💻 Phần mềm phong thuỷ · Phong Thuỷ Liên HoaPhần mềm phong thuỷ Vũ Giới Hợp LuậnLa kinh số · Bảng luận · Tính năng · Kho kiến thức — dùng ngay trên trình duyệt💻 Mở phần mềm Hợp Luận

Ngọc Tủy Chân Kinh: Hình tượng huyệt tủy (1) nhân hình, tiên nhân hình 形象穴髓

Thầy Vũ Giới — Phong Thuỷ Liên Hoa

Minh hoạ Ngọc Tủy Chân Kinh: Hình tượng huyệt tủy (1) nhân hình, tiên nhân hình 形象穴髓

Ngọc Tủy Chân Kinh
玉髓真經 (卷四上 · 形象穴髓第四)
Tác giả: Trương Động Huyền (張洞玄, tự Tử Vi 子微, quốc sư niên hiệu Khai Bảo, đầu đời Tống) soạn · Lưu Doãn Trung (劉允中) chú · Thái Nguyên Định (蔡元定, tự Quý Thông) phát huy
Bản gốc: bản khắc đời Minh, có tựa năm Gia Tĩnh Canh Tuất (1550), 23 tập.

Hình tượng huyệt tủy (1) mở đầu quyển bốn của Ngọc Tủy Chân Kinh, phần "tiền quyển" bàn về huyệt. Ba quyển trước dạy nhận long: ngũ tinh, xuyên biến, tên gọi chân long. Từ quyển bốn, sách chuyển sang câu hỏi khó hơn: khi long đã tới, huyệt nằm ở đâu trên thân núi. Câu trả lời đầu tiên của Trương Tử Vi là "hình tượng": nhận ra núi giống người, giống thú, giống chim, rồi theo chỗ tinh thần của hình ấy mà điểm huyệt. Bài này dịch và giảng phần tổng luận mở chương, phép điểm huyệt trên nhân hình (hình người) và lời phát huy của Thái Quý Thông về cách phân biệt hình nam hình nữ, kèm danh sách các tiên nhân hình được vẽ thành đồ bản trong sách.

Trả lời nhanh: Hình tượng huyệt tủy dạy rằng ngoài huyệt chính kết theo long hổ, còn có loại huyệt "thanh kỳ huyền quái" phải theo hình tượng mà lấy: trước định núi là hình gì (người, sư tử, hổ, rồng, trâu, ngựa…), phân nằm, ngồi, đứng, đi, rồi điểm huyệt ở "chỗ tình khẩn", tức chỗ tinh thần của hình dồn vào. Hình người kiêng huyệt "trí mệnh": nam không đặt ở chỗ âm, nữ không đặt ở vú, không đặt chính giữa tim, không đặt ở hổ khẩu. Hình nam lấy bên trái, hình nữ lấy bên phải; nam dùng số lẻ, nữ dùng số chẵn. Muốn biết núi là nam hay nữ thì xem các núi ứng tinh xung quanh: đàn, sách, kiếm, cờ là nam; trâm, lược, gương, đài trang là nữ.

Thầy Vũ Giới giảng: "Gọi tên hình là để nhớ, chứ không phải để mê. Ngọc Tủy nói rất rõ: định hình rồi còn phải xem đường cục, triều ứng, chỗ tránh chỗ theo và long khí ở đâu. Hình chỉ là cái cửa đi vào huyệt, không phải cái huyệt."

Ngọn núi nhô lên khỏi biển mây
Ngọn núi nhô khỏi biển mây. Huyệt thanh kỳ huyền quái phải nhìn cả khối núi mà nhận hình tượng trước. (Ảnh: Huangdan2060, Wikimedia Commons, CC0)

Đặc khởi tinh thần và huyệt theo hình – 特起星辰 · 形象取穴

Nguyên văn – 原文

特起星辰是龍祖。祖宗傳來生父母。父母生子又生孫。孫又生子續續去。莫道祖宗元本好。不肖兒孫解相誤。子孫還自有偏枯。好子好孫益父母。子孫不肖出醜拙。父母奈何不堪取。若還傳得子孫賢。頭面端莊有真乳。亦有清奇玄怪穴。此穴要從形象取。有象有形有應星。却就本形尋穴所。

Dịch: Sao nổi riêng (đặc khởi tinh thần) là tổ của long. Tổ tông truyền xuống sinh cha mẹ, cha mẹ sinh con lại sinh cháu, cháu lại sinh con, nối mãi đi. Đừng nói tổ tông vốn tốt là đủ, con cháu bất tiếu cũng làm hỏng được. Con cháu cũng có khi lệch khô; con hiền cháu thảo thì làm lợi cho cha mẹ. Con cháu bất tiếu sinh ra xấu vụng thì cha mẹ cũng đành không lấy được. Nếu truyền được con cháu hiền thì đầu mặt đoan trang, có nhũ thật. Lại có loại huyệt thanh kỳ huyền quái: huyệt này phải theo hình tượng mà lấy. Có tượng, có hình, có sao ứng, thì cứ theo bản hình mà tìm chỗ huyệt.

Giảng: Đoạn mở chương nối lại toàn bộ ba quyển trước bằng hình ảnh gia phả. Tổ sơn là "đặc khởi tinh thần", ngọn núi nổi riêng không dựa vào đâu. Từ tổ xuống là phụ mẫu sơn, rồi con, rồi cháu, mỗi đời một lần biến hình. Ý chính nằm ở câu "Đừng nói tổ tông vốn tốt": tổ đẹp chưa đủ, phải xem long truyền tới gần huyệt có còn hiền hay không. Nếu tới đoạn cuối mà đầu mặt vỡ nát, lệch khô, thì dù tổ là sao lớn cũng không lấy được. Ngược lại, khi con cháu hiền, tức long gần huyệt đoan chính, thì sẽ có "nhũ thật", huyệt chính kết ngay trên đầu nhũ theo phép thường.

Nhưng sách thêm một loại thứ hai: huyệt "thanh kỳ huyền quái" (清奇玄怪). Đây là những huyệt không nằm ở chỗ ai cũng thấy, không có nhũ đột rõ ràng giữa long hổ. Muốn điểm những huyệt này phải nhận hình tượng của cả khối núi, rồi theo phép của từng hình mà tìm chỗ. Ba chữ "tượng, hình, ứng tinh" là ba tầng kiểm chứng: tượng là dáng chung, hình là các bộ phận cụ thể (đầu, tay, bụng, chân), ứng tinh là các núi nhỏ chung quanh làm đồ vật đi theo hình ấy. Đủ ba tầng mới dám gọi tên.

Lời phát huy – 發揮

特起星辰者,取其無所附麗。其一不因大龍行度顧盼護衛;其二不是別龍隨送貴人揷帶分脚;其三要定五星形象,分號名爲特起。……三五成行列者,不在挨排之例,只取中心正出者爲是。若縱不成行,橫不成列,亂出林立,而又不從中一峰出,則非特起星辰也。

……必先定爲何等形象,然後因形而取穴,則萬不失一。假如識是獅象龍虎牛馬等形,即分眠坐作立,乳頭上下,乃於情緊處取穴,或左右眼,或口吻耳鼻,乳腹爪脚,各隨本情緊要中取之。

Dịch: Gọi là đặc khởi tinh thần vì nó không dựa vào đâu cả. Một là không phải do đại long đi qua mà ngoái lại hộ vệ; hai là không phải long khác đưa tiễn, quý nhân cài vào hay chân chia ra; ba là phải định rõ hình ngũ tinh, có hiệu có tên, mới gọi là đặc khởi. Ba năm ngọn thành hàng thì không thuộc loại xếp hàng ấy, chỉ lấy ngọn ở giữa xuất ra chính đáng mới đúng. Nếu dọc không thành hàng, ngang không thành dãy, mọc loạn như rừng, lại không có một ngọn ở giữa xuất ra, thì không phải đặc khởi tinh thần. … Trước hết phải định là hình tượng gì, sau đó theo hình mà lấy huyệt, thì muôn lần không sai một. Ví như nhận ra là hình sư tử, voi, rồng, hổ, trâu, ngựa, thì phân ra ngủ, ngồi, làm (động), đứng, đầu nhũ trên hay dưới, rồi lấy huyệt ở chỗ tình khẩn: hoặc mắt trái mắt phải, hoặc miệng, mép, tai, mũi, vú, bụng, móng, chân, mỗi thứ theo chỗ khẩn yếu của bản tình mà lấy.

Giảng: Thái Quý Thông làm hai việc. Việc thứ nhất là siết lại định nghĩa "đặc khởi": tổ sơn phải tự đứng được, không phải một ngọn phụ của long khác, và phải có hình ngũ tinh rõ. Khi một dãy núi có ba năm ngọn bằng nhau, ngọn tổ là ngọn đứng giữa xuất mạch ra chính. Một rừng ngọn lộn xộn, không ngọn nào làm chủ, thì không phải tổ. Việc thứ hai là nói rõ phương pháp: định hình trước, điểm huyệt sau. Bốn trạng thái "miên, toạ, tác, lập" (ngủ, ngồi, động, đứng) quyết định tinh thần nằm ở đâu. Con thú đang ngủ thì khí dồn về bụng và mũi; con thú đang vồ thì khí dồn về móng; con thú đang nhìn thì khí dồn về mắt. Huyệt phải ở chỗ ấy.

Những chỗ không đặt huyệt của từng hình – 各形禁穴

但獅不下耳,象不下脚,龍不下脇,……牛不下脚,馬不下鬣,狗不下口,羊不下膝,……鹿不下蹄,駝不下腹,麟不下吻,……猫不下鼻,蛇不下腰,龜不下頸,鱉不下殼,魚不下頭,蝦不下尾,蟹不下螯。其地向背堂局取之可也。定穴之法:其一是本情緊處;其二是收拾堂局;其三是取用朝應;其四要識避就;其五是看龍氣所在。然不必泥正接龍脈也。

Dịch: Chỉ có điều: sư tử không đặt ở tai, voi không đặt ở chân, rồng không đặt ở sườn, … trâu không đặt ở chân, ngựa không đặt ở bờm, chó không đặt ở miệng, dê không đặt ở đầu gối, … hươu không đặt ở móng, lạc đà không đặt ở bụng, kỳ lân không đặt ở mõm, … mèo không đặt ở mũi, rắn không đặt ở lưng, rùa không đặt ở cổ, ba ba không đặt ở mai, cá không đặt ở đầu, tôm không đặt ở đuôi, cua không đặt ở càng. Còn lại theo hướng ngửa úp và đường cục của đất mà lấy. Phép định huyệt có năm điều: một là chỗ tình khẩn của bản hình; hai là thu được đường cục; ba là dùng được triều ứng; bốn là biết tránh biết theo; năm là xem long khí ở đâu. Nhưng không cần câu nệ phải nối thẳng vào long mạch.

Giảng: Danh sách kiêng kỵ này nghe như truyện dân gian, nhưng có lý. Mỗi chỗ cấm đều là chỗ không có khí tụ hoặc chỗ khí dễ tán: tai sư tử là chỗ chĩa ra ngoài, chân voi là cột đỡ nặng nề, bờm ngựa là chỗ gió lùa, mai ba ba là chỗ cứng trơ, càng cua là chỗ vươn ra xa thân. Đất mang hình ấy mà đặt huyệt vào những chỗ đó thì hoặc lộ gió, hoặc trơ đá, hoặc rời mạch. Một số chữ trong danh sách bị mờ nên bản dịch để dấu lược.

Năm điều định huyệt ở cuối đoạn là phần quan trọng nhất của cả chương, và cũng là phần người đọc sách hình tượng hay bỏ qua. Hình chỉ là điều thứ nhất. Bốn điều còn lại đều là phép thường của loan đầu: đường cục có thu không, triều sơn ứng sơn có dùng được không, có tránh được gió hung, núi ác không, long khí thực sự dừng ở đâu. Câu "không cần câu nệ phải nối thẳng vào long mạch" cho thấy huyệt hình tượng có khi lệch sang bên, nằm ở mắt, ở mũi, ở tay, không phải đúng đầu mạch. Nhưng lệch là lệch theo khí, không phải lệch theo ý thích của người điểm huyệt.

Sơ đồ: Năm điều định huyệt (定穴五法 · 形只是其一)
Sơ đồ: Năm điều định huyệt · 定穴五法 · 形只是其一. Phong Thuỷ Liên Hoa vẽ lại theo Ngọc Tủy Chân Kinh.

Nhân hình: mặt lưng, nam nữ, âm dương – 人形 · 面背 · 男女

第一且論人物穴。人有面背相別處。立相臥相坐相殊。側相正相并醉舞。又有男女大不同。自有陰陽論尺度。(註)女形爲陰,尺數用耦;男形爲陽,尺數用奇。

致命穴中不可下。男忌下陰女忌乳。(註)女子乳、男子陰,皆爲致命之所。

女宜下陰及右脇。脇下自然有臍處。(註)左脇下是女子繫胎之處,不可下。

男宜左脇近腰胎。右穴虛空莫去做。(註)左內腎是男腎之處,故男形要下左腎;右則穴坐虛,無脈。女形不同。

Dịch: Trước hết hãy bàn huyệt nhân vật (hình người). Người có chỗ phân mặt với lưng; tướng đứng, tướng nằm, tướng ngồi khác nhau; tướng nghiêng, tướng ngay, lại có tướng say múa. Lại có nam nữ khác nhau lớn, tự có âm dương để bàn thước tấc. (Chú) Hình nữ là âm, số thước dùng chẵn; hình nam là dương, số thước dùng lẻ. Trong huyệt trí mệnh không được đặt: nam kiêng đặt ở âm, nữ kiêng đặt ở vú. (Chú) Vú của nữ, âm của nam đều là chỗ trí mệnh. Nữ nên đặt ở âm (phía dưới) và sườn phải; dưới sườn tự nhiên có chỗ rốn. (Chú) Dưới sườn trái là chỗ người nữ giữ thai, không được đặt. Nam nên đặt ở sườn trái gần eo; huyệt bên phải hư không, đừng làm. (Chú) Thận trong bên trái là chỗ của thận nam, nên hình nam phải đặt ở thận trái; bên phải thì huyệt ngồi vào chỗ hư, không có mạch. Hình nữ thì khác.

Giảng: Ngọc Tủy mở phần hình tượng bằng hình người vì đây là hình gần với kinh nghiệm nhất, và vì các huyệt trên thân người đã có sẵn trong y thư: khí hải, đan điền, tam quản, khúc trì, tam lý, kiên tỉnh. Sách mượn hệ huyệt châm cứu để đặt tên chỗ điểm huyệt mộ trên núi hình người. Đây là cách học thuộc lòng rất hiệu quả, nhưng phải hiểu đúng: không phải cứ có chỗ trùng tên huyệt châm cứu là có khí, mà là trên một thân núi đã thật sự giống người, chỗ khí tụ thường rơi vào những vị trí tương ứng ấy.

Trục phân loại đầu tiên là "mặt và lưng". Thân núi phải có mặt, tức phía ngửa ra, phía có đường cục, có minh đường. Phía lưng là phía úp, khô, dốc, không đặt huyệt. Trục thứ hai là tư thế: đứng, nằm, ngồi, nghiêng, ngay, say múa. Trục thứ ba là nam nữ. Hình nam là dương, lấy bên trái, dùng số lẻ; hình nữ là âm, lấy bên phải, dùng số chẵn. Số thước ở đây là số đo đào sâu hoặc khoảng cách điểm huyệt khi áp phép thước tấc, sẽ được nói kỹ ở chương Huyệt tủy xích độ phía sau.

Quy tắc "trí mệnh" là điều tuyệt đối. Hình nam không đặt ở chỗ âm, hình nữ không đặt ở vú, sườn trái hình nữ là chỗ giữ thai cũng không đặt. Theo lời chú, đặt vào chỗ trí mệnh là chạm vào chỗ hại của hình, ứng vào con cháu bị tổn hại. Người làm nghề nên đọc quy tắc này như một lời nhắc về chỗ khí bị nén, bị kẹp, không phải chỗ khí mở.

Các khối núi đá vôi tròn ở Quý Châu
Các khối núi đá vôi tròn ở Quý Châu. Nhân hình phân mặt lưng, ngồi nằm; phía có minh đường mới là mặt. (Ảnh: 名字长的让人受不了, Wikimedia Commons, CC BY-SA 4.0)

Đan điền, khí hải và ba quản – 丹田 · 氣海 · 三脘

丹田氣海及臍脘。(註)臍下寸半爲氣海,二寸爲丹田。臍上則有三脘:上脘近心膺下,中脘居臍心之中,下脘臍上。中脘下脘之中,臍亦是穴。隨左右及應山,宜子細斟酌之。

此穴高下妙何取。要看龍虎低與昂。仍向前山高下取。或欲回避凹穴風。或欲不見惡山住。或欲遮藏惡水朝。或怕惡曜在前去。(註)去者怕爲凶殺;下去者不怕也。

此穴當來臍下論。莫向臍上高處取。若是龍高虎更高。更有前案高觀山水。不要命心迴避心下。以穴論尺數。(註)無所迴避,則於心穴以下求之。

Dịch: Đan điền, khí hải và rốn, các quản. (Chú) Dưới rốn một tấc rưỡi là khí hải, hai tấc là đan điền. Trên rốn có ba quản: thượng quản gần dưới ngực, trung quản ở giữa tim và rốn, hạ quản ngay trên rốn. Giữa trung quản và hạ quản thì rốn cũng là huyệt. Theo trái phải và núi ứng mà cân nhắc kỹ. Huyệt này cao thấp lấy thế nào cho diệu? Phải xem long hổ thấp hay cao, lại theo núi trước cao thấp mà lấy; hoặc muốn tránh gió hõm, hoặc muốn không thấy núi xấu đứng đó, hoặc muốn che nước xấu chầu vào, hoặc sợ sao dữ ở phía trước. (Chú) Sợ là sợ cái hung sát; đặt thấp xuống thì không sợ. Huyệt này nên bàn từ dưới rốn, đừng lấy chỗ cao trên rốn. Nếu long cao mà hổ càng cao, lại có án trước cao nhìn được núi sông, thì không cần tránh mệnh tâm, cứ dưới tim mà theo thước tấc của huyệt. (Chú) Không có gì phải tránh thì tìm từ huyệt tim trở xuống.

Giảng: Đây là đoạn thực hành nhất của phần nhân hình. Trên thân một núi hình người ngồi hoặc nằm ngửa, phần bụng là vùng khí tụ lớn nhất. Sách chia ra sáu vị trí theo trục dọc: thượng quản, trung quản, rốn, hạ quản, khí hải, đan điền. Chọn chỗ nào thì không phải do thích, mà do bốn yếu tố xung quanh: long hổ hai bên thấp hay cao, án trước thấp hay cao, có hõm gió không, có núi xấu, nước xấu, sao dữ ở trước không. Nguyên tắc chung rất rõ: đặt thấp để tránh cái xấu, đặt cao khi chung quanh đều cao. Long hổ thấp mà đặt cao thì huyệt lộ gió; long hổ cao, án cao mà đặt thấp thì huyệt bị ép, nhìn lên thấy toàn núi, mất minh đường.

Câu chú "đặt thấp xuống thì không sợ" giải thích vì sao sách khuyên bàn từ dưới rốn trở xuống: đặt thấp thì núi xấu, nước xấu phía trước bị che khuất sau án, không còn chiếu thẳng vào huyệt. Đây cũng là nguyên tắc chung của phép tránh hung trong loan đầu: cái xấu không thấy thì không ứng.

Huyệt tim, tay và hổ khẩu – 心穴 · 手穴 · 虎口

心穴不可下正中。膺下是穴君莫誤。男寧歸左女歸右。此是心穴貞法度。(註)心不可正下,恐傷其心;鑿心則主出人患氣疾。故於膺下取之。男形之地寧近左,女形之地寧近右也。

側手寸口仰手心。(註)側手之形下寸口穴;仰掌之形下掌心穴。

手指下節血脈聚。手丫切莫下虎口。大指食指大節取。(註)虎口亦是致命之所,故不可下。

Dịch: Huyệt tim không được đặt chính giữa; dưới ngực mới là huyệt chủ, đừng nhầm. Nam thà về trái, nữ thà về phải: đó là phép đúng của huyệt tim. (Chú) Tim không được đặt chính giữa, sợ làm tổn thương tim; đục vào tim thì chủ sinh người mắc bệnh khí. Vì vậy lấy ở dưới ngực; đất hình nam thà gần bên trái, đất hình nữ thà gần bên phải. Tay nghiêng thì đặt ở thốn khẩu, tay ngửa thì đặt ở lòng bàn tay. (Chú) Hình tay nghiêng đặt huyệt thốn khẩu; hình bàn tay ngửa đặt huyệt lòng bàn tay. Đốt dưới ngón tay là chỗ huyết mạch tụ. Ở kẽ tay tuyệt đối đừng đặt hổ khẩu; lấy ở đốt lớn của ngón cái và ngón trỏ. (Chú) Hổ khẩu cũng là chỗ trí mệnh nên không được đặt.

Giảng: "Huyệt tim" là vị trí chính giữa ngực của hình người. Nhìn trên núi, đây thường là chỗ đẹp nhất, cân đối nhất, nên người mới học hay đặt thẳng vào. Sách cấm điều đó. Lời chú nói "đục vào tim thì sinh người bệnh khí": chỗ chính giữa ngực là chỗ khí bị dồn ép từ hai bên, đào vào đó là phá chỗ khí đang tụ chặt. Lấy hơi lệch xuống dưới ngực, lệch trái cho hình nam, lệch phải cho hình nữ, là cách tôn trọng khí mà vẫn hưởng được khí.

Phần tay cho thấy sự tinh tế của Ngọc Tủy. Núi có một nhánh duỗi ra như cánh tay: nếu nhánh ấy nghiêng (tay đặt nghiêng), chỗ điểm là cổ tay (thốn khẩu, chỗ bắt mạch); nếu nhánh ấy bè ra ngửa lên như lòng bàn tay, chỗ điểm là giữa lòng. Còn kẽ giữa ngón cái và ngón trỏ, gọi là hổ khẩu, là chỗ trí mệnh, không đặt. Muốn dùng nhánh ngón tay thì lấy ở đốt lớn chân ngón, nơi "huyết mạch tụ".

Tranh Lý Công Lân đời Bắc Tống: Quan Âm
Lý Công Lân (Bắc Tống), Quan Âm rưới nước: hình người ngồi là gốc của các huyệt nhân hình như Quan Âm quỵ toạ, Đại sĩ kết già. (Tranh: Lý Công Lân, Wikimedia Commons, phạm vi công cộng)

Chân và hình nằm – 脚穴 · 臥形四穴

伸脚伏兔膝上面。莫向膝頭尋穴路。(註)伸脚則膝高突,以山形必如短手拳,故自此以上可以伏兔安穴。伏兔在膝上宛宛中,可以意取之。

屈脚向內取膝腕。屈脚向外取伏兔。

臥形第一下肩井。第二手腕是要處。第三曲池最緊切。第四三里宛外取。(註)肩上宛宛中是穴所。……手三里在手腕外,曲手取之,居曲腕宛宛中。此謂屈手貼本身,三里本非安穴處。

Dịch: Chân duỗi thì lấy phục thỏ ở trên đầu gối, đừng tìm đường huyệt ở đầu gối. (Chú) Chân duỗi thì đầu gối nhô cao; hình núi như nắm tay ngắn, nên từ đây trở lên có thể đặt huyệt ở phục thỏ. Phục thỏ ở chỗ lõm trên đầu gối, có thể dùng ý mà lấy. Chân co vào trong thì lấy khoeo gối; chân co ra ngoài thì lấy phục thỏ. Hình nằm: thứ nhất đặt kiên tỉnh, thứ hai cổ tay là chỗ yếu, thứ ba khúc trì là khẩn thiết nhất, thứ tư tam lý lấy ở ngoài chỗ lõm. (Chú) Chỗ lõm trên vai là chỗ huyệt. … Thủ tam lý ở ngoài cổ tay, co tay mà lấy, nằm trong chỗ lõm khi co cổ tay. Ý nói khi tay co áp vào thân, còn tam lý vốn không phải chỗ đặt huyệt yên.

Giảng: Hai chữ quan trọng trong đoạn này là "uyển uyển" (宛宛), chỗ lõm mềm. Trên mọi hình, huyệt đều tìm ở chỗ lõm mềm giữa hai chỗ nhô cứng: trên đầu gối (phục thỏ) chứ không phải ngay đỉnh đầu gối; ở hõm vai (kiên tỉnh) chứ không phải đầu xương vai; ở khuỷu tay co (khúc trì) chứ không phải mỏm khuỷu. Đây là cùng một nguyên tắc với "oa" và "kiềm" trong phép tứ tượng huyệt: khí dừng ở chỗ lõm có thành bao, tán ở chỗ lồi trơ.

Với hình người nằm, sách xếp thứ tự ưu tiên bốn huyệt: kiên tỉnh, cổ tay, khúc trì, tam lý. Câu chú cuối lại sửa ngay câu kinh: tam lý chỉ dùng khi tay co áp vào thân tạo thành chỗ lõm; nếu không, tam lý không phải chỗ yên huyệt. Lối viết kinh rồi chú sửa lại như vậy cho thấy người xưa không coi các huyệt danh là công thức cứng, mà luôn đặt điều kiện hình thế đi kèm.

Sơ đồ: Chỗ đặt và chỗ kiêng trên hình người (人形穴位 · 致命不可下)
Sơ đồ: Chỗ đặt và chỗ kiêng trên hình người · 人形穴位 · 致命不可下. Phong Thuỷ Liên Hoa vẽ lại theo Ngọc Tủy Chân Kinh.

Tay trước ngực, ngồi kiết già, bụng tròn như vỏ trứng – 拳穴 · 窩盤 · 卵殼

手到心前下拳穴。正在掌節大轉柱。(註)若屈手在心胸之前,只得下拳,亦是穴;若拳不當心,亦只得於掌骨轉樞處,是血脈聚會,可取穴。

腹穴元與坐立同。或是窩盤穴在股。(註)若二足交跏窩盤而坐,則穴當在股。

心脘與臍及海關。皆有天然宛宛路。若是漫漫肚皮急。如覆卵殼壓不露。莫言無穴不可安。更須子細行數步。但恐人形道不真。若是真時穴有措。

Dịch: Tay đưa tới trước ngực thì đặt huyệt nắm tay, ngay ở trục xoay lớn của đốt bàn tay. (Chú) Nếu tay co trước ngực thì chỉ đặt vào nắm tay, cũng là huyệt; nếu nắm tay không ngay tim thì chỉ lấy ở chỗ xương bàn tay xoay, là nơi huyết mạch hội, có thể lấy huyệt. Huyệt bụng vốn giống như hình ngồi hình đứng; hoặc nếu ngồi xếp bằng thì huyệt ở đùi. (Chú) Nếu hai chân xếp kiết già mà ngồi thì huyệt nên ở đùi. Tim, các quản, rốn và khí hải, quan nguyên đều có đường lõm mềm tự nhiên. Nếu bụng tròn căng như úp vỏ trứng, ép mà không lộ chỗ lõm, đừng nói không có huyệt không thể đặt; hãy đi kỹ thêm mấy bước. Chỉ sợ hình người nói không thật; nếu thật thì huyệt có chỗ đặt.

Giảng: Câu "đi kỹ thêm mấy bước" là lời dặn thực địa quý nhất của đoạn này. Có những núi hình người mà phần bụng tròn đều như quả trứng úp, không thấy chỗ lõm nào. Người vội sẽ kết luận núi này không có huyệt. Ngọc Tủy bảo: nếu hình người là thật thì huyệt phải có, chỉ là chưa tìm thấy; phải đi quanh, lên xuống, nhìn từ nhiều phía, tìm chỗ mềm lõm nhỏ. Còn nếu đi mãi không thấy thì có lẽ cái sai nằm ở bước trước: hình người ấy chưa thật.

Phát huy: phân biệt hình nam và hình nữ – 發揮 · 辨男女

發揮云:人形分背面坐臥側正醉舞之異。男不下陰,女不下乳。背面無穴,則形多下坐臥,多下結踞處及臍腹氣海等穴;側形多下手掌曲池及膝石等穴;正形多下胸脘臍眼等穴;醉舞多下心胸懷腋等穴。既分背面,又分男女。夫山形漫然,安知其男女邪?於好樂應星即見是男是女。如好樂有棊琴書劍、圭璧尊彝、釣竿旗蓋、鞍馬帽笏等,皆男也;女看釵梳鏡尺、粧臺簾幙、衣物輦轎、鸞鳳等,皆女也。識認男女既真,然後依法爲之迴避致命禁穴,仍取堂局朝應停當,遷點必無毫釐之差。

Dịch: Lời phát huy: Hình người phân ra lưng mặt, ngồi nằm, nghiêng ngay, say múa khác nhau. Nam không đặt ở âm, nữ không đặt ở vú. Phía lưng không có huyệt; hình ngồi nằm phần nhiều đặt ở chỗ ngồi xổm và rốn bụng, khí hải; hình nghiêng phần nhiều đặt ở bàn tay, khúc trì và đầu gối; hình ngay phần nhiều đặt ở ngực, các quản, rốn; hình say múa phần nhiều đặt ở tim ngực và nách. Đã phân lưng mặt lại phải phân nam nữ. Núi thì mênh mang, sao biết là nam hay nữ? Cứ xem các sao ứng làm đồ vật yêu thích là thấy. Đồ yêu thích như cờ, đàn, sách, kiếm, ngọc khuê, ngọc bích, chén tế, cần câu, cờ lọng, yên ngựa, mũ, hốt: đều là nam. Nữ thì xem trâm, lược, gương, thước, đài trang điểm, rèm màn, áo vật, kiệu xe, chim loan phượng: đều là nữ. Nhận nam nữ đã thật, sau đó theo phép mà tránh huyệt trí mệnh, lại lấy đường cục triều ứng cho thoả đáng, thì dời điểm ắt không sai một li.

Giảng: Thái Quý Thông tổng kết phần nhân hình thành một bảng ngắn gọn: tư thế nào thì huyệt hay rơi vào đâu. Phần hay nhất là câu hỏi ông tự đặt ra: núi là núi, làm sao biết nam nữ? Câu trả lời là xem "ứng tinh", các núi nhỏ, gò, đá quanh hình chính. Một ngọn nhỏ vuông vức như hòm sách, một dải dài như kiếm, một ngọn nhọn có lá cờ: đó là đồ của nam. Một dải cong như lược, một mặt đá tròn phẳng như gương, một gò vuông như đài trang điểm: đó là đồ của nữ. Đây chính là tầng thứ ba "ứng tinh" trong câu kinh "có tượng, có hình, có ứng tinh". Không có ứng tinh thì chưa đủ cơ sở gọi tên, càng chưa đủ cơ sở áp quy tắc trái phải, chẵn lẻ.

Sơ đồ: Xem ứng tinh để phân nam nữ (好樂應星 · 辨男女)
Sơ đồ: Xem ứng tinh để phân nam nữ · 好樂應星 · 辨男女. Phong Thuỷ Liên Hoa vẽ lại theo Ngọc Tủy Chân Kinh.

Các tiên nhân hình trong đồ bản quyển bốn – 仙人形目錄

Sau phần tổng luận, quyển bốn thượng vẽ thành đồ bản từng hình có tên. Nhóm đầu là hình người, phần lớn mang tên tiên nhân và người nữ:

Tên hìnhChữ HánTư thế, chỗ cần xem
Tiên nhân hạ kỳ仙人下棋形ngồi đánh cờ, ứng tinh bàn cờ trước mặt
Tiên nhân đại toạ仙人大坐形ngồi ngay, huyệt bụng, rốn
Tiên nhân vũ, Tuý tiên trắc ngoạ仙人舞 · 醉仙側臥形say múa, nằm nghiêng: tim ngực, nách
Tiên nhân trắc ngoạ, Mỹ nữ trắc ngoạ仙人側臥形 · 美女側臥形nằm nghiêng, nam trái nữ phải
Tiên nhân tiêu tức, Hàn hồ vũ phiên仙人消息形 · 寒胡舞番形nghỉ ngơi; người Hồ múa
Tiên nhân kiều túc, Tiên nhân lễ bái仙人跷足形 · 仙人禮拜形gác chân; quỳ lạy
Đại sĩ kết già, Quan Âm quỵ toạ大士結跏形 · 觀音跪坐形ngồi kiết già: huyệt ở đùi
Mỹ nữ sơ trang, Cung nga chấp thuế美女梳粧形 · 宮娥執帨形chải tóc, cầm khăn: ứng tinh gương, lược
Tây Thi phủng tâm, Nhũ mẫu dẫn nhi西施捧心形 · 乳母引兒形tay ôm ngực; mẹ dắt con

Ngay sau nhóm nhân hình là nhóm sư tử (Sư tử hí cầu, Sư tử phục hổ, Sư tử ẩm thuỷ, Phiên vương kỵ sư…) và nhóm hổ, rồng. Các nhóm này sẽ được dịch trong bài Hình tượng huyệt tủy (2). Mục lục còn ghi một mục "Thiên chính chi lệ" (偏正之例), tức các ví dụ về hình lệch và hình ngay, đặt ngay sau Tiên nhân đại toạ.

Dãy núi xanh nhiều lớp
Dãy núi xanh nhiều lớp. Đồ bản quyển bốn vẽ từng tiên nhân hình kèm ứng tinh chung quanh để phân nam nữ. (Ảnh: Viethavvh, Wikimedia Commons, phạm vi công cộng)

Luận theo Phong Thuỷ Liên Hoa – 蓮花論

Hình tượng là phần dễ bị hiểu sai nhất của phong thuỷ cổ. Nhiều người đọc đồ bản rồi đi tìm núi giống tiên nhân, giống sư tử, rồi đặt huyệt theo hình mà quên long, quên khí. Ngọc Tủy đã chặn trước sai lầm ấy ngay từ đoạn phát huy đầu tiên: định huyệt có năm điều, hình chỉ là một. Theo cách học của Phong Thuỷ Liên Hoa, thứ tự đúng là: nhận long thật (ba quyển đầu), xác định long dừng ở đâu, xem đường cục và triều ứng, rồi mới dùng hình tượng để định vị chính xác huyệt trong vùng khí đã tụ. Hình tượng là kính lúp, không phải bản đồ.

Những quy tắc nhân hình (nam trái nữ phải, nam lẻ nữ chẵn, tránh tim, tránh hổ khẩu) có gốc âm dương rõ ràng và dùng được cả cho dương trạch. Một khu đất có dáng ôm như người ngồi, ngôi nhà đặt ở "rốn" thì yên, đặt ở "tim" giữa ngực thì bị ép, đặt ở "đầu gối" nhô thì lộ gió. Khi đã định được long, huyệt, người học mới dùng la kinh và vận khí đồ ngũ vận lục khí Liên Hoa được Thầy Vũ Giới khôi phục để xét thời vận, xem năm nào đất phát, năm nào phải giữ. Hình đúng mà vận không tới thì vẫn phải chờ.

Lời dặn "đi kỹ thêm mấy bước" và "chỉ sợ hình người nói không thật" là hai mặt của cùng một kỷ luật: kiên nhẫn tìm khi hình đã thật, và dám bỏ khi hình chưa thật. Người làm nghề không được vì muốn có huyệt mà gán hình cho núi.

Tóm lại – 總結: Huyệt có hai loại: huyệt chính theo nhũ đột giữa long hổ, và huyệt thanh kỳ huyền quái phải theo hình tượng mà lấy. Định hình trước (người, thú, chim), phân tư thế (ngủ, ngồi, động, đứng), rồi điểm ở chỗ tình khẩn, nơi lõm mềm. Hình người kiêng huyệt trí mệnh, không đặt chính giữa tim, không đặt hổ khẩu; nam trái nữ phải, nam lẻ nữ chẵn. Phân nam nữ bằng ứng tinh. Hình chỉ là một trong năm điều định huyệt; bốn điều kia là đường cục, triều ứng, tránh theo và long khí.

Bài trước: Chân long danh tủy (2): Kim loan, Lô hoa tiên. Bài sau: Hình tượng huyệt tủy (2): hổ hình, long hình (sắp đăng).

Nguồn: Ngọc Tủy Chân Kinh (玉髓真經), Trương Động Huyền (tự Tử Vi) soạn, Lưu Doãn Trung chú, Thái Nguyên Định phát huy, bản khắc đời Minh có tựa năm Gia Tĩnh Canh Tuất (1550), quyển bốn thượng, Hình tượng huyệt tủy, phần tổng luận, phép nhân hình và lời phát huy. Hiệu đính: trong danh sách các hình kiêng huyệt có mấy chữ mờ nên để dấu lược (……); câu 立相臥相坐相殊 chữ 殊 đọc chưa chắc. Phong Thuỷ Liên Hoa dịch và biên soạn theo bài giảng của Thầy Vũ Giới; lý pháp thì chia sẻ, thủ pháp phải dạy trực tiếp.

Công cụ Liên Hoa dùng kèm bài này – 蓮花工具

Bài liên quan – 相關文章

Học bài bản cùng Thầy Vũ Giới – 隨師研習

Nhận một khối núi là người ngồi hay sư tử nằm, phân nam nữ qua ứng tinh, tìm chỗ lõm mềm trên bụng núi tròn như vỏ trứng: những việc ấy cần đứng tại thực địa cùng người đã quen mắt. Xem Khoá học cao cấp Phong Thuỷ Sư Liên Hoa hoặc Khảo luận phong thuỷ – khôi phục nguyên lý gốc. Ghi danh, hỏi lịch khai giảng qua Zalo 0988 964 636 (Thầy Vũ Giới, TP.HCM).

Câu hỏi thường gặp – 常見問題

Huyệt "thanh kỳ huyền quái" là gì? – 清奇玄怪穴

Là huyệt không kết theo phép thường ở đầu nhũ giữa long hổ, mà nằm ở chỗ lạ trên thân một khối núi có hình tượng rõ. Muốn điểm phải nhận đúng hình, tư thế, rồi tìm chỗ tình khẩn của hình ấy.

Năm điều định huyệt của Ngọc Tủy gồm những gì? – 定穴五法

Một là chỗ tình khẩn của bản hình; hai là thu được đường cục; ba là dùng được triều ứng; bốn là biết tránh biết theo; năm là xem long khí ở đâu. Hình chỉ là điều thứ nhất.

Huyệt trí mệnh trên hình người là những chỗ nào? – 致命穴

Chỗ âm của hình nam, vú của hình nữ, sườn trái của hình nữ (chỗ giữ thai), chính giữa tim và hổ khẩu ở kẽ tay. Những chỗ này không đặt huyệt.

Làm sao biết núi hình người là nam hay nữ? – 辨男女

Xem ứng tinh chung quanh. Cờ, đàn, sách, kiếm, ngọc khuê, cần câu, cờ lọng, yên ngựa, mũ, hốt là đồ nam. Trâm, lược, gương, thước, đài trang điểm, rèm, kiệu, loan phượng là đồ nữ.

Bụng núi tròn đều không thấy chỗ lõm thì có huyệt không? – 卵殼之腹

Sách dặn đừng vội nói không có huyệt, hãy đi kỹ thêm mấy bước. Nếu hình người thật thì huyệt có chỗ đặt; nếu tìm mãi không thấy thì nên xét lại xem hình đã thật chưa.

Từ khoá: ngọc tủy chân kinh · 玉髓真經 · trương tử vi · tam hợp phái · phong thủy tam hợp · hình tượng huyệt tủy (1) nhân hình · tiên nhân hình 形象穴髓

Bài viết liên quan

Có thể quý vị quan tâm

Đi tiếp

Khoá học liên quan, app áp dụng, bài học thuật cùng chủ đề và quà tài liệu.

Bình luận

để gửi bình luận.

  • Đang tải bình luận…