Mùa hè năm 1928, dân làng quanh khu lăng Thanh Đông Lăng ở huyện Tuân Hoá, tỉnh Hà Bắc nghe thấy những tiếng nổ lớn vọng ra từ phía núi Xương Thuỵ. Quân lính đóng chặn mọi ngả đường, nói rằng đang "diễn tập quân sự". Bảy ngày sau, khi quân rút đi, người ta mới biết sự thật: hai lăng lớn nhất khu Đông Lăng – lăng vua Càn Long và lăng Từ Hi thái hậu – đã bị phá tung bằng thuốc nổ, quan tài bị bổ, thi thể bị lột hết châu báu và vứt lăn lóc giữa địa cung.
Kẻ cầm đầu là Tôn Điện Anh, một quân phiệt thời Dân quốc. Vụ trộm mộ ấy chấn động cả nước, khiến hoàng đế cuối cùng Phổ Nghi – khi đó sống ở Thiên Tân – uất hận đến mức về sau ông viết rằng mình đã thề báo thù. Nhiều người cho rằng chính nỗi nhục này góp phần đẩy Phổ Nghi vào vòng tay người Nhật, làm hoàng đế bù nhìn Mãn Châu Quốc. Một vụ trộm mộ đã chạm tới cả dòng chảy lịch sử.
Bài thứ tư trong chuỗi "Lăng mộ Trung Quốc huyền bí" không đi lại phần tổng quan về cuộc đất Thanh Đông Lăng – phần ấy đã có trong bài lăng mộ đế vương và tầm long điểm huyệt. Ở đây ta tập trung vào vụ trộm năm 1928: chuyện gì đã xảy ra, các lời đồn quanh viên ngọc trong miệng Từ Hi, và câu hỏi người học phong thuỷ hay đặt ra – một cuộc đất "đại cát" có bảo vệ được ngôi mộ không?
Thanh Đông Lăng và hai ngôi lăng bị nhắm tới
Thanh Đông Lăng là khu lăng lớn nhất của nhà Thanh, nằm cách Bắc Kinh khoảng hơn trăm cây số về phía đông, dưới chân núi Xương Thuỵ. Khu lăng bắt đầu với Hiếu Lăng của vua Thuận Trị – vị vua Thanh đầu tiên ngồi ở Tử Cấm Thành – rồi lần lượt có lăng của Khang Hy, Càn Long, Hàm Phong, Đồng Trị cùng nhiều lăng hoàng hậu, phi tần. Năm 2000, khu lăng được công nhận là Di sản Thế giới cùng nhóm lăng Minh – Thanh.
Tương truyền, việc chọn đất bắt đầu từ một lần vua Thuận Trị đi săn qua vùng này, thấy núi non đẹp, liền tháo chiếc nhẫn ban chỉ trên tay ném xuống và nói nơi nhẫn rơi sẽ là huyệt của mình. Chuyện này được kể rất nhiều ở Đông Lăng, nhưng thuộc loại giai thoại; thực tế việc chọn đất lăng đế vương nhà Thanh có sự tham gia của quan Khâm Thiên Giám và các thầy địa lý.
Hai lăng bị phá năm 1928 là Dụ Lăng của vua Càn Long và Định Đông Lăng của Từ Hi. Dụ Lăng nổi tiếng vì địa cung toàn bằng đá, chạm khắc kín các vách bằng hình Phật, Bồ Tát, kinh văn chữ Phạn và chữ Tạng – được ví như một "điện Phật dưới lòng đất". Định Đông Lăng thật ra là hai lăng song song của hai thái hậu: Từ An ở phía tây và Từ Hi ở phía đông. Cuối đời, Từ Hi cho phá đi xây lại phần điện thờ lăng mình với vật liệu quý, dát vàng trên cột kèo, và cho chạm trên bậc đá trước điện hình phượng ở trên, rồng ở dưới – một chi tiết hiếm thấy, thường được diễn giải là biểu tượng của quyền lực bà đặt trên cả hoàng đế.
Vì sự xa hoa đó, lời đồn về kho báu trong lăng Từ Hi lan truyền khắp nơi. Một số ghi chép của người hầu cận đời sau mô tả quan tài bà được lót nhiều lớp châu ngọc, bên trong chất đầy đồ quý. Những mô tả ấy có thể phóng đại, nhưng đủ để biến lăng Từ Hi thành mục tiêu số một.
Bảy ngày tháng Bảy năm 1928
Năm 1928, Trung Quốc đang trong thời kỳ quân phiệt hỗn loạn. Tôn Điện Anh chỉ huy một đơn vị quân đóng ở vùng Hà Bắc, quân lương thiếu thốn. Theo các tài liệu phổ biến, ông lấy cớ diễn tập để phong toả khu Đông Lăng, rồi cho lính đào. Lăng Thanh được xây cực kỳ kiên cố – mộ đạo lấp đất, đá, cửa đá dày – nên việc tìm lối vào mất nhiều thời gian. Cuối cùng, họ dùng thuốc nổ phá tường và cửa.
Trong địa cung Từ Hi
Khi vào được địa cung Từ Hi, binh lính bổ quan quách, lấy đi châu báu. Theo lời kể của những người được Phổ Nghi phái về chỉnh lý lại lăng sau đó, thi thể thái hậu bị lôi ra khỏi quan, nằm úp trên nắp quan bị lật, y phục bị lột. Họ phải bọc thi thể lại bằng lụa vàng và đặt trở lại quan tài. Đây là ghi chép được dẫn lại nhiều trong sách về Đông Lăng.
Trong địa cung Càn Long
Ở Dụ Lăng, nước ngầm đã ngập địa cung một phần. Quan tài của vua và các hậu phi được hợp táng bị phá, hài cốt bị phân tán trong nước bùn. Người đi chỉnh lý sau đó chỉ thu nhặt được một phần, và việc xác định xương cốt của ai thuộc về ai gần như không thể. Chi tiết "nước ngập địa cung" này rất đáng chú ý với người học phong thuỷ, ta sẽ quay lại ở phần sau.
Sau vụ trộm, dư luận phẫn nộ, có điều tra, có xét xử, nhưng theo nhiều tài liệu, Tôn Điện Anh đã dùng một phần báu vật để lo lót các nhân vật quyền thế nên rốt cuộc không bị trừng phạt nặng. Bảo vật thì phân tán khắp nơi, phần lớn không bao giờ tìm lại được.
Phổ Nghi và nỗi nhục của dòng tộc
Với hoàng tộc Ái Tân Giác La, vụ trộm là một đòn chí mạng. Phổ Nghi khi ấy đã bị đuổi khỏi Tử Cấm Thành, sống trong tô giới Nhật ở Thiên Tân. Trong hồi ký viết nhiều năm sau, ông kể đã lập bàn thờ, khóc trước bài vị tổ tiên và thề sẽ có ngày rửa nhục. Các nhà sử học thường nhắc vụ Đông Lăng như một trong những yếu tố tâm lý khiến Phổ Nghi mất hết niềm tin vào chính quyền Dân quốc, để rồi chấp nhận hợp tác với người Nhật. Không thể nói vụ trộm "gây ra" Mãn Châu Quốc, nhưng nó cho thấy một ngôi mộ có thể mang sức nặng tinh thần lớn đến mức nào với con cháu.
Chính điều này là cốt lõi của âm trạch: mộ phần trước hết là nơi gắn kết tình cảm, ký ức và lòng tự trọng của một dòng họ. Khi mộ bị xúc phạm, cái mất lớn nhất không phải là vàng ngọc, mà là sự an ổn trong lòng người sống.
Viên ngọc trong miệng Từ Hi: sự thật và lời đồn
Câu chuyện bí ẩn nhất quanh vụ trộm là viên ngọc dạ minh châu được cho là đặt trong miệng Từ Hi khi khâm liệm, với niềm tin rằng ngọc giữ cho thi thể không hư hoại. Lời đồn kể rằng binh lính đã cạy miệng thi thể để lấy viên ngọc. Rồi lời đồn tiếp nối: viên ngọc rơi vào tay một nhân vật cao cấp của chính quyền Nam Kinh, có người còn nói nó được đính lên đôi giày của một phu nhân quyền quý.
Những tình tiết này lan truyền rộng trong sách báo, phim ảnh, nhưng phần lớn không có chứng cứ xác thực. Tập tục ngậm ngọc khi khâm liệm (hàm ngọc) thì có thật và rất cổ, có từ thời Hán. Việc lăng Từ Hi có nhiều ngọc quý cũng là điều có cơ sở. Còn đường đi của từng món báu sau năm 1928 thì gần như chỉ còn trong truyền thuyết. Người đọc nên thưởng thức câu chuyện như một phần huyền bí của Đông Lăng, đừng coi đó là sử liệu.
Lời đồn "báo ứng"
Cũng có những câu chuyện về "báo ứng" dành cho những kẻ tham gia trộm mộ: người này chết bất đắc kỳ tử, người kia sa cơ thất thế. Tôn Điện Anh về sau bị bắt trong chiến tranh và chết trong tù vào cuối thập niên 1940. Người thích chuyện huyền bí sẽ gọi đó là quả báo; người đọc sử sẽ thấy đó là số phận chung của nhiều quân phiệt trong thời loạn. Hình Pháp Liên Hoa không dạy về "lời nguyền mộ"; điều nó dạy là tôn trọng người đã khuất và giữ gìn nơi an nghỉ, vì đó là đạo làm người.
Cuộc đất "đại cát" có bảo vệ được lăng không?
Đây là câu hỏi người học phong thuỷ hay đặt ra: nếu khu Đông Lăng là một cuộc đất tốt – có Xương Thuỵ Sơn làm chủ sơn, núi hai bên ôm, sông chảy quanh phía trước – thì tại sao vẫn bị trộm phá tan nát? Để trả lời, cần hiểu phong thuỷ âm trạch theo Hình Pháp thực sự hứa hẹn điều gì.
| Điều phong thuỷ âm trạch lo được | Điều phong thuỷ không lo được |
|---|---|
| Nền đất vững, ít sạt lở, ít ngập | Chiến tranh, loạn lạc, lòng tham của con người |
| Gió được che, khí hậu ôn hoà quanh mộ | Một triều đại sụp đổ, không còn người canh giữ |
| Cảnh quan trang nghiêm, con cháu an tâm thờ phụng | Kẻ trộm có thuốc nổ và quân lính |
| Kết cấu mộ bền lâu nếu kỹ thuật đúng | Mọi rủi ro khi chôn theo của cải quý giá |
Nói cách khác, lăng Đông Lăng không bị trộm vì "đất xấu", mà vì triều Thanh đã mất, lăng không còn được bảo vệ, và trong lăng chứa quá nhiều của báu. Chính của báu – thứ người xưa tin là làm ngôi mộ "vượng" – lại là thứ mời gọi kẻ phá mộ.
Bài học nước ngầm ở Dụ Lăng
Chi tiết địa cung Càn Long bị ngập nước là điều đáng suy ngẫm. Dụ Lăng nằm trên một nhánh núi của cuộc đất, được chọn kỹ và xây công phu, vậy mà sau khoảng một thế kỷ rưỡi, nước ngầm vẫn tràn vào. Có thể do kết cấu thoát nước xuống cấp, có thể do mực nước ngầm thay đổi. Dù lý do là gì, nó cho thấy "huyệt khô" không phải điều có được một lần là mãi mãi; nó cần được kiểm tra, bảo trì.
Khi nhà cầm quyền thay đổi
Có một bài học ít người nói ra: lăng mộ an toàn nhất khi có người chăm sóc. Thời Thanh, Đông Lăng có quan quân canh giữ, có làng thủ lăng. Khi triều đại kết thúc, hệ thống ấy tan rã, rừng bị chặt, gỗ bị lấy, rồi đến lượt lăng mộ bị phá. Với mộ phần gia đình cũng vậy: mộ được con cháu thăm nom, dọn cỏ, kiểm tra nứt lún thì bền; mộ bị bỏ quên thì dù đất tốt đến đâu cũng xuống cấp.
Bài học cho mộ phần gia đình hôm nay
- Không chôn theo đồ quý giá. Đồ vàng bạc, trang sức trong mộ không làm mộ "phát" hơn, chỉ tăng nguy cơ bị đào phá. Lễ nghĩa đủ đầy mới là điều quan trọng.
- Thoát nước là việc của cả đời mộ. Khi xây mộ, làm nền cao, rãnh thoát; sau đó định kỳ kiểm tra lún, nứt, đọng nước, nhất là sau mùa mưa lớn.
- Giữ gìn, thăm nom thường xuyên. Khu mộ có người chăm sóc là khu mộ bền. Gia đình nên phân công rõ ai lo dọn dẹp, ai lo sửa chữa.
- Không tin lời đồn "trấn yểm", "bùa giữ mộ". Đông Lăng có đủ mọi nghi lễ của triều đình mà vẫn bị phá. Cái bảo vệ ngôi mộ là kết cấu chắc, vị trí hợp lý và người trông coi.
- Đo, đặt hướng có căn cứ. Kích thước bia, mộ dùng thước Lỗ Ban âm phần 38,8 cm trên phần mềm thước Lỗ Ban Liên Hoa; hướng mộ ghi bằng la kinh sau khi đã đọc hình thế.
Ngày nay, du khách xuống địa cung Dụ Lăng vẫn thấy những vách đá chạm Phật tượng tinh xảo, và ở lăng Từ Hi vẫn thấy bậc đá phượng trên rồng dưới dưới nắng chiều. Những tiếng nổ năm 1928 đã tắt từ lâu, nhưng câu chuyện vẫn còn đó như một lời nhắc lạnh lùng: không cuộc đất nào, dù đẹp đến đâu, thay được lòng người và sự gìn giữ.
Công cụ Liên Hoa dùng kèm bài này
- La kinh web Liên Hoa – ghi toạ hướng khu mộ sau khi đã đọc hình thế.
- App Lập Cục Pháp – lập cục, tinh chỉnh hướng trong phạm vi hình thế cho phép.
- Thư viện mẫu lăng mộ, mộ đá – tham khảo bố cục, hình thức mộ.
- Thước Lỗ Ban Liên Hoa – đo mộ, bia, bàn thờ theo thước âm phần 38,8 cm.
Ảnh bìa: Siyuwj, CC BY-SA 4.0, Wikimedia Commons.
Bài liên quan
- Định Lăng: cuộc khai quật duy nhất
- Lăng mộ đế vương và tầm long điểm huyệt: Minh, Thanh
- Truyền thuyết chém long mạch
- Thanh Tây Lăng: Ung Chính rời xa Đông Lăng
- Chuyên mục Long Mạch · Tổ Sư Phong Thuỷ · Thư viện mẫu lăng mộ
Học bài bản cùng Thầy Vũ Giới
Đọc thế đất lăng mộ là phần cốt lõi của Hình Pháp âm trạch. Nếu muốn học tầm long, điểm huyệt, đọc sa – thuỷ – minh đường cho mộ phần gia đình trên thực địa, bạn có thể tìm hiểu:
Tư vấn trực tiếp: Thầy Vũ Giới – Zalo 0988 964 636.
Câu hỏi thường gặp
Ai trộm lăng Từ Hi năm 1928?
Quân phiệt Tôn Điện Anh, lấy cớ diễn tập quân sự, đã cho dùng thuốc nổ phá Định Đông Lăng của Từ Hi và Dụ Lăng của vua Càn Long ở Thanh Đông Lăng vào tháng 7 năm 1928.
Viên dạ minh châu trong miệng Từ Hi có thật không?
Tục ngậm ngọc khi khâm liệm có thật. Còn chuyện viên ngọc bị cạy lấy và rơi vào tay nhân vật quyền quý nào thì chủ yếu là lời đồn, không có chứng cứ xác thực.
Đất tốt sao lăng vẫn bị trộm?
Phong thuỷ âm trạch lo được nền đất, gió, nước, cảnh quan; không lo được chiến tranh, triều đại sụp đổ và lòng tham. Lăng bị phá vì không còn người canh giữ và chứa quá nhiều của báu.
Mộ gia đình rút ra bài học gì?
Không chôn đồ quý, làm tốt thoát nước, thăm nom thường xuyên, không tin bùa giữ mộ; kết cấu chắc và người trông coi mới là lớp bảo vệ thật.
