💻 Phần mềm phong thuỷ · Phong Thuỷ Liên HoaPhần mềm phong thuỷ Vũ Giới Hợp LuậnLa kinh số · Bảng luận · Tính năng · Kho kiến thức — dùng ngay trên trình duyệt💻 Mở phần mềm Hợp Luận

Ngọc Tủy Chân Kinh: Hình tượng huyệt tủy (2) thú hình, sư tử, hổ, rồng 獸形

Thầy Vũ Giới — Phong Thuỷ Liên Hoa

Minh hoạ Ngọc Tủy Chân Kinh: Hình tượng huyệt tủy (2) thú hình, sư tử, hổ, rồng 獸形

Ngọc Tủy Chân Kinh
玉髓真經 (卷四上 · 形象穴髓第四)
Tác giả: Trương Động Huyền (張洞玄, tự Tử Vi 子微, quốc sư niên hiệu Khai Bảo, đầu đời Tống) soạn · Lưu Doãn Trung (劉允中) chú · Thái Nguyên Định (蔡元定, tự Quý Thông) phát huy
Bản gốc: bản khắc đời Minh, có tựa năm Gia Tĩnh Canh Tuất (1550), 23 tập.

Hình tượng huyệt tủy (2) dịch và giảng phần thú hình trong quyển bốn của Ngọc Tủy Chân Kinh. Bài trước đã bàn hình người: mặt lưng, nam nữ, huyệt trí mệnh. Bài này đi tiếp sang các hình thú bốn chân: sư tử, hổ, rồng, kỳ lân, tê ngưu, trâu, ngựa, lạc đà, voi, dê, hươu, thỏ. Với mỗi hình, Trương Tử Vi chỉ ra tư thế (ngủ, ngồi, đi, vồ, uống nước, cho con bú, đánh nhau) và chỗ "tinh thần dồn vào" ứng với tư thế ấy, rồi lời chú của Lưu Doãn Trung giải vì sao. Cuối phần có lời phát huy của Thái Quý Thông tổng kết thành một phép chung cho mọi thú hình.

Trả lời nhanh: Ngọc Tủy dạy rằng thú hình khác nhân hình: không tìm huyệt theo vị trí cố định mà theo chỗ tinh thần của con thú đang dồn vào. Sư tử đùa cầu thì huyệt ở chân, sư tử hút nước thì ở mép, sư tử cho con bú thì ở vú. Hổ nằm thì ở mũi, hổ đi thì ở "tiễn đường" dưới bụng, hổ vồ mồi thì ở móng. Rồng lấy mắt và râu, rồng bay lên lấy sơn căn giữa mày. Trâu cày lấy cổ, trâu ăn cỏ lấy hàm, tuyệt đối không đục bụng trâu nằm. Phép chung của Thái Quý Thông: trước xem mặt lưng (lưng không có huyệt), sau xem đại tình ở trước hay ở sau, ngủ nằm thì lấy mũi và khí đường, đánh nhau thì lấy mắt, sừng, móng.

Thầy Vũ Giới giảng: "Đọc thú hình đừng học thuộc con nào đặt chỗ nào. Hãy học câu hỏi người xưa đặt ra trước mỗi con: nó đang làm gì, sức nó dồn vào đâu. Trả lời được câu ấy ngoài thực địa thì đọc được cả những hình sách không chép."

Rừng núi đá Vạn Phong Lâm ở Hưng Nghĩa, Quý Châu
Rừng núi đá Vạn Phong Lâm. Thú hình phải xem cả đàn núi nằm ngồi, đầu đuôi quay về đâu, rồi mới gọi là sư, là hổ. (Ảnh: Brookqi, Wikimedia Commons, CC BY-SA 3.0)

Thú hình khác nhân hình: lấy chỗ tinh thần khẩn thiết – 獸形不與人形同

Nguyên văn – 原文

獸形不與人形同。要取精神緊切中。獅子戲毬多下脚。不然下口下睛瞳。

(註)戲毬用力在脚。若毬脚不相當,則戲毬用口啣,用目力看毬,故皆是穴。

Dịch: Hình thú không giống hình người, phải lấy chỗ tinh thần khẩn thiết. Sư tử đùa cầu phần nhiều đặt ở chân; nếu không thì đặt ở miệng, ở con ngươi mắt. (Chú) Đùa cầu thì sức dồn ở chân. Nếu cầu và chân không tương xứng thì sư tử đùa cầu bằng miệng ngậm, bằng sức mắt nhìn cầu, nên đều là huyệt.

Giảng: Câu mở đầu là chìa khoá của toàn phần. Ở hình người, sách đưa ra cả một hệ huyệt có tên (khí hải, đan điền, khúc trì) và các chỗ cấm cố định. Ở hình thú, sách không làm thế. Thay vào đó là một nguyên tắc: "yếu thủ tinh thần khẩn thiết trung", lấy chỗ tinh thần dồn vào. Cùng là sư tử, nhưng đùa cầu thì sức ở chân; nếu "cầu" (một gò tròn nhỏ trước mặt) nằm lệch, không ở tầm chân, thì sức chuyển sang miệng hoặc mắt. Huyệt đi theo sức.

Đây cũng là lý do mọi hình vật phải có ứng tinh. Sư tử đùa cầu mà không có cầu thì không gọi là sư tử đùa cầu được, và cũng không có căn cứ để biết sức dồn vào chân. Gò cầu trước mặt vừa là bằng chứng của hình, vừa là kim chỉ hướng cho huyệt.

Sư tử: tám tư thế, tám chỗ huyệt – 獅形

Nguyên văn – 原文

獅王伏虎威在目。下口下目最要工。(註)口與目相近,若本欲下目反下口,用之則非。

獅子吸水下口吻。舐尾獅子下舌鋒。(註)以口吸水,力在口吻;兩角舌鋒,謂舌尖也。

獅子引兒下乳穴。番王騎獅下鼻筒。(註)引兒則精英在乳,故引兒飲其乳也。獅行作力,氣全在鼻筒。

番奴伏獅獅轉腦。此穴最要下獅胷。(註)獅用力與人爭其頭,雖爲人所挽轉,其力全在胷也。

獅子帶鈴下鈴穴。伏獅之形下鼻衝。(註)鈴必特起爲鈴,則龍氣全鍾在鈴也。獅伏則口閉,氣出於鼻,鼻衝則氣之所衝也。

睡臥氣息從鼻出。要對偏傍鼻觀中。(註)即鼻衝也。

Dịch: Sư tử chúa phục hổ, uy ở mắt; đặt ở miệng hay ở mắt phải hết sức khéo. (Chú) Miệng và mắt gần nhau; nếu định đặt ở mắt mà lại đặt ở miệng thì dùng sai. Sư tử hút nước đặt ở mép; sư tử liếm đuôi đặt ở mũi lưỡi. (Chú) Lấy miệng hút nước thì sức ở mép; "lưỡng giác thiệt phong" là đầu lưỡi. Sư tử dắt con đặt ở huyệt vú; phiên vương cưỡi sư tử đặt ở ống mũi. (Chú) Dắt con thì tinh anh ở vú, vì dắt con là để cho con bú. Sư tử đi mà ra sức thì khí dồn cả ở ống mũi. Phiên nô (người Hồ) chế phục sư tử, sư tử quay đầu: huyệt này cốt phải đặt ở ngực sư tử. (Chú) Sư tử dùng sức giằng đầu với người, dù bị người kéo quay đầu lại, sức nó dồn cả vào ngực. Sư tử đeo nhạc đặt ở huyệt nhạc; hình sư tử nằm phục đặt ở chỗ mũi xung. (Chú) Nhạc phải nổi riêng lên thành cái nhạc thì long khí dồn cả vào nhạc. Sư tử nằm thì miệng ngậm, khí ra ở mũi; mũi xung là chỗ khí xông ra. Ngủ nằm thì hơi thở ra từ mũi, phải nhắm vào giữa chỗ mũi lệch bên. (Chú) Tức là mũi xung.

Giảng: Phần sư tử là phần chi tiết nhất, có tới tám tư thế, và mỗi tư thế được giải bằng một lý lẽ sinh động. Nên đọc như một bài tập "tìm chỗ dùng sức":

  • Phục hổ (đè hổ): uy ở mắt. Lời chú cảnh báo miệng và mắt rất gần, trên thực địa chỉ cách nhau vài bước, đặt nhầm là hỏng.
  • Hút nước: sức ở mép, nên huyệt ở mép, chỗ sát nước.
  • Liếm đuôi: đầu ngoái lại, lưỡi thè ra; huyệt ở mũi lưỡi.
  • Dắt con: tinh anh ở vú; con là gò nhỏ bên cạnh làm ứng tinh.
  • Có người cưỡi: sư tử đi mà ra sức thì thở mạnh, khí ở ống mũi.
  • Bị người Hồ chế phục, quay đầu: đầu tuy bị kéo lệch nhưng sức ghì ở ngực; huyệt ở ngực, không phải ở đầu.
  • Đeo nhạc: nhạc là một gò nổi riêng dưới cổ; long khí dồn vào nhạc, huyệt ở nhạc.
  • Nằm phục, ngủ: miệng ngậm, khí ra ở mũi; huyệt ở "mũi xung", hơi lệch sang bên mũi.

Điều đáng chú ý là cùng một khối núi hình sư tử, chỉ cần một ứng tinh khác đi (có cầu, có con, có người cưỡi, có nhạc, có nước) là chỗ huyệt đổi hẳn. Vì vậy người xưa bắt phải gọi đúng tên hình trước khi điểm huyệt.

Sơ đồ: Sư tử, việc đang làm quyết định chỗ huyệt (獅形 · 精神緊切)
Sơ đồ: Sư tử, việc đang làm quyết định chỗ huyệt · 獅形 · 精神緊切. Phong Thuỷ Liên Hoa vẽ lại theo Ngọc Tủy Chân Kinh.

Hổ: nằm, đi, vồ mồi, xuống núi, ra hẻm – 虎形

Nguyên văn – 原文

虎形下威威在目。此是大槩有安曲。(註)有不可全以目爲威,隨時變通可求之。

臥虎之形當下鼻。行虎箭堂却在腹。(註)亦是臥則氣聚於鼻故也。行虎非箭不能止之,故取箭堂。

作威之虎要下眼。捕食之虎爪距蹴。(註)虎之取物,皆以爪攫倒取之,故在爪。

猛虎降獅下眉額。獅虎下山穴同屬。(註)虎行下山,威亦藏在眉心間,故穴與降獅同。

虎方出峽在左眼。猛虎避箭下腰腹。(註)出峽之虎必四顧防避而出峽,必先顧左而後顧右,故下左眼。下腰腹者,亦取箭堂。

雌虎引子仍下乳。乳若非位下眼目。(註)若乳不當安穴處,則目亦是穴。

雄虎笑風口是穴。口有天然凹似掬。(註)口穴天然如手之掬。

渴虎奔泉氣定喘。胷下氣堂有凹肉。(註)氣堂天然之穴必有凹處。

Dịch: Hình hổ đặt ở chỗ uy, uy ở mắt; đây là đại khái, còn có chỗ uyển chuyển. (Chú) Có khi không thể chỉ lấy mắt làm uy, tuỳ lúc biến thông mà tìm. Hình hổ nằm nên đặt ở mũi; hổ đi thì tiễn đường lại ở bụng. (Chú) Cũng vì nằm thì khí tụ ở mũi. Hổ đang đi, không có mũi tên thì không dừng được, nên lấy tiễn đường (chỗ trúng tên). Hổ ra oai phải đặt ở mắt; hổ vồ mồi thì ở móng vuốt. (Chú) Hổ bắt mồi đều dùng móng chụp quật lấy, nên ở móng. Mãnh hổ hàng phục sư tử đặt ở trán giữa mày; sư tử, hổ xuống núi thì huyệt cũng cùng chỗ ấy. (Chú) Hổ đi xuống núi, uy cũng giấu ở giữa mày, nên huyệt giống như hổ hàng sư tử. Hổ vừa ra khỏi hẻm thì ở mắt trái; mãnh hổ tránh tên đặt ở eo bụng. (Chú) Hổ ra hẻm ắt nhìn bốn phía đề phòng, ắt nhìn trái trước rồi nhìn phải sau, nên đặt ở mắt trái. Đặt ở eo bụng cũng là lấy tiễn đường. Hổ cái dắt con vẫn đặt ở vú; nếu vú không đúng vị thì đặt ở mắt. (Chú) Nếu vú không phải chỗ yên huyệt thì mắt cũng là huyệt. Hổ đực cười gió thì miệng là huyệt; miệng có chỗ lõm tự nhiên như bàn tay vốc. (Chú) Huyệt miệng tự nhiên như bàn tay chụm vốc nước. Hổ khát chạy tới suối, khí định thì thở dốc; dưới ngực là khí đường, có thịt lõm. (Chú) Huyệt tự nhiên ở khí đường ắt có chỗ lõm.

Giảng: Câu đầu tiên đặt quy tắc rồi phá quy tắc ngay: "uy ở mắt, đây là đại khái". Hổ là con thú của uy, nên mặc định huyệt ở mắt; nhưng lời chú lập tức nhắc phải tuỳ lúc biến thông. Phần còn lại là các trường hợp biến thông ấy.

Hai chữ đáng học nhất là "tiễn đường" (箭堂, chỗ trúng tên). Lời chú giải rất hay: hổ đang đi thì không gì dừng được nó trừ mũi tên; vậy chỗ khí dừng trên thân hổ đi là chỗ mũi tên cắm vào, tức là eo bụng. Lối lý luận này cho thấy người xưa nghĩ huyệt là chỗ khí dừng, và đi tìm chỗ khí dừng trên một thân đang chuyển động. Hổ tránh tên cũng lấy tiễn đường vì cùng một lý.

Hổ ra hẻm lấy mắt trái, vì con thú ra khỏi chỗ hẹp bao giờ cũng nhìn trái trước. Đây là chi tiết quan sát rất đời thường được đưa vào phép điểm huyệt, và cũng là gốc của nguyên tắc "tả trước hữu sau" trong nhiều phép khác. Hổ cười gió và hổ khát tìm suối thì sách nói thẳng dấu hiệu nhận biết: phải có chỗ lõm tự nhiên "như bàn tay vốc", "có thịt lõm". Không có lõm thì không phải huyệt, dù hình có giống đến đâu.

Ngọn đồi tròn xanh nằm phục giữa đồng
Ngọn đồi tròn nằm phục như trâu nằm. Thú hình nằm thì khí yên, huyệt thường ở chỗ bụng, chỗ mũi. (Ảnh: James Bell, Wikimedia Commons, CC BY-SA 2.0)

Rồng: mắt, râu, sơn căn, thiên trụ, hàm, châu – 龍形

Nguyên văn – 原文

蛟龍精神全在眼。更有雙鬚在鼻觀。(註)目是龍之精神,鬚是龍之威力,故二者可取穴。

笑天龍形下鬚根。此穴元定鼻氣管。所爭分寸是鼻穴。千萬憑君子細觀。

上升龍氣取山根。山根眉中鼻上斷。(註)上升龍氣在眉心山根間;山根在眉中鼻之上,下有岩岳斷文。

行雨龍形當下鬚。鬚怒方成雨沛渙。(註)龍以鬚散雨,鬚在頷下是。

渴龍飲水下天柱。鼻上眉下嵌岩斷。(註)天柱即山根,即眉中之下、鼻之上,有岩岳斷文。

臥龍當與下頷穴。頷有逆鱗生氣岸。(註)頷下逆鱗,觸之者死;臥龍觸之起,能殺師也。臥龍不怒不肯起。頷珠激起騰雲漢。

戲珠下爪及口眼。吐氣口吻是其所。(註)戲珠則爪口目皆用力處。若氣在高坪下,氣爲佳,蓋精神在氣;若氣低下則下口吻,挨龍作穴是也。太低則爲絕穴。

Dịch: Giao long tinh thần dồn cả ở mắt; lại có đôi râu ở chỗ mũi. (Chú) Mắt là tinh thần của rồng, râu là uy lực của rồng, nên cả hai đều có thể lấy huyệt. Hình rồng cười trời đặt ở chân râu; huyệt này vốn định ở ống khí mũi; chỗ tranh nhau từng phân tấc chính là huyệt mũi, nghìn vạn lần nhờ người xem kỹ. Khí rồng bay lên lấy ở sơn căn; sơn căn là chỗ giữa mày, trên mũi, có vết đứt. (Chú) Khí rồng bay lên ở khoảng giữa mày và sơn căn; sơn căn ở giữa mày, trên mũi, phía dưới có vết đá núi đứt ngang. Hình rồng làm mưa nên đặt ở râu; râu giận mới thành mưa tuôn. (Chú) Rồng dùng râu rải mưa; râu ở dưới hàm. Rồng khát uống nước đặt ở thiên trụ, trên mũi dưới mày có đá khảm đứt. (Chú) Thiên trụ tức là sơn căn. Rồng nằm nên đặt huyệt ở hàm; hàm có vảy ngược, là bờ sinh khí. (Chú) Vảy ngược dưới hàm, ai chạm vào thì chết; rồng nằm bị chạm mà dậy thì có thể giết thầy. Rồng nằm không giận thì không chịu dậy; châu dưới hàm kích nó dậy bay lên mây. Rồng đùa châu đặt ở móng và miệng, mắt; chỗ phun khí ở mép là chỗ ấy. (Chú) Đùa châu thì móng, miệng, mắt đều là chỗ dùng sức. Nếu khí ở dưới đài bằng cao thì lấy khí là tốt, vì tinh thần ở khí; nếu khí thấp xuống thì đặt ở mép, tức là sát vào thân rồng mà làm huyệt. Quá thấp thì là tuyệt huyệt.

Giảng: Rồng là hình khó nhất vì thân rồng trong địa lý thường là cả một dải long dài, chỉ phần đầu mới có "mặt". Ngọc Tủy vì thế chỉ bàn các huyệt trên đầu rồng: mắt (tinh thần), râu (uy lực), sơn căn hay thiên trụ (chỗ thắt giữa mày và mũi), hàm (vảy ngược), mép (chỗ phun khí). Mỗi tư thế của rồng chọn một trong những chỗ ấy: rồng bay lên lấy sơn căn, rồng làm mưa lấy râu, rồng khát lấy thiên trụ, rồng nằm lấy hàm.

Dấu hiệu thực địa của sơn căn được mô tả rõ: "có vết đá núi đứt ngang" (岩岳斷文). Tức là ở chỗ thắt giữa hai khối, có một dải đá hoặc một vết lõm cắt ngang như nếp nhăn giữa mày. Cảnh báo "rồng nằm bị chạm vảy ngược mà dậy thì giết thầy" nghe như truyền thuyết, nhưng ý nghề nghiệp rõ ràng: rồng nằm không có châu kích thì đất chưa phát, người cố đặt mộ đào vào hàm rồng nằm mà không có châu ứng thì chuốc hoạ.

Đoạn chú cuối về rồng đùa châu chứa một phép rất dùng được: so độ cao của khí. Nếu khí còn ở trên đài bằng cao thì đặt ở khí; nếu khí đã hạ thấp thì đặt sát thân rồng ở mép; nếu quá thấp thì đó là "tuyệt huyệt", không đặt. Huyệt hình tượng vẫn phải chịu phép cao thấp của loan đầu.

Sơ đồ: Hổ hình, uy ở mắt và tiễn đường (虎形 · 箭堂)
Sơ đồ: Hổ hình, uy ở mắt và tiễn đường · 虎形 · 箭堂. Phong Thuỷ Liên Hoa vẽ lại theo Ngọc Tủy Chân Kinh.

Mẫu tử, bàn long, quần long tranh châu – 子母 · 盤龍 · 衆龍爭珠

子龍顧母及飲乳。口鼻二穴須細看。母龍顧子定有乳。……當自下取。盤龍顯頷肩與腋。看取天然窊宛處。

衆龍爭珠珠上作。珠有過線如珠纏。若還舍珠去下龍。衆龍一樣如何取。衆龍若小一龍大。大龍爲主衆爲輔。若還衆大我獨小。合以小龍爲衆主。若還衆龍只一樣。定看下珠方有據。

Dịch: Rồng con ngoái mẹ và bú sữa: hai huyệt miệng, mũi phải xem kỹ. Rồng mẹ ngoái con ắt có vú, nên lấy từ dưới. Rồng cuộn thì lộ hàm, vai và nách: hãy xem chỗ lõm mềm tự nhiên mà lấy. Bầy rồng tranh châu thì làm huyệt trên châu; châu có đường chỉ chạy qua như dây quấn châu. Nếu bỏ châu mà đặt ở rồng thì bầy rồng giống nhau, lấy con nào? Nếu bầy rồng nhỏ mà một rồng lớn thì rồng lớn làm chủ, bầy làm phụ; nếu bầy đều lớn mà riêng ta nhỏ thì nên lấy rồng nhỏ làm chủ của bầy; nếu bầy rồng đều như nhau thì phải xem đặt ở châu mới có căn cứ.

Giảng: "Quần long tranh châu" là cách cục nhiều dải long cùng chầu về một gò tròn ở giữa. Ngọc Tủy đưa ra một phép chọn chủ rất gọn: cái khác biệt làm chủ. Nhiều nhỏ một lớn thì lớn làm chủ; nhiều lớn một nhỏ thì nhỏ làm chủ; tất cả như nhau thì không có chủ trong bầy rồng, phải về châu mà đặt. Gò châu ấy phải có "đường chỉ chạy qua như dây quấn", tức là có mạch nhỏ nối vào, chứng tỏ khí thật sự đi vào châu chứ không phải một gò rời.

Kỳ lân và tê ngưu – 麒麟 · 犀牛

麒麟一角下角根。尖峰之傍平處痕。此物名爲王者瑞。額上角根穴最尊。(註)麟兩角共一本,如一角,根本也。山上平頂別出尖峰,乃是角根也。

犀牛望月下牛眼。眼若大高下牛鼻。須向月上尋正穴。月不生處恐非是。(註)前上要有月形,仍以酉向爲上,蓋月生於酉故也。

犀牛出水下鼻孔。犀牛入水角根底。角根須認旋毛中。此是立宅真地位。(註)出水則氣皆在於鼻,入水則氣聚於頂也。

Dịch: Kỳ lân một sừng đặt ở chân sừng, chỗ có vết bằng bên cạnh ngọn nhọn. Vật này gọi là điềm lành của bậc vương giả; huyệt ở chân sừng trên trán là tôn quý nhất. (Chú) Lân hai sừng chung một gốc, như một sừng; "căn" là gốc. Trên núi đỉnh bằng mà riêng nổi lên một ngọn nhọn, đó là chân sừng. Tê ngưu ngắm trăng đặt ở mắt trâu; nếu mắt quá cao thì đặt ở mũi. Phải nhắm phía trăng mà tìm huyệt chính; chỗ không có trăng sinh e là không phải. (Chú) Phía trước phải có hình trăng, lại lấy hướng Dậu là tốt nhất, vì trăng sinh ở Dậu. Tê ngưu ra khỏi nước đặt ở lỗ mũi; tê ngưu xuống nước thì ở đáy chân sừng; chân sừng phải nhận chỗ xoáy lông ở giữa; đó là vị trí thật để lập trạch. (Chú) Ra khỏi nước thì khí đều ở mũi, xuống nước thì khí tụ ở đỉnh.

Giảng: Hình kỳ lân được nhận bằng một dấu hiệu cụ thể: đỉnh núi bằng phẳng mà nổi riêng một ngọn nhọn. Huyệt không ở trên ngọn nhọn mà ở chỗ bằng sát bên ngọn nhọn, nơi có "vết" (痕), tức chỗ lõm nhẹ. Tê ngưu ngắm trăng là một trong số ít chỗ Ngọc Tủy gắn hình tượng với phương vị: ứng tinh "trăng" (một gò hình bán nguyệt) nên ở phía Dậu, vì trăng non mọc ở phương tây. Tê ngưu ra nước và xuống nước là cặp đối nhau rất đẹp: ra nước thì thở ra, khí ở mũi; xuống nước thì chỉ còn đỉnh đầu nhô lên, khí tụ ở đỉnh. Lời kinh nói thẳng đây là "vị trí thật để lập trạch", cho thấy phép hình tượng dùng cả cho dương cơ.

Trâu: cày, kéo xe, ra chuồng, húc nhau, ăn cỏ, nằm ngủ – 牛形

Nguyên văn – 原文

牛形不一穴難遷。牛出田來是耕佃。(註)此言平田之牛。牛耕精力全在項。領峰獨高無隱現。(註)牛項之上有峰高堆,當於高堆旁取穴。

轉車之牛穴不同。却看車從何處轉。(註)轉車之牛要取項上軛邊之穴。牛身若在下水頭。只就車輪爲穴面。車輪轉處在輪角。不然輪心是關鍵。(註)車輪下角下心皆是穴,相地形與朝對如何。若牛在下水別有托山,則又當於牛山認穴,蓋車是死氣,牛是生氣,生勝於死。

此牛昂頭穴在鼻。不可苟簡鑿牛面。(註)鑿牛面則傷而不行。鬭牛之力氣在腦。穴在角前額前現。(註)牛角額心旋毛中是。

食草之牛氣在頷。……(註)項下皺皮爲頷,條項爲正穴,然須牛身橫方可下。眠牛藏食亦在頷。回草頭中詳細辨。(註)牛回草多於飽眠時方見,故曰下頷。必有天然窊轉形。不然當中胛前旋。惟有牛腹不可下。鑿殺眠牛人誤見。

Dịch: Hình trâu không một kiểu, huyệt khó dời theo. Trâu ra ruộng là trâu cày. (Chú) Đây nói trâu ở ruộng bằng. Trâu cày tinh lực dồn cả ở cổ; ngọn ở cổ riêng cao, không ẩn hiện. (Chú) Trên cổ trâu có một gò cao, nên lấy huyệt bên gò cao. Trâu kéo xe quay thì huyệt khác: hãy xem xe quay từ đâu. (Chú) Trâu kéo xe phải lấy huyệt ở bên cái ách trên cổ. Nếu thân trâu ở đầu dòng nước chảy xuống thì cứ lấy bánh xe làm mặt huyệt; chỗ bánh xe quay ở góc bánh, không thì tâm bánh là then chốt. (Chú) Góc dưới và tâm bánh xe đều là huyệt, tuỳ địa hình và núi chầu thế nào. Nếu trâu ở phía nước chảy xuống mà có núi đỡ riêng thì lại phải nhận huyệt ở núi trâu, vì xe là tử khí, trâu là sinh khí, sinh hơn tử. Trâu ngẩng đầu thì huyệt ở mũi, không được cẩu thả đục vào mặt trâu. (Chú) Đục mặt trâu thì trâu bị thương mà không đi. Trâu húc nhau thì sức ở óc, huyệt ở trước sừng, trước trán. (Chú) Ở giữa xoáy lông trên trán giữa hai sừng. Trâu ăn cỏ thì khí ở hàm. (Chú) Da nhăn dưới cổ là hàm, dải cổ là huyệt chính; nhưng thân trâu phải nằm ngang mới đặt được. Trâu ngủ nhai lại cũng ở hàm, giữa đầu đang nhai lại phải phân kỹ. (Chú) Trâu nhai lại phần nhiều lúc no nằm mới thấy, nên nói đặt ở hàm. Ắt có hình lõm uốn tự nhiên; không thì ở xoáy trước bả vai. Chỉ có bụng trâu là không được đặt; đục chết trâu nằm là người nhìn lầm.

Giảng: Phần trâu cho thấy rõ nhất ý "cùng một hình, khác việc thì khác huyệt". Trâu cày: cổ, cạnh gò u trên cổ. Trâu kéo xe: chỗ ách. Trâu ngẩng đầu: mũi. Trâu húc: trán giữa hai sừng. Trâu ăn cỏ, trâu nằm nhai lại: hàm. Và một lời cấm tuyệt đối: không đặt ở bụng trâu nằm.

Lời chú về xe trâu đáng đọc chậm. Khi có cả trâu lẫn xe (một khối núi hình trâu và một gò tròn hình bánh xe), nếu trâu ở đầu nước xuôi thì lấy bánh xe làm huyệt; nhưng nếu trâu có núi đỡ riêng thì phải về trâu, vì "xe là tử khí, trâu là sinh khí, sinh hơn tử". Đây là một nguyên tắc chung: giữa vật sống và vật chết trong cùng một cục, ưu tiên vật sống. Còn câu "không được cẩu thả đục mặt trâu" và "đục chết trâu nằm" là lời nhắc rằng đào sai chỗ trên một hình thật là phá hình, làm hình mất sức sống.

Tranh hổ của Mục Khê Pháp Thường đời Nam Tống
Mục Khê Pháp Thường (Nam Tống), tranh hổ. Hổ hình quý ở chỗ ngồi chồm mà đầu cúi, không quý chỗ nhe nanh. (Tranh: Mục Khê Pháp Thường, Wikimedia Commons, CC0)

Ngựa và lạc đà – 馬形 · 駱駝

馬形多是下耳鼻。眼穴於人多不利。……昂頭要取攀鞍地。(註)如凹穴之類是。回頭端在前胛間。自有勒回嘶躍勢。臥馬亦在鞍韉間。不可鑿腹馬不起。或取纓下胸前旋。或取頷邊鑾環位。鞍韉正是對凹峰。此穴辨明須子細。若還辨得非馬真。下着凹穴誤人事。此穴名爲陡險穴。不是神仙莫輕易。

駱駝裝寶方伏地。寶未重時駝未起。要從裝處子細詳。峰顙傍邊平處是。駱駝卸寶何處認。前胛縫後後腿胛。(註)前胛之縫在後,後胛之縫在前。番奴伏駝穴易尋。峰顙傍邊鈎掛地。微微隱隱有窩窟。得在月生酉向美。

Dịch: Hình ngựa phần nhiều đặt ở tai, mũi; huyệt mắt phần nhiều không lợi cho người. … Ngựa ngẩng đầu thì phải lấy chỗ vịn yên. (Chú) Như loại huyệt lõm. Ngựa quay đầu thì ở giữa hai bả vai trước, tự có thế ghìm cương quay lại hí nhảy. Ngựa nằm cũng ở khoảng yên đệm, không được đục bụng, ngựa sẽ không dậy. Hoặc lấy chỗ xoáy trước ngực dưới tua cương, hoặc lấy vị trí vòng nhạc bên hàm. Yên đệm chính là chỗ đối với ngọn lõm; huyệt này phải phân biệt kỹ. Nếu phân ra không phải ngựa thật mà đặt vào huyệt lõm thì làm hỏng việc người. Huyệt này gọi là huyệt hiểm dốc, không phải thần tiên thì chớ coi nhẹ. Lạc đà chở báu mới nằm phục xuống; báu chưa chất nặng thì lạc đà chưa đứng dậy; phải xét kỹ từ chỗ chất hàng; chỗ bằng bên cạnh bướu là huyệt. Lạc đà dỡ báu thì nhận ở đâu? Sau khe bả vai trước, ở bả đùi sau. (Chú) Khe bả vai trước ở phía sau, khe bả đùi sau ở phía trước. Người Hồ chế phục lạc đà thì huyệt dễ tìm: chỗ móc treo bên cạnh bướu, lờ mờ có ổ lõm; được hướng Dậu nơi trăng sinh thì đẹp.

Giảng: Ngựa là hình duy nhất trong phần này mà sách cảnh báo về huyệt mắt: "không lợi cho người". Huyệt tiêu biểu của ngựa là chỗ yên (鞍韉), tức chỗ võng xuống giữa hai u vai và mông, nhìn từ xa như cái yên. Nhưng sách lập tức nhắc đây là "huyệt hiểm dốc": chỗ võng giữa hai gò rất dễ là chỗ gió lùa qua (ao phong). Nếu hình ngựa là thật, chỗ yên có khí; nếu nhận lầm, chỗ yên chỉ là một yên ngựa gió thổi, đặt vào là hại người. Lạc đà thì huyệt ở chỗ bằng bên cạnh bướu, hoặc ở các khe bả vai, đùi khi dỡ hàng. Hai lần sách nhắc hướng Dậu "nơi trăng sinh" (tê ngưu ngắm trăng và lạc đà), cho thấy các hình gắn với trăng đều ưa phương tây.

Thung lũng Tả Van ở Sa Pa, núi hai bên ôm vào
Thung lũng Tả Van, Sa Pa. Các nhánh núi duỗi xuống như chân thú, nước kẹp hai bên mới thành hình có tình. (Ảnh: Andre Hospers, Wikimedia Commons, CC BY 4.0)

Voi, dê, hươu, thỏ – 象 · 羊 · 鹿 · 兎

白象捲湖下象鼻。馴象貢珎鑿象齒。番奴馴象象回頭。或是鼻穴或下耳。番王騎象下鞍軸。隱微微軸隆隆起。要於軸上作安排。更在軸下非美地。(註)……然此乃取象之橫身者而言;若直身向前,又不可如此拘泥,全在朝對上取應。

胡羊飽臥下牙腮。白羊食草口鼻猜。(註)羊飽乃臥,臥則回草,則下牙腮;羊以鼻嗅草,故食之羊於口鼻詳猜也。鬭羊須從角根下。角從痒處穴可裁。(註)羊以角痒而好鬭,故角根痒處是穴法也。雌羊飲子下乳穴。只從髖髀趂安排。

麋鹿解角在水際。只認角心旋毛裏。(註)鹿解角則痛,故自伏於水際不敢動,穴在角心。奔鹿投林下鹿鼻。奔走衝喘鼻有氣。玉兎採藥有缺唇。玉兎避鷹須下耳。(註)兎避鷹急,以耳蔽其目,故下耳。

Dịch: Voi trắng cuốn hồ đặt ở vòi; voi thuần dâng báu đục ở ngà; người Hồ thuần voi, voi quay đầu, hoặc huyệt ở vòi hoặc đặt ở tai. Phiên vương cưỡi voi đặt ở trục yên: trục lờ mờ nhỏ mà nổi gồ lên, phải xếp đặt trên trục; còn dưới trục không phải đất đẹp. (Chú) … Đây là nói voi nằm ngang thân; nếu thân thẳng hướng về trước thì không được câu nệ như vậy, mà phải xem núi chầu đối mà lấy ứng. Dê Hồ no nằm đặt ở răng má; dê trắng ăn cỏ thì đoán ở miệng mũi. (Chú) Dê no thì nằm, nằm thì nhai lại, nên đặt ở răng má; dê lấy mũi ngửi cỏ, nên dê đang ăn thì xét ở miệng mũi. Dê húc nhau phải đặt từ chân sừng; sừng từ chỗ ngứa mà cắt huyệt. (Chú) Dê vì ngứa sừng mà thích húc, nên chỗ ngứa ở chân sừng là phép huyệt. Dê cái cho con bú đặt ở huyệt vú, chỉ theo khoảng hông đùi mà xếp. Hươu nai rụng sừng ở mé nước, chỉ nhận chỗ xoáy lông ở tâm sừng. (Chú) Hươu rụng sừng thì đau, nên tự nằm phục ở mé nước không dám động; huyệt ở tâm sừng. Hươu chạy vào rừng đặt ở mũi hươu; chạy xông thở dốc, mũi có khí. Thỏ ngọc hái thuốc có môi sứt; thỏ ngọc tránh chim ưng phải đặt ở tai. (Chú) Thỏ tránh ưng gấp, lấy tai che mắt, nên đặt ở tai.

Giảng: Nhóm thú nhỏ khép lại phần thú hình bằng những hình ảnh rất đời thường: dê ngứa sừng nên hay húc, hươu rụng sừng đau nên nằm im ở bờ nước, thỏ sợ ưng lấy tai che mắt. Mỗi quan sát ấy đều dẫn tới một chỗ huyệt có lý do. Riêng lời chú về voi cưỡi có một nhắc nhở phương pháp: các phép trên đều nói cho hình nằm ngang thân; nếu hình thẳng thân hướng ra trước thì phải bỏ phép cứng, lấy núi chầu, núi ứng mà định.

Sơ đồ: Ba bước xét thú hình (獸形大情)
Sơ đồ: Ba bước xét thú hình · 獸形大情. Phong Thuỷ Liên Hoa vẽ lại theo Ngọc Tủy Chân Kinh.

Phát huy: phép chung cho mọi thú hình – 發揮 · 獸形大情

發揮云:獸形則分行走上下、出入來去、臥乳飲降、鬭睡飽食之異,亦當先看背面。背向無穴,惟於面向取之。睡臥奔走多下鼻息氣堂等穴,蓋走與臥當於氣盛處取之。上下來去出入,却看先後大情:在前則取眼目山根鬚角鼻觀等穴;大情在後,則取後腿腹下氣堂峰顙鞦韉等穴。行乳多在眼目而乳,或專在乳。降鬭則在眼前角心山根與爪等穴。伏臥飽食多在鼻觀口舌。更於龍虎獅子三形,亦有大情不在本身,乃有氣談威珠毬索者,又不當拘執,恐反差真的之穴也。

Dịch: Lời phát huy: Thú hình thì phân ra đi chạy, lên xuống, ra vào, đến đi, nằm, cho bú, uống, hàng phục, đánh nhau, ngủ, no, ăn khác nhau; cũng phải xem mặt lưng trước. Phía lưng không có huyệt, chỉ lấy ở phía mặt. Ngủ nằm, chạy nhảy phần nhiều đặt ở các huyệt mũi thở, khí đường, vì chạy và nằm đều nên lấy ở chỗ khí thịnh. Lên xuống, đến đi, ra vào thì xem đại tình trước hay sau: đại tình ở trước thì lấy các huyệt mắt, sơn căn, râu, sừng, mũi; đại tình ở sau thì lấy các huyệt đùi sau, khí đường dưới bụng, bướu, yên đệm. Đi và cho bú phần nhiều ở mắt và vú, hoặc chỉ ở vú. Hàng phục, đánh nhau thì ở trước mắt, tâm sừng, sơn căn và móng. Nằm phục, no ăn phần nhiều ở mũi, miệng, lưỡi. Lại ở ba hình rồng, hổ, sư tử, cũng có khi đại tình không ở bản thân mà ở khí, ở uy, ở châu, cầu, dây; lại không nên câu chấp, e rằng sai mất huyệt thật.

Giảng: Thái Quý Thông gói cả phần thú hình vào ba bước, có thể dùng như một bảng kiểm khi đứng trước một khối núi hình thú:

BướcCâu hỏiKết luận
1. Mặt lưngPhía nào ngửa, có minh đường?Lưng không có huyệt, chỉ xét phía mặt
2. Đại tìnhThú đang hướng tới trước hay ghì về sau?Trước: mắt, sơn căn, râu, sừng, mũi. Sau: đùi sau, khí đường, bướu, yên
3. Việc đang làmNgủ, chạy, bú, đánh, ăn?Ngủ chạy: mũi, khí đường. Bú: vú, mắt. Đánh: mắt, sừng, móng. Ăn no: mũi, miệng
Ngoại lệRồng, hổ, sư tử có châu, cầu, dây?Đại tình có thể ở ngoài thân, đặt ở châu, cầu

Câu kết "không nên câu chấp, e rằng sai mất huyệt thật" là lời tự cảnh báo của chính người biên soạn: bảng phân loại chỉ là khung, không phải đáp án.

Luận theo Phong Thuỷ Liên Hoa – 蓮花論

Phần thú hình của Ngọc Tủy thường bị đọc như một danh mục "con nào đặt chỗ nào". Đọc kỹ thì thấy cả phần chỉ lặp đi lặp lại một câu hỏi: khí đang dồn vào đâu, và dừng ở đâu. Con thú ngủ thì khí ra ở mũi; con thú đang đi thì khí chỉ dừng ở chỗ trúng tên; con thú đang vồ thì sức ở móng. Phong Thuỷ Liên Hoa dạy học trò dùng hình tượng như một cách đọc động thái của khối núi: khối núi đang "đi" hay đang "nằm", đang "ngoái lại" hay "lao tới", rồi từ động thái mà khoanh vùng khí dừng.

Nhưng phần này cũng nhắc nhiều lần rằng hình phải có bằng chứng: sư tử đùa cầu phải có cầu, tê ngưu ngắm trăng phải có trăng, quần long tranh châu phải có châu có mạch quấn. Huyệt phải có chỗ lõm tự nhiên ("như bàn tay vốc", "có thịt lõm"). Hình không có ứng tinh, huyệt không có lõm thì dù đặt tên đẹp đến đâu cũng không dùng. Khi đã định được long, huyệt bằng cả loan đầu lẫn hình tượng, người học mới dùng la kinh và vận khí đồ ngũ vận lục khí Liên Hoa được Thầy Vũ Giới khôi phục để xét thời vận của đất.

Tóm lại – 總結: Thú hình không đặt huyệt theo vị trí cố định mà theo chỗ tinh thần khẩn thiết. Sư tử, hổ lấy uy ở mắt, nhưng nằm thì ở mũi, đi thì ở tiễn đường, vồ thì ở móng, cho bú thì ở vú. Rồng lấy mắt, râu, sơn căn, hàm; quần long tranh châu thì chọn con khác biệt làm chủ, không có thì đặt ở châu. Trâu cày ở cổ, kéo xe ở ách, ăn cỏ ở hàm, cấm đục bụng trâu nằm. Ngựa lấy yên nhưng là huyệt hiểm. Phép chung: xem mặt lưng, xem đại tình trước sau, xem việc con thú đang làm, và không câu chấp.

Bài trước: Hình tượng huyệt tủy (1): nhân hình, tiên nhân hình. Bài sau: Hình tượng huyệt tủy (3): xà, quy, ngư hình.

Nguồn: Ngọc Tủy Chân Kinh (玉髓真經), Trương Động Huyền (tự Tử Vi) soạn, Lưu Doãn Trung chú, Thái Nguyên Định phát huy, bản khắc đời Minh có tựa năm Gia Tĩnh Canh Tuất (1550), quyển bốn thượng, Hình tượng huyệt tủy, phần thú hình (sư tử, hổ, rồng, kỳ lân, tê ngưu, trâu, ngựa, lạc đà, voi, dê, hươu, thỏ) và lời phát huy. Hiệu đính: một số câu về rồng mẹ ngoái con, trâu ăn cỏ, ngựa ăn uống có chữ mờ nên để dấu lược (……); câu 有氣談威珠毬索者 chữ 談 đọc theo nét khắc, nghĩa chưa chắc. Phong Thuỷ Liên Hoa dịch và biên soạn theo bài giảng của Thầy Vũ Giới; lý pháp thì chia sẻ, thủ pháp phải dạy trực tiếp.

Công cụ Liên Hoa dùng kèm bài này – 蓮花工具

  • La Kinh Liên Hoa: la kinh trực tuyến miễn phí, đo toạ hướng huyệt, xét hướng Dậu cho các hình gắn với trăng.
  • Lập Cục Pháp: lập cục âm trạch, dương trạch theo nguyên lý Liên Hoa.
  • Vẽ Mặt Bằng Liên Hoa: phân cung mặt bằng sau khi đã định tâm.

Bài liên quan – 相關文章

Học bài bản cùng Thầy Vũ Giới – 隨師研習

Nhận một khối núi là hổ nằm hay hổ đi, phân chỗ yên ngựa có khí hay chỉ là hõm gió, tìm chỗ lõm "như bàn tay vốc" trên đầu một con sư tử đá: những việc ấy phải đứng tại thực địa cùng người đã quen mắt. Xem Khoá học cao cấp Phong Thuỷ Sư Liên Hoa hoặc Khảo luận phong thuỷ – khôi phục nguyên lý gốc. Ghi danh, hỏi lịch khai giảng qua Zalo 0988 964 636 (Thầy Vũ Giới, TP.HCM).

Câu hỏi thường gặp – 常見問題

Vì sao thú hình không có hệ huyệt cố định như nhân hình? – 獸形不與人形同

Vì sách dạy lấy "chỗ tinh thần khẩn thiết": cùng một con thú, khi ngủ, khi đi, khi vồ mồi, khi cho con bú thì sức dồn vào chỗ khác nhau, nên huyệt cũng khác. Phải gọi đúng tư thế trước rồi mới điểm huyệt.

"Tiễn đường" của hổ là gì? – 箭堂

Là chỗ trúng tên ở eo bụng. Lời chú giải: hổ đang đi thì không gì dừng được ngoài mũi tên, nên chỗ khí dừng trên thân hổ đi là chỗ ấy. Hổ tránh tên cũng lấy tiễn đường.

Quần long tranh châu thì đặt huyệt ở con rồng nào? – 衆龍爭珠

Lấy con khác biệt làm chủ: nhiều nhỏ một lớn thì lấy lớn, nhiều lớn một nhỏ thì lấy nhỏ. Nếu các dải long như nhau thì đặt ở gò châu, và châu phải có mạch nhỏ quấn vào.

Hình trâu kiêng đặt huyệt ở đâu? – 牛腹不可下

Kiêng bụng trâu nằm và kiêng đục vào mặt trâu đang ngẩng đầu. Sách nói đục bụng là "đục chết trâu nằm", đục mặt thì trâu bị thương không đi được.

Vì sao huyệt yên ngựa gọi là huyệt hiểm? – 陡險穴

Vì yên ngựa là chỗ võng giữa hai gò, rất dễ là chỗ gió lùa. Nếu hình ngựa thật thì chỗ yên có khí; nếu nhận lầm thì đặt vào chỗ lõm gió, hại người. Sách dặn không phải thần tiên thì chớ coi nhẹ.

Từ khoá: ngọc tủy chân kinh · 玉髓真經 · trương tử vi · tam hợp phái · phong thủy tam hợp · hình tượng huyệt tủy (2) thú hình · sư tử · hổ · rồng 獸形

Bài viết liên quan

Có thể quý vị quan tâm

Đi tiếp

Khoá học liên quan, app áp dụng, bài học thuật cùng chủ đề và quà tài liệu.

Bình luận

để gửi bình luận.

  • Đang tải bình luận…