Thông gió tự nhiên là khả năng của một ngôi nhà tự "thở": không khí tươi đi vào, không khí nóng, ẩm, có mùi đi ra mà không cần đến quạt hay máy điều hoà. Ở khí hậu nhiệt đới gió mùa như Việt Nam, đây là yếu tố quyết định nhà có mát, có khô ráo, có dễ chịu hay không. Thế nhưng nhiều căn nhà phố hiện nay đóng kín bốn mặt, phụ thuộc hoàn toàn vào điều hoà, và chỉ cần mất điện vài giờ là trở nên ngột ngạt.
Kiến trúc hiện đại, đặc biệt là kiến trúc nhiệt đới, coi thông gió tự nhiên là nguyên lý thiết kế nền tảng. Phong thuỷ cũng nói nhiều về gió và khí: khí cần lưu thông để không tù đọng, nhưng cũng cần được "giữ" lại vừa đủ chứ không bị gió cuốn đi. Theo học thuật Phong Thuỷ Liên Hoa, Hình Pháp là gốc, và đường khí trong nhà chính là một phần cốt lõi của Hình Pháp, đi cùng bố cục, ánh sáng và lối đi.
Bài viết này trình bày cách thiết kế thông gió tự nhiên cho nhà ở Việt Nam: nguyên lý thông gió xuyên phòng, hiệu ứng đối lưu qua giếng trời, cách bố trí cửa sổ theo hướng gió, và cách dung hoà giữa thông thoáng với yêu cầu tụ khí của phong thuỷ. Bài thuộc cụm Kiến Trúc của Liên Hoa, đi cùng bài ánh sáng tự nhiên trong nhà ở.
Vì sao thông gió tự nhiên quan trọng với nhà Việt
Khí hậu Việt Nam nóng, ẩm, mưa nhiều. Miền Bắc có mùa nồm ẩm cuối đông đầu xuân; miền Nam nóng quanh năm với mùa mưa kéo dài; miền Trung chịu gió nóng mùa hè và mưa bão cuối năm. Trong điều kiện đó, một ngôi nhà thông gió tốt mang lại nhiều lợi ích thiết thực:
- Giảm nhiệt độ cảm nhận, giảm thời gian phải bật điều hoà.
- Thoát ẩm, hạn chế nấm mốc, mùi hôi, bảo vệ đồ gỗ, tường sơn.
- Thải khí bếp, khí từ phòng vệ sinh, khí CO2 tích tụ trong phòng ngủ.
- Tạo cảm giác dễ chịu, tỉnh táo cho người sống trong nhà.
Về phong thuỷ, không khí tù đọng là biểu hiện của khí trệ. Một căn phòng bí, ẩm, có mùi khiến người ở đó dễ mệt mỏi, khó ngủ. Liên Hoa luôn nhắc gia chủ: trước khi nghĩ đến vật phẩm hay màu sắc, hãy kiểm tra xem căn nhà có thở được không.
Nguyên lý thông gió tự nhiên trong kiến trúc
Thông gió xuyên phòng
Gió đi vào nhà khi có chênh lệch áp suất giữa phía đón gió và phía khuất gió. Nếu một phòng có cửa ở cả hai phía, gió sẽ đi xuyên qua. Nếu chỉ có cửa ở một phía, gió vào rất ít dù cửa lớn. Vì vậy, nguyên tắc quan trọng nhất là: mỗi không gian chính nên có ít nhất hai lỗ mở ở hai phía khác nhau, tốt nhất là đối diện hoặc chéo nhau.
Cửa gió vào nên nhỏ hơn hoặc bằng cửa gió ra để gió đi nhanh hơn trong phòng. Cửa vào đặt thấp, ngang tầm người ngồi, giúp gió đi qua vùng sinh hoạt; cửa ra đặt cao giúp thoát khí nóng.
Hiệu ứng đối lưu qua giếng trời
Không khí nóng nhẹ hơn nên bốc lên cao. Một giếng trời hoặc khoảng thông tầng có lỗ thoát ở trên cùng sẽ hoạt động như một ống khói: hút khí nóng từ các tầng lên và thoát ra ngoài, kéo không khí mát hơn từ cửa tầng dưới vào. Đây là giải pháp đặc biệt hiệu quả cho nhà phố hai bên giáp nhà hàng xóm, nơi không thể có cửa sổ ở hai mặt bên. Xem thêm bài giếng trời nhà phố.
Đón gió theo mùa
Việt Nam chịu ảnh hưởng gió mùa, hướng gió chủ đạo thay đổi theo mùa và theo vùng. Khi thiết kế, nên tìm hiểu hướng gió mát mùa hè ở địa phương để bố trí cửa đón gió, đồng thời có cách che chắn gió lạnh mùa đông ở miền Bắc. Thông tin hướng gió cụ thể nên lấy từ quan sát thực tế khu đất và kinh nghiệm của người dân địa phương, vì nhà cao tầng, cây lớn xung quanh có thể làm đổi hướng gió đáng kể.
Thông gió và phong thuỷ khí: thông mà không tán
Phong thuỷ có câu kinh điển về khí: khí gặp gió thì tán, gặp nước thì dừng. Nhiều người hiểu sai thành "phải tránh gió", dẫn đến đóng kín nhà. Cách hiểu đúng theo Liên Hoa là: khí cần lưu thông nhưng không bị gió lùa thẳng, mạnh và liên tục cuốn đi.
| Tình huống | Góc nhìn kiến trúc | Góc nhìn phong thuỷ Liên Hoa | Cách dung hoà |
|---|---|---|---|
| Cửa chính thẳng cửa sau, thông suốt | Thông gió mạnh | Khí đi thẳng, khó tụ | Đặt vách lửng, bình phong, đổi hướng lối đi để gió chậm lại mà vẫn thông |
| Nhà đóng kín, chỉ dùng điều hoà | Không thông gió, ẩm, tốn điện | Khí trệ | Mở thêm ô thoáng, giếng trời, cửa sổ hai phía |
| Gió lùa trực tiếp vào giường ngủ | Dễ lạnh, khó ngủ | Không yên | Đổi vị trí giường, dùng rèm, cửa lật để gió đi gián tiếp |
| Thông gió qua giếng trời giữa nhà | Đối lưu tốt | Khí lưu chuyển, có điểm tụ | Giữ giếng trời, có mái che mưa, lam điều tiết |
Nguyên tắc chung: gió nên đi theo đường cong, có điểm dừng, chứ không lao thẳng một mạch từ cửa trước ra cửa sau. Một bức vách lửng, một cây xanh, một kệ trang trí có thể làm gió đổi hướng, chậm lại, vừa giữ được sự thông thoáng vừa tạo vùng khí tụ trong phòng khách.
Giải pháp thông gió cho từng không gian
- Phòng khách: cửa chính và cửa sổ hoặc giếng trời phía trong để tạo luồng gió xuyên; dùng vách lửng hoặc bố trí sofa để gió không lao thẳng.
- Bếp: cần thông gió tốt nhất trong nhà để thải nhiệt, khói, mùi. Ưu tiên bếp có cửa sổ ra ngoài hoặc gần giếng trời, kết hợp máy hút mùi.
- Phòng ngủ: cửa sổ có thể mở lật hoặc có ô thoáng phía trên cửa đi để thông gió ban đêm mà không lùa trực tiếp vào giường.
- Phòng vệ sinh: luôn cần ô thoáng ra ngoài hoặc quạt hút; tránh phòng vệ sinh kín hoàn toàn gây ẩm mốc, mùi lan ra các phòng khác.
- Phòng thờ: thông thoáng vừa phải, tránh gió lùa mạnh làm tắt nến, bay tàn hương; cửa sổ có rèm hoặc lam điều tiết. Bàn thờ dùng thước 38,8.
- Cầu thang: kết hợp giếng trời để thành "ống khói" thoát khí nóng cho cả nhà.
- Tầng mái: mái có lớp thông gió, khe thoát khí nóng giúp tầng trên cùng bớt nóng.
Cửa sổ, ô thoáng và các loại cửa
Cửa sổ mở quay, mở trượt, mở lật và cửa chớp lá sách cho hiệu quả thông gió khác nhau. Cửa chớp, lam gỗ hay lam nhôm cho phép gió đi qua khi vẫn che nắng và giữ riêng tư, rất hợp khí hậu nhiệt đới. Ô thoáng phía trên cửa đi giúp không khí lưu thông giữa các phòng ngay cả khi cửa đóng. Kích thước thông thuỷ cửa và ô thoáng có thể đối chiếu thước Lỗ Ban 52,2 trên bản vẽ. Về diện tích lỗ mở, một số tài liệu thiết kế dùng mức tham khảo thường dùng là diện tích phần mở được của cửa chiếm khoảng một phần mười đến một phần năm diện tích sàn phòng; đây chỉ là mức tham khảo, không phải quy định, và cần điều chỉnh theo vị trí, hướng gió thực tế.
Quy trình thiết kế thông gió tự nhiên
- Quan sát khu đất. Hướng gió mát mùa hè, gió lạnh mùa đông, vật cản xung quanh, nguồn ồn, bụi.
- Vẽ mặt bằng sơ bộ. Xác định các phòng chính và vị trí giếng trời, cầu thang. App Vẽ Mặt Bằng Liên Hoa giúp dựng nhanh mặt bằng 2D–3D.
- Vẽ đường gió. Trên mặt bằng, vẽ mũi tên gió vào từ đâu, đi qua phòng nào, ra ở đâu. Phòng nào không có đường gió là phòng cần xử lý.
- Kiểm tra đường khí phong thuỷ. Đường gió có lao thẳng từ cửa chính ra cửa sau không, có vùng tụ khí trong phòng khách không.
- Chọn loại cửa và giải pháp che chắn. Cửa lật, cửa chớp, lam, rèm, ô thoáng.
- Kiểm tra lại cùng nội thất. Tủ cao, vách ngăn kín có thể chặn mất đường gió đã thiết kế.
Tham khảo các mặt bằng đã bố trí giếng trời, cửa sổ hai phía trong thư viện mẫu nhà Liên Hoa trước khi làm việc với kiến trúc sư.
Những lỗi thường gặp về thông gió
- Lấp giếng trời làm phòng. Mất cả ánh sáng lẫn đường thoát khí nóng cho toàn bộ nhà.
- Cửa sổ chỉ ở một mặt. Gió vào rất ít, phòng vẫn bí dù cửa lớn.
- Dùng kính cố định toàn bộ. Đẹp nhưng không mở được, nhà phụ thuộc điều hoà.
- Phòng vệ sinh kín không ô thoáng. Ẩm mốc, mùi lan khắp tầng.
- Bếp đặt sâu trong nhà không có lối thoát khí. Nhiệt và mùi bếp tích tụ trong phòng khách.
- Cửa trước thẳng cửa sau không có điểm dừng. Gió lùa mạnh, khó giữ ấm mùa đông, khí không tụ.
Với nhà đang ở muốn cải thiện thông gió mà chưa sửa lớn, có thể bắt đầu từ những việc đơn giản: thay cửa kính cố định bằng cửa mở được, thêm ô thoáng trên cửa đi, dọn bớt đồ che cửa sổ, mở cửa sổ hai phía vào sáng sớm và chiều tối để "rửa" không khí trong nhà, lắp quạt hút cho phòng vệ sinh, bếp. Những thay đổi nhỏ này thường cải thiện rõ rệt cảm giác trong nhà chỉ sau vài ngày.
Cần tư vấn thiết kế thông gió, bố cục nhà theo kiến trúc và phong thuỷ, quý vị liên hệ KTS Vũ Minh tại Hà Nội: 0917 798 886, hoặc Thầy Vũ Giới tại TP.HCM: 0988 964 636.
Công cụ Liên Hoa dùng kèm bài này
- App Vẽ Mặt Bằng 2D–3D: vẽ mặt bằng, kiểm tra đường gió.
- Thư viện 550 mẫu nhà: mặt bằng có giếng trời, cửa sổ hai phía.
- La kinh web: đo hướng các mặt nhà, hướng cửa.
Bài liên quan
Câu hỏi thường gặp
Thông gió tự nhiên khác gì thông gió cơ khí?
Thông gió tự nhiên dựa vào gió và chênh lệch nhiệt độ, không dùng điện; thông gió cơ khí dùng quạt, máy hút. Nhà tốt nên ưu tiên thông gió tự nhiên, dùng cơ khí hỗ trợ cho bếp, phòng vệ sinh.
Nhà phố hai bên giáp nhà làm sao thông gió?
Dùng giếng trời, khoảng thông tầng có lỗ thoát ở trên cùng để tạo đối lưu, kết hợp cửa mặt tiền và cửa mặt sau, ô thoáng giữa các phòng.
Cửa chính thẳng cửa sau có nên bịt lại?
Không cần bịt. Theo Liên Hoa, nên giữ thông gió nhưng tạo điểm dừng như vách lửng, bình phong, cây xanh hoặc đổi hướng lối đi để gió chậm lại và khí tụ được.
Diện tích cửa sổ bao nhiêu là đủ thông gió?
Một số tài liệu thiết kế dùng mức tham khảo thường dùng khoảng một phần mười đến một phần năm diện tích sàn cho phần mở được; quan trọng hơn là có lỗ mở ở hai phía để gió đi xuyên.
