm để giúp thuật, tập cái chính để chọn thuật. (Ảnh: Daderot, CC0)

Giảng: Đoạn này nói với cả hai phía. Với người con: lo táng cha mẹ thì phải tự học lễ, tự biết đôi chút về đất, đừng phó mặc hết cho thầy; "một vật không biết là điều quân tử thẹn". Với người thầy: hai đức tính làm cho thuật đáng tin là liêm (không tham, không vì lợi mà nói sai) và chính (tập theo phép chính, chọn phép có gốc). Liêm thì thuật "thận" (cẩn trọng), chính thì thuật "thành" (thật). Thận và thành là hai cột đỡ của nghề.

Nhị khí thuần thanh sinh anh tài, lục thế xâm lăng sinh con kém – 二氣純清,六替侵凌

Nguyên văn – 原文

……五行之相替,兼二氣之純清,鍾和發秀,凝神降靈,其宰攸司,以誕英彥。彼少陰少陽,橫溢頓傷,山水不造,五氣不成;六相流蕩,六替侵凌,福孫劣子之所孳,離宗絕業而不承。是則反本歸藏之大事……

(注)少陰少陽,謂之二氣;五行則應于五星。

Dịch: …Ngũ hành thay nhau đúng lẽ, lại thêm hai khí thuần trong, thì hun đúc khí hoà mà nảy ra cái tú, ngưng thần mà giáng linh; đấng chủ tể coi giữ, để sinh ra người tài giỏi. Còn như thiếu âm thiếu dương tràn ngang, tổn thương ngay; núi nước không thành tạo, năm khí không thành; lục tương lưu đãng, lục thế xâm lăng, thì là nơi sinh ra con cháu kém cỏi, lìa tông dứt nghiệp mà không ai nối. Ấy là việc lớn của "phản bản quy tàng" (đưa người về gốc, cất vào đất)…

(Chú) Thiếu âm thiếu dương gọi là hai khí; ngũ hành thì ứng với năm sao.

Sơ đồ khí thuần sinh người tài, khí tạp làm con cháu kém
Sơ đồ: nhị khí thuần trong thì sinh người tài; khí tạp, lục thế xâm lăng thì con cháu kém, lìa tông dứt nghiệp. (Phong Thuỷ Liên Hoa)

Giảng: Đây là phần lý khí của thiên. "Lục tương" (六相) và "lục thế" (六替) là hai khái niệm Chỉ Mông dùng nhiều lần (thiên 48 đã nói "lục tương tây triều, lục thế đông hành"): đại ý là các dòng khí, dòng nước "giúp nhau" và "thay nhau, lấn nhau" quanh huyệt. Khi ngũ hành thay nhau đúng thứ tự, âm dương thuần một, khí hoà tụ lại thì "sinh anh tài". Khi âm dương lẫn lộn, tràn ngang, các dòng khí lấn nhau thì con cháu kém, dòng họ suy.

Điều cần chú ý: sách gắn kết quả (con cháu tài hay kém) với sự thuần hay tạp của khí, không phải với một tên sao may rủi. Đây là cách nhìn nhân quả của phong thuỷ cổ: đất thuần thì người thuần.

Kinh Phòng, Dực Phụng giỏi biến quẻ mà không lường lục thế – 京房翼奉

Nguyên văn – 原文

……巧於詞色,但九宮八卦以翻騰,明如翼奉,聰似京房,即逆覘而起變卦,由生氣以擇明堂,是恃黃鍾之質,不錯不戕,雖有一偏之得,不虞六替之擾。

(注)凡術術者之言,先知其妙如神,及考其所以,則不然。亡秦者胡,不知為胡亥;劉秀為天子,不知其為光武。此管氏之意,深以為戒。京翼徒欲以變卦之例,牽合二氣五行之法……而六相六替則失之。……此管氏明辯房奉用變卦之疵也。且以逐宮伏吟論之:甲山乾水,固是破臨官;乾山甲水,自是六替……凡翻卦合歸二少,大可迷人;及考相替,訛謬失理,不亦甚矣。

Dịch: …Khéo về lời lẽ, nhưng chỉ lấy cửu cung bát quái lật đi lật lại; sáng như Dực Phụng, thính như Kinh Phòng, liền dò ngược mà khởi biến quẻ, theo "sinh khí" mà chọn minh đường; ấy là dựa vào cái chất của Hoàng Chung, không lẫn không hại, tuy có được một phía, nhưng không lường được sự quấy rối của lục thế.

(Chú) Phàm lời của các nhà thuật, lúc đầu nghe biết thì tưởng diệu như thần, đến khi xét chỗ vì sao thì không phải thế. "Kẻ làm mất nước Tần là Hồ", không biết đó là Hồ Hợi; "Lưu Tú sẽ làm thiên tử", không biết đó là Quang Vũ. Đó là điều họ Quản lấy làm răn sâu sắc. Kinh Phòng, Dực Phụng chỉ muốn lấy lệ biến quẻ mà ghép vào phép nhị khí ngũ hành… còn lục tương, lục thế thì bỏ mất. … Đây là chỗ họ Quản phân biệt rõ cái lỗi của Phòng, Phụng khi dùng biến quẻ. Hãy lấy phép phục ngâm theo từng cung mà bàn: núi Giáp nước Càn vốn là phá lâm quan; núi Càn nước Giáp thì là lục thế… Phàm lật quẻ ghép về hai "thiếu", rất dễ làm người mê; đến khi xét tương, thế thì sai lầm trái lẽ, chẳng phải quá lắm sao.

La kinh phong thuỷ có vòng bát quái
La kinh có vòng bát quái: lật quẻ ghép về hai thiếu rất dễ làm người mê, phải xét tương và thế cho đúng. (Ảnh: Fengshuimestari, CC BY-SA 3.0)

Giảng: Kinh Phòng (京房) và Dực Phụng (翼奉) là hai nhà Dịch học đời Tây Hán, nổi tiếng về phép "bát cung biến quẻ", nạp giáp, tai dị. Chỉ Mông không chê tài của họ ("sáng như Dực Phụng, thính như Kinh Phòng"), mà chê việc đem phép biến quẻ chọn "sinh khí" để định minh đường vào địa lý: phép ấy "có được một phía" nhưng không xét lục tương, lục thế, tức không xét quan hệ thật giữa núi và nước theo vòng sinh vượng.

Lời chú cho ví dụ rất cụ thể: núi Giáp nước Càn, theo phép xét sinh vượng là phá lâm quan; đảo lại núi Càn nước Giáp thì là "lục thế". Phép biến quẻ có thể gọi cả hai là tốt vì cùng hợp một quẻ, nhưng xét theo nước đi phá cung nào trên vòng trường sinh thì hoàn toàn khác. Đây là một trong những chỗ sớm nhất cho thấy tranh luận giữa phép bát quái biến quẻ và phép trường sinh thuỷ pháp mà phái Tam Hợp về sau theo.

Hai câu sấm "vong Tần giả Hồ" và "Lưu Tú vi thiên tử" là lời răn về cách hiểu lời đoán: Tần Thuỷ Hoàng tưởng "Hồ" là rợ Hồ phương bắc nên xây Trường Thành, hoá ra là con mình Hồ Hợi; người đời Vương Mãng tưởng "Lưu Tú" là Lưu Hâm (đã đổi tên thành Lưu Tú), hoá ra là Quang Vũ đế. Lời đoán nghe như thần mà hiểu sai thì hại.

Khí khố thành long, không phải sức người bồi được – 氣庫成龍

Nguyên văn – 原文

彼有氣庫成龍,……如蛇怒項(一作如牛壯頸),如木之瘦,如魚之腮,是皆氣庫之積聚,非人力之所可培也。勢迤迤而入路,形單單而結聚,此乃運靈盤礴之大造。襟江枕澗而週迴,不有學焉,雖耳雖目而聞見不歸。

Dịch: Kìa có chỗ kho khí thành long, … như rắn giận vươn cổ (một bản chép: như trâu khoẻ cổ), như cây gầy khẳng khiu, như mang cá phồng, đều là sự tích tụ của kho khí, không phải sức người bồi đắp được. Thế lượn lờ mà vào đường, hình riêng một mà kết tụ, ấy là cuộc tạo tác lớn của vận linh bàng bạc. Vạt áo là sông, gối đầu lên suối mà vòng quanh; nếu không có học, thì dù có tai có mắt, nghe thấy cũng không quy về đâu.

Sông Ly Giang uốn khúc giữa núi đá vôi Quế Lâm
Sông Ly Giang uốn khúc: vạt áo là sông, gối đầu lên suối mà vòng quanh. (Ảnh: Dennis G. Jarvis, CC BY-SA 2.0)

Giảng: "Khí khố" (氣庫, kho khí) là chỗ khí tích tụ thành long. Các hình ảnh "rắn giận vươn cổ", "trâu khoẻ cổ", "mang cá phồng" đều tả chỗ long thắt lại rồi phồng lên, chỗ "thúc yết" và "bão" mà các sách hình thế về sau gọi là dấu hiệu long có lực. Câu quan trọng là "phi nhân lực chi sở khả bồi": thế đất thật do tạo hoá tích tụ, người không đắp ra được. Câu này răn những ai tin rằng có thể "tạo" phong thuỷ bằng cách đắp gò, đào hồ tuỳ tiện.

Câu kết "không có học thì có tai có mắt cũng như không" khép thiên lại, quay về chữ "thông" và "minh" ở đầu: tai mắt chỉ có ích khi đã được học và tập.

Luận theo Phong Thuỷ Liên Hoa – 蓮花風水按語

Phong Thuỷ Liên Hoa đọc thiên Sư thông sư minh với ba ý.

Thứ nhất, hình thế là mắt, lý khí là tai, cả hai phải luyện. Liên Hoa chia chương trình học đúng theo định nghĩa của Chỉ Mông: phần "minh" luyện ngoài thực địa (tam hình tứ thế, long huyệt sa thuỷ), phần "thông" luyện trên la kinh (âm dương, ngũ hành, sinh vượng của núi nước). Thiếu một trong hai là bị "ngũ quỷ" lừa.

Thứ hai, đạo đức nghề là một phần của thuật. "Giữ liêm để giúp thuật, tập chính để chọn thuật" là quy tắc mà Liên Hoa đặt cho mọi người hành nghề trong hệ thống: không nói quá để bán dịch vụ, không chiều gia chủ mà bỏ nguyên tắc, không dùng phép không rõ gốc.

Thứ ba, tôn trọng tạo hoá. "Khí khố thành long không phải sức người bồi được": Liên Hoa không hứa "tạo long mạch" cho một khu đất không có; việc của thầy là nhận ra cái tạo hoá đã có, rồi đặt nhà, đặt mộ cho hợp với nó.

Núi Thái Hành ở Lâm Châu, Hà Nam
Núi Thái Hành ở Lâm Châu: khí khố thành long là việc của tạo hoá, sức người không bồi được. (Ảnh: Ngguls, CC BY-SA 4.0)
Tranh Vạn hác tùng phong của Lý Đường đời Tống
Vạn hác tùng phong đồ (萬壑松風圖) của Lý Đường đời Tống: thầy chỉ nhận ra cái tạo hoá đã có rồi đặt nhà, đặt mộ cho hợp. (Public domain)

Tóm lại – 總結: Thiên Sư thông sư minh: thầy tham thì làm ra vẻ thông minh mà hại chủ, thầy dốt thì chiều người mà mất kinh. Minh là sáng về tam hình tứ thế; thông là thính về nhị khí ngũ hành; cả hai do tập mà có. Không có thầy truyền thì ngũ quỷ trúng người bằng hình, mê người bằng sao. Một vật không biết là điều quân tử thẹn; giữ liêm thì thuật cẩn, tập chính thì thuật thành. Nhị khí thuần thanh sinh anh tài; lục tương lưu đãng, lục thế xâm lăng sinh con kém. Kinh Phòng, Dực Phụng giỏi biến quẻ mà không lường lục thế. Khí khố thành long là do tạo hoá, không phải sức người bồi được.

Bài trước: Quản Thị Chỉ Mông (40): Thiên 52–53 Sức phương thụ thuật, Hanh tuyệt động tĩnh.

Bài sau: Thiên 55 – Tham kỳ thất hiểm: tham lạ mà mất thế hiểm 貪奇失險第五十五.

Nguồn: Quản Thị Chỉ Mông (管氏指蒙), bản khắc đời Minh, quyển hạ, thiên Sư thông sư minh đệ ngũ thập tứ (師聰師明第五十四), chính văn và lời chú. Các câu dẫn: Lễ Ký; Luận Ngữ (du ư nghệ); sử Tần, Hán về các câu sấm "vong Tần giả Hồ", "Lưu Tú vi thiên tử"; Hán thư về Kinh Phòng, Dực Phụng. Nguyên văn chép lại từ bản khắc, chấm câu mới; chỗ …… là chữ mờ hoặc đoạn lược bớt. Hiệu đính: vài chữ trong đoạn "khí khố thành long" (瘦, 腮) và trong lời chú về phục ngâm từng cung còn mờ, giữ theo nét đọc được. Phong Thuỷ Liên Hoa dịch và biên soạn theo bài giảng của Thầy Vũ Giới.

Công cụ Liên Hoa dùng kèm bài này – 蓮花工具

Bài liên quan – 相關文章

Học bài bản cùng Thầy Vũ Giới – 隨師研習

"Tâm vô sư truyền thì ngũ quỷ dễ trúng": con mắt hình thế và cái tai lý khí phải luyện bên cạnh thầy, trên thực địa và trên la kinh. Xem Khoá học cao cấp Phong Thuỷ Sư Liên Hoa hoặc Khảo luận phong thuỷ – khôi phục nguyên lý gốc. Ghi danh, hỏi lịch khai giảng qua Zalo 0988 964 636 (Thầy Vũ Giới, TP.HCM).

Câu hỏi thường gặp – 常見問題

"Sư thông sư minh" nghĩa là gì? – 師聰師明

Thầy phải tai thính và mắt sáng: sáng về tam hình tứ thế (hình thế), thính về nhị khí ngũ hành (lý khí).

"Ngũ quỷ" trong thiên này là gì? – 五鬼

Là cách sách gọi bọn soạn man kinh, không phải sao Ngũ Quỷ của bát trạch. Chúng lừa người bằng hình giả và bằng tên sao bịa.

Vì sao sách chê phép biến quẻ của Kinh Phòng, Dực Phụng? – 變卦

Vì đem biến quẻ chọn "sinh khí" để định minh đường chỉ được một phía, bỏ qua lục tương lục thế, tức quan hệ sinh vượng thật giữa núi và nước.

Lục tương, lục thế là gì? – 六相六替

Là các dòng khí, dòng nước giúp nhau (tương) và lấn nhau (thế) quanh huyệt. Thuần một thì sinh anh tài, lấn nhau thì con cháu kém.

Có thể đắp đất để tạo long mạch không? – 非人力所可培

Sách nói không: khí khố thành long là tích tụ của tạo hoá, không phải sức người bồi được. Thầy chỉ nhận ra và dùng cho hợp.

Từ khoá: ["sư thông sư minh" · "師聰師明" · "thầy phong thủy" · "tam hình tứ thế" · "quản thị chỉ mông" · "lục tương lục thế"]

Bài viết liên quan

Có thể quý vị quan tâm

Đi tiếp

Khoá học liên quan, app áp dụng, bài học thuật cùng chủ đề và quà tài liệu.

Bình luận

để gửi bình luận.

  • Đang tải bình luận…