Thần Tướng Toàn Biên · Quyển 1
神相全編 卷一 (相說 · 十觀 · 五法)
Tác giả: đề Trần Đoàn (陳摶, hiệu Hi Di) truyền · Viên Trung Triệt (袁忠徹, đời Minh) biên
Bản gốc: Cổ Kim Đồ Thư Tập Thành (古今圖書集成), Nghệ thuật điển, Tướng thuật bộ; đối chiếu bản khắc đời Minh 12 quyển.
Thần Tướng Toàn Biên (神相全編) là bộ sách tướng pháp đồ sộ nhất của Trung Hoa cổ, tương truyền gốc từ Trần Đoàn (陳摶), đạo sĩ ẩn tu ở Hoa Sơn đầu đời Tống, rồi được Viên Trung Triệt, con của tướng sư Viên Củng đời Minh, biên tập lại. Bài này mở đầu bộ sách trên Kho sách vugioi.com, giảng ba phần đầu tiên của quyển một: Tướng thuyết (相說, lời bàn chung về phép xem tướng), Thập quan (十觀, mười điều phải xem) và Ngũ pháp (五法, năm phép cốt yếu), kèm bài Thiết tướng ca và đoạn Luận hình tục nói về thói quen xem tướng của từng vùng. Bài gồm nguyên văn chữ Hán, bản dịch từng đoạn, phần giảng và phần luận theo Phong Thuỷ Liên Hoa.
Trả lời nhanh: Phần mở đầu Thần Tướng Toàn Biên dạy rằng xem người phải xem cả thể, không bắt một nét: trước xem cốt cách, rồi ngũ hành, tam đình, ngũ quan, thần khí, tay chân, râu tóc, khí sắc, giọng nói và tâm. Mười điều phải xem (thập quan) là: uy nghi; sự vững vàng và tinh thần; thanh hay trọc; đầu và trán; ngũ nhạc, tam đình; ngũ quan, lục phủ; lưng eo ngực bụng; tay chân; giọng nói và tâm điền; hình cục cầm thú và ngũ hành. Năm phép cốt yếu: chọn bạn xem mắt, quý xem mắt, giàu xem mũi, thọ xem thần, toàn vẹn xem tiếng. Câu then chốt của cả bộ là: "Chưa xem tướng mạo, trước xem tâm điền; có tướng không tâm, tướng theo tâm mất; có tâm không tướng, tướng theo tâm sinh."
Thầy Vũ Giới giảng: "Xem tướng người cũng như xem tướng đất. Đất có long, huyệt, sa, thuỷ; người có cốt, thần, khí, sắc. Nhưng đất không tự sửa được mình, còn người thì sửa được, vì tướng do tâm sinh." Ngay trang đầu, Thần Tướng Toàn Biên đã đặt tâm lên trên tướng.
Thần Tướng Toàn Biên là sách gì? – 神相全編
Thần Tướng Toàn Biên là bộ tổng tập tướng pháp, gom các thiên của nhiều đời: tướng thuyết, mười ba bộ vị, mười hai cung, ngũ quan ngũ nhạc, các cách phú quý thọ yểu, Thần Dị Phú của Trần Hi Di, Ma Y Kim Toả Phú, Nhân Luân Đại Thống Phú, tướng tay, tướng phụ nữ, tướng trẻ nhỏ, và phần khí sắc rất dài ở cuối. Bản lưu hành phổ biến nhất được in đời Minh, chia mười hai quyển. Trong bộ bách khoa Cổ Kim Đồ Thư Tập Thành đời Thanh, toàn bộ sách được chép vào Tướng thuật bộ, chia thành mười bốn phần; Kho sách vugioi.com theo cách chia mười bốn quyển ấy, mỗi quyển nhiều bài.

Tên tác giả trên sách chỉ là "đề", tức gán theo truyền thống. Trần Đoàn (871–989), hiệu Hi Di tiên sinh, là đạo sĩ ẩn ở núi Hoa Sơn, nổi tiếng với Thái Cực Đồ, Tiên Thiên Đồ và tướng pháp; tương truyền ông truyền phép xem tướng cho Ma Y đạo giả. Đến đời Minh, Viên Trung Triệt, con của Viên Củng, người từng xem tướng cho Yên Vương (sau là Minh Thành Tổ), sưu tập các thiên tướng thư lưu truyền, biên thành bộ này. Vì vậy trong sách có lớp văn rất cổ, có lớp ca quyết đời sau, có chỗ chồng chéo, lặp lại. Đọc sách nên coi đây là "kho tướng pháp" của nhiều đời, không phải một tác phẩm của một người.
Với người học phong thuỷ, Thần Tướng Toàn Biên đáng đọc vì hai lẽ. Một là phép "xem hình biết khí" của tướng pháp và của địa lý cùng một gốc: núi có ngũ nhạc thì mặt người cũng có ngũ nhạc; đất có tam tài thì mặt người có tam đình. Hai là thầy phong thuỷ phải xem người ở nhà, không chỉ xem nhà; cùng một căn nhà, người ở khác nhau thì phúc hoạ khác nhau.
Tướng thuyết: thứ tự xem một con người – 相說
Nguyên văn – 原文
大凡觀人之相貌,先觀骨格,次看五行,量三停之長短,察面部之盈虧,觀眉目之清秀,看神氣之榮枯,取手足之厚薄,觀鬚髮之疏濁,量身材之長短,取五官之有成,看六府之有就,取五岳之歸朝,看倉庫之豐滿,觀陰陽之盛衰,看威儀之有無,辨形容之敦厚,觀氣色之喜滯,看體膚之細膩,觀頭之方員,頂之平塌,骨之貴賤,骨肉之粗疏,氣之短促,聲之響亮,心田之好歹,俱依部位流年而推,骨格形局而斷,不可順時趨奉,有玷家傳。但於星宿富貴貧賤,壽夭窮通,榮枯得失,流年休咎,備皆週密,所相於人,萬無一失。學者亦宜參詳,推求真妙,不可忽諸。
Dịch: Phàm xem tướng mạo người, trước xem cốt cách, kế xem ngũ hành; đo tam đình dài ngắn, xét các bộ trên mặt đầy hay khuyết, xem mày mắt có thanh tú không, xem thần khí tươi hay khô, xét tay chân dày hay mỏng, xem râu tóc thưa hay đục, đo thân hình cao thấp, xét ngũ quan có thành không, lục phủ có tựu không, ngũ nhạc có chầu về không, thương khố có đầy đặn không; xem âm dương thịnh suy, uy nghi có hay không, hình dung có đôn hậu không, khí sắc vui tươi hay ứ trệ, da thịt mịn hay thô; xem đầu vuông hay tròn, đỉnh đầu bằng hay lép, xương quý hay tiện, xương thịt thô hay mịn, hơi thở ngắn gấp, tiếng nói vang hay không, tâm điền tốt hay xấu. Tất cả đều theo bộ vị lưu niên mà suy, theo cốt cách hình cục mà đoán; không được chiều theo thời thế mà nịnh người, làm nhơ nghề nhà. Về các việc giàu sang nghèo hèn, thọ yểu cùng thông, tươi khô được mất, lưu niên tốt xấu đều phải xét chu đáo, thì xem người muôn phần không sai một. Người học nên tham khảo kỹ, tìm cho ra chỗ huyền diệu, chớ coi thường.

Giảng: Đoạn mở đầu này giống một bản "đề cương khám người". Thứ tự đặt rất có ý: cốt cách đứng đầu, vì xương là cái khung trời phú, ít đổi; ngũ hành thứ hai, tức hình người thuộc kim, mộc, thuỷ, hoả hay thổ; rồi mới đến tam đình, các bộ trên mặt, mày mắt, thần khí. Phần sau của danh sách chuyển dần từ cái "có hình" sang cái "vô hình": khí sắc, hơi thở, tiếng nói, cuối cùng là tâm điền. Người xem tướng giỏi đi từ ngoài vào trong, từ cứng đến mềm, từ cái trời cho đến cái người tự làm ra.
Câu "không được chiều theo thời thế mà nịnh người, làm nhơ nghề nhà" là lời răn đạo đức nghề nghiệp. Tướng sư xưa phần nhiều truyền trong gia tộc (gia truyền), nói dối để lấy lòng khách là làm nhơ cả dòng họ. Điều này cũng đúng với thầy phong thuỷ: thấy nhà có lỗi thì nói rõ cách sửa, không nói cho vừa lòng gia chủ. Câu "muôn phần không sai một" là lối nói khẳng định của sách xưa; người đọc ngày nay hiểu nó như yêu cầu phải xét đủ mọi mặt rồi mới kết luận, không phải lời hứa đoán đâu trúng đó.
Thập quan (1–3): uy nghi, vững vàng, thanh trọc – 十觀之一至三
Nguyên văn – 原文
一取威儀,如虎下山,百獸自驚,如鷹升騰,狐兔自戰。不怒而威,不但在眼,亦觀顴骨,神氣取之。二看敦重及精神。身如萬斛之舟,駕於巨浪之中,搖而不動,引之不來,坐臥起居,神氣清靈,久坐不昧,愈加精彩。如日東升,刺人眼目。如秋月懸鏡,光輝皎潔,面神眼神,俱如日月之明,輝輝皎皎,自然可愛,明明潔潔,久看不昏。如此相者,不大貴,亦當小貴,富亦可許,不可妄談定。三取清濁。但人體厚者,自然富貴,清者縱瘦神長,必以貴推之。濁者有神謂之厚,厚者多富。濁而無神謂之軟,軟者必孤,不孤則夭。
Dịch: Một là xét uy nghi: như hổ xuống núi, trăm thú tự kinh; như chim ưng bay lên, cáo thỏ tự run. Không giận mà có uy, không chỉ ở mắt mà còn xem gò má, lấy thần khí mà xét. Hai là xem sự đôn trọng và tinh thần: thân như chiếc thuyền chở vạn hộc, đi giữa sóng lớn, lắc mà không động, kéo mà không theo; ngồi nằm đứng dậy thần khí trong sáng, ngồi lâu không mờ mệt mà càng thêm tinh anh. Như mặt trời mọc phương đông, chói vào mắt người; như trăng thu treo gương, sáng trong vằng vặc; thần nơi mặt, thần nơi mắt đều sáng như mặt trời mặt trăng, rỡ ràng tự nhiên đáng mến, trong sạch nhìn lâu không mờ. Tướng như thế, không đại quý cũng tiểu quý, giàu cũng có thể hứa, nhưng không được nói càn mà định chắc. Ba là xét thanh và trọc: người thân thể dày dặn tự nhiên giàu sang; người thanh dù gầy mà thần dài thì phải suy là quý. Trọc mà có thần gọi là hậu, hậu thì phần nhiều giàu; trọc mà không thần gọi là nhuyễn (mềm yếu), nhuyễn thì ắt cô độc, không cô thì yểu.

Giảng: Ba điều đầu của Thập quan đều không xem một bộ phận nào cụ thể mà xem cái tổng thể toát ra. Uy nghi không phải là dữ: "không giận mà có uy" là thứ uy từ bên trong, giống con hổ đi chậm xuống núi mà muông thú tự lánh. Đôn trọng là vững: thuyền lớn giữa sóng, lắc mà không chao, người ngoài kéo cũng không theo, tức có chủ kiến, không bị hoàn cảnh lôi đi. Tinh thần là sáng: ngồi lâu không lờ đờ, càng lâu càng tỉnh.
Điều thứ ba phân biệt thanh (trong, nhẹ, gầy mà sáng) và trọc (đục, nặng, dày). Sách không chê trọc: trọc mà có thần là "hậu", người dày dặn, phần nhiều giàu; thanh mà thần dài thì quý, tức có danh vị. Cái đáng lo là trọc mà không thần, tức thân nặng nề mà mắt mờ, khí yếu. Cách chia này rất gần với phép xem núi trong địa lý: núi thanh tú sinh quý, núi đầy đặn sinh phú, núi thô mà không có khí mạch là núi chết. Câu "không được nói càn mà định chắc" cho thấy sách luôn dặn người xem phải dè dặt.


Thập quan (4–6): đầu trán, ngũ nhạc tam đình, ngũ quan lục phủ – 十觀之四至六
Nguyên văn – 原文
四看頭員頂額高。蓋人頭為一身之主,四肢之元。頭方者頂高,則為居尊天子。額方者頂起,則為輔佐良臣。頭員者,富而有壽,額闊者,貴亦堪誇。頂平者福壽綿遠。頭扁者早歲迍邅。額塌者少年虛耗。額低者刑剋愚頑。額門殺重者早年困苦。部位傾陷,髮際參差者,照依刑剋兼觀,不可一例而言。五,看五岳及三停。左顴為東岳,俱要中正,不可粗露傾塌。額為南岳,亦喜方正,不宜撇竹低塌。右顴為西岳,亦與左顴相同。地閣為北岳,喜在方員隆滿,不可尖削歪斜。土星為中岳,亦宜方正,聳上印堂,五岳成也。書云:五岳俱朝,貴壓朝班,亦且錢財自旺。三停者,額門、準頭、地角,此面部三停也,又為三才,又為三主,又名三表,俱要平等。上停長少年忙,中停長福祿昌,下停長老吉祥,三停平等,一生衣祿無虧。
Dịch: Bốn là xem đầu tròn, đỉnh và trán cao. Đầu là chủ của cả thân, là gốc của tứ chi. Đầu vuông mà đỉnh cao là bậc ở ngôi tôn quý; trán vuông mà đỉnh nổi là bậc phụ tá trung thần. Đầu tròn thì giàu và thọ; trán rộng thì sang đáng khen; đỉnh bằng thì phúc thọ dài lâu. Đầu bẹt thì tuổi nhỏ gian truân; trán lép thì thời trẻ hao tán; trán thấp thì hình khắc, chậm hiểu; trán có sát khí nặng thì đầu đời khốn khó. Bộ vị nghiêng hãm, chân tóc so le thì xem cùng hình khắc, không thể nói một lẽ. Năm là xem ngũ nhạc và tam đình. Gò má trái là Đông Nhạc, đều cần ngay ngắn, không được thô lộ hay nghiêng sụp. Trán là Nam Nhạc, ưa vuông vắn, không nên lệch thấp. Gò má phải là Tây Nhạc, như gò má trái. Cằm (địa các) là Bắc Nhạc, ưa vuông tròn đầy đặn, không được nhọn lệch. Mũi (thổ tinh) là Trung Nhạc, cũng nên ngay ngắn, vươn lên tới ấn đường, thế là ngũ nhạc thành. Sách nói: "Ngũ nhạc cùng chầu, sang vượt hàng triều, tiền của cũng tự vượng." Tam đình là trán, đầu mũi và cằm, đó là ba phần của mặt, cũng gọi tam tài, tam chủ, tam biểu, đều cần cân nhau. Thượng đình dài thì tuổi trẻ bận rộn; trung đình dài thì phúc lộc thịnh; hạ đình dài thì về già tốt lành; tam đình cân nhau thì suốt đời cơm áo không thiếu.

Giảng: Đây là chỗ tướng pháp mượn thẳng ngôn ngữ của địa lý. Năm ngọn núi thiêng của Trung Hoa, Thái Sơn (đông), Hành Sơn (nam), Hoa Sơn (tây), Hằng Sơn (bắc), Tung Sơn (giữa), được đặt lên mặt người: hai gò má là đông, tây; trán là nam; cằm là bắc; mũi là trung tâm. "Ngũ nhạc cùng chầu" nghĩa là bốn núi quanh hướng về núi giữa, giống long hổ sa chầu về huyệt trong phong thuỷ âm trạch. Mặt có mũi cao mà hai má sụp, hoặc cằm lẹm, là "nhạc không chầu", khí không tụ.
Tam đình chia mặt theo chiều dọc: từ chân tóc tới chân mày là thượng đình, ứng tuổi trẻ và trời; từ chân mày tới đầu mũi là trung đình, ứng tuổi trung niên và người; từ dưới mũi tới cằm là hạ đình, ứng tuổi già và đất. Ba phần cân nhau là tốt nhất. Cách đọc này giống phép tam tài trong la kinh và trong bố cục nhà: mái, thân, nền phải tương xứng thì nhà mới vững.
Nguyên văn – 原文
六取五官六府,眉為保壽官,喜清高疏秀灣長,亦宜高目一寸,尾拂天倉,主聰明富貴,機巧福壽,此保壽官成也。若粗濃黃淡,散亂低壓,乃刑傷破敗,此保壽官不成也。眼為監察官,黑白分明,神藏不露,黑如漆,白如玉,波長射耳,自然清秀有威,此監察官成也。耳為採聽官,不論大小,止要輪廓分明,喜白過面,高眉一寸,輪厚廓堅,紅潤姿色,此採聽官成也。鼻為審辨官,亦宜豐隆聳直,鼻端正不歪不偏,不粗不小,此審辨官成也。口為出納官,脣紅齒白,兩脣齊豐,人中深長,仰月灣弓,此出納官成也。書云:但一官成者,掌十年之貴祿富豐;不成者,必主十年困苦。六府者,天庭日月二角為天府,宜方員明淨,主初年。兩顴為人府,宜方正插鬢,主中年。地角邊腮為地府,喜輔地閣,主末景。書云:一府就掌十年之富盛。
Dịch (lược các dáng mày mắt kể tên): Sáu là xét ngũ quan, lục phủ. Mày là quan bảo thọ, ưa thanh, cao, thưa, tú, cong dài, nên cao hơn mắt một tấc, đuôi quét tới thiên thương, chủ thông minh giàu sang, khéo léo phúc thọ, thế là quan bảo thọ thành; nếu thô rậm, vàng nhạt, tán loạn, đè thấp xuống mắt là hình thương phá bại, quan bảo thọ không thành. Mắt là quan giám sát, đen trắng phân minh, thần tàng không lộ, đen như sơn, trắng như ngọc, sóng mắt dài tới tai, tự nhiên thanh tú có uy, thế là quan giám sát thành. Tai là quan thái thính, không luận lớn nhỏ, chỉ cần vành và lõi rõ ràng, ưa trắng hơn mặt, cao hơn mày một tấc, vành dày lõi chắc, hồng nhuận, thế là quan thái thính thành. Mũi là quan thẩm biện, nên đầy cao thẳng, đầu mũi ngay không lệch, không thô không nhỏ, thế là quan thẩm biện thành. Miệng là quan xuất nạp, môi hồng răng trắng, hai môi đều đầy, nhân trung sâu dài, khoé như trăng ngửa cung cong, thế là quan xuất nạp thành. Sách nói: chỉ một quan thành cũng giữ mười năm quý lộc giàu đủ; không thành thì mười năm khốn khó. Lục phủ: thiên đình cùng nhật giác, nguyệt giác là thiên phủ, nên vuông tròn sáng sạch, chủ đầu đời; hai gò má là nhân phủ, nên vuông ngay vươn tới mai tóc, chủ trung niên; cằm và hai bên má dưới là địa phủ, nên đỡ lấy địa các, chủ cuối đời. Sách nói: một phủ tựu thì giữ mười năm thịnh vượng.
Giảng: Ngũ quan là năm "chức quan" trên mặt, mỗi quan giữ một việc: mày giữ thọ, mắt giám sát, tai nghe, mũi phân biệt, miệng ra vào. Cách đặt tên cho thấy tướng pháp coi mặt người như một triều đình nhỏ, mỗi quan làm tròn phận sự thì cả nước yên. Lục phủ là sáu vùng xương đỡ mặt (mỗi bên ba), chia theo ba thời kỳ đời người. Các quyển sau của Thần Tướng Toàn Biên sẽ giảng kỹ từng quan, từng dáng mày, dáng mắt, dáng mũi; ở đây chỉ nêu nguyên tắc: quan thành thì ứng mười năm tốt, phủ tựu thì ứng mười năm thịnh.


Thập quan (7–8): lưng eo ngực bụng, tay chân – 十觀之七八
Nguyên văn – 原文
七取腰員背厚,胸坦腹墜;三甲三壬,體膚細嫩可也。背厚闊,腰硬腰員,最嫌背脊成坑,背薄肩垂,肩昂頸削。胸宜平滿,骨莫粗露;腹宜有橐,如葫蘆,臍下肉橫生。書云:腰員背厚,方保玉帶朝衣。背負三山如護甲,臍深納李腹垂箕。如此之相必大貴,不貴之時富可誇。男子腰小,難主家財,亦且夭折。八取手足,宜細嫩隆厚。掌有八卦,紋路鮮明,或如噀血,尖起三峰;指尖相稱,指大相停;掌平如鏡,或軟如綿,龍虎相吞,掌厚背厚,腕扁肘員;足背有肉,足底有紋。書云:腫節漏縫,神昏神懶;浮筋露骨,身樂心憂。掌紅噀血,富貴綿綿;手軟如綿,閒且有錢。
Dịch: Bảy là xét eo tròn lưng dày, ngực phẳng bụng sệ; lưng như ba lớp giáp, bụng như ba ngấn nước, da thịt mịn là được. Lưng dày rộng, eo cứng eo tròn; kỵ nhất sống lưng thành rãnh, lưng mỏng vai xuôi, vai nhô cổ gầy. Ngực nên phẳng đầy, xương đừng lộ thô; bụng nên có túi như quả bầu, dưới rốn thịt nằm ngang. Sách nói: "Eo tròn lưng dày mới giữ được đai ngọc áo chầu." "Lưng đeo ba núi như mang giáp, rốn sâu chứa lọt quả mận, bụng sệ như cái nia." Tướng như thế ắt đại quý, chưa quý thì cũng giàu đáng khoe. Đàn ông eo nhỏ khó giữ của nhà, lại dễ yểu. Tám là xét tay chân, nên mịn và dày. Lòng bàn tay có bát quái, đường chỉ tươi rõ, hoặc đỏ như phun máu, nổi ba gò nhọn; ngón tay cân với nhau, ngón to vừa vặn; lòng bàn tay phẳng như gương hoặc mềm như bông, gò long hổ ngậm nhau, lòng dày lưng dày, cổ tay dẹt, khuỷu tròn; mu bàn chân có thịt, lòng bàn chân có chỉ. Sách nói: "Đốt sưng kẽ hở, thần mờ thần lười; gân nổi xương lộ, thân sướng lòng lo. Bàn tay đỏ như phun máu, giàu sang dài lâu; tay mềm như bông, nhàn mà có tiền."

Giảng: Thập quan không dừng ở mặt. Lưng là chỗ "gánh", eo là chỗ "trục", bụng là chỗ "chứa". Lưng dày như ba lớp giáp là người gánh vác được; bụng có túi, rốn sâu là người chứa được của, chứa được người. Ngược lại, lưng mỏng vai xuôi, ngực lép như ngực gà, bụng nhọn như bụng chó là thân không chứa nổi khí. Ở đây có thể thấy sự tương ứng với nhà ở: nhà phải có "lưng" (phía sau có chỗ dựa), có "bụng" (minh đường giữa nhà thoáng mà tụ), không để sau lưng trống hoác.
Về tay, sách nêu những dấu hiệu lớn: lòng bàn tay có tám gò theo bát quái, đường chỉ rõ, màu hồng tươi, mềm mà dày. Phần xem chỉ tay chi tiết được để dành cho các quyển sau. Điểm đáng chú ý là câu "gân nổi xương lộ, thân sướng lòng lo": tướng tay phản ánh cách người ấy dùng sức và dùng tâm, chứ không phải một dấu ấn định sẵn.
Thập quan (9–10): thanh âm, tâm điền, hình cục ngũ hành – 十觀之九十
Nguyên văn – 原文
九取聲音與心田。書云:要知心裡事,但看眼神清。眼乃心之門戶,觀其眼之善惡,必知心事之好歹。其心正則眸子瞭焉,心不正,則眸子眊焉。眼惡心必惡,眼善心必慈。有陰騭者,或救人難厄,或救人危險,濟人貧窮,救人性命,不淫不亂,財寬量大,容物人俱有紫黃紅氣色,發見於眼下臥蠶之宮,印堂福堂之位,縱相貌不如,其心田好,終有富貴。若相貌堂堂,心事奸險,縱然富貴,不日貧窮。書云:未觀相貌,先看心田。有相無心,相從心滅;有心無相,相從心生。昔裴度還帶,宋郊渡蟻,本是不貴之相,後反大貴,而陰騭扶之。聲音宜響喨,出自丹田。〈臍下一寸是也〉聲響如雷灌耳,或如銅鐘玉韻,或如甕中之聲,俱要清潤,縱相貌不如,亦主富貴。夭折貧賤之人,聲輕聲噎,聲浮聲散,聲低聲小,或如破鑼破鼓。書云:富貴之聲,出於丹田,夭賤之人,聲出舌端。十觀形局與五行形局者,乃人一身之大關也。或如龍形、虎形、鶴形、獅形、孔雀形、牛形、象形、鳳形,此富貴形相。或豬形、狗形、羊形、鼠形,此兇暴貧薄夭折之相也。書云:金得金,剛毅深,木得木,資財足,水得水,文章貴,火得火,見機果,土得土,厚豐庫。金形白色喜白,木形瘦喜青,水喜肥黑,火不嫌尖,宜赤色,土喜厚兮色宜黃,此五行正局也。合此者富貴福壽,反此者貧賤夭折。但學者憑五行,兼骨格推斷,相法多端,理居總斷。
Dịch: Chín là xét thanh âm và tâm điền. Sách nói: "Muốn biết việc trong lòng, chỉ xem thần mắt có trong." Mắt là cửa của tâm; xem mắt thiện hay ác thì biết lòng tốt hay xấu. Lòng ngay thì con ngươi sáng; lòng không ngay thì con ngươi mờ. Mắt ác lòng ắt ác, mắt thiện lòng ắt từ. Người có âm đức, hoặc cứu người khỏi hoạn nạn, cứu người lúc nguy, giúp người nghèo khó, cứu mạng người, không dâm không loạn, rộng của rộng lượng, bao dung người khác, đều có khí sắc tía, vàng, hồng hiện ở cung ngoạ tằm dưới mắt, ở ấn đường, phúc đường; dù tướng mạo không bằng ai, tâm điền tốt thì cuối cùng cũng giàu sang. Nếu tướng mạo đường đường mà lòng gian hiểm, dù đang giàu sang, chẳng bao lâu sẽ nghèo. Sách nói: "Chưa xem tướng mạo, trước xem tâm điền. Có tướng không tâm, tướng theo tâm mất; có tâm không tướng, tướng theo tâm sinh." Xưa Bùi Độ trả lại đai ngọc, Tống Giao bắc cầu cứu đàn kiến, vốn là tướng không quý, sau lại đại quý, vì âm đức nâng đỡ. Tiếng nói nên vang, phát ra từ đan điền (dưới rốn một tấc): vang như sấm dội tai, hoặc như chuông đồng tiếng ngọc, hoặc như tiếng trong lòng vò, đều cần trong và nhuận; dù tướng mạo không bằng ai cũng chủ giàu sang. Người yểu chiết nghèo hèn thì tiếng nhẹ, tiếng nghẹn, tiếng nổi, tiếng tán, tiếng thấp, tiếng nhỏ, hoặc như chiêng vỡ trống thủng. Sách nói: "Tiếng của người giàu sang ra từ đan điền; tiếng của người yểu hèn ra từ đầu lưỡi." Mười là xét hình cục cầm thú và hình cục ngũ hành, đó là cửa ải lớn của cả thân người. Như hình rồng, hổ, hạc, sư tử, công, trâu, voi, phượng là hình tướng giàu sang; hình lợn, chó, dê, chuột là tướng hung bạo, bạc phận, yểu chiết. Sách nói: "Kim được kim, cứng cỏi sâu sắc; mộc được mộc, của cải đủ đầy; thuỷ được thuỷ, văn chương quý hiển; hoả được hoả, thấy cơ quả quyết; thổ được thổ, kho đầy dày dặn." Hình kim sắc trắng, ưa trắng; hình mộc gầy, ưa xanh; hình thuỷ ưa béo và đen; hình hoả không kỵ nhọn, nên sắc đỏ; hình thổ ưa dày, sắc nên vàng. Đó là chính cục ngũ hành; hợp thì giàu sang phúc thọ, trái thì nghèo hèn yểu chiết. Người học dựa vào ngũ hành, kiêm xét cốt cách mà suy đoán; tướng pháp nhiều đầu mối, lý nằm ở chỗ tổng đoán.

Giảng: Đây là đoạn quan trọng nhất của phần mở đầu, và là chỗ Thần Tướng Toàn Biên tự vượt lên trên tướng pháp thông thường. Điều thứ chín xếp tâm điền (ruộng tâm) ngang hàng với tiếng nói, và nói thẳng: tướng tốt mà lòng gian thì giàu cũng không giữ được; tướng kém mà có âm đức thì cuối cùng vẫn được giàu sang. Hai điển tích Bùi Độ hoàn đai (nhặt được đai ngọc của người khác ở chùa, chờ trả lại, sau thành danh tướng) và Tống Giao độ nghĩ (bắc cành tre cứu đàn kiến, sau đỗ trạng nguyên) là hai câu chuyện được dẫn suốt nhiều đời để nói rằng tướng đổi theo việc làm.
Tiếng nói được coi là "gốc của tướng": tiếng ra từ đan điền là khí sâu, tiếng ra từ đầu lưỡi là khí nông. Người nhỏ mà tiếng lớn, người lớn mà tiếng hùng, đều cần sâu xa. Điều thứ mười nói về hình cục: cả thân người giống một loài vật nào đó (rồng, hổ, hạc...) hoặc thuộc một hành nào đó. Nguyên tắc ngũ hành ở đây là "đắc chính": người hình kim nên có sắc trắng, người hình mộc nên gầy và sắc xanh, tức hình và sắc cùng một hành; hình một hành mà sắc khắc hành ấy thì không hợp. Phép này cũng là phép xem núi: núi hình kim tròn, mộc thẳng, thuỷ gợn sóng, hoả nhọn, thổ vuông, và hành của núi phải hợp với hành của huyệt.


Ngũ pháp, Thiết tướng ca và Luận hình tục – 五法 · 切相歌 · 論形俗
Nguyên văn – 原文
擇交在眼。〈眼惡者情多薄,交之有害,然露者無心,不可不詳審也〉問貴在眼。〈未有眼無神而貴且壽者〉問富在鼻。〈鼻為土,生金,厚而豐隆者必富〉問壽在神。〈未有神不足而壽且貴者,縱貴亦夭也〉求全在聲,士農工商,聲亮必成,不亮無終。〈上相不出此五法,拘於口耳眉額手足腹背之間者,凡庸相士也〉
切相歌:入眼方知訣,還觀主起中,語遲終富顯,步緊必貧窮。犬眼休為伴,雞睛莫與逢。項偏多蹇滯,頭小定飄蓬。骨露財難聚,筋浮病必攻。脣掀知命夭,腹墜祿須豐。腰肥知有福,額廣壽如松。腳長兼耳薄,辛苦道途中。
論形俗:蜀人相眼,閩人相骨,浙人相清,淮人相重,宋人相口,江西人相色,魯人相軒昂,胡人相鼻,太原人相重厚。
Dịch: Năm phép: Chọn bạn xem ở mắt (mắt ác thì tình phần nhiều bạc, kết giao có hại; nhưng mắt lộ là người vô tâm, không thể không xét kỹ). Hỏi quý xem ở mắt (chưa có ai mắt không thần mà vừa quý vừa thọ). Hỏi giàu xem ở mũi (mũi thuộc thổ, sinh kim, dày mà đầy cao ắt giàu). Hỏi thọ xem ở thần (chưa có ai thần không đủ mà vừa thọ vừa quý; dù quý cũng yểu). Cầu toàn vẹn xem ở tiếng: sĩ, nông, công, thương, tiếng sáng thì ắt thành, không sáng thì không có kết cục (tướng sư bậc trên không ra ngoài năm phép này; kẻ câu nệ ở miệng, tai, mày, trán, tay chân, bụng lưng là tướng sư tầm thường).
Thiết tướng ca: Vào mắt mới biết quyết, lại xem chủ khởi ở giữa. Nói chậm cuối cùng giàu hiển; bước gấp ắt nghèo cùng. Mắt chó chớ làm bạn, mắt gà chớ gặp nhau. Cổ lệch nhiều trắc trở, đầu nhỏ ắt phiêu bồng. Xương lộ của khó tụ, gân nổi bệnh ắt công. Môi vểnh biết mạng yểu, bụng sệ lộc phải đầy. Eo đầy biết có phúc, trán rộng thọ như tùng. Chân dài kèm tai mỏng, vất vả chốn đường xa.
Luận hình tục: Người Thục xem mắt, người Mân xem xương, người Chiết xem thanh, người Hoài xem trọng, người Tống xem miệng, người Giang Tây xem sắc, người Lỗ xem dáng hiên ngang, người Hồ xem mũi, người Thái Nguyên xem sự dày dặn.

Giảng: Ngũ pháp là phần cô đọng nhất: năm câu, mỗi câu một đầu mối. Lời chú trong ngoặc của bản Tập Thành nói rất mạnh: tướng sư bậc trên không ra ngoài năm phép này, còn ai chỉ bám vào từng nét miệng, tai, mày là thầy tướng tầm thường. Tức là cái cốt của tướng pháp là mắt, mũi, thần, tiếng, ba trong bốn thứ ấy (mắt có thần, thần, tiếng) là cái vô hình. Thiết tướng ca là bài ca mười hai câu năm chữ để thuộc lòng, gom những dấu hiệu dễ thấy như nói chậm, bước gấp, cổ lệch, xương lộ.
Đoạn Luận hình tục rất thú vị: mỗi vùng có thói quen xem một nét riêng, người Thục chuộng mắt, người Mân (Phúc Kiến) chuộng xương, người Chiết Giang chuộng vẻ thanh. Điều này nhắc người xem tướng rằng chuẩn đẹp xấu có phần do phong tục, không nên lấy chuẩn một vùng áp cho mọi người. Thầy phong thuỷ cũng vậy: nhà ở đồng bằng Bắc Bộ, nhà phố Sài Gòn, nhà vườn miền Tây có chuẩn hình thế khác nhau.
Luận theo Phong Thuỷ Liên Hoa – 蓮花風水按語
Phong Thuỷ Liên Hoa đọc phần mở đầu Thần Tướng Toàn Biên với ba ý. Thứ nhất, tướng do tâm sinh: chính sách tướng cổ nhất đã đặt tâm điền lên trên tướng mạo, nên học tướng không phải để phán định mệnh người, càng không để chê bai ngoại hình. Học tướng là để hiểu người, chọn cách cư xử, và để tự sửa mình: sửa tâm, sửa tiếng nói, sửa dáng đi đứng, thì thần khí đổi theo. Thứ hai, người và nhà cùng một khí: ngũ nhạc, tam đình, lục phủ trên mặt người được đặt tên theo núi, theo tam tài của đất trời; nhà ở cũng có núi dựa, minh đường, long hổ. Trong Phong Thuỷ Liên Hoa, xem nhà luôn đi cùng xem người ở, và phối với vận khí đồ ngũ vận lục khí Liên Hoa được Thầy Vũ Giới khôi phục để biết khí trời từng năm tác động lên cả nhà lẫn người.

Thứ ba, xem tổng thể trước, chi tiết sau: Thập quan bắt đầu bằng uy nghi, đôn trọng, thanh trọc, tức những thứ toát ra từ cả con người, rồi mới đến từng bộ phận. Xem đất cũng thế: trước xem long mạch, cục thế, sau mới đo phân kim từng độ. Người học tướng hay học phong thuỷ mà vội bám từng nét nhỏ sẽ thành "tướng sư tầm thường" như lời chú trong Ngũ pháp. Phần thủ pháp xem tướng, xem khí sắc trên thực tế cần thầy hướng dẫn trực tiếp; lý pháp thì Phong Thuỷ Liên Hoa chia sẻ ở đây để người đọc hiểu nguyên lý gốc.
Tóm lại – 總結: Phần mở đầu Thần Tướng Toàn Biên gồm Tướng thuyết (thứ tự xem người, từ cốt cách đến tâm điền), Thập quan (uy nghi; đôn trọng tinh thần; thanh trọc; đầu trán; ngũ nhạc tam đình; ngũ quan lục phủ; lưng eo ngực bụng; tay chân; thanh âm tâm điền; hình cục cầm thú và ngũ hành), Ngũ pháp (chọn bạn xem mắt, quý xem mắt, giàu xem mũi, thọ xem thần, toàn vẹn xem tiếng), Thiết tướng ca và Luận hình tục. Câu cốt lõi: có tướng không tâm, tướng theo tâm mất; có tâm không tướng, tướng theo tâm sinh.
Bài sau: Quyển 1 (2) – Luận khí sắc; tướng pháp của Thuần Dương, Quỷ Cốc Tử, Quách Lâm Tông.
Nguồn: Thần Tướng Toàn Biên (神相全編) phần một, trong Cổ Kim Đồ Thư Tập Thành (古今圖書集成), Bác vật vựng biên, Nghệ thuật điển, quyển 631, Tướng thuật bộ (thuộc công cộng); đối chiếu bản khắc đời Minh 12 quyển. Hiệu đính: 濁而無神謂之軟g bỏ chữ g thừa, đọc 謂之軟,軟者必孤; 大府者 đọc 六府者 theo văn mạch (lục phủ); dấu câu chấm lại theo văn mạch. Đoạn nói các dáng mày, mắt, tai, mũi, miệng tốt xấu trong điều sáu và điều bảy được lược bớt tên các dáng, sẽ giảng đủ ở quyển ba, quyển bốn. Phong Thuỷ Liên Hoa dịch và biên soạn theo bài giảng của Thầy Vũ Giới.
Công cụ Liên Hoa dùng kèm bài này – 蓮花工具
- Mục Lục Thần Tướng Toàn Biên: toàn bộ 14 quyển, theo dõi các bài đã đăng.
- La Kinh Liên Hoa: la kinh trực tuyến miễn phí, đo hướng nhà, hướng cửa khi xem người cùng nhà.
- Lập Cục Pháp: lập cục dương trạch theo nguyên lý Liên Hoa, xét người ở cùng khí nhà.
Bài liên quan – 相關文章
- Hám Long Kinh 撼龍經: đề yếu, tổng luận Tu Di sơn
- Thiên Nguyên Ngũ Ca 天元五歌: Luận đại nghĩa, trời đất người một khí
- Bát Trạch Tự: cửu cung tam nguyên trong phong thuỷ nhà ở
Học bài bản cùng Thầy Vũ Giới – 隨師研習
Thần Tướng Toàn Biên dạy "chưa xem tướng mạo, trước xem tâm điền". Đọc sách giúp hiểu lý; còn nhìn ra thần, khí, sắc trên người thật thì phải học cùng thầy. Xem Khoá học cao cấp Phong Thuỷ Sư Liên Hoa hoặc Khảo luận phong thuỷ – khôi phục nguyên lý gốc. Ghi danh, hỏi lịch khai giảng qua Zalo 0988 964 636 (Thầy Vũ Giới, TP.HCM).
Câu hỏi thường gặp – 常見問題
Thần Tướng Toàn Biên do ai viết? – 神相全編作者
Sách đề Trần Đoàn (Hi Di tiên sinh, đầu đời Tống) truyền và Viên Trung Triệt đời Minh biên. Thực chất đây là tổng tập tướng pháp nhiều đời, gom Thần Dị Phú, Ma Y Kim Toả Phú, Nhân Luân Đại Thống Phú và nhiều ca quyết khác.
Thập quan là mười điều gì? – 十觀
Uy nghi; đôn trọng và tinh thần; thanh trọc; đầu và trán; ngũ nhạc và tam đình; ngũ quan và lục phủ; lưng eo ngực bụng; tay chân; thanh âm và tâm điền; hình cục cầm thú và ngũ hành.
Ngũ nhạc trên mặt người là những chỗ nào? – 面上五嶽
Trán là Nam Nhạc, cằm là Bắc Nhạc, gò má trái là Đông Nhạc, gò má phải là Tây Nhạc, mũi là Trung Nhạc. Bốn nhạc quanh chầu về mũi ở giữa thì gọi là ngũ nhạc cùng chầu.
"Tướng do tâm sinh" nghĩa là gì? – 相由心生
Sách viết: có tướng không tâm, tướng theo tâm mất; có tâm không tướng, tướng theo tâm sinh. Nghĩa là lòng tốt, âm đức có thể làm tướng xấu chuyển tốt, lòng gian có thể làm tướng tốt hoá hỏng; tướng không phải định mệnh cố định.
Học tướng pháp có liên quan gì đến phong thuỷ? – 相法與風水
Cùng một gốc "xem hình biết khí": ngũ nhạc, tam đình, lục phủ trên mặt người mượn tên núi và tam tài của đất trời. Thầy phong thuỷ xem nhà thì cũng xem người ở, vì cùng một căn nhà, người khác nhau thì phúc hoạ khác nhau.









